Rozmowy z udzia\u0142em t\u0142umaczy literatury, wydawc\u00f3w, agent\u00f3w literackich, krytyk\u00f3w i przedstawicieli instytucji wspieraj\u0105cych t\u0142umaczenia w ramach Forum Polsko-Niemieckiego \u201eWsp\u00f3lnota na trudne czasy\u201d
<\/b><\/p>\n
W rozmowie udzia\u0142 wzi\u0119li:<\/p>\n
J\u00fcrgen Jakob Becker<\/b>, dyrektor zarz\u0105dzaj\u0105cy Deutscher \u00dcbersetzerfonds<\/p>\n
Grzegorz Jankowicz<\/b>, dyrektor Instytutu Ksi\u0105\u017cki<\/p>\n
Lisa Palmes<\/b>, t\u0142umaczka literatury polskiej na j\u0119zyk niemiecki<\/p>\n
Zofia Sucharska<\/b>, t\u0142umaczka literatury niemieckoj\u0119zycznej na j\u0119zyk polski<\/p>\n
Katharina Raabe<\/b>, Suhrkamp Verlag<\/p>\n
Monika Sznajderman<\/b>, Wydawnictwo Czarne<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Prowadzenie: Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/b><\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Transkrypcja i redakcja: Helena Voelker, Natalia Pr\u00fcfer<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Katarzyna Sitko<\/b><\/p>\n
Forum Polsko-Niemieckie wraca do kalendarza najwa\u017cniejszych cyklicznych wydarze\u0144 po d\u0142ugiej przerwie. Jest realizowane przez Fundacj\u0119 Wsp\u00f3\u0142pracy Polsko-Niemieckiej na zlecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Federalnej Niemiec. W\u015br\u00f3d licznych dyskusji panelowych dotycz\u0105cych mi\u0119dzy innymi bezpiecze\u0144stwa mi\u0119dzynarodowego, konkurencyjno\u015bci gospodarki, przysz\u0142o\u015bci Unii Europejskiej, odbywa si\u0119 tak\u017ce spotkanie po\u015bwi\u0119cone kulturze, a dok\u0142adnie roli przek\u0142ad\u00f3w literackich we wzajemnym zrozumieniu i postrzeganiu Polak\u00f3w i Niemc\u00f3w. Bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce jako Instytut Polski mogli\u015bmy si\u0119 aktywnie w\u0142\u0105czy\u0107 w realizacj\u0119 tegorocznego forum, a partneruje nam w tym przedsi\u0119wzi\u0119ciu Deutscher \u00dcbersetzerfonds. Do dyskusji zaprosili\u015bmy przedstawicielki i przedstawicieli wydawnictw, instytucji wspieraj\u0105cych przek\u0142ady t\u0142umaczki i t\u0142umaczy literackich, promotor\u00f3w literatury oraz oczywi\u015bcie czytelnik\u00f3w.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
\u201eWsp\u00f3lnota na trudne czasy\u201d tak\u0105 nazw\u0119 nosi tegoroczne Forum Polsko-Niemieckie i nikt si\u0119 chyba nie zdziwi, gdy powiem, \u017ce \u017cyjemy obecnie w naprawd\u0119 trudnych i niepewnych czasach. R\u00f3wnocze\u015bnie z naszym panelem tocz\u0105 si\u0119 w tej chwili rozmowy o bezpiecze\u0144stwie, polityce, wojnach i ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce organizatorzy nie zrezygnowali z takiego tematu jak kultura i wymiana kulturalna, poniewa\u017c mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 to dzisiaj banalne i nikomu niepotrzebne. Jest kilka wa\u017cnych temat\u00f3w, kt\u00f3re chc\u0119 podj\u0105\u0107 w dzisiejszej dyskusji. Jednym z nich jest dysproporcja dotycz\u0105ca t\u0142umacze\u0144 z r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w na j\u0119zyk polski i na j\u0119zyk niemiecki.<\/p>\n
Ostatnie dane, je\u015bli chodzi o t\u0142umaczenia literatury na j\u0119zyk polski, dotycz\u0105 roku 2023 i s\u0105 w miar\u0119 ciekawe, poniewa\u017c wynika z nich, \u017ce a\u017c 2881 ksi\u0105\u017cek zosta\u0142o przet\u0142umaczonych z j\u0119zyka angielskiego na polski. Na drugim miejscu j\u0119zyk francuski 590 ksi\u0105\u017cek, natomiast na miejscu trzecim jest j\u0119zyk niemiecki, literatura niemieckoj\u0119zyczna (szwajcarska, austriacka i niemiecka). To tylko 149 pozycji, wi\u0119c te dysproporcje wydaj\u0105 si\u0119 dosy\u0107 du\u017ce. W Niemczech w 2022 roku przet\u0142umaczono z j\u0119zyka angielskiego na niemiecki 5178 ksi\u0105\u017cek. Na drugim miejscu jest j\u0119zyk japo\u0144ski, co przyj\u0119\u0142am z dosy\u0107 du\u017cym zainteresowaniem, bo to a\u017c 1120 ksi\u0105\u017cek. Na trzecim miejscu j\u0119zyk francuski – 94 pozycje. J\u0119zyka polskiego nawet w tym zbiorze nie znalaz\u0142am. Przypuszczam, \u017ce jest to oko\u0142o kilkudziesi\u0119ciu pozycji rocznie. Tego typu badania prowadzi\u0142 do roku 2020 Niemiecki Instytut Spraw Polskich w Darmstadt i wiem, \u017ce prowadzenie tej listy zostanie wkr\u00f3tce wznowione i aktualizowane. Jak interpretuj\u0105 Pa\u0144stwo te dane?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Grzegorz Jankowicz<\/b><\/p>\n
Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce mo\u017cemy si\u0119 spotka\u0107 po to, by porozmawia\u0107 o literaturze, kt\u00f3ra wed\u0142ug mnie w jest nieoczywistym, ale bardzo skutecznym narz\u0119dziem budowania \u015bci\u015blejszych relacji pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a Niemcami. W tej chwili rocznie w Niemczech ukazuje si\u0119 oko\u0142o 40 t\u0142umacze\u0144 z j\u0119zyka polskiego, a Instytut Ksi\u0105\u017cki zajmuje si\u0119 wsparciem tego rodzaju dzia\u0142alno\u015bci. Jak ja interpretuj\u0119 t\u0119 sytuacj\u0119? Im wi\u0119cej r\u00f3\u017cnych instrument\u00f3w, zar\u00f3wno instytucjonalnych, jak i finansowych, tym przep\u0142yw mi\u0119dzy kulturami literackimi obu kraj\u00f3w b\u0119dzie wi\u0119kszy. Bardzo istotne jest tak\u017ce to, a\u017ceby inicjatywy, kt\u00f3re s\u0105 podejmowane na poziomie wydawniczym, znajdowa\u0142y swoje rozwini\u0119cie na poziomie promocyjnym. Fakt, \u017ce my wspieramy jak\u0105\u015b ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra ukazuje si\u0119 w j\u0119zyku niemieckim, zazwyczaj w bardzo ambitnych, cz\u0119sto gotowych na eksperymenty wydawnictwach, nie oznacza, \u017ce taka ksi\u0105\u017cka wchodzi do szerszego obiegu. Ona potrzebuje tutaj w Niemczech dodatkowej trampoliny.<\/p>\n
Dodam, \u017ce relacje polsko-niemieckie s\u0105 istotnym kontekstem historycznym dla Instytutu Ksi\u0105\u017cki, gdy\u017c idea naszej instytucji kultury zrodzi\u0142a si\u0119 pod koniec lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych w zwi\u0105zku z przygotowaniami do obecno\u015bci Polski w charakterze go\u015bcia honorowego targ\u00f3w ksi\u0105\u017cki we Frankfurcie w 2000 roku. Za t\u0119 inicjatyw\u0119 odpowiada\u0142 wspania\u0142y Albrecht Lempp, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 szefem Fundacji Wsp\u00f3\u0142pracy Polsko-Niemieckiej. On nigdy nie m\u00f3wi\u0142 \u201eliteratura niemiecka\u201d czy \u201eliteratura polska\u201d, tylko: \u201enasza literatura polska\u201d i \u201enasza literatura niemiecka\u201d, likwiduj\u0105c w ten spos\u00f3b przede wszystkim mentalne granice pomi\u0119dzy obiegami kulturalnymi. Do dzi\u015b przyznajemy dwustronne stypendium im. Albrechta Lemppa. Anga\u017cujemy si\u0119 w promocj\u0119 polskiej literatury na targach ksi\u0105\u017cki w Niemczech. Jednak nigdy za wiele narz\u0119dzi do promocji i intensywno\u015b\u0107 tych dzia\u0142a\u0144 powinna by\u0107 nieustannie wzmacniana. Podkre\u015bl\u0119 tylko jeszcze, \u017ce s\u0105 tak\u017ce inne narz\u0119dzia, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych polska literatura jest promowana w Niemczech. Istnieje na przyk\u0142ad stypendium dla polskich pisarzy Literatur Josepha. W jego jury zasiadaj\u0105 t\u0142umacze, wydawcy, promotorzy z Polski i Niemiec. I to jest wspania\u0142e!<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
O interpretacj\u0119 danych liczbowych, kt\u00f3re na pocz\u0105tku wymieni\u0142am, poprosi\u0142abym pana J\u00fcrgena Beckera. Podre\u015blmy, \u017ce Deutscher Literaturfonds nie dzia\u0142a na takich zasadach jak Instytut Ksi\u0105\u017cki i nie wspiera bezpo\u015brednio wydawc\u00f3w, ale jestem pewna, \u017ce mo\u017ce Pan te\u017c co\u015b powiedzie\u0107 na temat liczby ksi\u0105\u017cek t\u0142umaczonych z j\u0119zyka niemieckiego na polski.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
J\u00fcrgen Becker<\/b><\/p>\n
Nie dysponuj\u0119 dok\u0142adnymi statystykami. Sam te\u017c chcia\u0142bym wiedzie\u0107, ile obecnie mamy t\u0142umacze\u0144 z j\u0119zyka polskiego na niemiecki. To pewnie oko\u0142o 40 do 60 ksi\u0105\u017cek rocznie. W rankingu kraj\u00f3w lub dzie\u0142 obcoj\u0119zycznych t\u0142umaczonych na j\u0119zyk niemiecki, Polska zdaje si\u0119, \u017ce zajmuje dwunaste miejsce na ca\u0142ym rynku. Nie ma jej wi\u0119c w pierwszej dziesi\u0105tce. My przyznajemy stypendia t\u0142umaczom literackim. Oznacza to, \u017ce nie otrzymuj\u0105 ich wydawnictwa, ale bezpo\u015brednio t\u0142umacze. Dzi\u0119ki temu mog\u0105 oni po\u015bwi\u0119ci\u0107 jak najwi\u0119cej czasu na swoj\u0105 prac\u0119 i wykonywa\u0107 t\u0142umaczenia na wysokim poziomie. Tworzymy niejako \u201esystem nawadniaj\u0105cy\u201d dla t\u0142umaczy, aby osoba wykonuj\u0105ca ten zaw\u00f3d, mog\u0142a dobrze funkcjonowa\u0107. Niemal na ca\u0142ym \u015bwiecie t\u0142umaczy si\u0119 najwi\u0119cej z j\u0119zyka angielskiego. Nie jest to nic zaskakuj\u0105cego. Oko\u0142o 60 do 70% t\u0142umacze\u0144 robi si\u0119 z j\u0119zyka angielskiego, a pozosta\u0142e 30 do 40% przypada na wszystkie inne j\u0119zyki obce. Tak jest od czas\u00f3w powojennych, wi\u0119c nie ma sensu narzeka\u0107. Wielu autor\u00f3w pochodzenia afryka\u0144skiego czy azjatyckiego te\u017c pisze po angielsku. W ten spos\u00f3b powstaje swego rodzaju literatura globalna, kt\u00f3ra jest oczywi\u015bcie interesuj\u0105ca i dociera do nas w du\u017cych ilo\u015bciach. Mam wra\u017cenie, \u017ce t\u0142umaczenia z j\u0119zyka polskiego na niemiecki s\u0105 na wysokim poziomie. Kiedy patrz\u0119 na to, co ukazuje si\u0119 w Niemczech, na takich autor\u00f3w jak: Joanna Bator, Tomasz R\u00f3\u017cycki, Olga Tokarczuk, Urszula Honek, Ziemowit Szczerek i Tadeusz D\u0105browski, to s\u0105 to przecie\u017c najwa\u017cniejsze g\u0142osy polskiej literatury. To przecie\u017c normalne, \u017ce nie ka\u017cda debiutancka ksi\u0105\u017cka jest od razu t\u0142umaczona na j\u0119zyk niemiecki. Poziom profesjonalnych t\u0142umaczy literackich jest bardzo wysoki: Olaf K\u00fchl, Renate Schmidgall, Esther Kinsky, Lisa Palmes, Bernhard Hartmann czy Thomas Weiler, \u017ceby wymieni\u0107 tylko kilku, s\u0105 doskona\u0142ymi przedstawicielami swojego fachu. Oznacza to, \u017ce warunki do dobrego przekazywania tej literatury s\u0105 spe\u0142nione. Czy to sz\u00f3ste, si\u00f3dme czy pi\u0105te miejsce w mi\u0119dzynarodowym rankingu \u2013 moim zdaniem jest to kwestia drugorz\u0119dna.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
Marcin Piekoszewski, za\u0142o\u017cyciel ksi\u0119garni Buchbund w berli\u0144skiej dzielnicy Neuk\u00f6lln, tutaj w Instytucie Polskim powiedzia\u0142 otwarcie, \u017ce Niemc\u00f3w interesuje literatura polska tylko wtedy, je\u015bli dotyczy II wojny \u015bwiatowej b\u0105d\u017a Ziem Odzyskanych. W przeciwnym razie dosy\u0107 trudno jest przekona\u0107 wydawc\u00f3w niemieckich do wydania czego\u015b z Polski. Czy zgadzacie si\u0119 Pa\u0144stwo z t\u0105 tez\u0105?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Katharina Raabe<\/b><\/p>\n
Szczerze m\u00f3wi\u0105c, uwa\u017cam, \u017ce Marcin by\u0107 mo\u017ce polemicznie wyolbrzymi\u0142 t\u0119 kwesti\u0119. W wydawnictwach nie szukamy temat\u00f3w, ale dobrej literatury i doskona\u0142ego j\u0119zyka. Zapozna\u0142am si\u0119 z danymi liczbowymi i ponownie dosz\u0142am do wniosku, \u017ce takie statystyki tworz\u0105 zniekszta\u0142cony obraz sytuacji. Musimy bowiem zda\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do wielu innych obszar\u00f3w j\u0119zykowych, literatura polska w ca\u0142ej swojej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci od dziesi\u0119cioleci stanowi integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia \u00a0i kultury literackiej w Niemczech. Jest odkrywana i t\u0142umaczona w spos\u00f3b m\u0105dry i zaanga\u017cowany. J\u00fcrgen Becker ju\u017c o tym wspomnia\u0142. Oczywi\u015bcie mamy pewn\u0105 koncepcj\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnej literatury polskiej, kt\u00f3ra zasadniczo odnosi si\u0119 do poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w. Jednym z nich jest to, \u017ce tereny Polski zamieszkane niegdy\u015b przez Niemc\u00f3w s\u0105 odkrywane na nowo przez ka\u017cde pokolenie polskich autor\u00f3w od 1989 roku. Najwi\u0119kszym sukcesem wydawniczym na rynku niemieckoj\u0119zycznym w 2023 roku by\u0142a ksi\u0105\u017cka Karoliny Kuszyk \u201ePoniemieckie\u201d \u2013 po\u0142\u0105czenie \u017cywej narracji i reporta\u017cu. Przez wiele lat nasz przyjaciel Martin Pollack uwra\u017cliwia\u0142 nas na wyj\u0105tkow\u0105 jako\u015b\u0107 polskiej szko\u0142y reporta\u017cu. Drug\u0105 kwesti\u0105 jest odkrywanie z\u0142o\u017conej przestrzeni historycznej: przemian, granic: G\u00f3rny \u015al\u0105sk, Dolny \u015al\u0105sk, Beskidy, Wsch\u00f3d, Galicja Wschodnia \u2013 to regiony, w kt\u00f3rych nasi czytelnicy mog\u0105 odbywa\u0107 podr\u00f3\u017ce historyczne, w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki polskiej literaturze. Chcia\u0142abym r\u00f3wnie\u017c przypomnie\u0107, \u017ce istnieje nowy ruch: tak zwana ekopoetyka. W pewnym sensie jest to kontynuacja geopoetyki, stworzonej przez takich autor\u00f3w jak Andrzej Stasiuk i jego ukrai\u0144ski przyjaciel Jurij Andruchowycz. Obserwujemy to bardzo uwa\u017cnie i z du\u017cym zainteresowaniem, r\u00f3wnie\u017c dzi\u0119ki kompetencjom naszych t\u0142umaczy. Zawsze ciesz\u0119 si\u0119, gdy ksi\u0105\u017cki s\u0105 czytane nie tylko dlatego, \u017ce pochodz\u0105 z Polski, S\u0142owenii, Ukrainy czy Wietnamu, ale dlatego, \u017ce nazwiska autor\u00f3w sta\u0142y si\u0119 rozpoznawalne i kojarz\u0105 si\u0119 z czym\u015b konkretnym: \u201eAha, to kolejna ksi\u0105\u017cka Ziemowita Szczerka lub nowa Bator\u201d. Nie jestem w stanie wymieni\u0107 wszystkich, kt\u00f3rzy w ci\u0105gu ostatnich dwudziestu i wi\u0119cej lat zdobyli u nas uznanie. Jak ju\u017c wspomnia\u0142am, na tej scenie dzia\u0142aj\u0105 ksi\u0119garnie, zaanga\u017cowane wydawnictwa i istnieje bardzo \u015bcis\u0142a wymiana mi\u0119dzy niemieck\u0105 i polsk\u0105 scen\u0105 wydawnicz\u0105. Nie mamy wi\u0119c powodu do narzeka\u0144. Chcia\u0142abym jeszcze zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na co\u015b wa\u017cnego: j\u0119zyk polski jest kluczem do poznania literatury \u201edalej na wsch\u00f3d\u201d, na przyk\u0142ad bia\u0142oruskiej lub litewskiej. R\u00f3wnie\u017c ukrai\u0144scy autorzy i autorki ponad 20 lat temu trafili na nasz rynek poprzez Polsk\u0119: nikt z nas nie zna\u0142 wtedy dobrze j\u0119zyka ukrai\u0144skiego; oceny nowych tekst\u00f3w dokonywano na podstawie t\u0142umacze\u0144 na j\u0119zyk polski. Jednak to si\u0119 ju\u017c zmieni\u0142o. Nie ma wi\u0119c powodu do narzeka\u0144 \u2013 dzia\u0142ajmy dalej!<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
J\u00fcrgen Becker<\/b><\/p>\n
Mog\u0119 to tylko potwierdzi\u0107. Jak ju\u017c wcze\u015bniej wspomnia\u0142em, uwa\u017cam, \u017ce poziom literacki jest do\u015b\u0107 wysoki. Olga Tokarczuk jest laureatk\u0105 Nagrody Nobla, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c w Niemczech wype\u0142nia sale podczas swoich spotka\u0144 autorskich. Dwa tygodnie temu odby\u0142o si\u0119 spotkanie autorskie ze Szczepanem Twardochem w Literarisches Colloquium, sala by\u0142a wype\u0142niona po brzegi. Tak, naprawd\u0119 du\u017co si\u0119 dzieje. S\u0105 tu liderzy i wszelkiego rodzaju dzia\u0142ania towarzysz\u0105ce, takie jak na przyk\u0142ad nowe t\u0142umaczenia klasyk\u00f3w: dzie\u0142a Boles\u0142awa Prusa, Marii Kuncewiczowej, Andrzeja Bobkowskiego \u2013 wszystkie ukaza\u0142y si\u0119 w ostatnich latach w niemieckich wydawnictwach, co uwa\u017cam za bardzo znacz\u0105ce. Nie idzie si\u0119 do ksi\u0119garni i nie m\u00f3wi: \u201eW ko\u0144cu ksi\u0105\u017cka o II wojnie \u015bwiatowej napisana przez Polak\u00f3w\u201d. Nie jest to przecie\u017c temat poszukiwa\u0144, z kt\u00f3rym idzie si\u0119 do ksi\u0119garni.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Grzegorz Jankowicz<\/b><\/p>\n
To przekonanie wyra\u017cone przez zacytowanego przez pani\u0105 Marcina Piekoszewskiego, jest pewnie jednym ze stereotyp\u00f3w, kt\u00f3ry \u2013 budowany przez lata \u2013 ze wzgl\u0119du na charakter relacji polsko-niemieckich ugruntowa\u0142 si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci niemieckiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Ale to nie ma tak naprawd\u0119 prze\u0142o\u017cenia na dzia\u0142ania samych niemieckich wydawc\u00f3w. Prosz\u0105 nas bowiem o \u015brodki finansowe na dofinansowanie prozy takich autor\u00f3w jak: Dorota Mas\u0142owska, Grzegorz Kasdepke, Zofia Na\u0142kowska, Magdalena Parys, Maciej Siembieda, Adam Mickiewicz, Sabina Jakubowska, Stefan Grabi\u0144ski, Ishbel Szatrawska, Zyta Rudzka. Czego brakuje? Tak jak powiedzia\u0142em wcze\u015bniej: trampoliny promocyjnej, czyli po prostu sposobu na to, by nowe opowie\u015bci wesz\u0142y r\u00f3wnie\u017c w tkank\u0119 kultury niemieckiej, spo\u0142ecznych dyskusji, \u017ceby po prostu przekroczy\u0142y granic\u0119 w\u0105skich kr\u0119g\u00f3w intelektualnych i wsp\u00f3lnot czytelniczych.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
Temat promocji to w og\u00f3le bardzo wa\u017cne zagadnienie, szczeg\u00f3lnie je\u015bli chodzi o literatur\u0119 w Polsce i w Niemczech. Zwr\u00f3c\u0119 si\u0119 teraz do pani Moniki Sznajderman, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielki bardzo wa\u017cnego i znanego w Polsce Wydawnictwa Czarne. Jak cz\u0119sto trafiaj\u0105 do Pani teksty niemieckoj\u0119zyczne? I co decyduje o tym, czy s\u0105 wydawane czy nie? I na jakich autor\u00f3w niemieckoj\u0119zycznych decyduje si\u0119 np. Wydawnictwo Czarne?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Monika Sznajderman<\/b><\/p>\n
Na niewielu, musz\u0119 przyzna\u0107. Owszem, czasami t\u0142umacze przysy\u0142aj\u0105 swoje propozycje, ale literatura niemiecka nie jest literatur\u0105 pierwszego wyboru. Dawno temu, oko\u0142o 20 lat temu, wydawali\u015bmy sporo literatury niemieckiej w naszej serii \u201eInna Europa, inna literatura\u201d. Spojrza\u0142am ponownie na te nazwiska, od pocz\u0105tku to by\u0142y przede wszystkim nazwiska autor\u00f3w imigracyjnych, kt\u00f3rzy przyjechali do Niemiec z Turcji, z W\u0119gier, z Rumunii. Stanowili ciekawe wyzwanie dla t\u0142umaczy, bo rozsadzali ten j\u0119zyk od \u015brodka, zmieniaj\u0105c go i nie pozwalaj\u0105c t\u0142umaczom i\u015b\u0107 na \u0142atwizn\u0119, tylko po prostu wymuszaj\u0105c szukania nowego j\u0119zyka. Sam\u0105 mnie to interesuje, dlaczego w Polsce tak niewiele jest literatury niemieckiej, a austriacka jest wr\u0119cz kultowa? Rozmawia\u0142am na ten temat z wieloma osobami i wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich potwierdza\u0142a to, \u017ce literatura austriacka ma w Polsce inne odwo\u0142anie do przesz\u0142o\u015bci. Zab\u00f3r pruski nie by\u0142 taki \u201efajny\u201d jak zab\u00f3r austriacki, kt\u00f3ry wiele os\u00f3b nosi jeszcze gdzie\u015b tam ukryty w sercu poprzez wspomnienia rodzinne. Wydawnictwo Czarne wydawa\u0142o i wydaje reporta\u017ce takich reporter\u00f3w jak Wolfgang Bauer, Wolfgang B\u00fcscher, nied\u0142ugo uka\u017ce si\u0119 Peter Flamm, oczywi\u015bcie kontynuujemy wydawanie Herty M\u00fcller. Natomiast kiedy szukamy m\u0142odych pisarzy, to nie szukamy ich raczej w\u015br\u00f3d pisarzy i pisarek \u00a0niemieckich.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
Podobne pytanie zadam wi\u0119c t\u0142umaczkom literackim. Zg\u0142aszacie swoje propozycje przek\u0142ad\u00f3w do wydawnictw? Z jak\u0105 reakcj\u0105 si\u0119 spotykacie?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Zofia Sucharska<\/b><\/p>\n
Reakcje by\u0142y i s\u0105 r\u00f3\u017cne. Faktycznie mog\u0119 podpisa\u0107 si\u0119 pod tym, co ju\u017c zosta\u0142o powiedziane na temat literatury niemieckiej wydawanej w Polsce \u2013 \u017ce nie jest \u0142atwo. Mo\u017cna zaproponowa\u0107 wydawnictwu ksi\u0105\u017ck\u0119, ale nie ma pewno\u015bci, czy co\u015b z tego wyniknie. Je\u017celi chodzi o negatywne reakcje, bardzo cz\u0119sto spotyka\u0142am si\u0119 z reakcj\u0105: temat brzmi \u015bwietnie, ale si\u0119 po prostu nie sprzeda. Ciekawy temat, ciekawa autor lub autorka, w Niemczech bestseller, ale w Polsce nic z tego nie b\u0119dzie. Nawet spotka\u0142am si\u0119 ze stwierdzeniem, \u017ce im mniej niemieckobrzmi\u0105ce nazwisko, tym lepiej. Ja akurat mia\u0142am du\u017co szcz\u0119\u015bcia i jeszcze jako pocz\u0105tkuj\u0105ca t\u0142umaczka zaproponowa\u0142am par\u0119 ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 po polsku. Warto wspomnie\u0107 o tym, \u017ce mali wydawcy robi\u0105 niesamowit\u0105 robot\u0119, r\u00f3wnie\u017c dla wsp\u00f3\u0142pracy polsko-niemieckiej. S\u0105 odwa\u017cniejsi, cz\u0119sto otwarci na co\u015b, co mo\u017ce nie b\u0119dzie hitem sprzeda\u017cowym, ale mo\u017ce by\u0107 po prostu ciekawe, wa\u017cne, warto\u015bciowe.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
Lisa, a jak wygl\u0105daj\u0105 Twoje do\u015bwiadczenia dotycz\u0105ce przek\u0142ad\u00f3w z polskiego na niemiecki?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Lisa Palmes<\/b><\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Moje do\u015bwiadczenia by\u0142y podobne. Pod koniec studi\u00f3w w 2007 roku przeczyta\u0142am ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra mnie zachwyci\u0142a. By\u0142 to reporta\u017c Micha\u0142a Olszewskiego. Pomy\u015bla\u0142am, \u017ce koniecznie musi si\u0119 ukaza\u0107 w j\u0119zyku niemieckim. Przez dwa, trzy lata proponowa\u0142am j\u0105 r\u00f3\u017cnym wydawnictwom. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie przysz\u0142a \u017cadna odpowied\u017a. Co zabawne, ostatnia odmowa \u2013 nie pami\u0119tam ju\u017c od kt\u00f3rego wydawnictwa \u2013 nadesz\u0142a dopiero w 2014 roku, a ja proponowa\u0142am t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 od roku 2009, wi\u0119c mog\u0142a ju\u017c dawno zosta\u0107 wydana. Dzi\u0119ki wskaz\u00f3wce t\u0142umaczki Renate Schmidgall zapyta\u0142am w Instytucie Ksi\u0105\u017cki w Krakowie, czy mo\u017cna uzyska\u0107 dofinansowanie na wykonanie pr\u00f3bki t\u0142umaczenia. Powiedziano mi, \u017ce co\u015b takiego jest zazwyczaj przyznawane tylko wtedy, gdy ma si\u0119 ju\u017c na swoim koncie jak\u0105\u015b publikacj\u0119. Je\u015bli jednak napisz\u0119 entuzjastyczny list, w kt\u00f3rym uargumentuj\u0119, dlaczego w\u0142a\u015bnie ta ksi\u0105\u017cka musi ukaza\u0107 si\u0119 w j\u0119zyku niemieckim, to by\u0107 mo\u017ce otrzymam wsparcie. Tak zrobi\u0142am. Joanna Czudec z Instytutu Ksi\u0105\u017cki uprzejmie przyzna\u0142a mi wsparcie i zaproponowa\u0142a wydawnictwo WAB, kt\u00f3re poprosi\u0142o mnie o wykonanie pr\u00f3bek t\u0142umacze\u0144 czterech aktualnych ksi\u0105\u017cek. Mia\u0142am szcz\u0119\u015bcie, poniewa\u017c dwie z nich zosta\u0142y opublikowane w moim przek\u0142adzie: krymina\u0142 Bart\u0142omieja Rychtera i reporta\u017c \u201eNocni w\u0119drowcy\u201d Wojciecha Jagielskiego.<\/p>\n
Wydawnictwo Transit Verlag znalaz\u0142am sama. To niewielkie wydawnictwo, ka\u017cdej wiosny i na jesie\u0144 wydaje cztery ksi\u0105\u017cki o podobnej tematyce. Ksi\u0105\u017cka Jagielskiego dotyczy\u0142a dzieci-\u017co\u0142nierzy w Ugandzie. A Transit akurat mia\u0142 na wiosn\u0119 temat Afryki. By\u0142 to wi\u0119c wyj\u0105tkowy zbieg okoliczno\u015bci. Drugim wydawnictwem by\u0142o dtv. Chcieli spr\u00f3bowa\u0107 swoich si\u0142 w publikacji polskich krymina\u0142\u00f3w. Dzi\u0119ki temu otworzy\u0142y si\u0119 przede mn\u0105 nowe mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n
Na szcz\u0119\u015bcie obecnie to wydawnictwa zazwyczaj zwracaj\u0105 si\u0119 do mnie. Moje autorki: Olga Tokarczuk, a przede wszystkim Joanna Bator, s\u0105 aktywne i znane w krajach niemieckoj\u0119zycznych. To znaczy, \u017ce kiedy pojawiaj\u0105 si\u0119 ich nowe ksi\u0105\u017cki, wydawnictwa zwracaj\u0105 si\u0119 do mnie lub \u2013 w przypadku Tokarczuk \u2013 r\u00f3wnie\u017c do mojego partnera t\u0142umaczeniowego Lothara Quinkensteina. Je\u015bli ksi\u0105\u017cki dobrze si\u0119 sprzedaj\u0105, mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce kolejne tytu\u0142y r\u00f3wnie\u017c zostan\u0105 przet\u0142umaczone. Nadal proponuj\u0119 wydawnictwom ksi\u0105\u017cki, ale nie mam ju\u017c na to zbyt wiele czasu.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
A mo\u017cesz zdradzi\u0107, nad czym teraz pracujesz?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Lisa Palmes<\/b><\/p>\n
Zaczynam prac\u0119 nad powie\u015bci\u0105 Barbary Klickiej \u201eReneta\u201d. Wydawnictwo Mauke zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do mnie z t\u0105 pro\u015bb\u0105. Ostatnio t\u0142umaczy\u0142am r\u00f3wnie\u017c opowiadania Joanny Bator. Roboczy tytu\u0142 niemieckiej wersji to \u201eDie Flucht der B\u00e4rin\u201d (polski tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki to \u201eUcieczka nied\u017awiedzicy\u201d). Kilka dni temu wys\u0142a\u0142am Katharinie Raabe wst\u0119pn\u0105 wersj\u0119 t\u0142umaczenia, b\u0119d\u0119 go jeszcze p\u00f3\u017aniej poprawia\u0107.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
\u015awietnie! Zofia, a nad czym Ty teraz pracujesz?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Zofia Sucharska<\/b><\/p>\n
Pracuj\u0119 nad ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3r\u0105 te\u017c uda\u0142o mi si\u0119 poleci\u0107, wi\u0119c to podw\u00f3jne szcz\u0119\u015bcie. Jest to ksi\u0105\u017cka austriacka, utrzymana w znanej w Polsce w tradycji austriackiej, ale jednak nieco inna, poniewa\u017c jest to queerowy coming of age, osadzony w ma\u0142ej miejscowo\u015bci g\u00f3rskiej w Austrii. G\u0142\u00f3wna bohaterka zakochuje si\u0119 w swojej s\u0105siadce i opowiada historie o swoich s\u0105siadach. A tam, w tej ma\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci, za fasad\u0105 idealnego \u015bwiata, kryj\u0105 si\u0119 najgorsze rzeczy. Wszystko co znamy z tradycji Bernharda i Jelinek. Bohaterowie s\u0105 umoczeni w nazizmie i wcale tego nie ukrywaj\u0105.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
Mamy zatem nawi\u0105zania do nazizmu.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Zofia Sucharska<\/b><\/p>\n
Owszem, ale nawi\u0105zania te s\u0105 bardzo elegancko wplecione w ca\u0142\u0105 histori\u0119. Jest te\u017c ko\u015bci\u00f3\u0142, patriarchat. Autorka nazywa si\u0119 Julia Jost, a bohaterowie m\u00f3wi\u0105 do siebie po austriacku. W dialekcie karynckim i to wszystko jest zapisane fonetycznie.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
Jak sobie z tym radzisz? Dobrze, \u017ce o tym wspomnia\u0142a\u015b, bo pasuje to idealnie do kolejnego tematu, kt\u00f3ry jeszcze bardzo chcia\u0142am z Wami poruszy\u0107: sztuczna inteligencja. Czy nie boicie si\u0119, \u017ce akurat praca t\u0142umacza literackiego zostanie wkr\u00f3tce wyparta przez maszyny i algorytmy? A mo\u017ce AI pomaga wam w pracy?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Zofia Sucharska<\/b><\/p>\n
To jest trudny temat i pewnie na osobn\u0105 dyskusj\u0119, wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z nim du\u017ce emocje, szczeg\u00f3lnie w naszym t\u0142umaczeniowym \u015bwiecie. Ja patrz\u0119 na to zagadnienie z tak\u0105 mieszank\u0105 fascynacji i przera\u017cenia, w sumie sama nie wiem, w jakich proporcjach. Gdy s\u0142ucham opinii ekspert\u00f3w na temat zmian w rynku pracy spowodowanych AI, to jasnym staje si\u0119, \u017ce w najbli\u017cszych latach wszystko, co jest zwi\u0105zane z j\u0119zykami w jaki\u015b spos\u00f3b ulegnie zmianie. Sztuczna inteligencja b\u0119dzie niew\u0105tpliwie mia\u0142a na to bardzo du\u017cy wp\u0142yw. Natomiast t\u0142umaczenie literackie jest wedug mnie pewnym wyj\u0105tkiem. Czynnik ludzki jest na tyle istorny w t\u0142umaczeniach literackich, \u017ce tego jeszcze maszyna nie jest w stanie zrobi\u0107. Przynajmniej na ten moment. I miejmy nadziej\u0119, \u017ce w najbli\u017cszych latach to si\u0119 nie zmieni. Bo wiadomo, \u017ce tekst nie musi by\u0107 tylko dobrze zrobiony. Chodzi o jego charakter, o baga\u017c emocjonalny, o kontekst kulturowy i tak dalej.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
Poczucie humoru, ironii…<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Zofia Sucharska<\/b><\/p>\n
Te\u017c, cho\u0107 sztuczna inteligencja ju\u017c potrafi to wy\u0142apa\u0107. Obawiam si\u0119, \u017ce jako t\u0142umacze nie mo\u017cemy udawa\u0107, \u017ce tego tematu nie ma i \u017ce nas nie dotyczy.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Lisa Palmes<\/b><\/p>\n
Zgadzam si\u0119. Czasami wypr\u00f3bowuj\u0119 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119, wpisuj\u0119 co\u015b lub zadaj\u0119 pytanie, a na pierwszy rzut oka odpowied\u017a wydaje si\u0119 ca\u0142kiem sensowna. T\u0142umaczenia wykonane przez Deepl r\u00f3wnie\u017c wydaj\u0105 si\u0119 na pocz\u0105tku ca\u0142kiem dobre. Jednak po dok\u0142adniejszym przyjrzeniu si\u0119 okazuje si\u0119, \u017ce nie s\u0105 one trafne. Po\u0142\u0105czenia w zdaniu s\u0105 na przyk\u0142ad nieprawid\u0142owe. Trudno mi si\u0119 z tym pogodzi\u0107, \u017ce wydawnictwa najwyra\u017aniej zamierzaj\u0105 zleca\u0107 t\u0142umaczenia tekst\u00f3w wy\u0142\u0105cznie sztucznej inteligencji. T\u0142umacze mieliby w\u00f3wczas jedynie poprawia\u0107 tekst. Moim zdaniem jest to niezwykle trudne i ani troch\u0119 nie przyspiesza pracy. Je\u015bli co\u015b jest ju\u017c przet\u0142umaczone przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119, to ja ca\u0142kowicie trac\u0119 moje w\u0142asne wyobra\u017cenie tego, jak dane zdanie powinno brzmie\u0107.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Katharina Raabe<\/b><\/p>\n
To bardzo ambiwalentne. T\u0142umacz, kt\u00f3ry tworzy sw\u00f3j w\u0142asny styl t\u0142umaczenia oparty na sztucznej inteligencji, nadal pozostaje t\u0142umaczem. Koszmarem jest wyobra\u017cenie sobie, \u017ce wszystkie ksi\u0105\u017cki brzmi\u0105 tak samo, niezale\u017cnie od tego, jak bardzo si\u0119 od siebie r\u00f3\u017cni\u0105. Proza Julii Jost jest najlepszym przyk\u0142adem tego, jak mo\u017cna oszuka\u0107 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119. Chcia\u0142abym poda\u0107 kr\u00f3tki przyk\u0142ad, kt\u00f3ry ilustruje t\u0119 g\u0142\u0119bok\u0105 ambiwalencj\u0119. Niedawno sprawdzali\u015bmy ksi\u0105\u017ck\u0119 z j\u0119zyka s\u0142owackiego. Zwykle wystarczy\u0142a opinia i 20 stron pr\u00f3bnego t\u0142umaczenia, aby podj\u0105\u0107 decyzj\u0119, czy chcemy w\u0142\u0105czy\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 do programu dotycz\u0105cego Europy Wschodniej, czy nie. Nie jeste\u015bmy jednak redakcj\u0105 zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 Europ\u0105 Wschodni\u0105, lecz redakcj\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 i wszyscy chc\u0105 czyta\u0107 teksty. Wtedy pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142, aby przet\u0142umaczy\u0107 ca\u0142\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 za pomoc\u0105 Deepl Pro. To by\u0142o bardzo interesuj\u0105ce zobaczy\u0107, \u017ce znikn\u0119\u0142o z niej wszystko, co sprawia\u0142o, \u017ce tekst by\u0142 atrakcyjny. Jednak\u017ce powiewa\u017c utw\u00f3r wykorzystywa\u0142 pewn\u0105 metafor\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z kolorem niebieskim, dzi\u0119ki wyszukiwaniu pe\u0142notekstowemu mo\u017cna by\u0142o \u0142atwo znale\u017a\u0107 kluczowe fragmenty ksi\u0105\u017cki. Mogli\u015bmy r\u00f3wnie\u017c zapozna\u0107 si\u0119 z jej budow\u0105, fabu\u0142\u0105 i charakterystyk\u0105 postaci. Sztuczna inteligencja by\u0142a doskona\u0142ym narz\u0119dziem do rekonstrukcji element\u00f3w, kt\u00f3rych nie byli\u015bmy w stanie wydoby\u0107 z 20 stron pr\u00f3bnych t\u0142umacze\u0144. Jednocze\u015bnie by\u0142o dla nas oczywistym, \u017ce \u017cadna sztuczna inteligencja nie b\u0119dzie w stanie przet\u0142umaczy\u0107 tej ksi\u0105\u017cki, poniewa\u017c humor, ton, niuanse kolorystyczne, a przede wszystkim ironia pozosta\u0142yby w tyle. T\u0142umacze musz\u0105 reagowa\u0107 na najr\u00f3\u017cniejsze dzie\u0142a i rozwija\u0107 w nich sw\u00f3j w\u0142asny g\u0142os. Sprawa jest ostatecznie ambiwalentna, poniewa\u017c t\u0142umacze z tak zwanych ma\u0142ych j\u0119zyk\u00f3w, takich jak na przyk\u0142ad s\u0142owacki, nie mog\u0105 jeszcze zosta\u0107 zast\u0105pieni przez sztuczn\u0105 inteligencj\u0119. Im wi\u0119cej sztuczna inteligencja jest karmiona eksperymentami takimi jak nasz, tym bardziej pracujemy nad zmian\u0105 tej sytuacji.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Grzegorz Jankowicz<\/b><\/p>\n
Pozwol\u0105 Pa\u0144stwo, \u017ce wr\u00f3c\u0119 na chwil\u0119 do tematu, kt\u00f3ry poruszy\u0142a Zofia Sucharska. Pad\u0142o sformu\u0142owanie, \u017ce mali wydawcy s\u0105 gotowi na eksperymenty, s\u0105 w stanie zaryzykowa\u0107 i podejmuj\u0105 decyzje wydawnicze dlatego, \u017ce znajduj\u0105 przyczyn\u0119 merytoryczn\u0105, a nie wy\u0142\u0105cznie ekonomiczn\u0105. To jest oczywiste, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy dzia\u0142aj\u0105 przede wszystkim si\u0142\u0105 w\u0142asnej pasji, tego rodzaju eksperymenty podejmuj\u0105 ch\u0119tniej. Wszystkie narz\u0119dzia, jakimi dysponuj\u0105 instytucje pa\u0144stwowe, powinny s\u0142u\u017cy\u0107 wsparciu tych podmiot\u00f3w! (Oklaski<\/i>) Je\u015bli oklaskujemy oczywisto\u015b\u0107, to znaczy, \u017ce nie jest z nami tak dobrze. Ma\u0142e podmioty musz\u0105 r\u00f3wnie\u017c zarabia\u0107. udzie, kt\u00f3rzy robi\u0105 te rzeczy, powinni zarabia\u0107 godnie i \u017cy\u0107 dostatnio. Je\u015bli chodzi o AI, to pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej narz\u0119dzia sztucznej inteligencji wyspecjalizuj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w przek\u0142adach literackich. Oczywi\u015bcie b\u0119dzie potrzebna ingerencja cz\u0142owieka, ale raczej b\u0119dzie si\u0119 ona sprowadza\u0107 do redakcji b\u0105d\u017a korekty. To nie znaczy, \u017ce nie potrzebujemy t\u0142umaczy! Bardzo ich potrzebujemy! Sztuczna inteligencja nie b\u0119dzie prowadzi\u0107 relacji bilateralnych pomi\u0119dzy pa\u0144stwami i decydowa\u0107 o zakresie naszych wsp\u00f3lnych interes\u00f3w kulturowych, spo\u0142ecznych, politycznych i ekonomicznych.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za ten g\u0142os. Pani Monika Sznajderman przyzna\u0142a sama, \u017ce ma\u0142o wydaje ksi\u0105\u017cek z j\u0119zyka niemieckiego i chce teraz rozwin\u0105\u0107 t\u0119 my\u015bl.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Monika Sznajderman<\/b><\/p>\n
Tak, dzi\u0119kuj\u0119. Przyczyn jest na pewno du\u017co. Przyk\u0142adem s\u0105 ksi\u0105\u017cki nagradzane w presti\u017cowym konkursie Deutscher Buchpreis. S\u0105 one t\u0142umaczone i wydawane w Polsce, ale chyba \u017cadna z nich, nie wywo\u0142a\u0142a jakiego\u015b fermentu w \u015bwiecie czytelniczym. To nawet nie chodzi o o dobr\u0105 sprzeda\u017c. Chodzi o to, \u017ce literatura austriacka, ma jak\u0105\u015b opowie\u015b\u0107 o sobie. Odwo\u0142uje si\u0119 do stereotyp\u00f3w, ale jest w niej co\u015b, co my znamy, co ch\u0142oniemy. Moim zdaniem literatura niemiecka nie ma takiej opowie\u015bci, nie kusi obecnie niczym polskiego czytelnika. To nie dotyczy z reszt\u0105 tylko literatury, ale og\u00f3lnie Polacy nie interesuj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnymi Niemcami. Nie chc\u0119 tego sk\u0142ada\u0107 na karb jakich\u015b resentyment\u00f3w, bo my\u015bl\u0119, \u017ce ju\u017c tyle czasu min\u0119\u0142o, \u017ce to nie mo\u017ce by\u0107 raczej pow\u00f3d braku zainteresowania. Dlatego bardzo du\u017ce znaczenie ma wsp\u00f3\u0142praca mi\u0119dzy naszymi krajami i polecenia ludzkie czy takie ambasadorstwo, kt\u00f3re czyni pojedynczy cz\u0142owiek. Ceni\u0119 sobie bardzo aktywno\u015b\u0107 promotor\u00f3w literatury austriackiej, na przyk\u0142ad w osobie Agnieszki Borkiewicz. Potrafi zawsze \u201enakr\u0119ci\u0107\u201d to zainteresowanie literatur\u0105. Marketing szeptany, polecenia, s\u0105 wa\u017cne i to literatura austriacka w Polsce ma, a niemiecka chyba kompletnie nie.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
Poruszy\u0142a Pani bardzo wa\u017cny temat jakim jest brak zainteresowania Polak\u00f3w Niemcami i na odwr\u00f3t. W\u015br\u00f3d publiczno\u015bci jest dzi\u015b z nami pani Dominika Kasprowicz \u2013 dyrektorka Willi Decjusza z Krakowa. W Willi odby\u0142a kilka miesi\u0119cy temu dyskusja na podobny temat, organizuje si\u0119 tam te\u017c r\u00f3\u017cne polsko-niemieckie projekty kulturalne. Czy wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Polacy interesuj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnymi Niemcami?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Dominika Kasprowicz<\/b><\/b><\/p>\n
Ja reprezentuj\u0119 miejsce, kt\u00f3re jest pod wieloma wzgl\u0119dami nietypowe. To w\u0142a\u015bnie w Willi Decjusza, po kilku latach przerwy, we wsp\u00f3\u0142pracy z Niemieckim Instytutem Spraw Polskich w Darmstadt, przywr\u00f3cili\u015bmy Nagrod\u0119 im. Karla Dedeciusa dla najleszych t\u0142umaczy literatury polskiej na niemiecki i niemieckiej na polski. Jeste\u015bmy przekonani, \u017ce aby wzbudzi\u0107 zainteresowanie innymi, nale\u017cy stworzy\u0107 bezpieczn\u0105 przestrze\u0144 do spotka\u0144, dialogu i dyskusji. Si\u0119gamy te\u017c po coraz to nowe, nieoczywiste formaty. S\u0105 nimi pobyty stypendialne, t\u0142umaczeniowe, pisarskie, poetyckie, ale tak\u017ce stypendia dla ludzi teatru, dramatopisarzy, kt\u00f3rzy pisz\u0105 dramaty o relacjach polsko-niemieckich, a te s\u0105 potem prezentowane w Teatrze S\u0142owackiego w Krakowie. Powsta\u0142o ju\u017c 8 sztuk teatralnych o tej tematyce. Innym niezwykle ciekawym formatem s\u0105 scenariusze do gier narracyjnych. Byliby Pa\u0144stwo zaskoczeni, jaki obraz s\u0105siad\u00f3w historycznie i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie ma osoba, kt\u00f3ra poznaje \u015bwiat przez pryzmat gier. Coraz wi\u0119cej instytucji z Niemiec pyta o mo\u017cliwo\u015b\u0107 przyjazdu do nas, wsp\u00f3\u0142pracy. Anga\u017cujemy si\u0119 w animowanie wzajemnego zainteresowania mi\u0119dzy Polakami a Niemcami.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
Istnieje bardzo du\u017co format\u00f3w maj\u0105cych na celu wsparcie wymiany kulturalnej, wr\u00f3cimy do literatury i przek\u0142ad\u00f3w. Jest z nami dzisiaj pani Anne-Bitt Gerecke z Instytutu Goethego i opowie nam o programie Litrix. Co to takiego?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Anne-Bitt Gerecke<\/b><\/p>\n
Pracuj\u0119 w dziale promocji literatury i t\u0142umacze\u0144 Instytutu Goethego. Promujemy t\u0142umaczenia na ca\u0142ym \u015bwiecie i odpowiadamy na wszystkie wnioski wydawc\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 wydawa\u0107 literatur\u0119 niemieckoj\u0119zyczn\u0105 \u2013 zar\u00f3wno aktualne tytu\u0142y, jak i klasyk\u0119 \u2013 w swoich j\u0119zykach narodowych. Odpowiadam przede wszystkim za program Litrix. To program oparty na ofercie. Oznacza to, \u017ce staramy si\u0119 aktywnie promowa\u0107 zar\u00f3wno uznanych, jak i m\u0142odych autor\u00f3w literatury niemieckoj\u0119zycznej na arenie mi\u0119dzynarodowej. W tym celu co trzy lata ustalamy priorytety j\u0119zykowe. Pocz\u0105tkowo by\u0142y to du\u017ce obszary, takie jak arabski, hiszpa\u0144ski czy chi\u0144ski, ale od 2019 roku skupiamy si\u0119 na Europie. Wzmocnienie wymiany z naszymi europejskimi s\u0105siadami ma szczeg\u00f3lne znaczenie zw\u0142aszcza w trudnych czasach. Dlatego bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce od pocz\u0105tku roku skupiamy si\u0119 na Polsce. Na naszej stronie internetowej litrix.de prezentujemy interesuj\u0105ce nowo\u015bci na niemieckim rynku ksi\u0105\u017cek w j\u0119zyku niemieckim, angielskim, a w ci\u0105gu najbli\u017cszych trzech lat r\u00f3wnie\u017c w j\u0119zyku polskim. Przedstawiamy ksi\u0105\u017cki wybrane przez nasze polsko-niemieckie jury wraz z recenzjami, kr\u00f3tk\u0105 informacj\u0105 o autorach i wydawnictwie oraz, co bardzo wa\u017cne, z fragmentami tekst\u00f3w. Nasz program obejmuje ca\u0142e spektrum wsp\u00f3\u0142czesnej literatury niemieckoj\u0119zycznej, czyli literatur\u0119 dzieci\u0119c\u0105 i m\u0142odzie\u017cow\u0105, literatur\u0119 faktu, beletrystyk\u0119 i graphic novels i ma s\u0142u\u017cy\u0107 jako taka pewnego rodzaju witryna wystawowa oraz oferta do rozmowy na temat ksi\u0105\u017cek. W przypadku wszystkich ksi\u0105\u017cek prezentowanych na Litrix.de gwarantujemy zwrot ca\u0142kowitych koszt\u00f3w t\u0142umaczenia. Ponadto udzielamy dotacji na pokrycie koszt\u00f3w licencji. W ten spos\u00f3b minimalizujemy ryzyko wydawnicze, o kt\u00f3rym ju\u017c tutaj wielokrotnie wspomniano i umo\u017cliwiamy r\u00f3wnie\u017c mniejszym wydawnictwom realizacj\u0119 projekt\u00f3w t\u0142umaczeniowych. Musz\u0105 one w\u00f3wczas pokry\u0107 jedynie koszty produkcji, reklamy i dystrybucji. Aby wymiana literacka mi\u0119dzy Niemcami a Polsk\u0105 mog\u0142a przynosi\u0107 trwa\u0142e efekty, staramy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wzmacnia\u0107 sie\u0107 kontakt\u00f3w, umo\u017cliwia\u0107 spotkania mi\u0119dzy autorami i oferowa\u0107 warsztaty dla t\u0142umaczy. Na przyk\u0142ad w sierpniu, we wsp\u00f3\u0142pracy z Will\u0105 Decjusza w Krakowie, zorganizujemy tygodniow\u0105 akademi\u0119 dla m\u0142odych t\u0142umaczy, kt\u00f3rzy wkr\u00f3tce rozpoczn\u0105 karier\u0119 zawodow\u0105. Nasza wsp\u00f3\u0142praca z Polsk\u0105 dopiero si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a, dlatego bardzo si\u0119 ciesz\u0119, \u017ce mam dzi\u015b okazj\u0119 pozna\u0107 wielu polskich koleg\u00f3w i kole\u017canek oraz porozmawia\u0107 z nimi na ten temat.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Natalia Pr\u00fcfer<\/b><\/p>\n
W tym gronie, w kt\u00f3rym dzi\u015b jeste\u015bmy, na pewno mamy wiele ciekawych kwestii do powiedzienia \u00a0na temat w\u0142a\u015bnie literatury i to nie jest przypadek, \u017ce dzisiaj si\u0119 wszyscy tutaj w Instytucie Polskim spotkali\u015bmy. Oficjalnie otwieram zatem nasz\u0105 dyskusj\u0119 i zach\u0119cam do wypowiedzi ze strony publiczno\u015bci. Mo\u017ce macie pytanie do naszych go\u015bci, mo\u017ce chcieliby\u015bcie opowiedzie\u0107 o swoich inicjatywach i pomys\u0142ach b\u0105d\u017a problemach zwi\u0105zanych z transferem literatury i wiedzy?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
J\u00fcrgen Becker<\/b><\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Chc\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do pytania o to, jak obecnie postrzegana jest literatura niemiecka: uwa\u017cam, \u017ce w ostatnich latach bardzo si\u0119 ona zmieni\u0142a. Jest bardzo r\u00f3\u017cnorodna. \u017byjemy w spo\u0142ecze\u0144stwie migracyjnym i to normalne, \u017ce dyskurs literacki czy te\u017c przyznawanie wa\u017cnych nagr\u00f3d literackich trafia do takich os\u00f3b jak Ter\u00e9zia Mora, kt\u00f3ra pochodzi z W\u0119gier, czy Feridun Zaimoglu, kt\u00f3ry ma korzenie tureckie. W dzisiejszej literaturze niemieckiej to oczywiste. Z jednej strony mo\u017cna by pomy\u015ble\u0107, \u017ce dzi\u0119ki temu literatura niemiecka sta\u0142a si\u0119 jeszcze bardziej otwarta na \u015bwiat. Z drugiej strony ci\u0105gle s\u0142ysz\u0119, \u017ce w krajach angloj\u0119zycznych m\u00f3wi si\u0119: \u201eMamy temat migracji w naszej literaturze, nie musimy teraz s\u0142ucha\u0107 jeszcze historii migracji z Niemiec\u201d. Ale ostatecznie zawsze liczy si\u0119 jako\u015b\u0107 literacka. By\u0107 mo\u017ce w literaturze niemieckiej brakuje autor\u00f3w, do kt\u00f3rych naprawd\u0119 odwo\u0142uje si\u0119 mi\u0119dzynarodowa scena literacka.<\/p>\n
Chcia\u0142bym jeszcze zada\u0107 pytanie Grzegorzowi Jankowiczowi: czy po 25 latach nie nadszed\u0142 czas na ponowne wyst\u0105pienie Polski jako go\u015bcia honorowego na Targach Ksi\u0105\u017cki we Frankfurcie? Wtedy wywo\u0142a\u0142o to tak wiele zmian, zapocz\u0105tkowa\u0142o dzia\u0142alno\u015b\u0107 Instytutu Ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ry Pan dzisiaj reprezentuje. My\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142by to wielki zastrzyk energii, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by wiele zdzia\u0142a\u0107, gdyby\u015bmy wkroczyli na nowy poziom, chocia\u017c do dzisiaj zaszli\u015bmy ju\u017c naprawd\u0119 do\u015b\u0107 daleko.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Grzegorz Jankowicz<\/b><\/p>\n
Dzi\u0119kuj\u0119 bardzo. Polska go\u015bciem honorowym we Frankfurcie? W ostatnich miesi\u0105cach s\u0142ysz\u0119 to pytanie po raz kolejny. To jest du\u017ce wyzwanie i rzecz, kt\u00f3r\u0105 na pewno bardzo powa\u017cnie rozwa\u017cymy.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Monika Sznajderman<\/b><\/p>\n
A ja tylko chcia\u0142am jeszcze doda\u0107, \u017ce ma\u0142o miejsca po\u015bwi\u0119cili\u015bmy dzi\u015b krytyce literackiej. W Polsce nast\u0105pi\u0142 jej ca\u0142kowity upadek i ma to wielkie odzwierciedlenie je\u015bli chodzi o promocj\u0119 literatury zagranicznej. Nie ma miejsc do publikacji krytyki, nie ma krytyk\u00f3w, raczej dziennikarze, kt\u00f3rzy id\u0105 na \u0142atwizn\u0119, nie odkrywaj\u0105 nowych pisarzy, wystawiaj\u0105 jakie\u015b noty a nie pisz\u0105 krytyk.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Grzegorz Jankowicz<\/b><\/p>\n
Pr\u00f3bujemy co\u015b z tym zrobi\u0107 w Polsce. Instytut Ksi\u0105\u017cki otworzy\u0142 niedawno portal internetowy \u201eDzienniki Literacki\u201d. Publikujemy na jego \u0142amach krytyczne om\u00f3wienia publikacji, tak\u017ce wydarze\u0144 literackich, do kt\u00f3rych szersza publiczno\u015b\u0107 nie ma dost\u0119pu, dlatego \u017ce s\u0105 na przyk\u0142ad organizowane w mniejszych miejscowo\u015bciach.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Beata Zuzanna Borawska<\/b><\/p>\n
Reprezentuj\u0119 Literacki Klub Cudownych Kobiet w Berlinie. Siedem kobiet, sze\u015b\u0107 emigrantek z Polski mieszkaj\u0105cych w Berlinie i ja z pogranicza, dok\u0142adniej Szczecina, prowadz\u0105ca klub. Spotyka\u0142y\u015bmy si\u0119 po domach i pisa\u0142y\u015bmy. Efektem naszej pracy jest zbi\u00f3r opowiada\u0144 wydany 17 maja tego roku nak\u0142adem wydawnictwa KLAK Verlag. Zainteresowa\u0107 czym\u015b takim polskiego wydawc\u0119 graniczy z cudem, a nami kieruje si\u0142a pasji i mi\u0142o\u015bci do literatury, chcemy si\u0119 rozwija\u0107. Czujemy si\u0119 jednak absolutnie niewidoczne, to taka praca w mikro-narracji, kt\u00f3ra ma niezwyk\u0142e znaczenie i kt\u00f3rej brakuje na rynku, bo emigrantki i pisz\u0105ce w naszym klubie to kobiety w wieku 30-50 lat i ich g\u0142os powinien by\u0107 widoczny. R\u00f3\u017cne motywy sprawi\u0142y, \u017ce znalaz\u0142y si\u0119 w Berlinie i to wida\u0107 w s\u0142owie. I teraz pytanie: czy macie pa\u0144stwo jaki\u015b pomys\u0142, czy w og\u00f3le jest przestrze\u0144 na to, \u017ceby wspiera\u0107 takie inicjatywy?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Grzegorz Jankowicz<\/b><\/p>\n
To jest wspania\u0142a historia. Instytut Ksi\u0105\u017cki ma sporo narz\u0119dzi, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych mo\u017ce wspiera\u0107 r\u00f3wnie\u017c mniejsze inicjatywy, np. Dyskusyjne Kluby Ksi\u0105\u017cki, jest ich w Polsce oko\u0142o 2 tysi\u0119cy. Mo\u017ce mog\u0142yby Paniom pom\u00f3c? Nie mam dla Was w tej chwili prostej odpowiedzi, ale takie spotkania, takie grupy, takie wsp\u00f3lnoty s\u0105 dla Instytutu Ksi\u0105\u017cki bardzo wa\u017cne. Zach\u0119cam te\u017c do zapoznania si\u0119 z programem \u201eInne Tradycje\u201d.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Agata Koch<\/b><\/p>\n
Reprezentuj\u0119 Polsk\u0105 Kafejk\u0119 J\u0119zykow\u0105 w Berlinie, jestem r\u00f3wnie\u017c autork\u0105. Od 13 lat jeste\u015bmy otwartym miejscem spotka\u0144 dla j\u0119zyka polskiego i kultury polskiej w Berlinie Pankow, a od dw\u00f3ch lat z drug\u0105 siedzib\u0105 na po\u0142udniu miasta przy S\u00fcdkreuz. Jest to miejsce spotka\u0144 dla ludzi, kt\u00f3rzy tworz\u0105, kt\u00f3rzy s\u0105 kreatywni, \u017cyj\u0105 sztuk\u0105 i chc\u0105 si\u0119 tym dzieli\u0107. J\u0119zyk polski stanowi tu zdecydowane centrum, aczkolwiek mamy wiele zapyta\u0144 r\u00f3wnie\u017c od tw\u00f3rc\u00f3w z innych j\u0119zyk\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z j\u0119zykiem niemieckim, r\u00f3wnie\u017c autor\u00f3w. Organizujemy spotkania dla autor\u00f3w, dla t\u0142umaczy, warsztaty, prowadzimy bibliotek\u0119 i to wszystko dzieje si\u0119 oddolnie. Bardzo wa\u017cna jest ta przestrze\u0144, kt\u00f3r\u0105 dzielimy r\u00f3wnie\u017c w innych dyscyplinach, takich jak wystawy czy muzyka, czy program j\u0119zykowy dla dzieci. Nie wiem na ile Pa\u0144stwo jeste\u015bcie zorientowani, ale takie stowarzyszenia maj\u0105 w Berlinie coraz trudniej je\u015bli chodzi o dofinansowanie i je\u015bli maj\u0105 Pa\u0144stwo jakie\u015b pomys\u0142y dotycz\u0105ce promocji polskiej kultury w Niemczech, to prosimy je kierowa\u0107 do nas.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Karolina Golimowska <\/b><\/p>\n
A ja bym chcia\u0142a jeszcze na chwil\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do tematu sztucznej inteligencji w t\u0142umaczeniach literackich i tego, czy mo\u017cna wyobrazi\u0107 sobie co\u015b pozytywnego je\u015bli chodzi o prac\u0119 z AI. Zwracam si\u0119 do t\u0142umaczek: Czy pomog\u0142oby Wam, gdyby\u015bcie mia\u0142y dost\u0119p do bazy danych, w kt\u00f3rej znajduj\u0105 si\u0119 przyk\u0142ady tego, jak j\u0119zyk karyncki, styryjski czy jakikolwiek inny by\u0142 wcze\u015bniej t\u0142umaczony? Albo to, co powiedzia\u0142a\u015b Liso, o oprogramowaniu, kt\u00f3re mo\u017cna zainstalowa\u0107, aby udost\u0119pni\u0107 w\u0142asne t\u0142umaczenia. Mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 utworzenie takiego glosariusza? Czy widzicie jakie\u015b pozytywne aspekty pracy ze sztuczn\u0105 inteligencj\u0105?<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Zofia Sucharska<\/b><\/p>\n
Bardzo ciekawe pytanie. Z jednej strony faktycznie mo\u017cliwo\u015b\u0107 sprawdzenia czego\u015b, dost\u0119pu do bazy danych, w kt\u00f3rej pojawi si\u0119 bardzo du\u017co inspiracji, na przyk\u0142ad z innych \u017ar\u00f3de\u0142, by\u0142aby bardzo ciekawa, ale z drugiej strony, znowu chcia\u0142abym wr\u00f3ci\u0107 do zagadnienia czynnika ludzkiego. T\u0142umacz\u0105c teraz ksi\u0105\u017ck\u0119, o kt\u00f3rej wspomnia\u0142am, w\u0142a\u015bnie mam w planach odezwa\u0107 si\u0119 do t\u0142umaczy, kt\u00f3rzy przek\u0142adali j\u0105 na niderlandzki i angielski, \u017ceby po prostu ich zapyta\u0107, jak oni to rozwi\u0105zali. Kontakty mi\u0119dzyludzkie i nawi\u0105zanie relacji z kim\u015b, kto robi to samo na przyk\u0142ad w innym kraju, wydaje mi si\u0119 bezcenne.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Lisa Palmes <\/b><\/b><\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Wi\u0119ksza baza danych, na kt\u00f3rej mo\u017cna by si\u0119 oprze\u0107… To z pewno\u015bci\u0105 interesuj\u0105ce. Nawi\u0105zuj\u0105c do tego, co powiedzia\u0142a Katharina Raabe: nawet gdyby uda\u0142o si\u0119 wype\u0142ni\u0107 spersonalizowany program t\u0142umaczeniowy AI w\u0142asnymi t\u0142umaczeniami w taki spos\u00f3b, aby t\u0142umaczy\u0142 przysz\u0142e teksty w stylu charakterystycznym dla danego t\u0142umacza, to jednak t\u0142umacz nie t\u0142umaczy ka\u017cdego tekstu wed\u0142ug tego samego wzorca. Oznacza to, \u017ce taki program mo\u017ce ostatecznie okaza\u0107 si\u0119 bezu\u017cyteczny. Dlatego tu jestem raczej sceptyczna. Podejrzewam jednak, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dziemy w pewien spos\u00f3b pracowa\u0107 z AI. Obecnie nie wiemy jeszcze do czego to doprowadzi. Nie jestem zainteresowana zakupem spersonalizowanego programu, poniewa\u017c lubi\u0119 samodzielnie pracowa\u0107 nad moimi tekstami i nie chc\u0119 zepsu\u0107 sobie w\u0142asnych pomys\u0142\u00f3w. Nie chc\u0119, aby maszyna dyktowa\u0142a mi, jak to powinno brzmie\u0107, bo w\u00f3wczas zapominam o w\u0142asnych pomys\u0142ach. Jest to r\u00f3wnie\u017c kwestia intuicji, kt\u00f3rej nie chc\u0119 straci\u0107. Ona jest najwa\u017cniejsza w t\u0142umaczeniu. Sama musz\u0119 wyczu\u0107, jak powinno brzmie\u0107 t\u0142umaczenie. Je\u015bli nie ma si\u0119 tego wyczucia lub je si\u0119 straci, to t\u0142umaczenia brzmi\u0105 sztywno i jednakowo.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rozmowy z udzia\u0142em t\u0142umaczy literatury, wydawc\u00f3w, agent\u00f3w literackich, krytyk\u00f3w i przedstawicieli instytucji wspieraj\u0105cych t\u0142umaczenia w ramach Forum Polsko-Niemieckiego \u201eWsp\u00f3lnota na trudne czasy\u201d W rozmowie udzia\u0142 wzi\u0119li: J\u00fcrgen Jakob Becker, dyrektor zarz\u0105dzaj\u0105cy Deutscher \u00dcbersetzerfonds Grzegorz Jankowicz, dyrektor Instytutu Ksi\u0105\u017cki Lisa Palmes, t\u0142umaczka literatury polskiej na j\u0119zyk niemiecki Zofia Sucharska, t\u0142umaczka literatury niemieckoj\u0119zycznej na j\u0119zyk polski Katharina […]<\/p>\n","protected":false},"author":78,"featured_media":9287,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[14,22,10],"tags":[338,324],"class_list":["post-11034","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-andere","category-literatur","category-programm","tag-literatur-de","tag-programm-de"],"yoast_head":"\n