W 1942 roku polscy rolnicy Wiktoria i J\u00f3zef Ulmowie ze wsi Markowa na po\u0142udniu kraju, mimo gro\u017c\u0105cej za to kary \u015bmierci wprowadzonej przez okupuj\u0105cych Polsk\u0119 Niemc\u00f3w, zacz\u0119li ukrywa\u0107 w swoim gospodarstwie o\u015bmioro \u017byd\u00f3w. Ich bohaterska postawa nie by\u0142a odosobniona. Wed\u0142ug historyk\u00f3w, w r\u00f3\u017cne formy pomocy ludno\u015bci \u017cydowskiej w czasie II wojny \u015bwiatowej zaanga\u017cowanych by\u0142o od 300 tysi\u0119cy do miliona Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Ulmowie bezpiecznie ukrywali \u017byd\u00f3w a\u017c do 24 marca 1944 roku. Tego dnia, w wyniku donosu jednego z Polak\u00f3w, Wiktoria i J\u00f3zef Ulmowie, ich sze\u015bcioro dzieci w wieku od o\u015bmiu do p\u00f3\u0142tora roku oraz ukrywane przez nich dwie rodziny \u017cydowskie zostali rozstrzelani przez Niemc\u00f3w. W chwili masakry Wiktoria by\u0142a w 9 miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy. Mimo tragedii i niemieckiego terroru panuj\u0105cego na ziemiach okupowanej Polski, do ko\u0144ca wojny w ch\u0142opskich domach w Markowej prze\u017cy\u0142o 21 \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Dok\u0142adna liczba Polak\u00f3w zamordowanych przez Niemc\u00f3w za pomoc udzielon\u0105 \u017bydom w czasie II wojny \u015bwiatowej nie jest znana. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 ofiar pozosta\u0142a anonimowa. Nie zachowa\u0142a si\u0119 te\u017c pe\u0142na dokumentacja. Szacunki historyk\u00f3w wahaj\u0105 si\u0119 jednak od 2,5 tysi\u0105ca do 50 tysi\u0119cy os\u00f3b. Losy Ulm\u00f3w, prezentowane na wystawie w Klu\u017cu, s\u0105 symbolem ich po\u015bwi\u0119cenia. Od marca 2016 roku w Markowej istnieje muzeum po\u015bwi\u0119cone Polakom ratuj\u0105cym \u017bydow w czasie II wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3re znajduje si\u0119 na miejscu dawnego gospodarstwa Ulm\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Polacy do dzi\u015b stanowi\u0105 najliczniejsz\u0105 grup\u0119 uhonorowan\u0105 przez Instytut Yad Vashem w Jerozolimie tytu\u0142em \u201eSprawiedliwy W\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata\u201d, przyznawanym za bezinteresowne ratowanie \u017byd\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej (6620 os\u00f3b, czyli 26 proc. wszystkich uhonorowanych). W 1995 roku tytu\u0142 ten po\u015bmiertnie otrzymali tak\u017ce Wiktoria i J\u00f3zef Ulmowie.<\/p>\n\n\n\n