BEGIN:VCALENDAR
PRODID://WordPress//Event-Post-V5.9.2//EN
VERSION:2.0
BEGIN:VTIMEZONE
TZID:Europe/Warsaw
BEGIN:DAYLIGHT
TZOFFSETFROM:+0100
TZOFFSETTO:+0200
DTSTART:19700329T020000
RRULE:FREQ=YEARLY;BYDAY=-1SU;BYMONTH=3
END:DAYLIGHT
BEGIN:STANDARD
TZOFFSETFROM:+0200
TZOFFSETTO:+0100
TZNAME:CET
DTSTART:19701025T030000
RRULE:FREQ=YEARLY;BYDAY=-1SU;BYMONTH=10
END:STANDARD
END:VTIMEZONE
BEGIN:VEVENT
SUMMARY:Codzienna odwaga. Polki, Słowaczki i Czeszki w opozycji antykomunistycznej 1968 – 1989
UID:https://instytutpolski.pl/bratislava/pl/2025/11/04/codzienna-odwaga-polki-slowaczki-i-czeszki-w-opozycji-antykomunistycznej-1968-1989/
LOCATION:
DTSTAMP:20251114
DTSTART;TZID=Europe/Warsaw:20251114
DTEND;TZID=Europe/Warsaw:20251114
DESCRIPTION:Były to aktywistki, redaktorki, konspiratorki, kurierki czy organizatorki
podziemnych struktur – kobiety, które w znacznym stopniu przyczyniły
się do upadku totalitarnego systemu, ale o których historia często
zapominała. Wystawa przedstawia ich odwagę i codzienną walkę o
wolność, która toczyła się w domach, na ulicach i w redakcjach
wydawnictw podziemnych. Przypomina również konkretne bohaterki, w tym
dysydentki z polskiej, słowackiej i czeskiej opozycji (m.in. Anna
Walentynowicz, Marta Kubišová, Ewa Ossowska, Ľudmila Pastierová, Zuzana
Bartošová, Joanna Duda-Gwiazda, Hana Ponická, Ewa Kubasiewicz, Zdena
Tominová, Zofia Romaszewska, Anna Šabatová, Elżbieta Szczepańska,
Mária Sládkovičová, Jadwiga Chmielowska, Dorota Šimeková, Barbara
Sadowska, Alina Pienkowska, Bernadeta Pánčiová, Ewa Kulik, Ivanka
Hyblerová, Barbara Labuda i in.), które swoją wytrwałością, siłą
moralną i poczuciem współodpowiedzialności przyczyniły się do zmian,
których symbolem jest rok 1989.
Jest to projekt autorski, który jest wynikiem udanej współpracy
Instytutu Polskiego w Bratysławie i Instytutu Polskiego w Pradze.
Kuratorką wystawy i autorką tekstów o polskich dysydentkach jest polska
dokumentalistka, pisarka i kuratorka Marta Dzido – autorka jednego z
pierwszych filmów o kobietach w ruchach walczących podczas komunizmu o
wolność pt. Solidarność według kobiet (2014, 103 min). Film
dokumentalny opowiada historie kilku odważnych Polek, które swoją
mądrością, determinacją i zaangażowaniem przyczyniły się w latach
80. do zmian politycznych w Polsce, a elementem łączącym film jest sama
reżyserka i narratorka Marta Dzido, która w filmie poszukuje miejsca dla
kobiet w historycznej narracji o walce o wolność.
Nad koncepcją i tekstem wystawy współpracowali eksperci ze Słowacji i
Czech – Oľga Gyárfášová, Zuzana Luprichová, Soňa Gyarfášová,
František Neupauer, Marcela Linková i Naďa Straková. Współpracę
koordynowała Lucie Zakopalová z Instytutu Polskiego w Pradze. Partnerami
wystawy są słowacki Instytut Pamięci Narodu, Słowackie Muzeum Narodowe
– Muzeum Historyczne, czeski Instytut Badań nad Reżimami Totalitarnymi
oraz Muzeum Pamięci XX Wieku.
Ważnym elementem wystawy jest jej charakterystyczny wygląd, który
stworzyła graficzka Marta Miara (Instytut Polski w Bratysławie). Motyw
rozświetlonego okna w bloku mieszkalnym niesie symbolikę światła
nadziei, lecz także ciężaru ciemności. Na poszczególnych planszach
pojawiają się „szwy”, które autorka projektu graficznego
wykorzystała jako metaforę łączenia i „zszywania” rozdartego przez
totalitaryzm społeczeństwa, ale jednocześnie jako odniesienie do roli
kobiet w łączeniu społeczności – od dysydenckich i kościelnych po
ekologiczne i młodzieżowe. Dzięki swojej kolorowej oprawie wizualnej
wystawa nawiązuje również do radości, o której często mówią same
dysydentki – radości z wolności i wspólnoty, jaką dawało im
zaangażowanie w ruch oporu, oraz do przesłania, że ich odwaga i
wytrwałość przyczyniły się do wydarzeń z 1989 roku.
Wydarzenia towarzyszące pozwolą jednocześnie głębiej spojrzeć na
tematy poruszane przez wystawę. 12 listopada br. o godz. 18:00 w Klubie
pod Lampą odbędzie się dyskusja poświęcona wystawie i kobietom, które
swoimi działaniami ukształtowały historię oporu przeciwko
totalitaryzmowi. Uczestnicy – Judita Stempelová, członkini podziemnego
kościoła i redaktorka wydawnictwa podziemnego „Religia i
współczesność”, Ľudmila Pastierová, dysydentka i pracowniczka
Instytutu Pamięci Narodu oraz František Neupauer, historyk Instytutu
Pamięci Narodu oraz współautor wystawy – przedstawią swoje
doświadczenia oraz poglądy na rolę kobiet w ruchu dysydenckim. Dyskusję
poprowadzi Patrik Dubovský (IPN) i odbędzie się ona w ramach Festiwalu
Wolności.
Kilka dni później, 20 listopada br. o godz. 18:00 w Instytucie Polskim w
Bratysławie, odbędzie się debata na temat książki Oľgi Gyárfášovej
„Jak żyliśmy w latach normalizacji”, która poprzez rozmowy z
dziesięcioma kobietami przedstawia codzienność życia w okresie braku
wolności. W dyskusji wezmą udział Zuzana Bartošová, Ľudmila
Pastierová i Oľga Gyárfášová, a poprowadzi ją Jana Cviková z
wydawnictwa ASPEKT, w którym ukazała się ta książka.
Wystawa „Codzienna odwaga” została jednocześnie otwarta w Czechach
– 12 listopada br. o godz. 19:00 w Bibliotece Václava Havla w Pradze,
gdzie odbędzie się także dyskusja pt. Zniknęły? Dyskusja o kobietach w
polskiej i czechosłowackiej opozycji antykomunistycznej.
Temat codziennej odwagi kobiet pojawi się również w przygotowywanym
odcinku podcastu Historia (prowadząca Agáta Šústová Drelová), który
powstaje we współpracy ze słowackim magazynem Historická revue, a
który będzie opublikowany w niedzielę 16 listopada br.
END:VEVENT
END:VCALENDAR