{"id":10984,"date":"2021-01-04T10:34:59","date_gmt":"2021-01-04T09:34:59","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/?p=10984"},"modified":"2021-03-10T10:44:02","modified_gmt":"2021-03-10T09:44:02","slug":"ingarden-z-perspektywy-pol-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/","title":{"rendered":"Ingarden – z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku"},"content":{"rendered":"\n

Ingarden – z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W tym roku mija p\u00f3\u0142 wieku od \u015bmierci wybitnego filozofa polskiego Romana Ingardena. My\u015bliciel ten zyska\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 rang\u0119 i s\u0142aw\u0119, co w \u015bwiecie filozofii polskiej czyni go postaci\u0105 do\u015b\u0107 wyj\u0105tkow\u0105.<\/p>\n

     W dziejach naszej kultury mo\u017cna spotka\u0107, co prawda, \u015bwietne umys\u0142y, ale zjawisk o wymiarze europejskim by\u0142o niewiele. Niew\u0105tpliwie mo\u017cna do nich zaliczy\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w renesansowych Jana Ostroroga, Andrzeja Frycza Modrzewskiego, my\u015bliciela spo\u0142ecznego r\u00f3wnego Machiavellemu, czy Bodinowi, czy te\u017c Sebastiana Petrycego, najwybitniejszego \u00f3wczesnego znawcy i komentatora Arystotelesa. Jak wida\u0107, wszyscy oni reprezentowali tylko ograniczone dziedziny my\u015bli ludzkiej i nie wyr\u00f3\u017cnili si\u0119 na g\u0142\u00f3wnym szlaku rozwoju filozofii europejskiej. Z kolei  Miko\u0142aj Kopernik, kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0105\u0142 w spos\u00f3b decyduj\u0105cy zar\u00f3wno na teori\u0119 poznania, jak i ontologi\u0119 \u2013 wszak w\u0142a\u015bnie jeden z najwybitniejszych i najbardziej wp\u0142ywowych filozof\u00f3w, Immanuel Kant, okre\u015bli\u0142 jego dokonaanie mianem \u201eprzewrotu kopernika\u0144skiego\u201d \u2013 nie by\u0142 jednak filozofem sensu stricto<\/em>.<\/p>\n

       Ograniczone znaczenie mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c my\u015bl spo\u0142eczna arian (zwanych \u201ebra\u0107mi polskimi\u201d), cho\u0107 oddzia\u0142ali na Locke\u2019a i na filozofi\u0119 O\u015bwiecenia. To samo mo\u017cna powiedzie\u0107 o wybitnych, ale tylko w skali lokalnej, myslicielach polskiego O\u015bwiecenia, Hugonie Ko\u0142\u0142\u0105taju i Stanis\u0142awie Staszicu, a nawet \u2013 o braciach \u015aniadeckich.<\/p>\n

       Dopiero na pocz\u0105tku XX wieku, na progu niepodleg\u0142o\u015bci, pojawi\u0142 si\u0119 na uniwersytecie lwowskim kr\u0105g filozof\u00f3w i matematyk\u00f3w, z kt\u00f3rych kilku, zw\u0142aszcza Franciszek Le\u015bniewski i Alfred Tarski zdobyli \u015bwiatowy sukces i rozg\u0142os, podobnie jak genialni matematycy: Stefan Banach i Hugo Steinhaus. Albowiem w\u0142a\u015bnie matematyka i logika by\u0142y specjalno\u015bci\u0105 lwowskiej szko\u0142y filozoficznej, spokrewnionej i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej z logikami Ko\u0142a Wiede\u0144skiego na czele z Rudolfem Carnapem.<\/p>\n

     Nawet jej tw\u00f3rca, Kazimierz Twardowski, nie zdo\u0142a\u0142 si\u0119 przebi\u0107 do g\u0142\u00f3wnego nurtu filozofii europejskiej. Podobnie jego wychowankowie: tw\u00f3rca kierunku reistycznego Tadeusz Kotarbi\u0144ski, filozof spo\u0142eczny i socjolog Stanis\u0142aw Ossowski, logik Kazimierz Ajdukiewicz i wielu innych. Byli dla \u015bwiata albo malo atrakcyjni, albo nazbyt w\u0105sko specjalistyczni, albo za ma\u0142o oryginalni i pozbawieni dostatecznie \u017cywych, intelektualnych zwi\u0105zk\u00f3w z mi\u0119dzynarodowym mainstreamem filozoficznym.<\/p>\n

       Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce z tego lokalnego kr\u0119gu \u2013 poza wspomnianymi matematykami i kilkoma logikami \u2013 zdo\u0142a\u0142 wyj\u015b\u0107 jedynie Roman Ingarden (1893-1970).  Urodzi\u0142 si\u0119 w Krakowie w zamo\u017cnej rodzinie mieszcza\u0144skiej. Ju\u017c w latach szkolnych da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako m\u0142odzieniec niezwykle i wszechstronnie utalentowany, obdarzony przy tym wysokimi ambicjami i ogromn\u0105 pasj\u0105 poznawcz\u0105.<\/p>\n

           W liceum by\u0142 prymusem zar\u00f3wno w zakresie przedmiot\u00f3w \u015bcis\u0142ych, jak i humanistycznych, cho\u0107 sk\u0142ania\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas ku tym drugim. Najbardziej oddzia\u0142ywa\u0142a na\u0144 muzyka \u2013 w 1909 r. uko\u0144czy\u0142 klas\u0119 skrzypiec w Konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie \u2013 i poezja. Pragn\u0105\u0142 zosta\u0107 poet\u0105. Pisa\u0142 wiersze i t\u0142umaczy\u0142 Rilkego.<\/p>\n

            Ostatecznie zdecydowa\u0142 si\u0119 studiowa\u0107 filozofi\u0119 i matematyk\u0119. Mimo \u017ce kierunki te \u2013 o czym by\u0142a mowa wy\u017cej \u2013 kr\u00f3lowa\u0142y w\u00f3wczas na uniwersytecie lwowskim, nie da\u0142y jednak satysfakcji m\u0142odemu Ingardenowi. Postanowi\u0142 studiowa\u0107 dalej za granic\u0105. Profesor Kazimierz Twardowski \u2013 aczkolwiek m\u00f3g\u0142 si\u0119 czu\u0107 zawiedziony decyzj\u0105 wybitnie uzdolnionego m\u0142odzie\u0144ca \u2013 przyj\u0105\u0142 j\u0105 z godno\u015bci\u0105 i przekona\u0142 go do wyboru Getyngi.  Ingarden rozpocz\u0105\u0142 tam studia \u2013 filozoficzne i matematyczne \u2013 w 1913 roku. Mia\u0142 w\u00f3wczas 20 lat i zetkn\u0105\u0142 si\u0119 po raz pierwszy z fenomenologi\u0105.<\/p>\n

      Fenomenologia to wa\u017cny kierunek w rozwoju filozofii, kt\u00f3ry kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 od pocz\u0105tku XX wieku w kontek\u015bcie \u2013 i zasadniczo w opozycji \u2013 do ameryka\u0144skiego pragmatyzmu, francuskiego bergsonizmu, a tak\u017ce r\u00f3\u017cnych odmian marksizmu, pozytywizmu, czy wreszcie psychologizmu jako nurtu znajduj\u0105cego si\u0119 u podstaw metodologicznych wielu szk\u00f3\u0142 stricte <\/em>filozoficznych.<\/p>\n

       Rdze\u0144 fenomenologii, zbudowany przez jej g\u0142\u00f3wnego tw\u00f3rc\u0119, stanowi\u0142y ontologia i teoria poznania. Husserl wyszed\u0142 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce filozofia musi by\u0107 oparta na pewnych i niepodwa\u017calnych fundamentach naukowych. S\u0105dzi\u0142, \u017ce nale\u017cy je stworzy\u0107, gdy\u017c \u017cadna dotychczasowa nauka ich nie dostarcza. Mia\u0142a to uczyni\u0107 w\u0142a\u015bnie fenomenologia. Podstawowa jej idea i intencja nawi\u0105zywa\u0142a po kilku wiekach do Kartezjusza, kt\u00f3ry chcia\u0142 oprze\u0107 ca\u0142\u0105 wiedz\u0119 na niewzruszonych, oczywistych, apriorycznych podstawach. Temu mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 analiza fenomenologiczna maj\u0105ca za przedmiot nie same zjawiska, lecz ich istot\u0119. Analiza taka \u2013 redukuj\u0105ca wszystko, co w\u0105tpliwe w drodze do prawdy oczywistej \u2013 prowadzi\u0142a ostatecznie do idealizmu. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, w tym punkcie rozesz\u0142y si\u0119 drogi Husserla i Ingardena, kt\u00f3ry trwa\u0142 na gruncie realizmu.<\/p>\n

       Ingarden zapozna\u0142 si\u0119 z nowym kierunkiem na atrakcyjnych wyk\u0142adach Adolfa Reinacha, ale w drugim semestrze ucz\u0119szcza\u0142 ju\u017c na seminarium faktycznego tw\u00f3rcy fenomenologii, \u201epapie\u017ca\u201d nowego kierunku, Edmunda Husserla, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c dzisiaj jest uwa\u017cany za jednego z najwybitniejszych filozof\u00f3w XX wieku. Tak wysok\u0105 ocen\u0119 uzasadnia legendarna inteligencja autora Logische Untersuhungen<\/em>, jego niezwyk\u0142a pasja poznawcza, znajduj\u0105ca dope\u0142nienia w niespo\u017cytej energii tw\u00f3rczej i zdolno\u015bci dog\u0142\u0119bnej systematycznej analizy wszelkich problem\u00f3w. R\u00f3wnie du\u017ce znaczenie dla rangi filozofa ma si\u0142a oddzia\u0142ywania jego koncepcji, stworzenie szko\u0142y, kt\u00f3ra wp\u0142yn\u0119\u0142a na dalszy rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii. Wszak w kr\u0119gu fenomenologii kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 my\u015bl Martina Heideggera, kt\u00f3ry z kolei patronowa\u0142 jak\u017ce modnemu egzystencjlizmowi etc.<\/p>\n

Tak\u017ce w przypadku Ingardena wp\u0142yw Husserla by\u0142 najistotniejszy. Pod kierunkiem m\u0119drca z Getyngi m\u0142ody przybysz ze Lwowa przygotowa\u0142 i obroni\u0142 sw\u0105 rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 jednemu z aspekt\u00f3w filozofii Bergsona.<\/p>\n

Wszystkie te zdarzenia w \u017cyciu Ingardena: dojrzewanie intelektualne, studia uniwersyteckie zako\u0144czone doktoratem obronionym w 1918 roku dzia\u0142y si\u0119 \u2013 jak widzimy \u2013 w latach I wojny \u015bwiatowej. Straszliwej wojny, w kt\u00f3rej zawali\u0142 si\u0119 stary \u015bwiat, kt\u00f3ra przynios\u0142a rozpad Monarchii Habsburskiej i niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski. Nie spos\u00f3b oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce te wielkie dziejowe wypadki znajdowa\u0142y si\u0119 jakby poza biografi\u0105 Ingardena. Do 1916 roku studiowa\u0142 w Getyndze (z kilkumiesi\u0119czn\u0105 przerw\u0105 na pobyt i studia w Wiedniu), potem a\u017c do ko\u0144ca tego okresu mieszka\u0142 we Fryburgu. Tam pozna\u0142 Edith Stein, w\u00f3wczas wybitnie zdoln\u0105 uczennic\u0119 Husserla, p\u00f3\u017aniej \u2013 po fascynuj\u0105cym \u017cyciu \u2013 \u015bwi\u0119t\u0105 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i jedn\u0105 z najbardziej emblematycznych postaci dwudziestowiecznego chrze\u015bcija\u0144stwa. Znajomo\u015b\u0107 ta rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w swego rodzaju intelektualn\u0105 przyja\u017a\u0144, kt\u00f3ra znalaz\u0142a odbicie w ich korespondencji (zachowa\u0142y si\u0119 tylko listy Edith Stein).<\/p>\n

     Ingarden ju\u017c w\u00f3wczas, nie porzucaj\u0105c g\u0142\u00f3wnych za\u0142o\u017ce\u0144 metody fenomenologicznej, zachowuj\u0105c estym\u0119 dla geniuszu Husserla, zacz\u0105\u0142 si\u0119 od niego oddala\u0107. Wypracowywanej przez niego transcendentalnej odmiany fenomenologii pr\u00f3bowa\u0142, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, przeciwstawi\u0107 wersj\u0119 realistyczn\u0105.<\/p>\n

          Po kilkuletnim pobycie w Niemczech, a tak\u017ce w Wiedniu i Fryburgu, a wi\u0119c w strefie j\u0119zyka niemieckiego, w kt\u00f3rym pisa\u0142 swe prace filozoficzne, Ingarden powr\u00f3ci\u0142 do Polski, kt\u00f3ra po 123 latach niewoli w\u0142a\u015bnie odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Tutaj jego b\u0142yskotliwa kariera naukowa zostala na kilka lat zahamowana. Zarabia\u0142 na \u017cycie jako nauczyciel domowy w hrabiowskim domu Tarnowskich, potem pracowa\u0142 w szko\u0142ach w Lublinie, Warszawie i Toruniu. W\u0142a\u015bnie w Toruniu ogromnym nak\u0142adem si\u0142 napisa\u0142 sw\u0105 rozpraw\u0119 habilitacyjn\u0105. Powsta\u0142a ona w j\u0119zyku polskim (p\u00f3\u017aniej mia\u0142 zamiar pisa\u0107 wy\u0142\u0105cznie w j\u0119zyku ojczystym na znak protestu przeciw zbrodniom wojennym Niemc\u00f3w), ale sam prze\u0142o\u017cy\u0142 j\u0105 jednak na niemiecki i wyda\u0142 w Niemczech, gdy\u017c w ojczy\u017anie nie mia\u0142 w\u00f3wczas takich mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n

        Postanowi\u0142 przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Lwowa, miasta swej wczesnej m\u0142odo\u015bci. Na tamtejszym uniwersytecie prowadzi\u0142 zaj\u0119cia ze studentami, ale w dalszym ci\u0105gu musia\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie pracowa\u0107 w gimnazjum, gdy\u017c katedry uniwersyteckiej mu nie przyznano. Mimo \u017ce by\u0142 ju\u017c przez koryfeuszy filozofii europejskiej uwa\u017cany za jednego z najwybitniejszych filozof\u00f3w polskich. Mimo \u017ce sam Husserl udzieli\u0142 mu poparcia. Tw\u00f3rca fenomenologii pr\u00f3bowa\u0142 interweniowa\u0107 w tej sprawie po ponownym bli\u017cszym kontakcie z Ingardenem, kiedy ten przebywa\u0142 w latach 1927-28 w Pary\u017cu i Fryburgu i tam \u2013 nawiasem m\u00f3wi\u0105c \u2013 pozna\u0142 osobi\u015bcie Heideggera i zacie\u015bni\u0142 sw\u0105 znajomo\u015b\u0107 z Edith Stein. Pracowa\u0142 w\u00f3wczas nad dzie\u0142em, kt\u00f3re przynios\u0142o mu mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119 i niespodziewanie okazalo si\u0119 p\u00f3\u017aniej jego opus vitae.<\/em> Ukaza\u0142o si\u0119 w 1931 roku pt. Das literarische Kunstwerk<\/em> i by\u0142o oryginaln\u0105 pe\u0142n\u0105 ontologi\u0105 dzie\u0142a literackiego, utrzyman\u0105 w duchu fenomenologii realistycznej, a wi\u0119c \u2013 zwr\u00f3conej przeciwko transcendentalnej koncepcji Husserla.<\/p>\n

W najwi\u0119kszym skr\u00f3cie i nieuniknionym uproszczeniu mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce wypracowana przez Ingardena fenomenologiczna koncepcja dzie\u0142a literackiego ujmowa\u0142a je jako tw\u00f3r zbudowany z 4 warstw:<\/p>\n

    \n
  1. brzmie\u0144 s\u0142ownych (tak\u017ce tych wy\u017cszego rz\u0119du);<\/li>\n
  2. jednostek znaczeniowych (s\u0142owa i zdania);<\/li>\n
  3. uschematyzowanych wygl\u0105d\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym pojawiaj\u0105 si\u0119 przedmioty przedstawione;<\/li>\n
  4. \u015bwiata przedstawionego.<\/li>\n<\/ol>\n

    Do istoty dzie\u0142a literackiego nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c jego temporalno\u015b\u0107, czyli ujawnianie si\u0119 poprzez lektur\u0119 w nast\u0119pstwie czasowym.<\/p>\n

          Tym razem Rada Wydzia\u0142u Humanistycznego Uniwersytetu Lwowskiego nie mog\u0142a ju\u017c \u2013 cho\u0107by w trosce o w\u0142asn\u0105 powag\u0119 i renom\u0119 \u2013 odrzuci\u0107 stara\u0144 Ingardena o katedr\u0119. Przyznano mu j\u0105 jeszcze w tym samym 1931 roku, ale zatwiedzono dopiero dwa lata p\u00f3\u017aniej. Tymczasem s\u0142awa polskiego fenomenologa szybko ros\u0142a i zatacza\u0142a coraz szersze kr\u0119gi. M\u00f3g\u0142 ju\u017c odej\u015b\u0107 z gimnazjum i po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie pracy naukowej oraz dydaktyce uniwersyteckiej. W mi\u0119dzynarodowych kongresach filozoficznych, konferencjach i seminariach uczestniczy\u0142 ju\u017c jako wybitny autorytet. W momencie gwa\u0142townego  rozwoju jego kariery naukowej nast\u0105pi\u0142 dramatyczny zwrot spowodowany wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Osiad\u0142 w\u00f3wczas znowu we Lwowie, gdzie przez kilka miesi\u0119cy pracowa\u0142 w Katedrze Germanistyki, a potem uczy\u0142 matematyki w Technicznej Szkole Zawodowej.<\/p>\n

            Przez kilka lat uczestniczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c w tajnym nauczaniu, co by\u0142o aktem odwagi i patriotyzmu i grozi\u0142o \u015bmierci\u0105 z r\u0105k okupant\u00f3w. Grupa profesor\u00f3w ze Lwowa i Krakowa pad\u0142a ich ofiar\u0105. Ingarden ocala\u0142 i w 1945 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do wolnego ju\u017c Krakowa.<\/p>\n

           Warto zaznaczy\u0107, \u017ce w niezmiernie trudnych warunkach wojennych znajdowa\u0142 czas i energi\u0119, by pracowa\u0107 wytrwale nad wielkim dzie\u0142em zatytu\u0142owanym Sp\u00f3r o istnienie \u015bwiata<\/em>. Nie zdo\u0142a\u0142 go dopracowa\u0107 do ko\u0144ca, ale i w takiej niekompletnej postaci jest to podstawowe dzie\u0142o fenomenologii realistycznej, kt\u00f3re zachowa\u0142o moc inspiracyjn\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144 i wci\u0105\u017c wzbudza zainteresowanie filozof\u00f3w w r\u00f3\u017cnych krajach.<\/p>\n

              W pierwszych latach po wojnie, dop\u00f3ki Polska nie znalaz\u0142a si\u0119 jeszcze w kleszczach dogmatyzmu i terroru stalinowskiego, Ingarden kontynuowa\u0142 sw\u0105 prac\u0119 naukow\u0105, zwi\u0105zawszy si\u0119 \u2013 po namy\u015ble \u2013 z Uniwersytetem Jagiello\u0144skim. Intensywnie pracowa\u0142, cz\u0119sto je\u017adzi\u0142 za granic\u0119 na konferencje i kongresy filozoficzne. W 1949 roku zosta\u0142 cz\u0142onkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci. Wyda\u0142 te\u017c pierwsze dwa tomy swego dzie\u0142a Sp\u00f3r o istnienie \u015bwiata<\/em>, w kt\u00f3rym chcia\u0142 zawrze\u0107 pe\u0142n\u0105 koncepcj\u0119 fenomenologii realistycznej od strony ontologii i r\u00f3wnie\u017c teorii poznania. Jak wida\u0107, konsekwentnie trwa\u0142 przy teorii opozycyjnej wobec  idealistycznej koncepcji Husserla.<\/p>\n

            W 1950 roku, w konsekwencji zmiany sytuacji politycznej, zmuszono go do urlopu, zakazano r\u00f3wnie\u017c pisania prac o charakterze fenomenologicznym pod zarzutem krzewienia w nich pogl\u0105d\u00f3w \u2026 idealistycznych!<\/p>\n

         Wr\u00f3ci\u0142 do dawnej dzia\u0142alno\u015bci w pami\u0119tnym roku 1956, aczkolwiek r\u00f3wnie\u017c w okresie przymusowego zakazu zdo\u0142a\u0142 przet\u0142umaczy\u0107 Krytyk\u0119 czystego rozumu<\/em> Kanta (z kt\u00f3rym w kilku zasadniczych kwestiach nie zgadza\u0142 si\u0119 jako filozof), nie zaprzesta\u0142 te\u017c pisa\u0107 z my\u015bl\u0105 o lepszych czasach. Za takie lepsze czasy trzeba uzna\u0107 lata odwil\u017cy po 1956 roku.<\/p>\n

            Ten okres sprzyjaj\u0105cej atmosfery politycznej i kulturalnej, w kt\u00f3rym jako uznana wielko\u015b\u0107 filozoficzna podr\u00f3\u017cowa\u0142 z wyk\u0142adami i odczytami po ca\u0142ym zachodnim \u015bwiecie, w\u0142\u0105cznie ze Stanami Zjednoczonymi, zasadniczo trwa\u0142 do 1963 roku, w kt\u00f3rym Ingarden przeszed\u0142 na emerytur\u0119.<\/p>\n

          Potem zostalo mu jeszcze siedem \u201et\u0142ustych\u201d lat\u201d \u017cycia, w kt\u00f3rych zachowywa\u0142 dawniejsz\u0105 aktywno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 i inwencj\u0119. W tym okresie pracowa\u0142 zw\u0142aszcza nad dwoma monumentalnymi dzie\u0142ami: fenomenologiczn\u0105 teori\u0105 estetyki (ukaza\u0142a si\u0119 w trzech tomach) oraz wspomnianym ju\u017c Sporem o istnienie \u015bwiata<\/em>. Praktycznie nie chorowa\u0142, ale w czerwcu 1970 roku, nazajutrz po jego pieszej wyprawie w g\u00f3ry, serce odm\u00f3wi\u0142o mu pos\u0142usze\u0144stwa.<\/p>\n

           Tak w wielkim skr\u00f3cie mo\u017cna przedstawi\u0107 drog\u0119 \u017cyciow\u0105 wielkiego filozofa.<\/p>\n

             Przysz\u0142o mu \u017cy\u0107 w stuleciu, kt\u00f3re przynios\u0142o niewyobra\u017calny post\u0119p w r\u00f3\u017cnych dziedzinach \u017cycia, zawieralo w milionowych przypadkach chwile osobistego szcz\u0119\u015bcia, ale zapisalo si\u0119 w historii naszej cz\u0119\u015bci \u015bwiata r\u00f3wnie\u017c jako okres obfituj\u0105cy w wojny \u015bwiatowe i lokalne konflikty, w masowe morderstwa i groz\u0119 totalitarnego terroru.<\/p>\n

         W takich okoliczno\u015bciach los oszcz\u0119dzi\u0142 Ingardenowi wyj\u0105tkowych dramat\u00f3w i cierpie\u0144, cho\u0107 dostarcza\u0142 tak\u017ce \u2013 jak tylu innym wsp\u00f3\u0142czesnym mu ludziom \u2013 r\u00f3\u017cnych nieszcz\u0119\u015b\u0107 i k\u0142opot\u00f3w. By\u0142 to \u017cywot klerka, intelektualisty, kt\u00f3ry szlachetnie, pracowicie, nawet ofiarnie prze\u017cy\u0142 swoje dni, ale stara\u0142 si\u0119 nie anga\u017cowa\u0107 politycznie, nie szuka\u0142 heroizmu jako osobistego \u015bwiadectwa i celu swej egzystencji.<\/p>\n

            Pod tym wzgl\u0119dem interesuj\u0105ca \u2013 cho\u0107 mo\u017ce zaskakuj\u0105ca \u2013 mog\u0142aby by\u0107 paralela Ingarden-Luk\u00e1cs. Byli niemal\u017ce r\u00f3wie\u015bnikami, przyszli na \u015bwiat w odst\u0119pie kilku lat w zamo\u017cnych rodzinach mieszcza\u0144skich. Wzrastali w \u015bwiecie Monarchii Habsburskiej, wcze\u015bnie ujawnili wybitne talenty intelektualne. Obaj wybrali filozoficzn\u0105 drog\u0119 kariery, kszta\u0142cili si\u0119 w niemieckim \u015brodowisku akademickim i pisali g\u0142\u00f3wnie po niemiecku, co u\u0142atwi\u0142o im karier\u0119 w wymiarze mi\u0119dzynarodowym. Jako filozof\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142o ich tak\u017ce to, \u017ce odwa\u017cnie odchodzili od kanonicznych wersji kierunk\u00f3w, kt\u00f3re uprawiali, \u017ce uzupe\u0142nili je teoriami estetyki, \u017ce zajmowali si\u0119 tw\u00f3rczo \u2013 aczkolwiek w diametralnie odmienny spos\u00f3b \u2013 literatur\u0105. Obaj byli te\u017c aktywni do ostatniej chwili, pracuj\u0105c do ko\u0144ca nad swymi (przynajmniej w za\u0142o\u017ceniu) dzie\u0142ami \u017cycia. Obydwa te dzie\u0142a dotyczy\u0142y ontologii (Sp\u00f3r o istnienie \u015bwiata <\/em>versus Ontologia bytu spo\u0142ecznego<\/em>).<\/p>\n

    To, co r\u00f3\u017cni\u0142o ich zasadniczo, wynika\u0142o z ich postawy \u017cyciowej. O modus vivendi <\/em>Ingardena by\u0142a mowa wy\u017cej. Z kolei droga \u017cyciowa Luk\u00e1csa by\u0142a nie tylko \u201edrog\u0105 do Marxa\u201d, jak sam to okre\u015bli\u0142 w odniesieniu do swej m\u0142odo\u015bci, ale te\u017c \u2013 zgodnie ze s\u0142ynn\u0105 tez\u0105 tego\u017c Marxa \u2013 drog\u0105 wiod\u0105c\u0105 do zmieniania \u015bwiata. Bra\u0142 aktywnie udzia\u0142 we wszelkich wojnach i rewolucjach, tak\u017ce w walkach o w\u0142adz\u0119 i intrygach partyjnych, cz\u0119sto po stronie z\u0142a.<\/p>\n

    Autor: Jerzy Snopek, Ambasador RP, Budapeszt<\/em><\/p>\n

    Zdj\u0119cie: Stanis\u0142aw Ignacy Witkiewicz<\/em>: Roman Ingarden, 1937<\/p>\n\n\n\n

    Artyku\u0142 po w\u0119giersku: https:\/\/www.magyarhirlap.hu\/kultura\/20201230-ingarden-fel-evszazad-tavlatabol<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Ingarden – z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku W tym roku mija p\u00f3\u0142 wieku od \u015bmierci wybitnego filozofa polskiego Romana Ingardena. My\u015bliciel ten zyska\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 rang\u0119 i s\u0142aw\u0119, co w \u015bwiecie filozofii polskiej czyni go postaci\u0105 do\u015b\u0107 wyj\u0105tkow\u0105.      W dziejach naszej kultury mo\u017cna spotka\u0107, co prawda, \u015bwietne umys\u0142y, ale zjawisk o wymiarze europejskim by\u0142o niewiele. […]<\/p>\n","protected":false},"author":137,"featured_media":10977,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[227,11],"tags":[],"class_list":["post-10984","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-wiadomosci"],"yoast_head":"\nIngarden - z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku - Instytut Polski w Budapeszcie<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ingarden - z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku - Instytut Polski w Budapeszcie\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ingarden – z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku W tym roku mija p\u00f3\u0142 wieku od \u015bmierci wybitnego filozofa polskiego Romana Ingardena. My\u015bliciel ten zyska\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 rang\u0119 i s\u0142aw\u0119, co w \u015bwiecie filozofii polskiej czyni go postaci\u0105 do\u015b\u0107 wyj\u0105tkow\u0105.      W dziejach naszej kultury mo\u017cna spotka\u0107, co prawda, \u015bwietne umys\u0142y, ale zjawisk o wymiarze europejskim by\u0142o niewiele. […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Budapeszcie\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-01-04T09:34:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-03-10T09:44:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1400\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1992\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"jergert\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"jergert\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/\",\"name\":\"Ingarden - z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937-211x300.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937-720x1024.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg\",\"datePublished\":\"2021-01-04T09:34:59+02:00\",\"dateModified\":\"2021-03-10T09:44:02+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/419f42c17704d0a78250bf0c7858df52\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-12-30\",\"endDate\":\"2020-12-30\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"Ingarden - z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku\\nW tym roku mija p\u00f3\u0142 wieku od \u015bmierci wybitnego filozofa polskiego Romana Ingardena. My\u015bliciel ten zyska\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 rang\u0119 i s\u0142aw\u0119, co w \u015bwiecie filozofii polskiej czyni go postaci\u0105 do\u015b\u0107 wyj\u0105tkow\u0105.\\n W dziejach naszej kultury mo\u017cna spotka\u0107, co prawda, \u015bwietne umys\u0142y, ale zjawisk o wymiarze europejskim by\u0142o niewiele. Niew\u0105tpliwie mo\u017cna do nich zaliczy\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w renesansowych Jana Ostroroga, Andrzeja Frycza Modrzewskiego, my\u015bliciela spo\u0142ecznego r\u00f3wnego Machiavellemu, czy Bodinowi, czy te\u017c Sebastiana Petrycego, najwybitniejszego \u00f3wczesnego znawcy i komentatora Arystotelesa. Jak wida\u0107, wszyscy oni reprezentowali tylko ograniczone dziedziny my\u015bli ludzkiej i nie wyr\u00f3\u017cnili si\u0119 na g\u0142\u00f3wnym szlaku rozwoju filozofii europejskiej. Z kolei Miko\u0142aj Kopernik, kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0105\u0142 w spos\u00f3b decyduj\u0105cy zar\u00f3wno na teori\u0119 poznania, jak i ontologi\u0119 \u2013 wszak w\u0142a\u015bnie jeden z najwybitniejszych i najbardziej wp\u0142ywowych filozof\u00f3w, Immanuel Kant, okre\u015bli\u0142 jego dokonaanie mianem \u201eprzewrotu kopernika\u0144skiego\u201d \u2013 nie by\u0142 jednak filozofem sensu stricto.\\n Ograniczone znaczenie mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c my\u015bl spo\u0142eczna arian (zwanych \u201ebra\u0107mi polskimi\u201d), cho\u0107 oddzia\u0142ali na Locke\u2019a i na filozofi\u0119 O\u015bwiecenia. To samo mo\u017cna powiedzie\u0107 o wybitnych, ale tylko w skali lokalnej, myslicielach polskiego O\u015bwiecenia, Hugonie Ko\u0142\u0142\u0105taju i Stanis\u0142awie Staszicu, a nawet \u2013 o braciach \u015aniadeckich.\\n Dopiero na pocz\u0105tku XX wieku, na progu niepodleg\u0142o\u015bci, pojawi\u0142 si\u0119 na uniwersytecie lwowskim kr\u0105g filozof\u00f3w i matematyk\u00f3w, z kt\u00f3rych kilku, zw\u0142aszcza Franciszek Le\u015bniewski i Alfred Tarski zdobyli \u015bwiatowy sukces i rozg\u0142os, podobnie jak genialni matematycy: Stefan Banach i Hugo Steinhaus. Albowiem w\u0142a\u015bnie matematyka i logika by\u0142y specjalno\u015bci\u0105 lwowskiej szko\u0142y filozoficznej, spokrewnionej i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej z logikami Ko\u0142a Wiede\u0144skiego na czele z Rudolfem Carnapem.\\n Nawet jej tw\u00f3rca, Kazimierz Twardowski, nie zdo\u0142a\u0142 si\u0119 przebi\u0107 do g\u0142\u00f3wnego nurtu filozofii europejskiej. Podobnie jego wychowankowie: tw\u00f3rca kierunku reistycznego Tadeusz Kotarbi\u0144ski, filozof spo\u0142eczny i socjolog Stanis\u0142aw Ossowski, logik Kazimierz Ajdukiewicz i wielu innych. Byli dla \u015bwiata albo malo atrakcyjni, albo nazbyt w\u0105sko specjalistyczni, albo za ma\u0142o oryginalni i pozbawieni dostatecznie \u017cywych, intelektualnych zwi\u0105zk\u00f3w z mi\u0119dzynarodowym mainstreamem filozoficznym.\\n Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce z tego lokalnego kr\u0119gu \u2013 poza wspomnianymi matematykami i kilkoma logikami \u2013 zdo\u0142a\u0142 wyj\u015b\u0107 jedynie Roman Ingarden (1893-1970). Urodzi\u0142 si\u0119 w Krakowie w zamo\u017cnej rodzinie mieszcza\u0144skiej. Ju\u017c w latach szkolnych da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako m\u0142odzieniec niezwykle i wszechstronnie utalentowany, obdarzony przy tym wysokimi ambicjami i ogromn\u0105 pasj\u0105 poznawcz\u0105.\\n W liceum by\u0142 prymusem zar\u00f3wno w zakresie przedmiot\u00f3w \u015bcis\u0142ych, jak i humanistycznych, cho\u0107 sk\u0142ania\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas ku tym drugim. Najbardziej oddzia\u0142ywa\u0142a na\u0144 muzyka \u2013 w 1909 r. uko\u0144czy\u0142 klas\u0119 skrzypiec w Konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie \u2013 i poezja. Pragn\u0105\u0142 zosta\u0107 poet\u0105. Pisa\u0142 wiersze i t\u0142umaczy\u0142 Rilkego.\\n Ostatecznie zdecydowa\u0142 si\u0119 studiowa\u0107 filozofi\u0119 i matematyk\u0119. Mimo \u017ce kierunki te \u2013 o czym by\u0142a mowa wy\u017cej \u2013 kr\u00f3lowa\u0142y w\u00f3wczas na uniwersytecie lwowskim, nie da\u0142y jednak satysfakcji m\u0142odemu Ingardenowi. Postanowi\u0142 studiowa\u0107 dalej za granic\u0105. Profesor Kazimierz Twardowski \u2013 aczkolwiek m\u00f3g\u0142 si\u0119 czu\u0107 zawiedziony decyzj\u0105 wybitnie uzdolnionego m\u0142odzie\u0144ca \u2013 przyj\u0105\u0142 j\u0105 z godno\u015bci\u0105 i przekona\u0142 go do wyboru Getyngi. Ingarden rozpocz\u0105\u0142 tam studia \u2013 filozoficzne i matematyczne \u2013 w 1913 roku. Mia\u0142 w\u00f3wczas 20 lat i zetkn\u0105\u0142 si\u0119 po raz pierwszy z fenomenologi\u0105.\\n Fenomenologia to wa\u017cny kierunek w rozwoju filozofii, kt\u00f3ry kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 od pocz\u0105tku XX wieku w kontek\u015bcie \u2013 i zasadniczo w opozycji \u2013 do ameryka\u0144skiego pragmatyzmu, francuskiego bergsonizmu, a tak\u017ce r\u00f3\u017cnych odmian marksizmu, pozytywizmu, czy wreszcie psychologizmu jako nurtu znajduj\u0105cego si\u0119 u podstaw metodologicznych wielu szk\u00f3\u0142 stricte filozoficznych.\\n Rdze\u0144 fenomenologii, zbudowany przez jej g\u0142\u00f3wnego tw\u00f3rc\u0119, stanowi\u0142y ontologia i teoria poznania. Husserl wyszed\u0142 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce filozofia musi by\u0107 oparta na pewnych i niepodwa\u017calnych fundamentach naukowych. S\u0105dzi\u0142, \u017ce nale\u017cy je stworzy\u0107, gdy\u017c \u017cadna dotychczasowa nauka ich nie dostarcza. Mia\u0142a to uczyni\u0107 w\u0142a\u015bnie fenomenologia. Podstawowa jej idea i intencja nawi\u0105zywa\u0142a po kilku wiekach do Kartezjusza, kt\u00f3ry chcia\u0142 oprze\u0107 ca\u0142\u0105 wiedz\u0119 na niewzruszonych, oczywistych, apriorycznych podstawach. Temu mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 analiza fenomenologiczna maj\u0105ca za przedmiot nie same zjawiska, lecz ich istot\u0119. Analiza taka \u2013 redukuj\u0105ca wszystko, co w\u0105tpliwe w drodze do prawdy oczywistej \u2013 prowadzi\u0142a ostatecznie do idealizmu. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, w tym punkcie rozesz\u0142y si\u0119 drogi Husserla i Ingardena, kt\u00f3ry trwa\u0142 na gruncie realizmu.\\n Ingarden zapozna\u0142 si\u0119 z nowym kierunkiem na atrakcyjnych wyk\u0142adach Adolfa Reinacha, ale w drugim semestrze ucz\u0119szcza\u0142 ju\u017c na seminarium faktycznego tw\u00f3rcy fenomenologii, \u201epapie\u017ca\u201d nowego kierunku, Edmunda Husserla, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c dzisiaj jest uwa\u017cany za jednego z najwybitniejszych filozof\u00f3w XX wieku. Tak wysok\u0105 ocen\u0119 uzasadnia legendarna inteligencja autora Logische Untersuhungen, jego niezwyk\u0142a pasja poznawcza, znajduj\u0105ca dope\u0142nienia w niespo\u017cytej energii tw\u00f3rczej i zdolno\u015bci dog\u0142\u0119bnej systematycznej analizy wszelkich problem\u00f3w. R\u00f3wnie du\u017ce znaczenie dla rangi filozofa ma si\u0142a oddzia\u0142ywania jego koncepcji, stworzenie szko\u0142y, kt\u00f3ra wp\u0142yn\u0119\u0142a na dalszy rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii. Wszak w kr\u0119gu fenomenologii kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 my\u015bl Martina Heideggera, kt\u00f3ry z kolei patronowa\u0142 jak\u017ce modnemu egzystencjlizmowi etc.\\nTak\u017ce w przypadku Ingardena wp\u0142yw Husserla by\u0142 najistotniejszy. Pod kierunkiem m\u0119drca z Getyngi m\u0142ody przybysz ze Lwowa przygotowa\u0142 i obroni\u0142 sw\u0105 rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 jednemu z aspekt\u00f3w filozofii Bergsona.\\nWszystkie te zdarzenia w \u017cyciu Ingardena: dojrzewanie intelektualne, studia uniwersyteckie zako\u0144czone doktoratem obronionym w 1918 roku dzia\u0142y si\u0119 \u2013 jak widzimy \u2013 w latach I wojny \u015bwiatowej. Straszliwej wojny, w kt\u00f3rej zawali\u0142 si\u0119 stary \u015bwiat, kt\u00f3ra przynios\u0142a rozpad Monarchii Habsburskiej i niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski. Nie spos\u00f3b oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce te wielkie dziejowe wypadki znajdowa\u0142y si\u0119 jakby poza biografi\u0105 Ingardena. Do 1916 roku studiowa\u0142 w Getyndze (z kilkumiesi\u0119czn\u0105 przerw\u0105 na pobyt i studia w Wiedniu), potem a\u017c do ko\u0144ca tego okresu mieszka\u0142 we Fryburgu. Tam pozna\u0142 Edith Stein, w\u00f3wczas wybitnie zdoln\u0105 uczennic\u0119 Husserla, p\u00f3\u017aniej \u2013 po fascynuj\u0105cym \u017cyciu \u2013 \u015bwi\u0119t\u0105 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i jedn\u0105 z najbardziej emblematycznych postaci dwudziestowiecznego chrze\u015bcija\u0144stwa. Znajomo\u015b\u0107 ta rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w swego rodzaju intelektualn\u0105 przyja\u017a\u0144, kt\u00f3ra znalaz\u0142a odbicie w ich korespondencji (zachowa\u0142y si\u0119 tylko listy Edith Stein).\\n Ingarden ju\u017c w\u00f3wczas, nie porzucaj\u0105c g\u0142\u00f3wnych za\u0142o\u017ce\u0144 metody fenomenologicznej, zachowuj\u0105c estym\u0119 dla geniuszu Husserla, zacz\u0105\u0142 si\u0119 od niego oddala\u0107. Wypracowywanej przez niego transcendentalnej odmiany fenomenologii pr\u00f3bowa\u0142, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, przeciwstawi\u0107 wersj\u0119 realistyczn\u0105.\\n Po kilkuletnim pobycie w Niemczech, a tak\u017ce w Wiedniu i Fryburgu, a wi\u0119c w strefie j\u0119zyka niemieckiego, w kt\u00f3rym pisa\u0142 swe prace filozoficzne, Ingarden powr\u00f3ci\u0142 do Polski, kt\u00f3ra po 123 latach niewoli w\u0142a\u015bnie odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Tutaj jego b\u0142yskotliwa kariera naukowa zostala na kilka lat zahamowana. Zarabia\u0142 na \u017cycie jako nauczyciel domowy w hrabiowskim domu Tarnowskich, potem pracowa\u0142 w szko\u0142ach w Lublinie, Warszawie i Toruniu. W\u0142a\u015bnie w Toruniu ogromnym nak\u0142adem si\u0142 napisa\u0142 sw\u0105 rozpraw\u0119 habilitacyjn\u0105. Powsta\u0142a ona w j\u0119zyku polskim (p\u00f3\u017aniej mia\u0142 zamiar pisa\u0107 wy\u0142\u0105cznie w j\u0119zyku ojczystym na znak protestu przeciw zbrodniom wojennym Niemc\u00f3w), ale sam prze\u0142o\u017cy\u0142 j\u0105 jednak na niemiecki i wyda\u0142 w Niemczech, gdy\u017c w ojczy\u017anie nie mia\u0142 w\u00f3wczas takich mo\u017cliwo\u015bci.\\n Postanowi\u0142 przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Lwowa, miasta swej wczesnej m\u0142odo\u015bci. Na tamtejszym uniwersytecie prowadzi\u0142 zaj\u0119cia ze studentami, ale w dalszym ci\u0105gu musia\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie pracowa\u0107 w gimnazjum, gdy\u017c katedry uniwersyteckiej mu nie przyznano. Mimo \u017ce by\u0142 ju\u017c przez koryfeuszy filozofii europejskiej uwa\u017cany za jednego z najwybitniejszych filozof\u00f3w polskich. Mimo \u017ce sam Husserl udzieli\u0142 mu poparcia. Tw\u00f3rca fenomenologii pr\u00f3bowa\u0142 interweniowa\u0107 w tej sprawie po ponownym bli\u017cszym kontakcie z Ingardenem, kiedy ten przebywa\u0142 w latach 1927-28 w Pary\u017cu i Fryburgu i tam \u2013 nawiasem m\u00f3wi\u0105c \u2013 pozna\u0142 osobi\u015bcie Heideggera i zacie\u015bni\u0142 sw\u0105 znajomo\u015b\u0107 z Edith Stein. Pracowa\u0142 w\u00f3wczas nad dzie\u0142em, kt\u00f3re przynios\u0142o mu mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119 i niespodziewanie okazalo si\u0119 p\u00f3\u017aniej jego opus vitae. Ukaza\u0142o si\u0119 w 1931 roku pt. Das literarische Kunstwerk i by\u0142o oryginaln\u0105 pe\u0142n\u0105 ontologi\u0105 dzie\u0142a literackiego, utrzyman\u0105 w duchu fenomenologii realistycznej, a wi\u0119c \u2013 zwr\u00f3conej przeciwko transcendentalnej koncepcji Husserla.\\nW najwi\u0119kszym skr\u00f3cie i nieuniknionym uproszczeniu mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce wypracowana przez Ingardena fenomenologiczna koncepcja dzie\u0142a literackiego ujmowa\u0142a je jako tw\u00f3r zbudowany z 4 warstw:\\nbrzmie\u0144 s\u0142ownych (tak\u017ce tych wy\u017cszego rz\u0119du);\\njednostek znaczeniowych (s\u0142owa i zdania);\\nuschematyzowanych wygl\u0105d\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym pojawiaj\u0105 si\u0119 przedmioty przedstawione;\\n\u015bwiata przedstawionego.\\nDo istoty dzie\u0142a literackiego nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c jego temporalno\u015b\u0107, czyli ujawnianie si\u0119 poprzez lektur\u0119 w nast\u0119pstwie czasowym.\\n Tym razem Rada Wydzia\u0142u Humanistycznego Uniwersytetu Lwowskiego nie mog\u0142a ju\u017c \u2013 cho\u0107by w trosce o w\u0142asn\u0105 powag\u0119 i renom\u0119 \u2013 odrzuci\u0107 stara\u0144 Ingardena o katedr\u0119. Przyznano mu j\u0105 jeszcze w tym samym 1931 roku, ale zatwiedzono dopiero dwa lata p\u00f3\u017aniej. Tymczasem s\u0142awa polskiego fenomenologa szybko ros\u0142a i zatacza\u0142a coraz szersze kr\u0119gi. M\u00f3g\u0142 ju\u017c odej\u015b\u0107 z gimnazjum i po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie pracy naukowej oraz dydaktyce uniwersyteckiej. W mi\u0119dzynarodowych kongresach filozoficznych, konferencjach i seminariach uczestniczy\u0142 ju\u017c jako wybitny autorytet. W momencie gwa\u0142townego rozwoju jego kariery naukowej nast\u0105pi\u0142 dramatyczny zwrot spowodowany wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Osiad\u0142 w\u00f3wczas znowu we Lwowie, gdzie przez kilka miesi\u0119cy pracowa\u0142 w Katedrze Germanistyki, a potem uczy\u0142 matematyki w Technicznej Szkole Zawodowej.\\n Przez kilka lat uczestniczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c w tajnym nauczaniu, co by\u0142o aktem odwagi i patriotyzmu i grozi\u0142o \u015bmierci\u0105 z r\u0105k okupant\u00f3w. Grupa profesor\u00f3w ze Lwowa i Krakowa pad\u0142a ich ofiar\u0105. Ingarden ocala\u0142 i w 1945 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do wolnego ju\u017c Krakowa.\\n Warto zaznaczy\u0107, \u017ce w niezmiernie trudnych warunkach wojennych znajdowa\u0142 czas i energi\u0119, by pracowa\u0107 wytrwale nad wielkim dzie\u0142em zatytu\u0142owanym Sp\u00f3r o istnienie \u015bwiata. Nie zdo\u0142a\u0142 go dopracowa\u0107 do ko\u0144ca, ale i w takiej niekompletnej postaci jest to podstawowe dzie\u0142o fenomenologii realistycznej, kt\u00f3re zachowa\u0142o moc inspiracyjn\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144 i wci\u0105\u017c wzbudza zainteresowanie filozof\u00f3w w r\u00f3\u017cnych krajach.\\n W pierwszych latach po wojnie, dop\u00f3ki Polska nie znalaz\u0142a si\u0119 jeszcze w kleszczach dogmatyzmu i terroru stalinowskiego, Ingarden kontynuowa\u0142 sw\u0105 prac\u0119 naukow\u0105, zwi\u0105zawszy si\u0119 \u2013 po namy\u015ble \u2013 z Uniwersytetem Jagiello\u0144skim. Intensywnie pracowa\u0142, cz\u0119sto je\u017adzi\u0142 za granic\u0119 na konferencje i kongresy filozoficzne. W 1949 roku zosta\u0142 cz\u0142onkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci. Wyda\u0142 te\u017c pierwsze dwa tomy swego dzie\u0142a Sp\u00f3r o istnienie \u015bwiata, w kt\u00f3rym chcia\u0142 zawrze\u0107 pe\u0142n\u0105 koncepcj\u0119 fenomenologii realistycznej od strony ontologii i r\u00f3wnie\u017c teorii poznania. Jak wida\u0107, konsekwentnie trwa\u0142 przy teorii opozycyjnej wobec idealistycznej koncepcji Husserla.\\n W 1950 roku, w konsekwencji zmiany sytuacji politycznej, zmuszono go do urlopu, zakazano r\u00f3wnie\u017c pisania prac o charakterze fenomenologicznym pod zarzutem krzewienia w nich pogl\u0105d\u00f3w \u2026 idealistycznych!\\n Wr\u00f3ci\u0142 do dawnej dzia\u0142alno\u015bci w pami\u0119tnym roku 1956, aczkolwiek r\u00f3wnie\u017c w okresie przymusowego zakazu zdo\u0142a\u0142 przet\u0142umaczy\u0107 Krytyk\u0119 czystego rozumu Kanta (z kt\u00f3rym w kilku zasadniczych kwestiach nie zgadza\u0142 si\u0119 jako filozof), nie zaprzesta\u0142 te\u017c pisa\u0107 z my\u015bl\u0105 o lepszych czasach. Za takie lepsze czasy trzeba uzna\u0107 lata odwil\u017cy po 1956 roku.\\n Ten okres sprzyjaj\u0105cej atmosfery politycznej i kulturalnej, w kt\u00f3rym jako uznana wielko\u015b\u0107 filozoficzna podr\u00f3\u017cowa\u0142 z wyk\u0142adami i odczytami po ca\u0142ym zachodnim \u015bwiecie, w\u0142\u0105cznie ze Stanami Zjednoczonymi, zasadniczo trwa\u0142 do 1963 roku, w kt\u00f3rym Ingarden przeszed\u0142 na emerytur\u0119.\\n Potem zostalo mu jeszcze siedem \u201et\u0142ustych\u201d lat\u201d \u017cycia, w kt\u00f3rych zachowywa\u0142 dawniejsz\u0105 aktywno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 i inwencj\u0119. W tym okresie pracowa\u0142 zw\u0142aszcza nad dwoma monumentalnymi dzie\u0142ami: fenomenologiczn\u0105 teori\u0105 estetyki (ukaza\u0142a si\u0119 w trzech tomach) oraz wspomnianym ju\u017c Sporem o istnienie \u015bwiata. Praktycznie nie chorowa\u0142, ale w czerwcu 1970 roku, nazajutrz po jego pieszej wyprawie w g\u00f3ry, serce odm\u00f3wi\u0142o mu pos\u0142usze\u0144stwa.\\n Tak w wielkim skr\u00f3cie mo\u017cna przedstawi\u0107 drog\u0119 \u017cyciow\u0105 wielkiego filozofa.\\n Przysz\u0142o mu \u017cy\u0107 w stuleciu, kt\u00f3re przynios\u0142o niewyobra\u017calny post\u0119p w r\u00f3\u017cnych dziedzinach \u017cycia, zawieralo w milionowych przypadkach chwile osobistego szcz\u0119\u015bcia, ale zapisalo si\u0119 w historii naszej cz\u0119\u015bci \u015bwiata r\u00f3wnie\u017c jako okres obfituj\u0105cy w wojny \u015bwiatowe i lokalne konflikty, w masowe morderstwa i groz\u0119 totalitarnego terroru.\\n W takich okoliczno\u015bciach los oszcz\u0119dzi\u0142 Ingardenowi wyj\u0105tkowych dramat\u00f3w i cierpie\u0144, cho\u0107 dostarcza\u0142 tak\u017ce \u2013 jak tylu innym wsp\u00f3\u0142czesnym mu ludziom \u2013 r\u00f3\u017cnych nieszcz\u0119\u015b\u0107 i k\u0142opot\u00f3w. By\u0142 to \u017cywot klerka, intelektualisty, kt\u00f3ry szlachetnie, pracowicie, nawet ofiarnie prze\u017cy\u0142 swoje dni, ale stara\u0142 si\u0119 nie anga\u017cowa\u0107 politycznie, nie szuka\u0142 heroizmu jako osobistego \u015bwiadectwa i celu swej egzystencji.\\n Pod tym wzgl\u0119dem interesuj\u0105ca \u2013 cho\u0107 mo\u017ce zaskakuj\u0105ca \u2013 mog\u0142aby by\u0107 paralela Ingarden-Luk\u00e1cs. Byli niemal\u017ce r\u00f3wie\u015bnikami, przyszli na \u015bwiat w odst\u0119pie kilku lat w zamo\u017cnych rodzinach mieszcza\u0144skich. Wzrastali w \u015bwiecie Monarchii Habsburskiej, wcze\u015bnie ujawnili wybitne talenty intelektualne. Obaj wybrali filozoficzn\u0105 drog\u0119 kariery, kszta\u0142cili si\u0119 w niemieckim \u015brodowisku akademickim i pisali g\u0142\u00f3wnie po niemiecku, co u\u0142atwi\u0142o im karier\u0119 w wymiarze mi\u0119dzynarodowym. Jako filozof\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142o ich tak\u017ce to, \u017ce odwa\u017cnie odchodzili od kanonicznych wersji kierunk\u00f3w, kt\u00f3re uprawiali, \u017ce uzupe\u0142nili je teoriami estetyki, \u017ce zajmowali si\u0119 tw\u00f3rczo \u2013 aczkolwiek w diametralnie odmienny spos\u00f3b \u2013 literatur\u0105. Obaj byli te\u017c aktywni do ostatniej chwili, pracuj\u0105c do ko\u0144ca nad swymi (przynajmniej w za\u0142o\u017ceniu) dzie\u0142ami \u017cycia. Obydwa te dzie\u0142a dotyczy\u0142y ontologii (Sp\u00f3r o istnienie \u015bwiata versus Ontologia bytu spo\u0142ecznego).\\nTo, co r\u00f3\u017cni\u0142o ich zasadniczo, wynika\u0142o z ich postawy \u017cyciowej. O modus vivendi Ingardena by\u0142a mowa wy\u017cej. Z kolei droga \u017cyciowa Luk\u00e1csa by\u0142a nie tylko \u201edrog\u0105 do Marxa\u201d, jak sam to okre\u015bli\u0142 w odniesieniu do swej m\u0142odo\u015bci, ale te\u017c \u2013 zgodnie ze s\u0142ynn\u0105 tez\u0105 tego\u017c Marxa \u2013 drog\u0105 wiod\u0105c\u0105 do zmieniania \u015bwiata. Bra\u0142 aktywnie udzia\u0142 we wszelkich wojnach i rewolucjach, tak\u017ce w walkach o w\u0142adz\u0119 i intrygach partyjnych, cz\u0119sto po stronie z\u0142a.\\nAutor: Jerzy Snopek, Ambasador RP, Budapeszt\\nZdj\u0119cie: Stanis\u0142aw Ignacy Witkiewicz: Roman Ingarden, 1937\\nArtyku\u0142 po w\u0119giersku: https:\/\/www.magyarhirlap.hu\/kultura\/20201230-ingarden-fel-evszazad-tavlatabol\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg\",\"width\":1400,\"height\":1992},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Ingarden – z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Budapeszcie\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/419f42c17704d0a78250bf0c7858df52\",\"name\":\"jergert\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8929296b454dc3d29ecb811f4703b7f3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8929296b454dc3d29ecb811f4703b7f3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"jergert\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/jergert\",\"jergert\"],\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/author\/jergert\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ingarden - z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku - Instytut Polski w Budapeszcie","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Ingarden - z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku - Instytut Polski w Budapeszcie","og_description":"Ingarden – z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku W tym roku mija p\u00f3\u0142 wieku od \u015bmierci wybitnego filozofa polskiego Romana Ingardena. My\u015bliciel ten zyska\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 rang\u0119 i s\u0142aw\u0119, co w \u015bwiecie filozofii polskiej czyni go postaci\u0105 do\u015b\u0107 wyj\u0105tkow\u0105.      W dziejach naszej kultury mo\u017cna spotka\u0107, co prawda, \u015bwietne umys\u0142y, ale zjawisk o wymiarze europejskim by\u0142o niewiele. […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/","og_site_name":"Instytut Polski w Budapeszcie","article_published_time":"2021-01-04T09:34:59+00:00","article_modified_time":"2021-03-10T09:44:02+00:00","og_image":[{"width":1400,"height":1992,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"jergert","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"jergert","Szacowany czas czytania":"13 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/","name":"Ingarden - z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937-211x300.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937-720x1024.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg","datePublished":"2021-01-04T09:34:59+02:00","dateModified":"2021-03-10T09:44:02+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/419f42c17704d0a78250bf0c7858df52"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-12-30","endDate":"2020-12-30","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"Ingarden - z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku\nW tym roku mija p\u00f3\u0142 wieku od \u015bmierci wybitnego filozofa polskiego Romana Ingardena. My\u015bliciel ten zyska\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 rang\u0119 i s\u0142aw\u0119, co w \u015bwiecie filozofii polskiej czyni go postaci\u0105 do\u015b\u0107 wyj\u0105tkow\u0105.\n W dziejach naszej kultury mo\u017cna spotka\u0107, co prawda, \u015bwietne umys\u0142y, ale zjawisk o wymiarze europejskim by\u0142o niewiele. Niew\u0105tpliwie mo\u017cna do nich zaliczy\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w renesansowych Jana Ostroroga, Andrzeja Frycza Modrzewskiego, my\u015bliciela spo\u0142ecznego r\u00f3wnego Machiavellemu, czy Bodinowi, czy te\u017c Sebastiana Petrycego, najwybitniejszego \u00f3wczesnego znawcy i komentatora Arystotelesa. Jak wida\u0107, wszyscy oni reprezentowali tylko ograniczone dziedziny my\u015bli ludzkiej i nie wyr\u00f3\u017cnili si\u0119 na g\u0142\u00f3wnym szlaku rozwoju filozofii europejskiej. Z kolei Miko\u0142aj Kopernik, kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0105\u0142 w spos\u00f3b decyduj\u0105cy zar\u00f3wno na teori\u0119 poznania, jak i ontologi\u0119 \u2013 wszak w\u0142a\u015bnie jeden z najwybitniejszych i najbardziej wp\u0142ywowych filozof\u00f3w, Immanuel Kant, okre\u015bli\u0142 jego dokonaanie mianem \u201eprzewrotu kopernika\u0144skiego\u201d \u2013 nie by\u0142 jednak filozofem sensu stricto.\n Ograniczone znaczenie mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c my\u015bl spo\u0142eczna arian (zwanych \u201ebra\u0107mi polskimi\u201d), cho\u0107 oddzia\u0142ali na Locke\u2019a i na filozofi\u0119 O\u015bwiecenia. To samo mo\u017cna powiedzie\u0107 o wybitnych, ale tylko w skali lokalnej, myslicielach polskiego O\u015bwiecenia, Hugonie Ko\u0142\u0142\u0105taju i Stanis\u0142awie Staszicu, a nawet \u2013 o braciach \u015aniadeckich.\n Dopiero na pocz\u0105tku XX wieku, na progu niepodleg\u0142o\u015bci, pojawi\u0142 si\u0119 na uniwersytecie lwowskim kr\u0105g filozof\u00f3w i matematyk\u00f3w, z kt\u00f3rych kilku, zw\u0142aszcza Franciszek Le\u015bniewski i Alfred Tarski zdobyli \u015bwiatowy sukces i rozg\u0142os, podobnie jak genialni matematycy: Stefan Banach i Hugo Steinhaus. Albowiem w\u0142a\u015bnie matematyka i logika by\u0142y specjalno\u015bci\u0105 lwowskiej szko\u0142y filozoficznej, spokrewnionej i wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej z logikami Ko\u0142a Wiede\u0144skiego na czele z Rudolfem Carnapem.\n Nawet jej tw\u00f3rca, Kazimierz Twardowski, nie zdo\u0142a\u0142 si\u0119 przebi\u0107 do g\u0142\u00f3wnego nurtu filozofii europejskiej. Podobnie jego wychowankowie: tw\u00f3rca kierunku reistycznego Tadeusz Kotarbi\u0144ski, filozof spo\u0142eczny i socjolog Stanis\u0142aw Ossowski, logik Kazimierz Ajdukiewicz i wielu innych. Byli dla \u015bwiata albo malo atrakcyjni, albo nazbyt w\u0105sko specjalistyczni, albo za ma\u0142o oryginalni i pozbawieni dostatecznie \u017cywych, intelektualnych zwi\u0105zk\u00f3w z mi\u0119dzynarodowym mainstreamem filozoficznym.\n Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce z tego lokalnego kr\u0119gu \u2013 poza wspomnianymi matematykami i kilkoma logikami \u2013 zdo\u0142a\u0142 wyj\u015b\u0107 jedynie Roman Ingarden (1893-1970). Urodzi\u0142 si\u0119 w Krakowie w zamo\u017cnej rodzinie mieszcza\u0144skiej. Ju\u017c w latach szkolnych da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako m\u0142odzieniec niezwykle i wszechstronnie utalentowany, obdarzony przy tym wysokimi ambicjami i ogromn\u0105 pasj\u0105 poznawcz\u0105.\n W liceum by\u0142 prymusem zar\u00f3wno w zakresie przedmiot\u00f3w \u015bcis\u0142ych, jak i humanistycznych, cho\u0107 sk\u0142ania\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas ku tym drugim. Najbardziej oddzia\u0142ywa\u0142a na\u0144 muzyka \u2013 w 1909 r. uko\u0144czy\u0142 klas\u0119 skrzypiec w Konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie \u2013 i poezja. Pragn\u0105\u0142 zosta\u0107 poet\u0105. Pisa\u0142 wiersze i t\u0142umaczy\u0142 Rilkego.\n Ostatecznie zdecydowa\u0142 si\u0119 studiowa\u0107 filozofi\u0119 i matematyk\u0119. Mimo \u017ce kierunki te \u2013 o czym by\u0142a mowa wy\u017cej \u2013 kr\u00f3lowa\u0142y w\u00f3wczas na uniwersytecie lwowskim, nie da\u0142y jednak satysfakcji m\u0142odemu Ingardenowi. Postanowi\u0142 studiowa\u0107 dalej za granic\u0105. Profesor Kazimierz Twardowski \u2013 aczkolwiek m\u00f3g\u0142 si\u0119 czu\u0107 zawiedziony decyzj\u0105 wybitnie uzdolnionego m\u0142odzie\u0144ca \u2013 przyj\u0105\u0142 j\u0105 z godno\u015bci\u0105 i przekona\u0142 go do wyboru Getyngi. Ingarden rozpocz\u0105\u0142 tam studia \u2013 filozoficzne i matematyczne \u2013 w 1913 roku. Mia\u0142 w\u00f3wczas 20 lat i zetkn\u0105\u0142 si\u0119 po raz pierwszy z fenomenologi\u0105.\n Fenomenologia to wa\u017cny kierunek w rozwoju filozofii, kt\u00f3ry kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 od pocz\u0105tku XX wieku w kontek\u015bcie \u2013 i zasadniczo w opozycji \u2013 do ameryka\u0144skiego pragmatyzmu, francuskiego bergsonizmu, a tak\u017ce r\u00f3\u017cnych odmian marksizmu, pozytywizmu, czy wreszcie psychologizmu jako nurtu znajduj\u0105cego si\u0119 u podstaw metodologicznych wielu szk\u00f3\u0142 stricte filozoficznych.\n Rdze\u0144 fenomenologii, zbudowany przez jej g\u0142\u00f3wnego tw\u00f3rc\u0119, stanowi\u0142y ontologia i teoria poznania. Husserl wyszed\u0142 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce filozofia musi by\u0107 oparta na pewnych i niepodwa\u017calnych fundamentach naukowych. S\u0105dzi\u0142, \u017ce nale\u017cy je stworzy\u0107, gdy\u017c \u017cadna dotychczasowa nauka ich nie dostarcza. Mia\u0142a to uczyni\u0107 w\u0142a\u015bnie fenomenologia. Podstawowa jej idea i intencja nawi\u0105zywa\u0142a po kilku wiekach do Kartezjusza, kt\u00f3ry chcia\u0142 oprze\u0107 ca\u0142\u0105 wiedz\u0119 na niewzruszonych, oczywistych, apriorycznych podstawach. Temu mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 analiza fenomenologiczna maj\u0105ca za przedmiot nie same zjawiska, lecz ich istot\u0119. Analiza taka \u2013 redukuj\u0105ca wszystko, co w\u0105tpliwe w drodze do prawdy oczywistej \u2013 prowadzi\u0142a ostatecznie do idealizmu. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, w tym punkcie rozesz\u0142y si\u0119 drogi Husserla i Ingardena, kt\u00f3ry trwa\u0142 na gruncie realizmu.\n Ingarden zapozna\u0142 si\u0119 z nowym kierunkiem na atrakcyjnych wyk\u0142adach Adolfa Reinacha, ale w drugim semestrze ucz\u0119szcza\u0142 ju\u017c na seminarium faktycznego tw\u00f3rcy fenomenologii, \u201epapie\u017ca\u201d nowego kierunku, Edmunda Husserla, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c dzisiaj jest uwa\u017cany za jednego z najwybitniejszych filozof\u00f3w XX wieku. Tak wysok\u0105 ocen\u0119 uzasadnia legendarna inteligencja autora Logische Untersuhungen, jego niezwyk\u0142a pasja poznawcza, znajduj\u0105ca dope\u0142nienia w niespo\u017cytej energii tw\u00f3rczej i zdolno\u015bci dog\u0142\u0119bnej systematycznej analizy wszelkich problem\u00f3w. R\u00f3wnie du\u017ce znaczenie dla rangi filozofa ma si\u0142a oddzia\u0142ywania jego koncepcji, stworzenie szko\u0142y, kt\u00f3ra wp\u0142yn\u0119\u0142a na dalszy rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii. Wszak w kr\u0119gu fenomenologii kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 my\u015bl Martina Heideggera, kt\u00f3ry z kolei patronowa\u0142 jak\u017ce modnemu egzystencjlizmowi etc.\nTak\u017ce w przypadku Ingardena wp\u0142yw Husserla by\u0142 najistotniejszy. Pod kierunkiem m\u0119drca z Getyngi m\u0142ody przybysz ze Lwowa przygotowa\u0142 i obroni\u0142 sw\u0105 rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 jednemu z aspekt\u00f3w filozofii Bergsona.\nWszystkie te zdarzenia w \u017cyciu Ingardena: dojrzewanie intelektualne, studia uniwersyteckie zako\u0144czone doktoratem obronionym w 1918 roku dzia\u0142y si\u0119 \u2013 jak widzimy \u2013 w latach I wojny \u015bwiatowej. Straszliwej wojny, w kt\u00f3rej zawali\u0142 si\u0119 stary \u015bwiat, kt\u00f3ra przynios\u0142a rozpad Monarchii Habsburskiej i niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski. Nie spos\u00f3b oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce te wielkie dziejowe wypadki znajdowa\u0142y si\u0119 jakby poza biografi\u0105 Ingardena. Do 1916 roku studiowa\u0142 w Getyndze (z kilkumiesi\u0119czn\u0105 przerw\u0105 na pobyt i studia w Wiedniu), potem a\u017c do ko\u0144ca tego okresu mieszka\u0142 we Fryburgu. Tam pozna\u0142 Edith Stein, w\u00f3wczas wybitnie zdoln\u0105 uczennic\u0119 Husserla, p\u00f3\u017aniej \u2013 po fascynuj\u0105cym \u017cyciu \u2013 \u015bwi\u0119t\u0105 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i jedn\u0105 z najbardziej emblematycznych postaci dwudziestowiecznego chrze\u015bcija\u0144stwa. Znajomo\u015b\u0107 ta rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w swego rodzaju intelektualn\u0105 przyja\u017a\u0144, kt\u00f3ra znalaz\u0142a odbicie w ich korespondencji (zachowa\u0142y si\u0119 tylko listy Edith Stein).\n Ingarden ju\u017c w\u00f3wczas, nie porzucaj\u0105c g\u0142\u00f3wnych za\u0142o\u017ce\u0144 metody fenomenologicznej, zachowuj\u0105c estym\u0119 dla geniuszu Husserla, zacz\u0105\u0142 si\u0119 od niego oddala\u0107. Wypracowywanej przez niego transcendentalnej odmiany fenomenologii pr\u00f3bowa\u0142, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, przeciwstawi\u0107 wersj\u0119 realistyczn\u0105.\n Po kilkuletnim pobycie w Niemczech, a tak\u017ce w Wiedniu i Fryburgu, a wi\u0119c w strefie j\u0119zyka niemieckiego, w kt\u00f3rym pisa\u0142 swe prace filozoficzne, Ingarden powr\u00f3ci\u0142 do Polski, kt\u00f3ra po 123 latach niewoli w\u0142a\u015bnie odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Tutaj jego b\u0142yskotliwa kariera naukowa zostala na kilka lat zahamowana. Zarabia\u0142 na \u017cycie jako nauczyciel domowy w hrabiowskim domu Tarnowskich, potem pracowa\u0142 w szko\u0142ach w Lublinie, Warszawie i Toruniu. W\u0142a\u015bnie w Toruniu ogromnym nak\u0142adem si\u0142 napisa\u0142 sw\u0105 rozpraw\u0119 habilitacyjn\u0105. Powsta\u0142a ona w j\u0119zyku polskim (p\u00f3\u017aniej mia\u0142 zamiar pisa\u0107 wy\u0142\u0105cznie w j\u0119zyku ojczystym na znak protestu przeciw zbrodniom wojennym Niemc\u00f3w), ale sam prze\u0142o\u017cy\u0142 j\u0105 jednak na niemiecki i wyda\u0142 w Niemczech, gdy\u017c w ojczy\u017anie nie mia\u0142 w\u00f3wczas takich mo\u017cliwo\u015bci.\n Postanowi\u0142 przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Lwowa, miasta swej wczesnej m\u0142odo\u015bci. Na tamtejszym uniwersytecie prowadzi\u0142 zaj\u0119cia ze studentami, ale w dalszym ci\u0105gu musia\u0142 r\u00f3wnocze\u015bnie pracowa\u0107 w gimnazjum, gdy\u017c katedry uniwersyteckiej mu nie przyznano. Mimo \u017ce by\u0142 ju\u017c przez koryfeuszy filozofii europejskiej uwa\u017cany za jednego z najwybitniejszych filozof\u00f3w polskich. Mimo \u017ce sam Husserl udzieli\u0142 mu poparcia. Tw\u00f3rca fenomenologii pr\u00f3bowa\u0142 interweniowa\u0107 w tej sprawie po ponownym bli\u017cszym kontakcie z Ingardenem, kiedy ten przebywa\u0142 w latach 1927-28 w Pary\u017cu i Fryburgu i tam \u2013 nawiasem m\u00f3wi\u0105c \u2013 pozna\u0142 osobi\u015bcie Heideggera i zacie\u015bni\u0142 sw\u0105 znajomo\u015b\u0107 z Edith Stein. Pracowa\u0142 w\u00f3wczas nad dzie\u0142em, kt\u00f3re przynios\u0142o mu mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119 i niespodziewanie okazalo si\u0119 p\u00f3\u017aniej jego opus vitae. Ukaza\u0142o si\u0119 w 1931 roku pt. Das literarische Kunstwerk i by\u0142o oryginaln\u0105 pe\u0142n\u0105 ontologi\u0105 dzie\u0142a literackiego, utrzyman\u0105 w duchu fenomenologii realistycznej, a wi\u0119c \u2013 zwr\u00f3conej przeciwko transcendentalnej koncepcji Husserla.\nW najwi\u0119kszym skr\u00f3cie i nieuniknionym uproszczeniu mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce wypracowana przez Ingardena fenomenologiczna koncepcja dzie\u0142a literackiego ujmowa\u0142a je jako tw\u00f3r zbudowany z 4 warstw:\nbrzmie\u0144 s\u0142ownych (tak\u017ce tych wy\u017cszego rz\u0119du);\njednostek znaczeniowych (s\u0142owa i zdania);\nuschematyzowanych wygl\u0105d\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym pojawiaj\u0105 si\u0119 przedmioty przedstawione;\n\u015bwiata przedstawionego.\nDo istoty dzie\u0142a literackiego nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c jego temporalno\u015b\u0107, czyli ujawnianie si\u0119 poprzez lektur\u0119 w nast\u0119pstwie czasowym.\n Tym razem Rada Wydzia\u0142u Humanistycznego Uniwersytetu Lwowskiego nie mog\u0142a ju\u017c \u2013 cho\u0107by w trosce o w\u0142asn\u0105 powag\u0119 i renom\u0119 \u2013 odrzuci\u0107 stara\u0144 Ingardena o katedr\u0119. Przyznano mu j\u0105 jeszcze w tym samym 1931 roku, ale zatwiedzono dopiero dwa lata p\u00f3\u017aniej. Tymczasem s\u0142awa polskiego fenomenologa szybko ros\u0142a i zatacza\u0142a coraz szersze kr\u0119gi. M\u00f3g\u0142 ju\u017c odej\u015b\u0107 z gimnazjum i po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie pracy naukowej oraz dydaktyce uniwersyteckiej. W mi\u0119dzynarodowych kongresach filozoficznych, konferencjach i seminariach uczestniczy\u0142 ju\u017c jako wybitny autorytet. W momencie gwa\u0142townego rozwoju jego kariery naukowej nast\u0105pi\u0142 dramatyczny zwrot spowodowany wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Osiad\u0142 w\u00f3wczas znowu we Lwowie, gdzie przez kilka miesi\u0119cy pracowa\u0142 w Katedrze Germanistyki, a potem uczy\u0142 matematyki w Technicznej Szkole Zawodowej.\n Przez kilka lat uczestniczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c w tajnym nauczaniu, co by\u0142o aktem odwagi i patriotyzmu i grozi\u0142o \u015bmierci\u0105 z r\u0105k okupant\u00f3w. Grupa profesor\u00f3w ze Lwowa i Krakowa pad\u0142a ich ofiar\u0105. Ingarden ocala\u0142 i w 1945 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do wolnego ju\u017c Krakowa.\n Warto zaznaczy\u0107, \u017ce w niezmiernie trudnych warunkach wojennych znajdowa\u0142 czas i energi\u0119, by pracowa\u0107 wytrwale nad wielkim dzie\u0142em zatytu\u0142owanym Sp\u00f3r o istnienie \u015bwiata. Nie zdo\u0142a\u0142 go dopracowa\u0107 do ko\u0144ca, ale i w takiej niekompletnej postaci jest to podstawowe dzie\u0142o fenomenologii realistycznej, kt\u00f3re zachowa\u0142o moc inspiracyjn\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144 i wci\u0105\u017c wzbudza zainteresowanie filozof\u00f3w w r\u00f3\u017cnych krajach.\n W pierwszych latach po wojnie, dop\u00f3ki Polska nie znalaz\u0142a si\u0119 jeszcze w kleszczach dogmatyzmu i terroru stalinowskiego, Ingarden kontynuowa\u0142 sw\u0105 prac\u0119 naukow\u0105, zwi\u0105zawszy si\u0119 \u2013 po namy\u015ble \u2013 z Uniwersytetem Jagiello\u0144skim. Intensywnie pracowa\u0142, cz\u0119sto je\u017adzi\u0142 za granic\u0119 na konferencje i kongresy filozoficzne. W 1949 roku zosta\u0142 cz\u0142onkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Umiej\u0119tno\u015bci. Wyda\u0142 te\u017c pierwsze dwa tomy swego dzie\u0142a Sp\u00f3r o istnienie \u015bwiata, w kt\u00f3rym chcia\u0142 zawrze\u0107 pe\u0142n\u0105 koncepcj\u0119 fenomenologii realistycznej od strony ontologii i r\u00f3wnie\u017c teorii poznania. Jak wida\u0107, konsekwentnie trwa\u0142 przy teorii opozycyjnej wobec idealistycznej koncepcji Husserla.\n W 1950 roku, w konsekwencji zmiany sytuacji politycznej, zmuszono go do urlopu, zakazano r\u00f3wnie\u017c pisania prac o charakterze fenomenologicznym pod zarzutem krzewienia w nich pogl\u0105d\u00f3w \u2026 idealistycznych!\n Wr\u00f3ci\u0142 do dawnej dzia\u0142alno\u015bci w pami\u0119tnym roku 1956, aczkolwiek r\u00f3wnie\u017c w okresie przymusowego zakazu zdo\u0142a\u0142 przet\u0142umaczy\u0107 Krytyk\u0119 czystego rozumu Kanta (z kt\u00f3rym w kilku zasadniczych kwestiach nie zgadza\u0142 si\u0119 jako filozof), nie zaprzesta\u0142 te\u017c pisa\u0107 z my\u015bl\u0105 o lepszych czasach. Za takie lepsze czasy trzeba uzna\u0107 lata odwil\u017cy po 1956 roku.\n Ten okres sprzyjaj\u0105cej atmosfery politycznej i kulturalnej, w kt\u00f3rym jako uznana wielko\u015b\u0107 filozoficzna podr\u00f3\u017cowa\u0142 z wyk\u0142adami i odczytami po ca\u0142ym zachodnim \u015bwiecie, w\u0142\u0105cznie ze Stanami Zjednoczonymi, zasadniczo trwa\u0142 do 1963 roku, w kt\u00f3rym Ingarden przeszed\u0142 na emerytur\u0119.\n Potem zostalo mu jeszcze siedem \u201et\u0142ustych\u201d lat\u201d \u017cycia, w kt\u00f3rych zachowywa\u0142 dawniejsz\u0105 aktywno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105 i inwencj\u0119. W tym okresie pracowa\u0142 zw\u0142aszcza nad dwoma monumentalnymi dzie\u0142ami: fenomenologiczn\u0105 teori\u0105 estetyki (ukaza\u0142a si\u0119 w trzech tomach) oraz wspomnianym ju\u017c Sporem o istnienie \u015bwiata. Praktycznie nie chorowa\u0142, ale w czerwcu 1970 roku, nazajutrz po jego pieszej wyprawie w g\u00f3ry, serce odm\u00f3wi\u0142o mu pos\u0142usze\u0144stwa.\n Tak w wielkim skr\u00f3cie mo\u017cna przedstawi\u0107 drog\u0119 \u017cyciow\u0105 wielkiego filozofa.\n Przysz\u0142o mu \u017cy\u0107 w stuleciu, kt\u00f3re przynios\u0142o niewyobra\u017calny post\u0119p w r\u00f3\u017cnych dziedzinach \u017cycia, zawieralo w milionowych przypadkach chwile osobistego szcz\u0119\u015bcia, ale zapisalo si\u0119 w historii naszej cz\u0119\u015bci \u015bwiata r\u00f3wnie\u017c jako okres obfituj\u0105cy w wojny \u015bwiatowe i lokalne konflikty, w masowe morderstwa i groz\u0119 totalitarnego terroru.\n W takich okoliczno\u015bciach los oszcz\u0119dzi\u0142 Ingardenowi wyj\u0105tkowych dramat\u00f3w i cierpie\u0144, cho\u0107 dostarcza\u0142 tak\u017ce \u2013 jak tylu innym wsp\u00f3\u0142czesnym mu ludziom \u2013 r\u00f3\u017cnych nieszcz\u0119\u015b\u0107 i k\u0142opot\u00f3w. By\u0142 to \u017cywot klerka, intelektualisty, kt\u00f3ry szlachetnie, pracowicie, nawet ofiarnie prze\u017cy\u0142 swoje dni, ale stara\u0142 si\u0119 nie anga\u017cowa\u0107 politycznie, nie szuka\u0142 heroizmu jako osobistego \u015bwiadectwa i celu swej egzystencji.\n Pod tym wzgl\u0119dem interesuj\u0105ca \u2013 cho\u0107 mo\u017ce zaskakuj\u0105ca \u2013 mog\u0142aby by\u0107 paralela Ingarden-Luk\u00e1cs. Byli niemal\u017ce r\u00f3wie\u015bnikami, przyszli na \u015bwiat w odst\u0119pie kilku lat w zamo\u017cnych rodzinach mieszcza\u0144skich. Wzrastali w \u015bwiecie Monarchii Habsburskiej, wcze\u015bnie ujawnili wybitne talenty intelektualne. Obaj wybrali filozoficzn\u0105 drog\u0119 kariery, kszta\u0142cili si\u0119 w niemieckim \u015brodowisku akademickim i pisali g\u0142\u00f3wnie po niemiecku, co u\u0142atwi\u0142o im karier\u0119 w wymiarze mi\u0119dzynarodowym. Jako filozof\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142o ich tak\u017ce to, \u017ce odwa\u017cnie odchodzili od kanonicznych wersji kierunk\u00f3w, kt\u00f3re uprawiali, \u017ce uzupe\u0142nili je teoriami estetyki, \u017ce zajmowali si\u0119 tw\u00f3rczo \u2013 aczkolwiek w diametralnie odmienny spos\u00f3b \u2013 literatur\u0105. Obaj byli te\u017c aktywni do ostatniej chwili, pracuj\u0105c do ko\u0144ca nad swymi (przynajmniej w za\u0142o\u017ceniu) dzie\u0142ami \u017cycia. Obydwa te dzie\u0142a dotyczy\u0142y ontologii (Sp\u00f3r o istnienie \u015bwiata versus Ontologia bytu spo\u0142ecznego).\nTo, co r\u00f3\u017cni\u0142o ich zasadniczo, wynika\u0142o z ich postawy \u017cyciowej. O modus vivendi Ingardena by\u0142a mowa wy\u017cej. Z kolei droga \u017cyciowa Luk\u00e1csa by\u0142a nie tylko \u201edrog\u0105 do Marxa\u201d, jak sam to okre\u015bli\u0142 w odniesieniu do swej m\u0142odo\u015bci, ale te\u017c \u2013 zgodnie ze s\u0142ynn\u0105 tez\u0105 tego\u017c Marxa \u2013 drog\u0105 wiod\u0105c\u0105 do zmieniania \u015bwiata. Bra\u0142 aktywnie udzia\u0142 we wszelkich wojnach i rewolucjach, tak\u017ce w walkach o w\u0142adz\u0119 i intrygach partyjnych, cz\u0119sto po stronie z\u0142a.\nAutor: Jerzy Snopek, Ambasador RP, Budapeszt\nZdj\u0119cie: Stanis\u0142aw Ignacy Witkiewicz: Roman Ingarden, 1937\nArtyku\u0142 po w\u0119giersku: https:\/\/www.magyarhirlap.hu\/kultura\/20201230-ingarden-fel-evszazad-tavlatabol"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/01\/Witkacy_Roman_Ingarden_1937.jpg","width":1400,"height":1992},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/01\/04\/ingarden-z-perspektywy-pol-wieku\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Ingarden – z perspektywy p\u00f3\u0142 wieku"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/","name":"Instytut Polski w Budapeszcie","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/419f42c17704d0a78250bf0c7858df52","name":"jergert","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8929296b454dc3d29ecb811f4703b7f3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8929296b454dc3d29ecb811f4703b7f3?s=96&d=mm&r=g","caption":"jergert"},"sameAs":["http:\/\/jergert","jergert"],"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/author\/jergert\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10984","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/users\/137"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10984"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10984\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11402,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10984\/revisions\/11402"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10977"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10984"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10984"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10984"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}