{"id":12248,"date":"2021-06-03T09:31:52","date_gmt":"2021-06-03T07:31:52","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/?p=12248"},"modified":"2021-10-01T10:05:33","modified_gmt":"2021-10-01T08:05:33","slug":"misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/","title":{"rendered":"Rajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich"},"content":{"rendered":"\n

O projekcie <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Projekt pod nazw\u0105 \u201eRajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich\u201d to inicjatywa Stowarzyszenia Grupa Historyczna „Zgrupowanie Rados\u0142aw”<\/a> zrealizowana we wsp\u00f3\u0142pracy z IPN i Instytutem Polskim w Budapeszcie. Celem przedsi\u0119wzi\u0119cia jest przybli\u017cenie postaci kurier\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 1939\u20131944 przedzierali si\u0119 przez granie Tatr, przenosz\u0105c rozkazy, pieni\u0105dze, mikrofilmy i meldunki informuj\u0105ce o dzia\u0142aniach niemieckich i sowieckich okupant\u00f3w na terytorium II Rzeczypospolitej. Przeprowadzali oni ponadto na W\u0119gry polskich oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy, pragn\u0105cych kontynuowa\u0107 walk\u0119 w szeregach formuj\u0105cej si\u0119 na Zachodzie armii polskiej oraz zagro\u017con\u0105 aresztowaniem ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Uczestnicy rajdu Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich
grupy Stowarzyszenia Grupa Historyczna „Zgrupowanie Radoslaw”<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bohaterowie tamtego czasu to przewodnicy tatrza\u0144scy, ratownicy, wspaniali, utytu\u0142owani narciarze, ale tak\u017ce zwykli ludzie, kt\u00f3rzy z nara\u017ceniem \u017cycia w\u0142asnego i swych bliskich, spe\u0142niaj\u0105c obowi\u0105zek wobec Ojczyzny, wykonywali jak\u017ce niebezpieczn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 kuriersk\u0105. Wielu z nich odda\u0142o \u017cycie w walce o woln\u0105 Polsk\u0119.<\/p>\n

Dobrze dzi\u015b wszystkim znane szlaki tatrza\u0144skie by\u0142y przed laty niemymi \u015bwiadkami ofiarno\u015bci i determinacji tych ludzi. Pami\u0119\u0107 o nich musi zosta\u0107 przywr\u00f3cona, ich drogi za\u015b na nowo odkryte.<\/p>\n

Projekt zosta\u0142 obj\u0119ty Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy w Stulecie Odzyskania prze Polsk\u0119 Niepodleg\u0142o\u015bci. Wsp\u00f3\u0142organizatorami projektu s\u0105: Instytut Pami\u0119ci Narodowej – Oddzia\u0142 w Warszawie oraz Instytut Polski w Budapeszcie. Organizatorzy dzi\u0119kuj\u0105 za wsparcie sponsorowi – Fundacji Lotto im. Haliny Konopackiej, patronom merytorycznym: Archiwum Akt Nowych i Muzeum Tatrza\u0144skiemu, oraz patronowi medialnemu – \u201eW Sieci Historii\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n

1. Kurierzy Tatrza\u0144scy<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jeszcze w trakcie walk we wrze\u015bniu 1939 roku. Pomagali przedosta\u0107 si\u0119 na terytorium W\u0119gier i Rumunii polskim dyplomatom, \u017co\u0142nierzom Wojska Polskiego oraz ludno\u015bci cywilnej zagro\u017conej aresztowaniem.<\/p>\n

Gdy na terenach okupowanych zacz\u0119to organizowa\u0107 struktury Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, sta\u0142o si\u0119 niezb\u0119dne utrzymanie \u0142\u0105czno\u015bci z cz\u0142onkami polskiego rz\u0105du na uchod\u017astwie oraz naczelnym wodzem, kt\u00f3rzy do 1940 roku znajdowali si\u0119 we Francji. W Budapeszcie zorganizowano bazy przerzutowe, kt\u00f3re mia\u0142y stanowi\u0107 zaplecze dla kurier\u00f3w przenosz\u0105cych meldunki, dokumenty i pieni\u0105dze niezb\u0119dne dla funkcjonowania podziemia w kraju.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Komunikacja odbywa\u0142a si\u0119 przez trudne i niebezpieczne szlaki Tatr. Sforsowa\u0107 mogli je tylko najlepsi i najbardziej zuchwali, zaprawieni w g\u00f3rskich wyprawach, przepojeni patriotyzmem i wiar\u0105, doskonale znaj\u0105cy teren ochotnicy. Stali si\u0119 oni wkr\u00f3tce jedn\u0105 z tatrza\u0144skich legend.<\/p>\n

Przedwojenni sportowcy, przewodnicy tatrza\u0144scy, miejscowi g\u00f3rale, mistrzowie nart.<\/p>\n\n\n\n

To oni podj\u0119li si\u0119 trudnej dzia\u0142alno\u015bci kurierskiej, prowadz\u0105c swoist\u0105 walk\u0119 z okupantem, kt\u00f3ra mog\u0142a przyprawi\u0107 o \u015bmier\u0107 nie tylko ich, ale tak\u017ce ich bliskich. Wykazywali si\u0119 tym samym ogromnym  po\u015bwi\u0119ceniem i mi\u0142o\u015bci\u0105 do Ojczyzny.<\/p>\n\n\n\n

W s\u0142u\u017cb\u0119 kuriersk\u0105 zaanga\u017cowanych by\u0142y dziesi\u0105tki os\u00f3b, r\u00f3wnie\u017c S\u0142owacy i W\u0119grzy, kt\u00f3rzy pomagali na kurierskim szlaku, zapewniaj\u0105c kryj\u00f3wki i transport. W Zakopanem i okolicznych wsiach funkcjonowa\u0142y zakonspirowane lokale kontaktowe, kryj\u00f3wki, magazyny i punkty wyczekiwania dla os\u00f3b przeprowadzanych przez g\u00f3ry.<\/p>\n

Wielu kurier\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w ich rodzin swoj\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 na rzecz Ojczyzny przyp\u0142aci\u0142o \u017cyciem, dostaj\u0105c si\u0119 w r\u0119ce niemieckich lub s\u0142owackich s\u0142u\u017cb granicznych. Wielu z\u0142apanych kurier\u00f3w zosta\u0142o zamordowanych w obozach koncentracyjnych lub zam\u0119czonych podczas prowadzonych \u015bledztw. Budynek przedwojennego zakopia\u0144skiego pensjonatu \u201ePalace\u201d sta\u0142 si\u0119 siedzib\u0105 lokalnego Gestapo, a tym samym katowni\u0105 Podhala, niemym \u015bwiadkiem tortur i przes\u0142ucha\u0144 aresztowanych, po kt\u00f3rych do dzi\u015b przetrwa\u0142y w jego podziemiach \u015bcienne podpisy wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Pomimo licznych niebezpiecze\u0144stw, drog\u0105 przez Zakopane, Chocho\u0142\u00f3w i Waksmund, a nast\u0119pnie Tatry, Ro\u017cniaw\u0119 i Koszyce do Budapesztu nieprzerwanie przedzierali si\u0119 \u017co\u0142nierze pragn\u0105cy wst\u0105pi\u0107 do formuj\u0105cej si\u0119 na Zachodzie polskiej armii. W drug\u0105 stron\u0119, do kraju transportowano bro\u0144, pieni\u0105dze na potrzeby struktur niepodleg\u0142o\u015bciowych oraz instrukcje ukryte w plecakach lub zaszyte w ubraniach. Przede wszystkim kurierzy nie\u015bli jednak ze sob\u0105 nadziej\u0119 i wiar\u0119 w zwyci\u0119stwo. \u015acigali si\u0119 z niemieckimi szpiclami i wojskiem, zmagali z ci\u0119\u017ckimi warunkami terenowymi i bezwzgl\u0119dnymi si\u0142ami natury. Wielu na tym szlaku pozosta\u0142o na zawsze.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n

Bez ich ofiarno\u015bci wr\u00f3g nigdy nie zosta\u0142by pokonany. Dlatego pami\u0119\u0107 o tatrza\u0144skich kurierach Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego nale\u017cy przywr\u00f3ci\u0107. Ich szlaki musz\u0105 zosta\u0107 na nowo odkryte\u2026<\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n

2. Zakopane pod niemieck\u0105 okupacj\u0105<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po wkroczeniu do Zakopanego Niemcy zaj\u0119li wi\u0119kszo\u015b\u0107 hoteli i pensjonat\u00f3w, w kt\u00f3rych zorganizowali szpitale dla swoich rannych \u017co\u0142nierzy oraz domy wypoczynkowe \u201eNur f\u00fcr Deutsche\u201d.<\/p>\n

Do\u015b\u0107 szybko wprowadzili w\u0142asn\u0105 administracj\u0119 oraz otoczyli miasto i g\u00f3ry posterunkami Grenzschutzu. W Zakopanem znalaz\u0142y swoj\u0105 siedzib\u0119 posterunki niemieckiego wywiadu, policji i Gestapo.  <\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u017bo\u0142nierz Grenzshutzu patroluj\u0105cy szlaki w Tatrach, \u017ar\u00f3d\u0142o: Muzeum Tatrza\u0144skie<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

3. Niemiecki terror<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przedwojenny pensjonat \u201ePalace\u201d w Zakopanem zosta\u0142 zaj\u0119ty w listopadzie 1939 r. przez Geheime Staatspolizei znane pod ponur\u0105 nazw\u0105 Gestapo. Miejsce to szybko zyska\u0142o miano \u201ekatowni Podhala\u201d ze wzgl\u0119du na bestialstwo, jakiego Niemcy dopuszczali si\u0119 podczas prowadzonych tam przes\u0142ucha\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Wielu kurier\u00f3w i os\u00f3b cywilnych aresztowanych przez zakopia\u0144skie Gestapo przesz\u0142o tortury w kazamatach \u201ePalace\u201d, w\u015br\u00f3d nich byli m.in.: Helena i Stanis\u0142aw Marusarzowie, Wincenty Galica, W\u0142odzimierz Szyc oraz b\u0142. Piotr Da\u0144kowski.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Budynek „Palace” siedziba zakopia\u0144skiego Gestapo, \u017ar\u00f3d\u0142o: Muzeum Tatrza\u0144skie<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Wielu zamordowano na miejscu czy w pobliskiej okolicy, jak cho\u0107by na terenie cmentarza przy ul. Nowotarskiej. Jeszcze inni trafili do krakowskiego wi\u0119zienia przy ul. Montelupich, gdzie byli poddawani brutalnemu \u015bledztwu, a nast\u0119pnie rozstrzeliwani w podkrakowskich miejscowo\u015bciach i Puszczy Niepo\u0142omickiej. Kolejnym miejscem ka\u017ani polskich patriot\u00f3w sta\u0142 si\u0119 niemiecki ob\u00f3z koncentracyjny Auschwitz, do kt\u00f3rego ju\u017c w pierwszych transportach przewo\u017ceni byli mieszka\u0144cy Podhala. W ich gronie znale\u017ali si\u0119 m.in. Wincenty Galica, Bronis\u0142aw Czech, Stanis\u0142aw Fr\u0105czysty czy Zofia Marusarz\u00f3wna. Szacuje si\u0119, \u017ce do siedziby Gestapo w \u201ePalace\u201d trafi\u0142o ok. 2000 os\u00f3b, z czego zamordowanych zosta\u0142o ok. 400.<\/p>\n\n\n\n

Schroniska g\u00f3rskie zosta\u0142y przej\u0119te przez niemiecki Grenzschutz, tj. stra\u017c graniczn\u0105, kt\u00f3ra patrolowa\u0142a pasma g\u00f3rskie oraz szlaki turystyczne w Tatrach.<\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n

4. Niez\u0142omne kurierki<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 kurier\u00f3w nie by\u0142aby mo\u017cliwa bez zorganizowania punkt\u00f3w kontaktowych na terenie Zakopanego, Ko\u015bcielisk, Chocho\u0142owa i wielu okolicznych miejscowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Punkty te mie\u015bci\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w domach okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w, do kt\u00f3rych \u0142\u0105cznicy dostarczali \u201eprzesy\u0142ki\u201d przywiezione przez z nich z Warszawy b\u0105d\u017a Krakowa. Stamt\u0105d odbierali je kurierzy, po czym ruszali w dalsz\u0105 drog\u0119 przez Tatry do Budapesztu. W punktach kontaktowych ukrywali si\u0119 \u017co\u0142nierze Wojska Polskiego oraz osoby cywilne pragn\u0105ce przedosta\u0107 si\u0119 na terytorium W\u0119gier, a nast\u0119pnie do Francji. Punkty te by\u0142y te\u017c kryj\u00f3wkami dla kurier\u00f3w powracaj\u0105cych z poczt\u0105 do kraju.<\/p>\n\n\n\n

Mie\u015bci\u0142y si\u0119 one cz\u0119sto w bliskim s\u0105siedztwie obiekt\u00f3w zajmowanych przez Niemc\u00f3w. Niekt\u00f3re z budynk\u00f3w, jak cho\u0107by pensjonat \u201eStokrotka\u201d, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 200-300 m od siedziby Gestapo w \u201ePalace\u201d, czy pensjonat \u201eTelimena\u201d, przeznaczony wy\u0142\u0105cznie dla \u017co\u0142nierzy Wehrmachtu, istniej\u0105 do dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n

\u201eTelimen\u0119\u201d w czasie okupacji niemieckiej dzier\u017cawi\u0142a Maria Drzewiecka<\/strong>, prowadz\u0105c jednocze\u015bnie punkt kontaktowy dla kurier\u00f3w Oddzia\u0142u \u0141\u0105czno\u015bci Konspiracyjnej Komendy G\u0142\u00f3wnej AK, dzia\u0142aj\u0105cego pod kryptonimem \u201eZagroda\u201d. Jej c\u00f3rka Stanis\u0142awa Drzewiecka<\/strong>, \u0142\u0105czniczka kom\u00f3rki \u201eZagroda\u201d przewozi\u0142a do Krakowa bro\u0144 i pieni\u0105dze przekazywane przez kurier\u00f3w z Budapesztu.<\/p>\n

W sierpniu 1941 r. obie kobiety zosta\u0142y aresztowane przez zakopia\u0144skie Gestapo. Po wst\u0119pnych przes\u0142uchaniach w \u201ePalace\u201d Maria Drzewiecka zosta\u0142a przewieziona do Krakowa i osadzona na kobiecym oddziale wi\u0119zienia przy ul. Montelupich. Po brutalnym \u015bledztwie panie Drzewieckie zosta\u0142y wywiezione do KL Auschwitz, gdzie w pa\u017adzierniku 1942 r. je zamordowano.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pensjonat „Stokrotka” punkt kontaktowy kurier\u00f3w<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wiktoria Fedak\u00f3wna ps. \u201eU\u015bka\u201d<\/strong>, urodzona w 1917 r., przed wojn\u0105 by\u0142a studentk\u0105 Wy\u017cszej Szko\u0142y Dziennikarskiej w Warszawie. Po zamieszkaniu jesieni\u0105 1939 r. w  Zakopanem, w nale\u017c\u0105cej do jej matki Marii<\/strong> wilii \u201eDafne\u201d przy ul. Jagiello\u0144skiej 10, prowadzi\u0142a punkt przerzutowy dla kurier\u00f3w \u0142\u0105czno\u015bci zagranicznej z krajem – Oddzia\u0142 \u0141\u0105czno\u015bci Konspiracyjnej Komendy G\u0142\u00f3wnej AK. Obie kobiety zosta\u0142y aresztowane przez Gestapo 20 lutego 1940 r. Po pobycie w katowni Podhala \u201ePalace\u201d przewieziono je do wi\u0119zienia przy ul. Montelupich w Krakowie. Wiktoria, chc\u0105c ratowa\u0107 matk\u0119, wzi\u0119\u0142a ca\u0142a win\u0119 na siebie. Zosta\u0142a skazana na \u015bmier\u0107, a nast\u0119pnie zamordowana w lipcu 1940 r.<\/p>\n\n\n\n

Maria Badkiewicz<\/strong>, konspiratorka zamieszka\u0142a w Nowym Targu, zajmowa\u0142a si\u0119 przerzutami przez zielon\u0105 granic\u0119 ochotnik\u00f3w do Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie, organizowa\u0142a ponadto kwatery dla kurier\u00f3w. Aresztowana, wi\u0119ziona i przes\u0142uchiwana w \u201ePalace\u201d w Zakopanem. Przewieziona 12 wrze\u015bnia 1941 r. do wi\u0119zienia w Tarnowie, sk\u0105d wywieziono j\u0105 do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Ravensbr\u00fcck, gdzie w 1943 r. zosta\u0142a zg\u0142adzona.<\/p>\n\n\n\n

Maria Ku\u0142ach <\/strong>zamieszka\u0142a w Zakopanem, w po\u0142owie 1939 r. zosta\u0142a zwerbowana przez J\u00f3zefa Bachled\u0119\u2013Szelig\u0119 do Tajnej Organizacji Wojskowej powo\u0142anej do \u017cycia przez Oddzia\u0142 II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na wypadek wojny. Aresztowana przez Niemc\u00f3w w 1941 r., wi\u0119ziona i torturowana w \u201ePalace\u201d w Zakopanem i wi\u0119zieniu przy ul. Montelupich w Krakowie. Wywieziona 27 kwietnia 1942 r. pierwszym transportem wi\u0119\u017aniarek z Krakowa do KL Auschwitz (otrzyma\u0142a nr. obozowy 6859). Tam te\u017c zosta\u0142a zamordowana.<\/p>\n

 <\/p>\n\n\n\n

5. Lista pierwszych tatrza\u0144skich kurier\u00f3w (niekompletna):<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

  1. Bobowski Jan – 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d<\/li>
  2. Balcarek- Bobowska Ma\u0142gorzata – 1940 \u2013 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d<\/li>
  3. Dancyszyn Zbigniew – aresztowany w po\u0142owie 1940 r., zamordowany w KL Auschwitz<\/li>
  4. Fr\u0105czysty Andrzej – w po\u0142owie 1940 r. przedosta\u0142 si\u0119 na Zach\u00f3d<\/li>
  5. Fr\u0105czysty Gustaw – w 1943 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie<\/li>
  6. Fr\u0105czysty Stanis\u0142aw – od 1941 r. kurier organizacji o zabarwieniu politycznym, aresztowany w lutym 1942 roku<\/li>
  7. Freisler Jan \u2013 od 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105du<\/li>
  8. Grodzicki Feliks – od po\u0142owy 1940 r. mianowany zast\u0119pc\u0105 kierownika przerzutu do kraju, w 1943 r. przeszed\u0142 do pracy w kraju<\/li>
  9. Grzyb Stefan – aresztowany w 1941 r.<\/li>
  10. Klaper Feliks – zastrzelony przez Niemc\u00f3w w czasie ucieczki z wi\u0119zienia<\/li>
  11. Koterba Franciszek – 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d<\/li>
  12. Kula Jan – od lutego 1940 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie  <\/li>
  13. Kula Stanis\u0142aw – od maja 1940 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie <\/li>
  14. Krzeptowski J\u00f3zef – od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105du<\/li>
  15. Lenc Rudolf – od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105du<\/li>
  16. Le\u015bniak Ludwika – 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d<\/li>
  17. \u0141o\u017ca\u0144ski Jan – 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d<\/li>
  18. Marek Antoni – aresztowany pod koniec 1940 r.; rozstrzelany<\/li>
  19. Mastalski J\u00f3zef – w po\u0142owie 1940 r. przeszed\u0142 na Zach\u00f3d<\/li>
  20. Mastalski Maciej – w po\u0142owie 1940 r. przeszed\u0142 na Zach\u00f3d<\/li>
  21. Mastalski Wojciech \u201eLewy\u201d- przeszed\u0142 do kraju<\/li>
  22. Mastalski Wojciech \u201ePrawy\u201d- przeszed\u0142 do kraju<\/li>
  23. Marusarz\u00f3wna Helena – aresztowana w 1940 r.; zamordowana w Podg\u00f3rskiej Woli<\/li>
  24. Marusarz Stanis\u0142aw – od 1942 r. przebywa\u0142 w obozie uchod\u017ac\u00f3w cywilnych na W\u0119grzech<\/li>
  25. Motyka Stanis\u0142aw – w 1941 r. uton\u0105\u0142 w Dunaju<\/li>
  26. Nowak Jan – aresztowany w po\u0142owie 1941 r.<\/li>
  27. Paczy\u0144ski Leon – 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d<\/li>
  28. Podstawski Jan – od 1942 r. zaanga\u017cowany w dzia\u0142alno\u015b\u0107 przerzutu \u017byd\u00f3w na S\u0142owacj\u0119<\/li>
  29. Podczerwi\u0144ski Andrzej – od czerwca 1940 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie <\/li>
  30. Przybylski Bronis\u0142aw- aresztowany w 1940 r.<\/li>
  31. Roman Franciszek – przeszed\u0142 do partyzantki<\/li>
  32. Roj-G\u0105sienica W\u0142adys\u0142aw – 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d<\/li>
  33. Samardak J\u00f3zef – od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105du<\/li>
  34. So\u0142tysik Kazimierz – aresztowany w 1941 r.<\/li>
  35. Steczowicz Anna – 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d<\/li>
  36. Stramka Roman – od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105du<\/li>
  37. Szczudlik Antoni – aresztowany w maju 1940 r.<\/li>
  38. Szyc W\u0142odzimierz – zgin\u0105\u0142 tragicznie w maju 1941 r. w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach<\/li>
  39. Ta\u0144ska-Kwapi\u0144ska Izabella – w 1940 r. zdekonspirowana jako kurier; przesz\u0142a do pracy w kraju<\/li>
  40. Wilk-Gackowa Zofia – 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d<\/li>
  41. Wr\u00f3blewski Aleksander \u2013 w 1940 r. skierowany do Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie <\/li>
  42. Wrzesiak Czes\u0142aw – w 1943 r. Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie <\/li>
  43. \u017burowska Halina – w czerwcu 1940 r. przesz\u0142a do pracy w kraju<\/li>
  44. Juh\u00e1sz Emma – 1940- 1944, w\u0119gierski kurier-przewodnik do granicy s\u0142owackiej<\/li>
  45. Juh\u00e1sz Ern\u0151 (brat Emmy) \u2013 w\u0119gierski kurier-przewodnik do granicy s\u0142owackiej; zgin\u0105\u0142 26 pa\u017adziernika 1941 r. pod Tobrukiem walcz\u0105c w szeregach wojska polskiego<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    6. Tatrza\u0144scy przewodnicy<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    J\u00f3zef Krzeptowski \u201eUjek\u201d<\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 w 1904 roku w Krzept\u00f3wkach. W wieku 19 lat zosta\u0142 przewodnikiem tatrza\u0144skim II klasy, a w 1934 r. – cz\u0142onkiem Tatrza\u0144skiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. W latach 1934-1938 r. przekracza\u0142 nielegalnie granic\u0119 z Czechos\u0142owacj\u0105 przenosz\u0105c z Polski korespondencj\u0119 skierowan\u0105 do Wincentego Witosa, kt\u00f3ry wyemigrowa\u0142 po przewrocie majowym.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    J\u00f3zef Krzeptowski „Ujek”, legendarny przewodnik tatrzanski w g\u00f3rach,<\/em>
    zdj\u0119cie ze zbior\u00f3w rodzinnych Piotra Marusarza<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    W maju 1939 roku J\u00f3zef wst\u0105pi\u0142 do grupy sabota\u017cowo-dywersyjnej zorganizowanej przez Oddzia\u0142 II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na wypadek wojny. Od pa\u017adziernika 1939 r. do roku 1944 nieprzerwanie pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 kuriersk\u0105 w strukturach ZWZ-AK, \u0141\u0105czno\u015b\u0107 Zagraniczna Z.G. A.K. \u201eZagroda\u201d, przeprowadzaj\u0105c \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego, przenosz\u0105c pieni\u0105dze, dokumenty i meldunki. Nazywany by\u0142 \u201eKr\u00f3lem kurier\u00f3w tatrza\u0144skich\u201d.<\/p>\n

    W 1945 r., po zako\u0144czeniu wojny J\u00f3zef Krzeptowski zosta\u0142 aresztowany przez NKWD  i zes\u0142any za sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w AK do sowieckiego \u0142agru w g\u00f3rach A\u0142taj. Po trzech latach pobytu w gu\u0142agu powr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego i w ukochane g\u00f3ry, podj\u0105\u0142 prac\u0119 jako przewodnik tatrza\u0144ski. Zmar\u0142 13 kwietnia 1971 r.<\/p>\n

    Wac\u0142aw Felczak<\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 w Gulbicach 29 maja 1916 r. w rodzinie Antoniego i Michaliny z Pa\u0142czy\u0144skich, kt\u00f3rej przodkowie za udzia\u0142 w powstaniu listopadowym i styczniowym zostali zes\u0142ani na Syberi\u0119.<\/p>\n

    Po maturze uzyskanej w 1934 r. w Toruniu rozpocz\u0105\u0142 studia historyczne na Uniwersytecie Pozna\u0144skim. Tam, za namow\u0105 jednego z profesor\u00f3w, podj\u0105\u0142 nauk\u0119 j\u0119zyka w\u0119gierskiego i zainteresowa\u0142 si\u0119 histori\u0105 stosunk\u00f3w polsko \u2013 w\u0119gierskich. W sierpniu 1936 r. po raz pierwszy wyjecha\u0142 na W\u0119gry, na letni kurs nauki j\u0119zyka w\u0119gierskiego. J\u0119zyk ten bardzo szybko znakomicie opanowa\u0142. Czas od 1938 do po\u0142owy 1939 r. sp\u0119dzi\u0142 na W\u0119grzech, gdzie studiowa\u0142 histori\u0119 tego kraju i zbiera\u0142 materia\u0142y do pracy doktorskiej. Wybuch II wojny \u015bwiatowej zniweczy\u0142 plany Felczaka. Po nieudanej pr\u00f3bie przedostania si\u0119 do Francji, do formuj\u0105cego si\u0119 tam Wojska Polskiego, Wac\u0142aw wr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, gdzie nawi\u0105za\u0142 kontakt z organizacjami konspiracyjnymi. Centralny Komitet Organizacji Niepodleg\u0142o\u015bciowej powierzy\u0142 mu zadanie przedostania si\u0119 do Budapesztu i zorganizowania plac\u00f3wki odpowiedzialnej za \u0142\u0105czno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy rz\u0105dem polskim w Pary\u017cu a strukturami konspiracyjnymi w kraju. Znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka oraz zawarte przed wojn\u0105 znajomo\u015bci u\u0142atwi\u0142y Wac\u0142awowi Felczakowi realizacj\u0119 tej misji.<\/p>\n

    \"\"

    Wac\u0142aw Felczak, Wikimedia Commons<\/p><\/div>\n

    Plac\u00f3wka nadzorowana przez Felczaka zapewnia\u0142a \u0142\u0105czno\u015b\u0107 kuriersk\u0105 na trasie Warszawa – Budapeszt nieprzerwanie do 1944 r., kiedy to na terytorium W\u0119gier wkroczy\u0142y wojska niemieckie. Tak\u017ce i sam Wac\u0142aw kilkadziesi\u0105t razy pokonywa\u0142 tras\u0119 Budapeszt \u2013 Zakopane, przenosz\u0105c dokumenty, rozkazy i pieni\u0105dze.<\/p>\n

    Koniec wojny nie oznacza\u0142 dla Wac\u0142awa Felczaka zako\u0144czenia dzia\u0142alno\u015bci kurierskiej. Podj\u0105\u0142 studia historyczne na paryskiej Sorbonie i jako zaufany emisariusz rz\u0105du emigracyjnego kursowa\u0142 pomi\u0119dzy Londynem a Warszaw\u0105. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie umkn\u0119\u0142a uwadze komunistycznego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3ry rozes\u0142a\u0142 za nim listy go\u0144cze. Nie zniech\u0119ci\u0142o go to jednak do kontynuowania misji.<\/p>\n

    W 1948 roku zosta\u0142 zatrzymany przez czeskie StB i przekazany polskiemu MBP. Osadzony w wi\u0119zieniu na Mokotowie w pawilonie X w roku 1951 zosta\u0142 skazany na kar\u0119 do\u017cywotniego wi\u0119zienia. Przetrzymywany w wi\u0119zieniach na Mokotowie, w Rawiczu i we Wronkach przeszed\u0142 przez liczne przes\u0142uchania i tortury, kt\u00f3re odbi\u0142y si\u0119 na jego zdrowiu. Wyszed\u0142 na wolno\u015b\u0107 w wyniku amnestii w 1957 r.<\/p>\n

    Jako kurier AK w czasie okupacji niemieckiej, a nast\u0119pnie kurier rz\u0105du londy\u0144skiego i wi\u0119zie\u0144 polityczny Wac\u0142aw Felczak by\u0142 przez komunist\u00f3w prze\u015bladowany, mia\u0142 problemy ze znalezieniem pracy. W 1958 r. przyj\u0119to go do Katedry Historii Powszechnej Nowo\u017cytnej i Najnowszej na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Tam kontynuowa\u0142 przerwan\u0105 przed wojn\u0105 rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 pt. \u201eW\u0119gierska polityka narodowo\u015bciowa przed wybuchem powstania 1848 roku\u201d. W latach 70-tych i 80-tych by\u0142 przewodnicz\u0105cym Komisji Historycznej Polsko-W\u0119gierskiej, nale\u017ca\u0142 do kilku w\u0119gierskich towarzystw naukowych, anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w utworzenie Katedry Hungarystyki na Uniwersytecie Warszawskim.<\/p>\n

    Wac\u0142aw Felczak by\u0142 ambasadorem spraw w\u0119gierskich w Polsce i polskich na W\u0119grzech. Zmar\u0142 23 pa\u017adziernika 1994 roku w Warszawie, w rocznic\u0119 wybuchu powstania antykomunistycznego w Budapeszcie. Zosta\u0142 pochowany na cmentarzu na P\u0119ksowym Brzyzku w Zakopanem.<\/p>\n

    W 1944 r. odznaczono go za dzia\u0142alno\u015b\u0107 kuriersk\u0105 i odwag\u0119 Orderem Krzy\u017ca Virtuti Militari V klasy. Po\u015bmiertnie uhonorowany zosta\u0142 Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski \u201ePolonia Restituta.\u201d    <\/p>\n\n\n\n

    Stanis\u0142aw Fr\u0105czysty<\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 5 lutego 1917 roku w Chocho\u0142owie. Nale\u017ca\u0142 do miejscowego Zwi\u0105zku Strzeleckiego, uprawia\u0142 sport, bra\u0142 udzia\u0142 w centralnych biegach narodowych w Warszawie, marszach kadr\u00f3wki, rajdzie Sulej\u00f3wek-Belweder, zimowym marszu szlakiem II Brygady w Karpatach oraz na trasie Zu\u0142\u00f3w-Wilno.<\/p>\n

    Stopie\u0144 strzelca otrzyma\u0142 w Zwi\u0105zku Strzeleckim, gdzie przeszed\u0142 szkolenie wojskowe.<\/p>\n

    W czerwcu 1939 r. z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119 i zosta\u0142 cz\u0142onkiem Dywersji Pozafrontowej. Do tej\u017ce formacji nale\u017celi r\u00f3wnie\u017c jego dwaj bracia: Gustaw i Franciszek<\/strong> (Franciszek bra\u0142 udzia\u0142 w wojnie polsko-bolszewickiej i r\u00f3wnie\u017c by\u0142 kurierem).<\/p>\n

    Stanis\u0142aw podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Komitetem Pomocy Wi\u0119\u017aniom. Zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do Niemc\u00f3w o uwolnienie swego 75-letniego, schorowanego ojca, za co zosta\u0142 aresztowany 19 listopada 1939 r. Zwolniony w lutym 1940 r., postanowi\u0142 opu\u015bci\u0107 kraj przedostaj\u0105c si\u0119 przez Tatry i S\u0142owacj\u0119 do Budapesztu.<\/p>\n

    W Budapeszcie zosta\u0142 kurierem w Bazie ZWZ \u201eRomek\u201d kierowanej przez pp\u0142k. Jana Mazurkiewicza. W pocz\u0105tkowej fazie swojej dzia\u0142alno\u015bci Fr\u0105czysty przenosi\u0142 pieni\u0105dze i korespondencj\u0119 ZWZ. Latem 1941 r. przeprowadzi\u0142 na W\u0119gry dw\u00f3ch zbieg\u0142ych lotnik\u00f3w brytyjskich.<\/p>\n

    W pa\u017adzierniku 1941 r. z Budapesztu na terytorium okupowanego kraju przeprowadzi\u0142 marsza\u0142ka Edwarda Rydza-\u015amig\u0142ego wraz z wicewojewod\u0105 tarnopolskim Bazylim Rogowskim.<\/p>\n

    W nocy z 21 na 22 lutego 1942 r. zosta\u0142 aresztowany przez Niemc\u00f3w w Czerwiennem, a nast\u0119pnie przewieziony do \u201ePalace\u201d. Okrutnie bity i torturowany, nie przyzna\u0142 si\u0119 do dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej. Z zakopia\u0144skiej katowni Gestapo trafi\u0142 do krakowskiego wi\u0119zienia przy ul. Montelupich, gdzie kontynuowano przes\u0142uchania. 26 marca 1942 r. zosta\u0142 przewieziony do KL Auschwitz-Birkenau, gdzie w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142ania obozowego ruchu oporu. 7 grudnia 1944 r. przeniesiono go do KL Buchenwald. Tam pracowa\u0142 w fabryce broni. Uciek\u0142 10 lutego 1945 r., lecz zosta\u0142 schwytany i odes\u0142any do obozu, gdzie doczeka\u0142 oswobodzenia przez Amerykan\u00f3w 11 kwietnia 1945 r. i po kilku miesi\u0105cach powr\u00f3ci\u0142 do kraju. W 1949 r. zosta\u0142 ponownie aresztowany, tym razem przez UB, pod zarzutem wsp\u00f3\u0142pracy z obcym wywiadem. Poddano go po raz kolejny brutalnemu \u015bledztwu. Nie znajduj\u0105c dowod\u00f3w, zwolniono go po kilku tygodniach.<\/p>\n

    Zmar\u0142 7 lutego 2009 r. w Chocho\u0142owie.<\/p>\n\n\n\n

    W\u0142odzimierz Szyc (ps. \u201eCzarski\u201d, \u201eBiegacz\u201d)<\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 13 listopada 1916 r. Jako porucznik Wojska Polskiego wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 walkach Samodzielnej Grupy Operacyjnej \u201ePolesie\u201d, ko\u0144cz\u0105c szlak bojowy pod Kockiem, w ostatniej bitwie kampanii 1939 r. Zosta\u0142 za to odznaczony Krzy\u017cem Walecznych. Nast\u0119pnie s\u0142u\u017cy\u0142 jako kurier tatrza\u0144ski na trasie Warszawa – Zakopane – Budapeszt. Aresztowany 20 lutego 1940 r. przez Gestapo w willi \u201eDafne\u201d, zosta\u0142 przewieziony do zakopia\u0144skiego \u201ePalace\u201d. Tam podj\u0105\u0142 skuteczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 ucieczki, gubi\u0105c po\u015bcig Gestapo i docieraj\u0105c do Murzasichla, gdzie znajomi g\u00f3rale pomogli mu zdj\u0105\u0107 kajdany, kt\u00f3re wrzucili nast\u0119pnie do studni (kajdany te znajduj\u0105 si\u0119 obecnie na ekspozycji w budynku \u201ePalace\u201d).<\/p>\n

    Po odpoczynku Szyc uda\u0142 si\u0119 do Poronina, gdzie mieszka\u0142 w willi in\u017cyniera Karola Stryjewskiego. Po kilku tygodniach ukrywania si\u0119 powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, gdzie dalej prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kuriersk\u0105, organizuj\u0105c trasy przerzutowe.<\/p>\n

    Zgin\u0105\u0142 zastrzelony 24 maja 1941 r., w niewyja\u015bnionych do dzi\u015b okoliczno\u015bciach.<\/p>\n

     <\/p>\n\n\n\n

    7. Narty by\u0142y z drewna, ale ludzie z \u017celaza<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Helena Marusarz\u00f3wna<\/strong>, ur. 17 stycznia 1918 r. w Zakopanem. Siedmiokrotna mistrzyni Polski w konkurencjach alpejskich, najlepsza polska zawodniczka narciarska w latach 1936-1939.<\/p>\n

    Z chwil\u0105 wybuchu II wojny \u015bwiatowej we wrze\u015bniu 1939 roku zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 jako kurier na trasie Zakopane \u2013 Budapeszt. Tras\u0105 wiod\u0105c\u0105 przez Tatry i S\u0142owacj\u0119 do Budapesztu przenosi\u0142a rozkazy, meldunki oraz pieni\u0105dze na dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. <\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Helena Marusarz\u00f3wna, zdj\u0119cie <\/em>
    ze zbior\u00f3w rodzinnych Piotra Marusarza<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    Aresztowana przez \u017candarm\u00f3w s\u0142owackich 25 marca 1940 r., zosta\u0142a przekazana Gestapo. Wi\u0119ziono j\u0105 w Preszowie, Muszynie i Nowym S\u0105czu. Torturowana, nie wyjawi\u0142a swoim oprawcom \u017cadnych informacji na temat dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej – ani swojej, ani innych os\u00f3b. Przewieziono j\u0105 do celi \u015bmierci w Tarnowie. 12 wrze\u015bnia 1941 r. zosta\u0142a rozstrzelana w Podg\u00f3rsiej Woli.<\/p>\n

    Po\u015bmiertnie odznaczona zosta\u0142a dwukrotnie Medalem Wojska Polskiego, a tak\u017ce Krzy\u017cem Walecznych, Krzy\u017cem Armii Krajowej oraz Krzy\u017cem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.<\/p>\n\n\n\n

    Jan Marusarz<\/strong>, ur. w 1912 w Zakopanem. Mistrz narciarski W\u0119gier z 1933 r. Startowa\u0142 w Mistrzostwach \u015awiata w Zakopanem w 1939 r.<\/p>\n

    Na pocz\u0105tku II wojny \u015bwiatowej zosta\u0142 kurierem tatrza\u0144skim, jako osobisty kurier polskiego attach\u00e9 wojskowego w Budapeszcie przenosi\u0142 tajne, wojskowe informacje. W roku 1940 przeprowadzi\u0142 z Budapesztu do Zakopanego Krystyn\u0119 Skarbek \u2013 Gi\u017cyck\u0105, s\u0142ynn\u0105 polsk\u0105 agentk\u0119 tajnej s\u0142u\u017cby brytyjskiej (SOE i SIS).<\/p>\n

    Po wpadce swojego brata Stanis\u0142awa i siostry Heleny Jan przedosta\u0142 si\u0119 przez W\u0119gry i Jugos\u0142awi\u0119 do Palestyny, gdzie zosta\u0142 \u017co\u0142nierzem Samodzielnej Brygady Strzelc\u00f3w Karpackich.<\/p>\n

    Walczy\u0142 pod Tobrukiem, gdzie zosta\u0142 ranny. Po wojnie prosto z Anglii wyjecha\u0142 do Kanady, gdzie sp\u0119dzi\u0142 reszt\u0119 \u017cycia.<\/p>\n

    Zmar\u0142 2 listopada  1991 r. w Vancouver. Jego prochy zosta\u0142y rozsypane na skoczni narciarskiej – miejscu, kt\u00f3re by\u0142o tak bliskie jego sercu.<\/p>\n\n\n\n

    Stanis\u0142aw Marusarz<\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 18 czerwca 1913 roku w Zakopanem. Pi\u0119ciokrotny reprezentant Polski w Olimpijskich Igrzyskach Zimowych: w 1932 r. w Lake Placid, w 1936 r. w Garmisch-Partenkirchen, w 1948 r. w St.Moritz, w 1952 r. w Oslo oraz w 1956 r. w Cortinie, gdzie otworzy\u0142 konkurs skok\u00f3w. Siedmiokrotny uczestnik Mistrzostw \u015awiata, rekordzista \u015bwiata w Planicy w 1935 r., wicemistrz \u015bwiata z Lahti w 1938 r., wielokrotny mistrz polski (22), mi\u0119dzynarodowy Mistrz Jugos\u0142awii i Niemiec w skokach w 1933 r., mistrz Czechos\u0142owacji w skokach w 1934 i 1946 r., mistrz Anglii w zje\u017adzie-Wengen w 1935 r., Mistrz Anglii w biegach w 1937 r.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Stanis\u0142aw Marusarz, zdj\u0119cie ze zbior\u00f3w rodzinnych Piotra Marusarza<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    W czasie II wojny \u015bwiatowej pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 jako kurier w strukturach SZP-ZWZ-AK na trasie Zakopane – Budapeszt, przenosz\u0105c dokumenty, rozkazy i pieni\u0105dze na potrzeby dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej, przeprowadza\u0142 te\u017c \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego. Z\u0142apany przez Niemc\u00f3w, skazany na kar\u0119 \u015bmierci, zosta\u0142 osadzony w wi\u0119zieniu przy ul. Montelupich w Krakowie, z kt\u00f3rego uciek\u0142 oddaj\u0105c skok z celi po\u0142o\u017conej na drugim pi\u0119trze.<\/p>\n

    Stanis\u0142aw Marusarz by\u0142 tak\u017ce projektantem i konstruktorem wielu skoczni narciarskich. Uprawia\u0142 sporty motocyklowe, startuj\u0105c miedzy innymi w Mi\u0119dzynarodowych Rajdach Tatrza\u0144skich.<\/p>\n

    Zmar\u0142 29 pa\u017adziernika 1993 r. na zawa\u0142 serca podczas pogrzebu Wac\u0142awa Felczaka, swojego dow\u00f3dcy z czas\u00f3w okupacji w Zakopanem.<\/p>\n

    Odznaczony Krzy\u017cem Srebrnym Virtuti Militari, Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzy\u017cem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzy\u017cem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, dwukrotnie Krzy\u017cem Walecznych, Z\u0142otym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi, Krzy\u017cem Armii Krajowej, dwukrotnie Medalem Wojska, Medalem Zwyci\u0119stwa i Wolno\u015bci 1945, Honorow\u0105 Odznak\u0105 \u017bo\u0142nierza Komendy G\u0142\u00f3wnej AK oraz Zas\u0142u\u017conego Mistrza Sportu 1951.<\/p>\n

     <\/p>\n\n\n\n

    8. Ludzie g\u00f3r na tatrza\u0144skich szlakach<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Wanda Modlibowska<\/strong> urodzi\u0142a si\u0119 9 listopada 1909 r. w Czachorowie. Ucz\u0119szcza\u0142a do szko\u0142y prowadzonej przez Siostry Sercanki w Polskiej Wsi ko\u0142o Pobiedzisk, uko\u0144czy\u0142a gimnazjum humanistyczne im. Kr\u00f3lowej Jadwigi w Poznaniu, gdzie w roku 1929 uzyska\u0142a matur\u0119. Dalsz\u0105 edukacj\u0119 kontynuowa\u0142a rozpoczynaj\u0105c studia na Wydziale Chemii Uniwersytetu Pozna\u0144skiego, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142a w 1937 r. z tytu\u0142em magistra w zakresie chemii nieorganicznej.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Wanda Modlibowska, zdjecie pochodzi z zasob\u00f3w Narodowego Archiwum Cyfrowego<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Od roku 1930 cz\u0142onek Aeroklubu Pozna\u0144skiego, w kt\u00f3rym w listopadzie 1932 r. zosta\u0142a pierwszym prezesem sekcji szybowcowej. W 1935 r. jako jedna z pierwszych kobiet w Polsce uko\u0144czy\u0142a kurs instruktor\u00f3w szybowcowych, zdobywaj\u0105c licencj\u0119 instruktorsk\u0105. W 1937 r. pobi\u0142a sze\u015b\u0107 rekord\u00f3w Polski.<\/p>\n

    Podczas wojny obronnej 1939 r. zosta\u0142a powo\u0142ana jako podporucznik pilot do eskadry sztabowej, w kt\u00f3rej wykona\u0142a 6 lot\u00f3w \u0142\u0105cznikowych samolotem RWD-13. Po kl\u0119sce wrze\u015bniowej przedosta\u0142a si\u0119 do Rumunii, sk\u0105d na polecenie gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego zosta\u0142a wezwana do Francji. Tam przesz\u0142a specjalne przeszkolenie w zakresie szyfrowania. W maju 1940 r. wr\u00f3ci\u0142a do kraju wraz z trojk\u0105 kurier\u00f3w AK, aby podj\u0105\u0107 prac\u0119 w Delegaturze Rz\u0105du na Kraj. Do roku 1941 sze\u015bciokrotnie pokonywa\u0142a tras\u0119 z Warszawy do Budapesztu, przechodz\u0105c przez Tatry jako kurier Delegatury Rz\u0105du. <\/p>\n\n\n\n

    Odznaczona m.in. Warszawskim Krzy\u017cem Powsta\u0144czym, Srebrnym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi oraz Krzy\u017cem Walecznych.<\/p>\n\n\n\n

    Zmar\u0142a 11 lipca 2001 r. w \u0141\u0119\u017ceczkach.     <\/p>\n\n\n\n

    Jan Bobowski<\/strong>, ur. 17 pa\u017adziernika 1917 roku w Zakopanem. W okresie mi\u0119dzywojennym by\u0142 zawodnikiem narciarskim, w roku 1939 reprezentowa\u0142 Polsk\u0119 w zawodach FIS odbywaj\u0105cych si\u0119 w Zakopanem.<\/p>\n

    Podczas II wojny \u015bwiatowej bra\u0142 czynny udzia\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej. Po ucieczce z niemieckiej niewoli powr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego. Na pocz\u0105tku 1940 r. nawi\u0105za\u0142 kontakt ze strukturami Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, po czym przedosta\u0142 si\u0119 na W\u0119gry, gdzie wst\u0105pi\u0142 do s\u0142u\u017cby jako kurier w bazie przerzutowej \u201eRomek\u201d. Misj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0142 do roku 1944, przemierzaj\u0105c trasy Zakopane – Budapeszt oraz Waksmund \u2013 Spisz – Budapesztu. Po zako\u0144czeniu wojny wr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego, uko\u0144czy\u0142 studia in\u017cynierskie. Zmar\u0142 9 marca 1970 r. w Zakopanem.<\/p>\n\n\n\n

    Odznaczony Krzy\u017cem Walecznych oraz Medalem Zwyci\u0119stwa i Wolno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

    W\u0142adys\u0142aw Roj-G\u0105sienica<\/strong>, ur. 18 czerwca 1917 roku w Zakopanem. W okresie mi\u0119dzywojennym uprawia\u0142 narciarstwo, podczas zawod\u00f3w FIS w 1939 r. reprezentowa\u0142 Polsk\u0119 w kombinacji klasycznej i skokach.<\/p>\n

    Uczestnik kampanii wrze\u015bniowej 1939 r., uciek\u0142 z niewoli niemieckiej i wr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego. Po nawi\u0105zaniu kontaktu ze strukturami Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego wyruszy\u0142 przez Tatry do Budapesztu. W latach 1940-1942 s\u0142u\u017cy\u0142 jako kurier Bazy \u201eRomek\u201d. Nast\u0119pnie, do 1943 r. pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 przewodnika na granicy w\u0119giersko-jugos\u0142owia\u0144skiej, pomagaj\u0105c Polakom, kt\u00f3rzy chcieli do\u0142\u0105czy\u0107 do oddzia\u0142\u00f3w wojska polskiego na Zachodzie. Od roku 1943 wr\u00f3ci\u0142 na tras\u0119 przerzutow\u0105  Zakopane – Budapeszt.<\/p>\n\n\n\n

    Po zako\u0144czeniu wojny powr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego i do narciarstwa. Zosta\u0142 cz\u0142onkiem TOPR (nast\u0119pnie GOPR).<\/p>\n\n\n\n

    Zmar\u0142 7 maja 1991 roku w Zakopanem.<\/p>\n\n\n\n

    Jan i Stanis\u0142aw Kulowie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Jan<\/strong> urodzi\u0142 si\u0119 2 lutego 1922 r. w Zakopanem. Karier\u0119 sportow\u0105 rozpocz\u0105\u0142 od udzia\u0142u w zawodach dla dzieci o nagrod\u0119 Kornela Makuszy\u0144skiego. Uprawia\u0142 skoki narciarskie i biegi zjazdowe. W wieku 17 lat jako najm\u0142odszy zawodnik reprezentowa\u0142 Polsk\u0119 w zawodach zimowych FIS 1939, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 w Zakopanem. Uplasowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas na 11. pozycji. W tym samym roku w mi\u0119dzynarodowych zawodach w Feldbergu w Niemczech zaj\u0105\u0142 drugie miejsce. Do roku 1939 zdoby\u0142 cztery tytu\u0142u Mistrza Polski Junior\u00f3w w skokach.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Jan i Stanis\u0142aw Kulowie, zdjecie pochodzi
    ze zbior\u00f3w rodzinnych<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    Po kl\u0119sce wrze\u015bniowej Jan Kula wst\u0105pi\u0142 do struktur niepodleg\u0142o\u015bciowych. Zosta\u0142 kurierem na trasie Zakopane – Budapeszt. 1 kwietnia 1940 r. na skutek donosu Niemcy  aresztowali jego matk\u0119 i siostr\u0119. Przechodz\u0105c przez Tatry, Koszyce, Budapeszt oraz Split Jan Kula trafi\u0142 do Francji, gdzie wst\u0105pi\u0142 do II Dywizji Strzelc\u00f3w Pieszych, 4 Warszawskiego Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Pieszych. Za wyj\u0105tkow\u0105 odwag\u0119, kt\u00f3r\u0105 wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 w walce, zosta\u0142 odznaczony orderem Croix de Guerre z Gawiazd\u0105 oraz Krzy\u017cem Walecznych. W walkach pod Belford zosta\u0142 ranny w nog\u0119. Koledzy zabrali Jana Kul\u0119 z pola walki i przekroczyli granic\u0119 francusko- szwajcarsk\u0105, gdzie zostali internowani przez Szwajcar\u00f3w. Tam Jan przeszed\u0142 operacj\u0119 nogi, w wyniku kt\u00f3rej sta\u0142a si\u0119 ona kr\u00f3tsza o 2 cm. Podczas przepustki w 1941 r. Jan Kula uda\u0142 si\u0119 do Aros, gdzie odbywa\u0142 si\u0119 konkurs skok\u00f3w. Umo\u017cliwiono mu tam oddanie skoku poza konkursem. Osi\u0105gn\u0105\u0142 wynik 67 m, ustanawiaj\u0105c nowy rekord skoczni, co wywo\u0142a\u0142o og\u00f3lne wzburzenie strony niemieckiej. Jan Kula wr\u00f3ci\u0142 do obozu, gdzie zosta\u0142 przyj\u0119ty z honorami nie tylko przez koleg\u00f3w, ale i Szwajcar\u00f3w.<\/p>\n

    W 1946 roku Jan Kula powr\u00f3ci\u0142 do kraju, do Zakopanego oraz do aktywno\u015bci sportowej.  W latach 1947 i 1950 zdoby\u0142 tytu\u0142 mistrza, natomiast w latach 1948, 1953 i 1954 \u2013 tytu\u0142 wicemistrza Polski w skokach narciarskich. <\/p>\n\n\n\n

    Zmar\u0142 6 kwietnia 1995 r. w Zakopanem.<\/p>\n\n\n\n

    Stanis\u0142aw<\/strong>, ur. 14 lutego 1920 roku w Zakopanem. Podobnie jak jego m\u0142odszy brat Jan, r\u00f3wnie\u017c Stanis\u0142aw przejawia\u0142 zainteresowanie sportami zimowymi. Podczas Mistrzostw \u015awiata FIS 1939, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 w Zakopanem, Stanis\u0142aw plasowa\u0142 si\u0119 w drugiej dziesi\u0105tce.<\/p>\n\n\n\n

    Po zako\u0144czeniu kampanii wrze\u015bniowej Stanis\u0142aw Kula zosta\u0142 kurierem tatrza\u0144skim, dzia\u0142aj\u0105cym w strukturach Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. By\u0142 dwukrotnie aresztowany przez Gestapo, za ka\u017cdym razem udawa\u0142o mu si\u0119 jednak zbiec. Podczas jednej z ucieczek, eskortowany przez Gestapo w drodze do Krakowa, wyskoczy\u0142 przez okno z jad\u0105cego poci\u0105gu. By\u0142 \u015bwiadkiem pojmania Heleny Marusarz\u00f3wny w 1940 r. Uratowa\u0142 si\u0119 wtedy skacz\u0105c do rzeki. Po aresztowaniu matki i siostry, Stanis\u0142aw Kula uda\u0142 si\u0119 przez Budapeszt do Syrii, gdzie wst\u0105pi\u0142 do Samodzielnej Brygady Strzelc\u00f3w Karpackich. W jej szeregach walczy\u0142 pod Tobrukiem oraz Monte Cassino, gdzie zosta\u0142 bardzo ci\u0119\u017cko ranny.<\/p>\n

    Po zako\u0144czeniu wojny wr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego. Zmar\u0142 2 lipca 1992 r. w Zakopanem. <\/p>\n\n\n\n

    Rudolf Samardak<\/strong>,ur.18 kwietnia 1908 r. w Bia\u0142ym Potoku na S\u0142owacji. Jego ojcem by\u0142 S\u0142owak Andreas Samardak, matk\u0105 za\u015b Maria Wojtaszek, g\u00f3ralka ze Szczawnicy. By\u0142 uczniem szko\u0142y podstawowej, kiedy jego rodzice przenie\u015bli si\u0119 do Polski i zamieszkali w Zakopanem. Rudolf  ucz\u0119szcza\u0142 do Szko\u0142y Przemys\u0142u Drzewnego, specjalizowa\u0142 si\u0119 w stolarstwie.<\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    Rudolf Samardak, zdjecie pochodzi
    ze zbior\u00f3w Bo\u017ceny Sola\u0144skiej<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    W lipcu 1939 r. przyst\u0105pi\u0142 do Dywersji Pozafrontowej, a w pa\u017adzierniku do Organizacji Or\u0142a Bia\u0142ego, gdzie zosta\u0142 zaprzysi\u0119\u017cony i przydzielony do s\u0142u\u017cby kurierskiej. By\u0142 cz\u0142owiekiem niezwykle energicznym, jako kurier tatrza\u0144ski w latach 1939 \u2013 1944 wielokrotnie pokonywa\u0142 tras\u0119 Zakopane \u2013 Budapeszt. W czerwcu 1940 r. zosta\u0142 zatrzymany przez Gestapo na  Guba\u0142\u00f3wce, na szcz\u0119\u015bcie uda\u0142o mu si\u0119 uciec. Niemcy rozes\u0142ali za nim listy go\u0144cze, za wskazanie miejsca jego pobytu wyznaczono wysok\u0105 nagrod\u0119. Podczas jednej z wypraw na W\u0119gry zosta\u0142 postrzelony. Uda\u0142o mu si\u0119 zbiec s\u0142owackiej stra\u017cy granicznej i schroni\u0107 u s\u0142owackich koleg\u00f3w. Przebywa\u0142 w szpitalu w Liptowskim Mikulaszu. Tam wskutek donosu zosta\u0142 aresztowany i przewieziony do siedziby Gestapo w \u201ePalace\u201d w Zakopanem. Zosta\u0142 poddany okrutnemu \u015bledztwu. Nie poda\u0142 \u017cadnych nazwisk, nie przyzna\u0142 si\u0119 do dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej. Mimo szczeg\u00f3lnie ostrego dozoru w lipcu 1941 r. zdo\u0142a\u0142 uciec. W odwecie Gestapo aresztowa\u0142o jego \u017con\u0119 Wand\u0119 Samardak, siostr\u0119 Mari\u0119 Furmanik, jej m\u0119\u017ca Paw\u0142a Furmanika oraz szwagra Jana Bajera. Ten ostatni zosta\u0142 zamordowany w \u201ePalace\u201d za pr\u00f3b\u0119 ucieczki, pozosta\u0142ych za\u015b wywieziono po okrutnym \u015bledztwie do oboz\u00f3w koncentracyjnych. Zdekonspirowany jako kurier, Rudolf Samardak wst\u0105pi\u0142 w 1944 r. do partyzantki radzieckiej dowodzonej przez kpt. W. Macniewa ps. \u201ePotiomkin\u201d i bra\u0142 udzia\u0142 w powstaniu s\u0142owackim. Po upadku powstania przyby\u0142 na Podhale jako dow\u00f3dca polsko\u2013radzieckiego oddzia\u0142u partyzanckiego.<\/p>\n\n\n\n

    Po zako\u0144czeniu wojny pracowa\u0142 na S\u0142owacji w tartaku. Tu zosta\u0142 rozpoznany przez dw\u00f3ch funkcjonariuszy komunistycznej S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa (StB) \u2013 dawniej \u017candarm\u00f3w s\u0142owackich pracuj\u0105cych dla Gestapo. Zosta\u0142 aresztowany, poddany \u015bledztwu i 8 czerwca 1950 r. zamordowany w Presowie. Do dzi\u015b nie uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 jego mogi\u0142y.<\/p>\n

     <\/p>\n\n\n\n

    9. Prawdziwych przyjaci\u00f3\u0142 poznaje si\u0119 w biedzie<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

                \u201e…my musimy by\u0107 gotowi, aby stan\u0105\u0107 po stronie Polski. Los Polski jest naszym losem\u201d<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    To s\u0142owa, kt\u00f3re pad\u0142y w najtrudniejszych dla Polski chwilach sowieckiej inwazji 1920 r. i charakteryzuj\u0105 stosunek W\u0119gr\u00f3w do naszej Ojczyzny.<\/p>\n

    W lipcu 1920 roku, kiedy pa\u0144stwa zachodniej Europy blokowa\u0142y pomoc militarn\u0105 dla Polski walcz\u0105cej z bolszewick\u0105 hord\u0105, nowo wybrany premier Kr\u00f3lestwa W\u0119gier bezp\u0142atnie przekaza\u0142 Polsce kilkadziesi\u0105t milion\u00f3w naboi karabinowych, amunicj\u0119 artyleryjsk\u0105, kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy sztuk broni palnej i kilkaset kuchni polowych. Pojawi\u0142 si\u0119 te\u017c pomys\u0142 wys\u0142ania na pomoc ca\u0142ego korpusu kawalerii w sile trzydziestu tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, nie zosta\u0142 on jednak przepuszczony przez Czech\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    Dziewi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej premier Kr\u00f3lestwa W\u0119gier P\u00e1l Teleki<\/strong>, odpowiadaj\u0105c na \u017c\u0105dania Adolfa Hitlera, oznajmi\u0142: \u201ePr\u0119dzej wysadz\u0119 nasze linie kolejowe, ni\u017c wezm\u0119 udzia\u0142 w inwazji na Polsk\u0119. Ze strony W\u0119gier jest spraw\u0105 honoru narodowego nie bra\u0107 udzia\u0142u w jakiejkolwiek akcji zbrojnej przeciw Polsce.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \"\"
    P\u00e1l Teleki, zdj\u0119cie pochodzi ze zbior\u00f3w Fortepan, darczy\u0144ca K\u00e1roly Vass<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

    By\u0142 to nie pierwszy ju\u017c przejaw przyja\u017ani i pomocy okazany Polsce przez P\u00e1la Telekiego. Jesieni\u0105 1939 r. granic\u0119 polsko-w\u0119giersk\u0105 przekroczy\u0142o ok. 60 tys. Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy na W\u0119grzech otrzymali wsparcie i mo\u017cliwo\u015b\u0107 normalnego bytu. To dzi\u0119ki przychylno\u015bci rz\u0105du P\u00e1la Telekiego<\/strong> na terytorium W\u0119gier powsta\u0142 Komitet Obywatelski do Spraw Opieki nad Polskimi Uchod\u017acami uznawany przez w\u0142adze w\u0119gierskie za reprezentacj\u0119 rz\u0105du polskiego na emigracji. Powsta\u0142y tak\u017ce polskie szko\u0142y, organizacje zajmuj\u0105ce si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 kulturaln\u0105 i spo\u0142eczn\u0105. Polscy uchod\u017acy wojskowi uciekaj\u0105cy po kl\u0119sce wojny obronnej byli internowani i umieszczani w obozach, znajduj\u0105cych si\u0119 pod w\u0119giersk\u0105 komend\u0105. Polscy \u017co\u0142nierze mieli du\u017co swobody, o czym \u015bwiadczy otrzymywany przez nich \u017co\u0142d, mo\u017cliwo\u015b\u0107 czasowego opuszczania obozu, a nawet podejmowania pracy w okolicznych miejscowo\u015bciach. Takie traktowanie przez w\u0142adze w\u0119gierskie stwarza\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju pracy konspiracyjnej. Wa\u017cn\u0105 okaza\u0142a si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polskiego konsulatu i Instytutu w Budapeszcie w czasie II wojny \u015bwiatowej, kiedy to W\u0119gry, pomimo nacisk\u00f3w ze strony niemieckiej, czyni\u0142y wszystko, aby ochroni\u0107 obie instytucje oraz przebywaj\u0105cych w kraju Polak\u00f3w. Dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu W\u0119gr\u00f3w, Polacy mogli wyrusza\u0107 w dalsz\u0105 drog\u0119 do Francji, aby zasili\u0107 formowan\u0105 tam Armi\u0119 Polsk\u0105 na Zachodzie. Co ciekawe, pa\u0144stwo w\u0119gierskie doskonale zdawa\u0142o sobie spraw\u0119 z dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej polskich plac\u00f3wek i wspiera\u0142o je w ka\u017cdy mo\u017cliwy spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

    Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, gdy wybuch\u0142o Powstanie Warszawskie (w kt\u00f3rym zreszt\u0105 wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 kilku tatrza\u0144skich kurier\u00f3w) gen. B<\/strong>\u00e9<\/strong>la Lengyel<\/strong>, dow\u00f3dca w\u0119gierskiego II Korpusu Rezerwowego na wie\u015b\u0107 o planach u\u017cycia korpusu przeciw powsta\u0144com wyrazi\u0142 sw\u00f3j sprzeciw i poinformowa\u0142 swoich niemieckich prze\u0142o\u017conych, \u201e\u2026\u017ce W\u0119grzy nie znajduj\u0105 si\u0119 z Polsk\u0105 w stanie wojny, a ponadto mog\u0142oby doj\u015b\u0107 do odmowy wykonania rozkaz\u00f3w ze strony moich oddzia\u0142\u00f3w […]\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W utrzymaniu tras kurierskich nieocenion\u0105 rol\u0105 odegra\u0142a te\u017c pomoc S\u0142owak\u00f3w, kt\u00f3rzy przewozili kurier\u00f3w w\u0142asnymi samochodami do granicy z W\u0119grami. St\u0105d reszt\u0119 trasy pokonywano pieszo do najbli\u017cszej stacji kolejowej. W przeciwn\u0105 stron\u0119 odbierano kurier\u00f3w i podwo\u017cono pod Tatry, sk\u0105d przechodzili oni na stron\u0119 Polsk\u0105.\u00a0 W domach zamieszka\u0142ych przez S\u0142owak\u00f3w znajdowa\u0142y si\u0119 punkty, gdzie kurierzy mogli przenocowa\u0107, posili\u0107 si\u0119 i odpocz\u0105\u0107. Pomimo panuj\u0105cego na okupowanych terenach S\u0142owacji terroru sianego przez Gwardi\u0119 Hlinki, S\u0142owacy pomagali kurierom, nara\u017caj\u0105c \u017cycie w\u0142asne i swych bliskich.\u00a0<\/p>\n

    https:\/\/youtu.be\/CPBo4OVKsFc<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    O projekcie Projekt pod nazw\u0105 \u201eRajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich\u201d to inicjatywa Stowarzyszenia Grupa Historyczna „Zgrupowanie Rados\u0142aw” zrealizowana we wsp\u00f3\u0142pracy z IPN i Instytutem Polskim w Budapeszcie. Celem przedsi\u0119wzi\u0119cia jest przybli\u017cenie postaci kurier\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 1939\u20131944 przedzierali si\u0119 przez granie Tatr, przenosz\u0105c rozkazy, pieni\u0105dze, mikrofilmy i meldunki informuj\u0105ce o dzia\u0142aniach niemieckich i sowieckich okupant\u00f3w na […]<\/p>\n","protected":false},"author":137,"featured_media":12476,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[58,40,11,80],"tags":[625,626,624],"class_list":["post-12248","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-inne","category-program-pl","category-wiadomosci","category-wystawa","tag-kurierzy-tatrzanscy","tag-rajd","tag-tatry"],"yoast_head":"\nRajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich - Instytut Polski w Budapeszcie<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich - Instytut Polski w Budapeszcie\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"O projekcie Projekt pod nazw\u0105 \u201eRajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich\u201d to inicjatywa Stowarzyszenia Grupa Historyczna „Zgrupowanie Rados\u0142aw” zrealizowana we wsp\u00f3\u0142pracy z IPN i Instytutem Polskim w Budapeszcie. Celem przedsi\u0119wzi\u0119cia jest przybli\u017cenie postaci kurier\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 1939\u20131944 przedzierali si\u0119 przez granie Tatr, przenosz\u0105c rozkazy, pieni\u0105dze, mikrofilmy i meldunki informuj\u0105ce o dzia\u0142aniach niemieckich i sowieckich okupant\u00f3w na […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Budapeszcie\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-06-03T07:31:52+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-10-01T08:05:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1810\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"jergert\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"jergert\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"26 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/\",\"name\":\"Rajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-212x300.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-724x1024.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2021-06-03T07:31:52+02:00\",\"dateModified\":\"2021-10-01T08:05:33+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/419f42c17704d0a78250bf0c7858df52\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2021-06-16\",\"endDate\":\"2021-09-19\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"O projekcie \\nProjekt pod nazw\u0105 \u201eRajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich\u201d to inicjatywa Stowarzyszenia Grupa Historyczna \\\"Zgrupowanie Rados\u0142aw\\\" zrealizowana we wsp\u00f3\u0142pracy z IPN i Instytutem Polskim w Budapeszcie. Celem przedsi\u0119wzi\u0119cia jest przybli\u017cenie postaci kurier\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 1939\u20131944 przedzierali si\u0119 przez granie Tatr, przenosz\u0105c rozkazy, pieni\u0105dze, mikrofilmy i meldunki informuj\u0105ce o dzia\u0142aniach niemieckich i sowieckich okupant\u00f3w na terytorium II Rzeczypospolitej. Przeprowadzali oni ponadto na W\u0119gry polskich oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy, pragn\u0105cych kontynuowa\u0107 walk\u0119 w szeregach formuj\u0105cej si\u0119 na Zachodzie armii polskiej oraz zagro\u017con\u0105 aresztowaniem ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105.\\nBohaterowie tamtego czasu to przewodnicy tatrza\u0144scy, ratownicy, wspaniali, utytu\u0142owani narciarze, ale tak\u017ce zwykli ludzie, kt\u00f3rzy z nara\u017ceniem \u017cycia w\u0142asnego i swych bliskich, spe\u0142niaj\u0105c obowi\u0105zek wobec Ojczyzny, wykonywali jak\u017ce niebezpieczn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 kuriersk\u0105. Wielu z nich odda\u0142o \u017cycie w walce o woln\u0105 Polsk\u0119.\\nDobrze dzi\u015b wszystkim znane szlaki tatrza\u0144skie by\u0142y przed laty niemymi \u015bwiadkami ofiarno\u015bci i determinacji tych ludzi. Pami\u0119\u0107 o nich musi zosta\u0107 przywr\u00f3cona, ich drogi za\u015b na nowo odkryte.\\nProjekt zosta\u0142 obj\u0119ty Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy w Stulecie Odzyskania prze Polsk\u0119 Niepodleg\u0142o\u015bci. Wsp\u00f3\u0142organizatorami projektu s\u0105: Instytut Pami\u0119ci Narodowej - Oddzia\u0142 w Warszawie oraz Instytut Polski w Budapeszcie. Organizatorzy dzi\u0119kuj\u0105 za wsparcie sponsorowi - Fundacji Lotto im. Haliny Konopackiej, patronom merytorycznym: Archiwum Akt Nowych i Muzeum Tatrza\u0144skiemu, oraz patronowi medialnemu - \u201eW Sieci Historii\u201d.\\n \\n1. Kurierzy Tatrza\u0144scy\\nIch dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jeszcze w trakcie walk we wrze\u015bniu 1939 roku. Pomagali przedosta\u0107 si\u0119 na terytorium W\u0119gier i Rumunii polskim dyplomatom, \u017co\u0142nierzom Wojska Polskiego oraz ludno\u015bci cywilnej zagro\u017conej aresztowaniem.\\nGdy na terenach okupowanych zacz\u0119to organizowa\u0107 struktury Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, sta\u0142o si\u0119 niezb\u0119dne utrzymanie \u0142\u0105czno\u015bci z cz\u0142onkami polskiego rz\u0105du na uchod\u017astwie oraz naczelnym wodzem, kt\u00f3rzy do 1940 roku znajdowali si\u0119 we Francji. W Budapeszcie zorganizowano bazy przerzutowe, kt\u00f3re mia\u0142y stanowi\u0107 zaplecze dla kurier\u00f3w przenosz\u0105cych meldunki, dokumenty i pieni\u0105dze niezb\u0119dne dla funkcjonowania podziemia w kraju.\\nKomunikacja odbywa\u0142a si\u0119 przez trudne i niebezpieczne szlaki Tatr. Sforsowa\u0107 mogli je tylko najlepsi i najbardziej zuchwali, zaprawieni w g\u00f3rskich wyprawach, przepojeni patriotyzmem i wiar\u0105, doskonale znaj\u0105cy teren ochotnicy. Stali si\u0119 oni wkr\u00f3tce jedn\u0105 z tatrza\u0144skich legend.\\nPrzedwojenni sportowcy, przewodnicy tatrza\u0144scy, miejscowi g\u00f3rale, mistrzowie nart.\\nTo oni podj\u0119li si\u0119 trudnej dzia\u0142alno\u015bci kurierskiej, prowadz\u0105c swoist\u0105 walk\u0119 z okupantem, kt\u00f3ra mog\u0142a przyprawi\u0107 o \u015bmier\u0107 nie tylko ich, ale tak\u017ce ich bliskich. Wykazywali si\u0119 tym samym ogromnym po\u015bwi\u0119ceniem i mi\u0142o\u015bci\u0105 do Ojczyzny.\\nW s\u0142u\u017cb\u0119 kuriersk\u0105 zaanga\u017cowanych by\u0142y dziesi\u0105tki os\u00f3b, r\u00f3wnie\u017c S\u0142owacy i W\u0119grzy, kt\u00f3rzy pomagali na kurierskim szlaku, zapewniaj\u0105c kryj\u00f3wki i transport. W Zakopanem i okolicznych wsiach funkcjonowa\u0142y zakonspirowane lokale kontaktowe, kryj\u00f3wki, magazyny i punkty wyczekiwania dla os\u00f3b przeprowadzanych przez g\u00f3ry.\\nWielu kurier\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w ich rodzin swoj\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 na rzecz Ojczyzny przyp\u0142aci\u0142o \u017cyciem, dostaj\u0105c si\u0119 w r\u0119ce niemieckich lub s\u0142owackich s\u0142u\u017cb granicznych. Wielu z\u0142apanych kurier\u00f3w zosta\u0142o zamordowanych w obozach koncentracyjnych lub zam\u0119czonych podczas prowadzonych \u015bledztw. Budynek przedwojennego zakopia\u0144skiego pensjonatu \u201ePalace\u201d sta\u0142 si\u0119 siedzib\u0105 lokalnego Gestapo, a tym samym katowni\u0105 Podhala, niemym \u015bwiadkiem tortur i przes\u0142ucha\u0144 aresztowanych, po kt\u00f3rych do dzi\u015b przetrwa\u0142y w jego podziemiach \u015bcienne podpisy wi\u0119\u017ani\u00f3w.\\nPomimo licznych niebezpiecze\u0144stw, drog\u0105 przez Zakopane, Chocho\u0142\u00f3w i Waksmund, a nast\u0119pnie Tatry, Ro\u017cniaw\u0119 i Koszyce do Budapesztu nieprzerwanie przedzierali si\u0119 \u017co\u0142nierze pragn\u0105cy wst\u0105pi\u0107 do formuj\u0105cej si\u0119 na Zachodzie polskiej armii. W drug\u0105 stron\u0119, do kraju transportowano bro\u0144, pieni\u0105dze na potrzeby struktur niepodleg\u0142o\u015bciowych oraz instrukcje ukryte w plecakach lub zaszyte w ubraniach. Przede wszystkim kurierzy nie\u015bli jednak ze sob\u0105 nadziej\u0119 i wiar\u0119 w zwyci\u0119stwo. \u015acigali si\u0119 z niemieckimi szpiclami i wojskiem, zmagali z ci\u0119\u017ckimi warunkami terenowymi i bezwzgl\u0119dnymi si\u0142ami natury. Wielu na tym szlaku pozosta\u0142o na zawsze.\\n \\n \\nBez ich ofiarno\u015bci wr\u00f3g nigdy nie zosta\u0142by pokonany. Dlatego pami\u0119\u0107 o tatrza\u0144skich kurierach Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego nale\u017cy przywr\u00f3ci\u0107. Ich szlaki musz\u0105 zosta\u0107 na nowo odkryte\u2026\\n \\n2. Zakopane pod niemieck\u0105 okupacj\u0105\\nPo wkroczeniu do Zakopanego Niemcy zaj\u0119li wi\u0119kszo\u015b\u0107 hoteli i pensjonat\u00f3w, w kt\u00f3rych zorganizowali szpitale dla swoich rannych \u017co\u0142nierzy oraz domy wypoczynkowe \u201eNur f\u00fcr Deutsche\u201d.\\nDo\u015b\u0107 szybko wprowadzili w\u0142asn\u0105 administracj\u0119 oraz otoczyli miasto i g\u00f3ry posterunkami Grenzschutzu. W Zakopanem znalaz\u0142y swoj\u0105 siedzib\u0119 posterunki niemieckiego wywiadu, policji i Gestapo. \\n3. Niemiecki terror\\nPrzedwojenny pensjonat \u201ePalace\u201d w Zakopanem zosta\u0142 zaj\u0119ty w listopadzie 1939 r. przez Geheime Staatspolizei znane pod ponur\u0105 nazw\u0105 Gestapo. Miejsce to szybko zyska\u0142o miano \u201ekatowni Podhala\u201d ze wzgl\u0119du na bestialstwo, jakiego Niemcy dopuszczali si\u0119 podczas prowadzonych tam przes\u0142ucha\u0144.\\nWielu kurier\u00f3w i os\u00f3b cywilnych aresztowanych przez zakopia\u0144skie Gestapo przesz\u0142o tortury w kazamatach \u201ePalace\u201d, w\u015br\u00f3d nich byli m.in.: Helena i Stanis\u0142aw Marusarzowie, Wincenty Galica, W\u0142odzimierz Szyc oraz b\u0142. Piotr Da\u0144kowski.\\nWielu zamordowano na miejscu czy w pobliskiej okolicy, jak cho\u0107by na terenie cmentarza przy ul. Nowotarskiej. Jeszcze inni trafili do krakowskiego wi\u0119zienia przy ul. Montelupich, gdzie byli poddawani brutalnemu \u015bledztwu, a nast\u0119pnie rozstrzeliwani w podkrakowskich miejscowo\u015bciach i Puszczy Niepo\u0142omickiej. Kolejnym miejscem ka\u017ani polskich patriot\u00f3w sta\u0142 si\u0119 niemiecki ob\u00f3z koncentracyjny Auschwitz, do kt\u00f3rego ju\u017c w pierwszych transportach przewo\u017ceni byli mieszka\u0144cy Podhala. W ich gronie znale\u017ali si\u0119 m.in. Wincenty Galica, Bronis\u0142aw Czech, Stanis\u0142aw Fr\u0105czysty czy Zofia Marusarz\u00f3wna. Szacuje si\u0119, \u017ce do siedziby Gestapo w \u201ePalace\u201d trafi\u0142o ok. 2000 os\u00f3b, z czego zamordowanych zosta\u0142o ok. 400.\\nSchroniska g\u00f3rskie zosta\u0142y przej\u0119te przez niemiecki Grenzschutz, tj. stra\u017c graniczn\u0105, kt\u00f3ra patrolowa\u0142a pasma g\u00f3rskie oraz szlaki turystyczne w Tatrach.\\n \\n4. Niez\u0142omne kurierki\\nDzia\u0142alno\u015b\u0107 kurier\u00f3w nie by\u0142aby mo\u017cliwa bez zorganizowania punkt\u00f3w kontaktowych na terenie Zakopanego, Ko\u015bcielisk, Chocho\u0142owa i wielu okolicznych miejscowo\u015bci.\\nPunkty te mie\u015bci\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w domach okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w, do kt\u00f3rych \u0142\u0105cznicy dostarczali \u201eprzesy\u0142ki\u201d przywiezione przez z nich z Warszawy b\u0105d\u017a Krakowa. Stamt\u0105d odbierali je kurierzy, po czym ruszali w dalsz\u0105 drog\u0119 przez Tatry do Budapesztu. W punktach kontaktowych ukrywali si\u0119 \u017co\u0142nierze Wojska Polskiego oraz osoby cywilne pragn\u0105ce przedosta\u0107 si\u0119 na terytorium W\u0119gier, a nast\u0119pnie do Francji. Punkty te by\u0142y te\u017c kryj\u00f3wkami dla kurier\u00f3w powracaj\u0105cych z poczt\u0105 do kraju.\\nMie\u015bci\u0142y si\u0119 one cz\u0119sto w bliskim s\u0105siedztwie obiekt\u00f3w zajmowanych przez Niemc\u00f3w. Niekt\u00f3re z budynk\u00f3w, jak cho\u0107by pensjonat \u201eStokrotka\u201d, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 200-300 m od siedziby Gestapo w \u201ePalace\u201d, czy pensjonat \u201eTelimena\u201d, przeznaczony wy\u0142\u0105cznie dla \u017co\u0142nierzy Wehrmachtu, istniej\u0105 do dzi\u015b.\\n\u201eTelimen\u0119\u201d w czasie okupacji niemieckiej dzier\u017cawi\u0142a Maria Drzewiecka, prowadz\u0105c jednocze\u015bnie punkt kontaktowy dla kurier\u00f3w Oddzia\u0142u \u0141\u0105czno\u015bci Konspiracyjnej Komendy G\u0142\u00f3wnej AK, dzia\u0142aj\u0105cego pod kryptonimem \u201eZagroda\u201d. Jej c\u00f3rka Stanis\u0142awa Drzewiecka, \u0142\u0105czniczka kom\u00f3rki \u201eZagroda\u201d przewozi\u0142a do Krakowa bro\u0144 i pieni\u0105dze przekazywane przez kurier\u00f3w z Budapesztu.\\nW sierpniu 1941 r. obie kobiety zosta\u0142y aresztowane przez zakopia\u0144skie Gestapo. Po wst\u0119pnych przes\u0142uchaniach w \u201ePalace\u201d Maria Drzewiecka zosta\u0142a przewieziona do Krakowa i osadzona na kobiecym oddziale wi\u0119zienia przy ul. Montelupich. Po brutalnym \u015bledztwie panie Drzewieckie zosta\u0142y wywiezione do KL Auschwitz, gdzie w pa\u017adzierniku 1942 r. je zamordowano.\\nWiktoria Fedak\u00f3wna ps. \u201eU\u015bka\u201d, urodzona w 1917 r., przed wojn\u0105 by\u0142a studentk\u0105 Wy\u017cszej Szko\u0142y Dziennikarskiej w Warszawie. Po zamieszkaniu jesieni\u0105 1939 r. w Zakopanem, w nale\u017c\u0105cej do jej matki Marii wilii \u201eDafne\u201d przy ul. Jagiello\u0144skiej 10, prowadzi\u0142a punkt przerzutowy dla kurier\u00f3w \u0142\u0105czno\u015bci zagranicznej z krajem - Oddzia\u0142 \u0141\u0105czno\u015bci Konspiracyjnej Komendy G\u0142\u00f3wnej AK. Obie kobiety zosta\u0142y aresztowane przez Gestapo 20 lutego 1940 r. Po pobycie w katowni Podhala \u201ePalace\u201d przewieziono je do wi\u0119zienia przy ul. Montelupich w Krakowie. Wiktoria, chc\u0105c ratowa\u0107 matk\u0119, wzi\u0119\u0142a ca\u0142a win\u0119 na siebie. Zosta\u0142a skazana na \u015bmier\u0107, a nast\u0119pnie zamordowana w lipcu 1940 r.\\nMaria Badkiewicz, konspiratorka zamieszka\u0142a w Nowym Targu, zajmowa\u0142a si\u0119 przerzutami przez zielon\u0105 granic\u0119 ochotnik\u00f3w do Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie, organizowa\u0142a ponadto kwatery dla kurier\u00f3w. Aresztowana, wi\u0119ziona i przes\u0142uchiwana w \u201ePalace\u201d w Zakopanem. Przewieziona 12 wrze\u015bnia 1941 r. do wi\u0119zienia w Tarnowie, sk\u0105d wywieziono j\u0105 do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Ravensbr\u00fcck, gdzie w 1943 r. zosta\u0142a zg\u0142adzona.\\nMaria Ku\u0142ach zamieszka\u0142a w Zakopanem, w po\u0142owie 1939 r. zosta\u0142a zwerbowana przez J\u00f3zefa Bachled\u0119\u2013Szelig\u0119 do Tajnej Organizacji Wojskowej powo\u0142anej do \u017cycia przez Oddzia\u0142 II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na wypadek wojny. Aresztowana przez Niemc\u00f3w w 1941 r., wi\u0119ziona i torturowana w \u201ePalace\u201d w Zakopanem i wi\u0119zieniu przy ul. Montelupich w Krakowie. Wywieziona 27 kwietnia 1942 r. pierwszym transportem wi\u0119\u017aniarek z Krakowa do KL Auschwitz (otrzyma\u0142a nr. obozowy 6859). Tam te\u017c zosta\u0142a zamordowana.\\n \\n5. Lista pierwszych tatrza\u0144skich kurier\u00f3w (niekompletna):\\nBobowski Jan - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dBalcarek- Bobowska Ma\u0142gorzata - 1940 \u2013 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dDancyszyn Zbigniew - aresztowany w po\u0142owie 1940 r., zamordowany w KL AuschwitzFr\u0105czysty Andrzej - w po\u0142owie 1940 r. przedosta\u0142 si\u0119 na Zach\u00f3dFr\u0105czysty Gustaw - w 1943 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na ZachodzieFr\u0105czysty Stanis\u0142aw - od 1941 r. kurier organizacji o zabarwieniu politycznym, aresztowany w lutym 1942 rokuFreisler Jan \u2013 od 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105duGrodzicki Feliks - od po\u0142owy 1940 r. mianowany zast\u0119pc\u0105 kierownika przerzutu do kraju, w 1943 r. przeszed\u0142 do pracy w krajuGrzyb Stefan - aresztowany w 1941 r.Klaper Feliks - zastrzelony przez Niemc\u00f3w w czasie ucieczki z wi\u0119zieniaKoterba Franciszek - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dKula Jan - od lutego 1940 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie Kula Stanis\u0142aw - od maja 1940 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie Krzeptowski J\u00f3zef - od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105duLenc Rudolf - od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105duLe\u015bniak Ludwika - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d\u0141o\u017ca\u0144ski Jan - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dMarek Antoni - aresztowany pod koniec 1940 r.; rozstrzelanyMastalski J\u00f3zef - w po\u0142owie 1940 r. przeszed\u0142 na Zach\u00f3dMastalski Maciej - w po\u0142owie 1940 r. przeszed\u0142 na Zach\u00f3dMastalski Wojciech \u201eLewy\u201d- przeszed\u0142 do krajuMastalski Wojciech \u201ePrawy\u201d- przeszed\u0142 do krajuMarusarz\u00f3wna Helena - aresztowana w 1940 r.; zamordowana w Podg\u00f3rskiej WoliMarusarz Stanis\u0142aw - od 1942 r. przebywa\u0142 w obozie uchod\u017ac\u00f3w cywilnych na W\u0119grzechMotyka Stanis\u0142aw - w 1941 r. uton\u0105\u0142 w DunajuNowak Jan - aresztowany w po\u0142owie 1941 r.Paczy\u0144ski Leon - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dPodstawski Jan - od 1942 r. zaanga\u017cowany w dzia\u0142alno\u015b\u0107 przerzutu \u017byd\u00f3w na S\u0142owacj\u0119Podczerwi\u0144ski Andrzej - od czerwca 1940 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie Przybylski Bronis\u0142aw- aresztowany w 1940 r.Roman Franciszek - przeszed\u0142 do partyzantkiRoj-G\u0105sienica W\u0142adys\u0142aw - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dSamardak J\u00f3zef - od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105duSo\u0142tysik Kazimierz - aresztowany w 1941 r.Steczowicz Anna - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dStramka Roman - od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105duSzczudlik Antoni - aresztowany w maju 1940 r.Szyc W\u0142odzimierz - zgin\u0105\u0142 tragicznie w maju 1941 r. w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciachTa\u0144ska-Kwapi\u0144ska Izabella - w 1940 r. zdekonspirowana jako kurier; przesz\u0142a do pracy w krajuWilk-Gackowa Zofia - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dWr\u00f3blewski Aleksander \u2013 w 1940 r. skierowany do Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie Wrzesiak Czes\u0142aw - w 1943 r. Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie \u017burowska Halina - w czerwcu 1940 r. przesz\u0142a do pracy w krajuJuh\u00e1sz Emma - 1940- 1944, w\u0119gierski kurier-przewodnik do granicy s\u0142owackiejJuh\u00e1sz Ern\u0151 (brat Emmy) \u2013 w\u0119gierski kurier-przewodnik do granicy s\u0142owackiej; zgin\u0105\u0142 26 pa\u017adziernika 1941 r. pod Tobrukiem walcz\u0105c w szeregach wojska polskiego\\n6. Tatrza\u0144scy przewodnicy\\nJ\u00f3zef Krzeptowski \u201eUjek\u201d urodzi\u0142 si\u0119 w 1904 roku w Krzept\u00f3wkach. W wieku 19 lat zosta\u0142 przewodnikiem tatrza\u0144skim II klasy, a w 1934 r. - cz\u0142onkiem Tatrza\u0144skiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. W latach 1934-1938 r. przekracza\u0142 nielegalnie granic\u0119 z Czechos\u0142owacj\u0105 przenosz\u0105c z Polski korespondencj\u0119 skierowan\u0105 do Wincentego Witosa, kt\u00f3ry wyemigrowa\u0142 po przewrocie majowym.\\nW maju 1939 roku J\u00f3zef wst\u0105pi\u0142 do grupy sabota\u017cowo-dywersyjnej zorganizowanej przez Oddzia\u0142 II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na wypadek wojny. Od pa\u017adziernika 1939 r. do roku 1944 nieprzerwanie pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 kuriersk\u0105 w strukturach ZWZ-AK, \u0141\u0105czno\u015b\u0107 Zagraniczna Z.G. A.K. \u201eZagroda\u201d, przeprowadzaj\u0105c \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego, przenosz\u0105c pieni\u0105dze, dokumenty i meldunki. Nazywany by\u0142 \u201eKr\u00f3lem kurier\u00f3w tatrza\u0144skich\u201d.\\nW 1945 r., po zako\u0144czeniu wojny J\u00f3zef Krzeptowski zosta\u0142 aresztowany przez NKWD i zes\u0142any za sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w AK do sowieckiego \u0142agru w g\u00f3rach A\u0142taj. Po trzech latach pobytu w gu\u0142agu powr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego i w ukochane g\u00f3ry, podj\u0105\u0142 prac\u0119 jako przewodnik tatrza\u0144ski. Zmar\u0142 13 kwietnia 1971 r.\\nWac\u0142aw Felczak urodzi\u0142 si\u0119 w Gulbicach 29 maja 1916 r. w rodzinie Antoniego i Michaliny z Pa\u0142czy\u0144skich, kt\u00f3rej przodkowie za udzia\u0142 w powstaniu listopadowym i styczniowym zostali zes\u0142ani na Syberi\u0119.\\nPo maturze uzyskanej w 1934 r. w Toruniu rozpocz\u0105\u0142 studia historyczne na Uniwersytecie Pozna\u0144skim. Tam, za namow\u0105 jednego z profesor\u00f3w, podj\u0105\u0142 nauk\u0119 j\u0119zyka w\u0119gierskiego i zainteresowa\u0142 si\u0119 histori\u0105 stosunk\u00f3w polsko \u2013 w\u0119gierskich. W sierpniu 1936 r. po raz pierwszy wyjecha\u0142 na W\u0119gry, na letni kurs nauki j\u0119zyka w\u0119gierskiego. J\u0119zyk ten bardzo szybko znakomicie opanowa\u0142. Czas od 1938 do po\u0142owy 1939 r. sp\u0119dzi\u0142 na W\u0119grzech, gdzie studiowa\u0142 histori\u0119 tego kraju i zbiera\u0142 materia\u0142y do pracy doktorskiej. Wybuch II wojny \u015bwiatowej zniweczy\u0142 plany Felczaka. Po nieudanej pr\u00f3bie przedostania si\u0119 do Francji, do formuj\u0105cego si\u0119 tam Wojska Polskiego, Wac\u0142aw wr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, gdzie nawi\u0105za\u0142 kontakt z organizacjami konspiracyjnymi. Centralny Komitet Organizacji Niepodleg\u0142o\u015bciowej powierzy\u0142 mu zadanie przedostania si\u0119 do Budapesztu i zorganizowania plac\u00f3wki odpowiedzialnej za \u0142\u0105czno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy rz\u0105dem polskim w Pary\u017cu a strukturami konspiracyjnymi w kraju. Znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka oraz zawarte przed wojn\u0105 znajomo\u015bci u\u0142atwi\u0142y Wac\u0142awowi Felczakowi realizacj\u0119 tej misji.\\n[caption id=\\\"attachment_12344\\\" align=\\\"aligncenter\\\" width=\\\"297\\\"] Wac\u0142aw Felczak, Wikimedia Commons[\/caption]\\nPlac\u00f3wka nadzorowana przez Felczaka zapewnia\u0142a \u0142\u0105czno\u015b\u0107 kuriersk\u0105 na trasie Warszawa - Budapeszt nieprzerwanie do 1944 r., kiedy to na terytorium W\u0119gier wkroczy\u0142y wojska niemieckie. Tak\u017ce i sam Wac\u0142aw kilkadziesi\u0105t razy pokonywa\u0142 tras\u0119 Budapeszt \u2013 Zakopane, przenosz\u0105c dokumenty, rozkazy i pieni\u0105dze.\\nKoniec wojny nie oznacza\u0142 dla Wac\u0142awa Felczaka zako\u0144czenia dzia\u0142alno\u015bci kurierskiej. Podj\u0105\u0142 studia historyczne na paryskiej Sorbonie i jako zaufany emisariusz rz\u0105du emigracyjnego kursowa\u0142 pomi\u0119dzy Londynem a Warszaw\u0105. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie umkn\u0119\u0142a uwadze komunistycznego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3ry rozes\u0142a\u0142 za nim listy go\u0144cze. Nie zniech\u0119ci\u0142o go to jednak do kontynuowania misji.\\nW 1948 roku zosta\u0142 zatrzymany przez czeskie StB i przekazany polskiemu MBP. Osadzony w wi\u0119zieniu na Mokotowie w pawilonie X w roku 1951 zosta\u0142 skazany na kar\u0119 do\u017cywotniego wi\u0119zienia. Przetrzymywany w wi\u0119zieniach na Mokotowie, w Rawiczu i we Wronkach przeszed\u0142 przez liczne przes\u0142uchania i tortury, kt\u00f3re odbi\u0142y si\u0119 na jego zdrowiu. Wyszed\u0142 na wolno\u015b\u0107 w wyniku amnestii w 1957 r.\\nJako kurier AK w czasie okupacji niemieckiej, a nast\u0119pnie kurier rz\u0105du londy\u0144skiego i wi\u0119zie\u0144 polityczny Wac\u0142aw Felczak by\u0142 przez komunist\u00f3w prze\u015bladowany, mia\u0142 problemy ze znalezieniem pracy. W 1958 r. przyj\u0119to go do Katedry Historii Powszechnej Nowo\u017cytnej i Najnowszej na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Tam kontynuowa\u0142 przerwan\u0105 przed wojn\u0105 rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 pt. \u201eW\u0119gierska polityka narodowo\u015bciowa przed wybuchem powstania 1848 roku\u201d. W latach 70-tych i 80-tych by\u0142 przewodnicz\u0105cym Komisji Historycznej Polsko-W\u0119gierskiej, nale\u017ca\u0142 do kilku w\u0119gierskich towarzystw naukowych, anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w utworzenie Katedry Hungarystyki na Uniwersytecie Warszawskim.\\nWac\u0142aw Felczak by\u0142 ambasadorem spraw w\u0119gierskich w Polsce i polskich na W\u0119grzech. Zmar\u0142 23 pa\u017adziernika 1994 roku w Warszawie, w rocznic\u0119 wybuchu powstania antykomunistycznego w Budapeszcie. Zosta\u0142 pochowany na cmentarzu na P\u0119ksowym Brzyzku w Zakopanem.\\nW 1944 r. odznaczono go za dzia\u0142alno\u015b\u0107 kuriersk\u0105 i odwag\u0119 Orderem Krzy\u017ca Virtuti Militari V klasy. Po\u015bmiertnie uhonorowany zosta\u0142 Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski \u201ePolonia Restituta.\u201d \\nStanis\u0142aw Fr\u0105czysty urodzi\u0142 si\u0119 5 lutego 1917 roku w Chocho\u0142owie. Nale\u017ca\u0142 do miejscowego Zwi\u0105zku Strzeleckiego, uprawia\u0142 sport, bra\u0142 udzia\u0142 w centralnych biegach narodowych w Warszawie, marszach kadr\u00f3wki, rajdzie Sulej\u00f3wek-Belweder, zimowym marszu szlakiem II Brygady w Karpatach oraz na trasie Zu\u0142\u00f3w-Wilno.\\nStopie\u0144 strzelca otrzyma\u0142 w Zwi\u0105zku Strzeleckim, gdzie przeszed\u0142 szkolenie wojskowe.\\nW czerwcu 1939 r. z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119 i zosta\u0142 cz\u0142onkiem Dywersji Pozafrontowej. Do tej\u017ce formacji nale\u017celi r\u00f3wnie\u017c jego dwaj bracia: Gustaw i Franciszek (Franciszek bra\u0142 udzia\u0142 w wojnie polsko-bolszewickiej i r\u00f3wnie\u017c by\u0142 kurierem).\\nStanis\u0142aw podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Komitetem Pomocy Wi\u0119\u017aniom. Zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do Niemc\u00f3w o uwolnienie swego 75-letniego, schorowanego ojca, za co zosta\u0142 aresztowany 19 listopada 1939 r. Zwolniony w lutym 1940 r., postanowi\u0142 opu\u015bci\u0107 kraj przedostaj\u0105c si\u0119 przez Tatry i S\u0142owacj\u0119 do Budapesztu.\\nW Budapeszcie zosta\u0142 kurierem w Bazie ZWZ \u201eRomek\u201d kierowanej przez pp\u0142k. Jana Mazurkiewicza. W pocz\u0105tkowej fazie swojej dzia\u0142alno\u015bci Fr\u0105czysty przenosi\u0142 pieni\u0105dze i korespondencj\u0119 ZWZ. Latem 1941 r. przeprowadzi\u0142 na W\u0119gry dw\u00f3ch zbieg\u0142ych lotnik\u00f3w brytyjskich.\\nW pa\u017adzierniku 1941 r. z Budapesztu na terytorium okupowanego kraju przeprowadzi\u0142 marsza\u0142ka Edwarda Rydza-\u015amig\u0142ego wraz z wicewojewod\u0105 tarnopolskim Bazylim Rogowskim.\\nW nocy z 21 na 22 lutego 1942 r. zosta\u0142 aresztowany przez Niemc\u00f3w w Czerwiennem, a nast\u0119pnie przewieziony do \u201ePalace\u201d. Okrutnie bity i torturowany, nie przyzna\u0142 si\u0119 do dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej. Z zakopia\u0144skiej katowni Gestapo trafi\u0142 do krakowskiego wi\u0119zienia przy ul. Montelupich, gdzie kontynuowano przes\u0142uchania. 26 marca 1942 r. zosta\u0142 przewieziony do KL Auschwitz-Birkenau, gdzie w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142ania obozowego ruchu oporu. 7 grudnia 1944 r. przeniesiono go do KL Buchenwald. Tam pracowa\u0142 w fabryce broni. Uciek\u0142 10 lutego 1945 r., lecz zosta\u0142 schwytany i odes\u0142any do obozu, gdzie doczeka\u0142 oswobodzenia przez Amerykan\u00f3w 11 kwietnia 1945 r. i po kilku miesi\u0105cach powr\u00f3ci\u0142 do kraju. W 1949 r. zosta\u0142 ponownie aresztowany, tym razem przez UB, pod zarzutem wsp\u00f3\u0142pracy z obcym wywiadem. Poddano go po raz kolejny brutalnemu \u015bledztwu. Nie znajduj\u0105c dowod\u00f3w, zwolniono go po kilku tygodniach.\\nZmar\u0142 7 lutego 2009 r. w Chocho\u0142owie.\\nW\u0142odzimierz Szyc (ps. \u201eCzarski\u201d, \u201eBiegacz\u201d) urodzi\u0142 si\u0119 13 listopada 1916 r. Jako porucznik Wojska Polskiego wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 walkach Samodzielnej Grupy Operacyjnej \u201ePolesie\u201d, ko\u0144cz\u0105c szlak bojowy pod Kockiem, w ostatniej bitwie kampanii 1939 r. Zosta\u0142 za to odznaczony Krzy\u017cem Walecznych. Nast\u0119pnie s\u0142u\u017cy\u0142 jako kurier tatrza\u0144ski na trasie Warszawa - Zakopane - Budapeszt. Aresztowany 20 lutego 1940 r. przez Gestapo w willi \u201eDafne\u201d, zosta\u0142 przewieziony do zakopia\u0144skiego \u201ePalace\u201d. Tam podj\u0105\u0142 skuteczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 ucieczki, gubi\u0105c po\u015bcig Gestapo i docieraj\u0105c do Murzasichla, gdzie znajomi g\u00f3rale pomogli mu zdj\u0105\u0107 kajdany, kt\u00f3re wrzucili nast\u0119pnie do studni (kajdany te znajduj\u0105 si\u0119 obecnie na ekspozycji w budynku \u201ePalace\u201d).\\nPo odpoczynku Szyc uda\u0142 si\u0119 do Poronina, gdzie mieszka\u0142 w willi in\u017cyniera Karola Stryjewskiego. Po kilku tygodniach ukrywania si\u0119 powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, gdzie dalej prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kuriersk\u0105, organizuj\u0105c trasy przerzutowe.\\nZgin\u0105\u0142 zastrzelony 24 maja 1941 r., w niewyja\u015bnionych do dzi\u015b okoliczno\u015bciach.\\n \\n7. Narty by\u0142y z drewna, ale ludzie z \u017celaza\\nHelena Marusarz\u00f3wna, ur. 17 stycznia 1918 r. w Zakopanem. Siedmiokrotna mistrzyni Polski w konkurencjach alpejskich, najlepsza polska zawodniczka narciarska w latach 1936-1939.\\nZ chwil\u0105 wybuchu II wojny \u015bwiatowej we wrze\u015bniu 1939 roku zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 jako kurier na trasie Zakopane \u2013 Budapeszt. Tras\u0105 wiod\u0105c\u0105 przez Tatry i S\u0142owacj\u0119 do Budapesztu przenosi\u0142a rozkazy, meldunki oraz pieni\u0105dze na dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. \\nAresztowana przez \u017candarm\u00f3w s\u0142owackich 25 marca 1940 r., zosta\u0142a przekazana Gestapo. Wi\u0119ziono j\u0105 w Preszowie, Muszynie i Nowym S\u0105czu. Torturowana, nie wyjawi\u0142a swoim oprawcom \u017cadnych informacji na temat dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej - ani swojej, ani innych os\u00f3b. Przewieziono j\u0105 do celi \u015bmierci w Tarnowie. 12 wrze\u015bnia 1941 r. zosta\u0142a rozstrzelana w Podg\u00f3rsiej Woli.\\nPo\u015bmiertnie odznaczona zosta\u0142a dwukrotnie Medalem Wojska Polskiego, a tak\u017ce Krzy\u017cem Walecznych, Krzy\u017cem Armii Krajowej oraz Krzy\u017cem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.\\nJan Marusarz, ur. w 1912 w Zakopanem. Mistrz narciarski W\u0119gier z 1933 r. Startowa\u0142 w Mistrzostwach \u015awiata w Zakopanem w 1939 r.\\nNa pocz\u0105tku II wojny \u015bwiatowej zosta\u0142 kurierem tatrza\u0144skim, jako osobisty kurier polskiego attach\u00e9 wojskowego w Budapeszcie przenosi\u0142 tajne, wojskowe informacje. W roku 1940 przeprowadzi\u0142 z Budapesztu do Zakopanego Krystyn\u0119 Skarbek \u2013 Gi\u017cyck\u0105, s\u0142ynn\u0105 polsk\u0105 agentk\u0119 tajnej s\u0142u\u017cby brytyjskiej (SOE i SIS).\\nPo wpadce swojego brata Stanis\u0142awa i siostry Heleny Jan przedosta\u0142 si\u0119 przez W\u0119gry i Jugos\u0142awi\u0119 do Palestyny, gdzie zosta\u0142 \u017co\u0142nierzem Samodzielnej Brygady Strzelc\u00f3w Karpackich.\\nWalczy\u0142 pod Tobrukiem, gdzie zosta\u0142 ranny. Po wojnie prosto z Anglii wyjecha\u0142 do Kanady, gdzie sp\u0119dzi\u0142 reszt\u0119 \u017cycia.\\nZmar\u0142 2 listopada 1991 r. w Vancouver. Jego prochy zosta\u0142y rozsypane na skoczni narciarskiej - miejscu, kt\u00f3re by\u0142o tak bliskie jego sercu.\\nStanis\u0142aw Marusarz urodzi\u0142 si\u0119 18 czerwca 1913 roku w Zakopanem. Pi\u0119ciokrotny reprezentant Polski w Olimpijskich Igrzyskach Zimowych: w 1932 r. w Lake Placid, w 1936 r. w Garmisch-Partenkirchen, w 1948 r. w St.Moritz, w 1952 r. w Oslo oraz w 1956 r. w Cortinie, gdzie otworzy\u0142 konkurs skok\u00f3w. Siedmiokrotny uczestnik Mistrzostw \u015awiata, rekordzista \u015bwiata w Planicy w 1935 r., wicemistrz \u015bwiata z Lahti w 1938 r., wielokrotny mistrz polski (22), mi\u0119dzynarodowy Mistrz Jugos\u0142awii i Niemiec w skokach w 1933 r., mistrz Czechos\u0142owacji w skokach w 1934 i 1946 r., mistrz Anglii w zje\u017adzie-Wengen w 1935 r., Mistrz Anglii w biegach w 1937 r.\\nW czasie II wojny \u015bwiatowej pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 jako kurier w strukturach SZP-ZWZ-AK na trasie Zakopane - Budapeszt, przenosz\u0105c dokumenty, rozkazy i pieni\u0105dze na potrzeby dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej, przeprowadza\u0142 te\u017c \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego. Z\u0142apany przez Niemc\u00f3w, skazany na kar\u0119 \u015bmierci, zosta\u0142 osadzony w wi\u0119zieniu przy ul. Montelupich w Krakowie, z kt\u00f3rego uciek\u0142 oddaj\u0105c skok z celi po\u0142o\u017conej na drugim pi\u0119trze.\\nStanis\u0142aw Marusarz by\u0142 tak\u017ce projektantem i konstruktorem wielu skoczni narciarskich. Uprawia\u0142 sporty motocyklowe, startuj\u0105c miedzy innymi w Mi\u0119dzynarodowych Rajdach Tatrza\u0144skich.\\nZmar\u0142 29 pa\u017adziernika 1993 r. na zawa\u0142 serca podczas pogrzebu Wac\u0142awa Felczaka, swojego dow\u00f3dcy z czas\u00f3w okupacji w Zakopanem.\\nOdznaczony Krzy\u017cem Srebrnym Virtuti Militari, Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzy\u017cem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzy\u017cem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, dwukrotnie Krzy\u017cem Walecznych, Z\u0142otym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi, Krzy\u017cem Armii Krajowej, dwukrotnie Medalem Wojska, Medalem Zwyci\u0119stwa i Wolno\u015bci 1945, Honorow\u0105 Odznak\u0105 \u017bo\u0142nierza Komendy G\u0142\u00f3wnej AK oraz Zas\u0142u\u017conego Mistrza Sportu 1951.\\n \\n8. Ludzie g\u00f3r na tatrza\u0144skich szlakach\\nWanda Modlibowska urodzi\u0142a si\u0119 9 listopada 1909 r. w Czachorowie. Ucz\u0119szcza\u0142a do szko\u0142y prowadzonej przez Siostry Sercanki w Polskiej Wsi ko\u0142o Pobiedzisk, uko\u0144czy\u0142a gimnazjum humanistyczne im. Kr\u00f3lowej Jadwigi w Poznaniu, gdzie w roku 1929 uzyska\u0142a matur\u0119. Dalsz\u0105 edukacj\u0119 kontynuowa\u0142a rozpoczynaj\u0105c studia na Wydziale Chemii Uniwersytetu Pozna\u0144skiego, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142a w 1937 r. z tytu\u0142em magistra w zakresie chemii nieorganicznej.\\nOd roku 1930 cz\u0142onek Aeroklubu Pozna\u0144skiego, w kt\u00f3rym w listopadzie 1932 r. zosta\u0142a pierwszym prezesem sekcji szybowcowej. W 1935 r. jako jedna z pierwszych kobiet w Polsce uko\u0144czy\u0142a kurs instruktor\u00f3w szybowcowych, zdobywaj\u0105c licencj\u0119 instruktorsk\u0105. W 1937 r. pobi\u0142a sze\u015b\u0107 rekord\u00f3w Polski.\\nPodczas wojny obronnej 1939 r. zosta\u0142a powo\u0142ana jako podporucznik pilot do eskadry sztabowej, w kt\u00f3rej wykona\u0142a 6 lot\u00f3w \u0142\u0105cznikowych samolotem RWD-13. Po kl\u0119sce wrze\u015bniowej przedosta\u0142a si\u0119 do Rumunii, sk\u0105d na polecenie gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego zosta\u0142a wezwana do Francji. Tam przesz\u0142a specjalne przeszkolenie w zakresie szyfrowania. W maju 1940 r. wr\u00f3ci\u0142a do kraju wraz z trojk\u0105 kurier\u00f3w AK, aby podj\u0105\u0107 prac\u0119 w Delegaturze Rz\u0105du na Kraj. Do roku 1941 sze\u015bciokrotnie pokonywa\u0142a tras\u0119 z Warszawy do Budapesztu, przechodz\u0105c przez Tatry jako kurier Delegatury Rz\u0105du. \\nOdznaczona m.in. Warszawskim Krzy\u017cem Powsta\u0144czym, Srebrnym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi oraz Krzy\u017cem Walecznych.\\nZmar\u0142a 11 lipca 2001 r. w \u0141\u0119\u017ceczkach. \\nJan Bobowski, ur. 17 pa\u017adziernika 1917 roku w Zakopanem. W okresie mi\u0119dzywojennym by\u0142 zawodnikiem narciarskim, w roku 1939 reprezentowa\u0142 Polsk\u0119 w zawodach FIS odbywaj\u0105cych si\u0119 w Zakopanem.\\nPodczas II wojny \u015bwiatowej bra\u0142 czynny udzia\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej. Po ucieczce z niemieckiej niewoli powr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego. Na pocz\u0105tku 1940 r. nawi\u0105za\u0142 kontakt ze strukturami Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, po czym przedosta\u0142 si\u0119 na W\u0119gry, gdzie wst\u0105pi\u0142 do s\u0142u\u017cby jako kurier w bazie przerzutowej \u201eRomek\u201d. Misj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0142 do roku 1944, przemierzaj\u0105c trasy Zakopane - Budapeszt oraz Waksmund \u2013 Spisz - Budapesztu. Po zako\u0144czeniu wojny wr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego, uko\u0144czy\u0142 studia in\u017cynierskie. Zmar\u0142 9 marca 1970 r. w Zakopanem.\\nOdznaczony Krzy\u017cem Walecznych oraz Medalem Zwyci\u0119stwa i Wolno\u015bci.\\nW\u0142adys\u0142aw Roj-G\u0105sienica, ur. 18 czerwca 1917 roku w Zakopanem. W okresie mi\u0119dzywojennym uprawia\u0142 narciarstwo, podczas zawod\u00f3w FIS w 1939 r. reprezentowa\u0142 Polsk\u0119 w kombinacji klasycznej i skokach.\\nUczestnik kampanii wrze\u015bniowej 1939 r., uciek\u0142 z niewoli niemieckiej i wr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego. Po nawi\u0105zaniu kontaktu ze strukturami Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego wyruszy\u0142 przez Tatry do Budapesztu. W latach 1940-1942 s\u0142u\u017cy\u0142 jako kurier Bazy \u201eRomek\u201d. Nast\u0119pnie, do 1943 r. pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 przewodnika na granicy w\u0119giersko-jugos\u0142owia\u0144skiej, pomagaj\u0105c Polakom, kt\u00f3rzy chcieli do\u0142\u0105czy\u0107 do oddzia\u0142\u00f3w wojska polskiego na Zachodzie. Od roku 1943 wr\u00f3ci\u0142 na tras\u0119 przerzutow\u0105 Zakopane - Budapeszt.\\nPo zako\u0144czeniu wojny powr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego i do narciarstwa. Zosta\u0142 cz\u0142onkiem TOPR (nast\u0119pnie GOPR).\\nZmar\u0142 7 maja 1991 roku w Zakopanem.\\nJan i Stanis\u0142aw Kulowie\\nJan urodzi\u0142 si\u0119 2 lutego 1922 r. w Zakopanem. Karier\u0119 sportow\u0105 rozpocz\u0105\u0142 od udzia\u0142u w zawodach dla dzieci o nagrod\u0119 Kornela Makuszy\u0144skiego. Uprawia\u0142 skoki narciarskie i biegi zjazdowe. W wieku 17 lat jako najm\u0142odszy zawodnik reprezentowa\u0142 Polsk\u0119 w zawodach zimowych FIS 1939, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 w Zakopanem. Uplasowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas na 11. pozycji. W tym samym roku w mi\u0119dzynarodowych zawodach w Feldbergu w Niemczech zaj\u0105\u0142 drugie miejsce. Do roku 1939 zdoby\u0142 cztery tytu\u0142u Mistrza Polski Junior\u00f3w w skokach.\\nPo kl\u0119sce wrze\u015bniowej Jan Kula wst\u0105pi\u0142 do struktur niepodleg\u0142o\u015bciowych. Zosta\u0142 kurierem na trasie Zakopane - Budapeszt. 1 kwietnia 1940 r. na skutek donosu Niemcy aresztowali jego matk\u0119 i siostr\u0119. Przechodz\u0105c przez Tatry, Koszyce, Budapeszt oraz Split Jan Kula trafi\u0142 do Francji, gdzie wst\u0105pi\u0142 do II Dywizji Strzelc\u00f3w Pieszych, 4 Warszawskiego Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Pieszych. Za wyj\u0105tkow\u0105 odwag\u0119, kt\u00f3r\u0105 wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 w walce, zosta\u0142 odznaczony orderem Croix de Guerre z Gawiazd\u0105 oraz Krzy\u017cem Walecznych. W walkach pod Belford zosta\u0142 ranny w nog\u0119. Koledzy zabrali Jana Kul\u0119 z pola walki i przekroczyli granic\u0119 francusko- szwajcarsk\u0105, gdzie zostali internowani przez Szwajcar\u00f3w. Tam Jan przeszed\u0142 operacj\u0119 nogi, w wyniku kt\u00f3rej sta\u0142a si\u0119 ona kr\u00f3tsza o 2 cm. Podczas przepustki w 1941 r. Jan Kula uda\u0142 si\u0119 do Aros, gdzie odbywa\u0142 si\u0119 konkurs skok\u00f3w. Umo\u017cliwiono mu tam oddanie skoku poza konkursem. Osi\u0105gn\u0105\u0142 wynik 67 m, ustanawiaj\u0105c nowy rekord skoczni, co wywo\u0142a\u0142o og\u00f3lne wzburzenie strony niemieckiej. Jan Kula wr\u00f3ci\u0142 do obozu, gdzie zosta\u0142 przyj\u0119ty z honorami nie tylko przez koleg\u00f3w, ale i Szwajcar\u00f3w.\\nW 1946 roku Jan Kula powr\u00f3ci\u0142 do kraju, do Zakopanego oraz do aktywno\u015bci sportowej. W latach 1947 i 1950 zdoby\u0142 tytu\u0142 mistrza, natomiast w latach 1948, 1953 i 1954 \u2013 tytu\u0142 wicemistrza Polski w skokach narciarskich. \\nZmar\u0142 6 kwietnia 1995 r. w Zakopanem.\\nStanis\u0142aw, ur. 14 lutego 1920 roku w Zakopanem. Podobnie jak jego m\u0142odszy brat Jan, r\u00f3wnie\u017c Stanis\u0142aw przejawia\u0142 zainteresowanie sportami zimowymi. Podczas Mistrzostw \u015awiata FIS 1939, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 w Zakopanem, Stanis\u0142aw plasowa\u0142 si\u0119 w drugiej dziesi\u0105tce.\\nPo zako\u0144czeniu kampanii wrze\u015bniowej Stanis\u0142aw Kula zosta\u0142 kurierem tatrza\u0144skim, dzia\u0142aj\u0105cym w strukturach Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. By\u0142 dwukrotnie aresztowany przez Gestapo, za ka\u017cdym razem udawa\u0142o mu si\u0119 jednak zbiec. Podczas jednej z ucieczek, eskortowany przez Gestapo w drodze do Krakowa, wyskoczy\u0142 przez okno z jad\u0105cego poci\u0105gu. By\u0142 \u015bwiadkiem pojmania Heleny Marusarz\u00f3wny w 1940 r. Uratowa\u0142 si\u0119 wtedy skacz\u0105c do rzeki. Po aresztowaniu matki i siostry, Stanis\u0142aw Kula uda\u0142 si\u0119 przez Budapeszt do Syrii, gdzie wst\u0105pi\u0142 do Samodzielnej Brygady Strzelc\u00f3w Karpackich. W jej szeregach walczy\u0142 pod Tobrukiem oraz Monte Cassino, gdzie zosta\u0142 bardzo ci\u0119\u017cko ranny.\\nPo zako\u0144czeniu wojny wr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego. Zmar\u0142 2 lipca 1992 r. w Zakopanem. \\nRudolf Samardak,ur.18 kwietnia 1908 r. w Bia\u0142ym Potoku na S\u0142owacji. Jego ojcem by\u0142 S\u0142owak Andreas Samardak, matk\u0105 za\u015b Maria Wojtaszek, g\u00f3ralka ze Szczawnicy. By\u0142 uczniem szko\u0142y podstawowej, kiedy jego rodzice przenie\u015bli si\u0119 do Polski i zamieszkali w Zakopanem. Rudolf ucz\u0119szcza\u0142 do Szko\u0142y Przemys\u0142u Drzewnego, specjalizowa\u0142 si\u0119 w stolarstwie.\\nW lipcu 1939 r. przyst\u0105pi\u0142 do Dywersji Pozafrontowej, a w pa\u017adzierniku do Organizacji Or\u0142a Bia\u0142ego, gdzie zosta\u0142 zaprzysi\u0119\u017cony i przydzielony do s\u0142u\u017cby kurierskiej. By\u0142 cz\u0142owiekiem niezwykle energicznym, jako kurier tatrza\u0144ski w latach 1939 \u2013 1944 wielokrotnie pokonywa\u0142 tras\u0119 Zakopane \u2013 Budapeszt. W czerwcu 1940 r. zosta\u0142 zatrzymany przez Gestapo na Guba\u0142\u00f3wce, na szcz\u0119\u015bcie uda\u0142o mu si\u0119 uciec. Niemcy rozes\u0142ali za nim listy go\u0144cze, za wskazanie miejsca jego pobytu wyznaczono wysok\u0105 nagrod\u0119. Podczas jednej z wypraw na W\u0119gry zosta\u0142 postrzelony. Uda\u0142o mu si\u0119 zbiec s\u0142owackiej stra\u017cy granicznej i schroni\u0107 u s\u0142owackich koleg\u00f3w. Przebywa\u0142 w szpitalu w Liptowskim Mikulaszu. Tam wskutek donosu zosta\u0142 aresztowany i przewieziony do siedziby Gestapo w \u201ePalace\u201d w Zakopanem. Zosta\u0142 poddany okrutnemu \u015bledztwu. Nie poda\u0142 \u017cadnych nazwisk, nie przyzna\u0142 si\u0119 do dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej. Mimo szczeg\u00f3lnie ostrego dozoru w lipcu 1941 r. zdo\u0142a\u0142 uciec. W odwecie Gestapo aresztowa\u0142o jego \u017con\u0119 Wand\u0119 Samardak, siostr\u0119 Mari\u0119 Furmanik, jej m\u0119\u017ca Paw\u0142a Furmanika oraz szwagra Jana Bajera. Ten ostatni zosta\u0142 zamordowany w \u201ePalace\u201d za pr\u00f3b\u0119 ucieczki, pozosta\u0142ych za\u015b wywieziono po okrutnym \u015bledztwie do oboz\u00f3w koncentracyjnych. Zdekonspirowany jako kurier, Rudolf Samardak wst\u0105pi\u0142 w 1944 r. do partyzantki radzieckiej dowodzonej przez kpt. W. Macniewa ps. \u201ePotiomkin\u201d i bra\u0142 udzia\u0142 w powstaniu s\u0142owackim. Po upadku powstania przyby\u0142 na Podhale jako dow\u00f3dca polsko\u2013radzieckiego oddzia\u0142u partyzanckiego.\\nPo zako\u0144czeniu wojny pracowa\u0142 na S\u0142owacji w tartaku. Tu zosta\u0142 rozpoznany przez dw\u00f3ch funkcjonariuszy komunistycznej S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa (StB) \u2013 dawniej \u017candarm\u00f3w s\u0142owackich pracuj\u0105cych dla Gestapo. Zosta\u0142 aresztowany, poddany \u015bledztwu i 8 czerwca 1950 r. zamordowany w Presowie. Do dzi\u015b nie uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 jego mogi\u0142y.\\n \\n9. Prawdziwych przyjaci\u00f3\u0142 poznaje si\u0119 w biedzie\\n \u201e...my musimy by\u0107 gotowi, aby stan\u0105\u0107 po stronie Polski. Los Polski jest naszym losem\u201d\\nTo s\u0142owa, kt\u00f3re pad\u0142y w najtrudniejszych dla Polski chwilach sowieckiej inwazji 1920 r. i charakteryzuj\u0105 stosunek W\u0119gr\u00f3w do naszej Ojczyzny.\\nW lipcu 1920 roku, kiedy pa\u0144stwa zachodniej Europy blokowa\u0142y pomoc militarn\u0105 dla Polski walcz\u0105cej z bolszewick\u0105 hord\u0105, nowo wybrany premier Kr\u00f3lestwa W\u0119gier bezp\u0142atnie przekaza\u0142 Polsce kilkadziesi\u0105t milion\u00f3w naboi karabinowych, amunicj\u0119 artyleryjsk\u0105, kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy sztuk broni palnej i kilkaset kuchni polowych. Pojawi\u0142 si\u0119 te\u017c pomys\u0142 wys\u0142ania na pomoc ca\u0142ego korpusu kawalerii w sile trzydziestu tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, nie zosta\u0142 on jednak przepuszczony przez Czech\u00f3w.\\nDziewi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej premier Kr\u00f3lestwa W\u0119gier P\u00e1l Teleki, odpowiadaj\u0105c na \u017c\u0105dania Adolfa Hitlera, oznajmi\u0142: \u201ePr\u0119dzej wysadz\u0119 nasze linie kolejowe, ni\u017c wezm\u0119 udzia\u0142 w inwazji na Polsk\u0119. Ze strony W\u0119gier jest spraw\u0105 honoru narodowego nie bra\u0107 udzia\u0142u w jakiejkolwiek akcji zbrojnej przeciw Polsce.\\nBy\u0142 to nie pierwszy ju\u017c przejaw przyja\u017ani i pomocy okazany Polsce przez P\u00e1la Telekiego. Jesieni\u0105 1939 r. granic\u0119 polsko-w\u0119giersk\u0105 przekroczy\u0142o ok. 60 tys. Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy na W\u0119grzech otrzymali wsparcie i mo\u017cliwo\u015b\u0107 normalnego bytu. To dzi\u0119ki przychylno\u015bci rz\u0105du P\u00e1la Telekiego na terytorium W\u0119gier powsta\u0142 Komitet Obywatelski do Spraw Opieki nad Polskimi Uchod\u017acami uznawany przez w\u0142adze w\u0119gierskie za reprezentacj\u0119 rz\u0105du polskiego na emigracji. Powsta\u0142y tak\u017ce polskie szko\u0142y, organizacje zajmuj\u0105ce si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 kulturaln\u0105 i spo\u0142eczn\u0105. Polscy uchod\u017acy wojskowi uciekaj\u0105cy po kl\u0119sce wojny obronnej byli internowani i umieszczani w obozach, znajduj\u0105cych si\u0119 pod w\u0119giersk\u0105 komend\u0105. Polscy \u017co\u0142nierze mieli du\u017co swobody, o czym \u015bwiadczy otrzymywany przez nich \u017co\u0142d, mo\u017cliwo\u015b\u0107 czasowego opuszczania obozu, a nawet podejmowania pracy w okolicznych miejscowo\u015bciach. Takie traktowanie przez w\u0142adze w\u0119gierskie stwarza\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju pracy konspiracyjnej. Wa\u017cn\u0105 okaza\u0142a si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polskiego konsulatu i Instytutu w Budapeszcie w czasie II wojny \u015bwiatowej, kiedy to W\u0119gry, pomimo nacisk\u00f3w ze strony niemieckiej, czyni\u0142y wszystko, aby ochroni\u0107 obie instytucje oraz przebywaj\u0105cych w kraju Polak\u00f3w. Dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu W\u0119gr\u00f3w, Polacy mogli wyrusza\u0107 w dalsz\u0105 drog\u0119 do Francji, aby zasili\u0107 formowan\u0105 tam Armi\u0119 Polsk\u0105 na Zachodzie. Co ciekawe, pa\u0144stwo w\u0119gierskie doskonale zdawa\u0142o sobie spraw\u0119 z dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej polskich plac\u00f3wek i wspiera\u0142o je w ka\u017cdy mo\u017cliwy spos\u00f3b.\\nPi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, gdy wybuch\u0142o Powstanie Warszawskie (w kt\u00f3rym zreszt\u0105 wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 kilku tatrza\u0144skich kurier\u00f3w) gen. B\u00e9la Lengyel, dow\u00f3dca w\u0119gierskiego II Korpusu Rezerwowego na wie\u015b\u0107 o planach u\u017cycia korpusu przeciw powsta\u0144com wyrazi\u0142 sw\u00f3j sprzeciw i poinformowa\u0142 swoich niemieckich prze\u0142o\u017conych, \u201e\u2026\u017ce W\u0119grzy nie znajduj\u0105 si\u0119 z Polsk\u0105 w stanie wojny, a ponadto mog\u0142oby doj\u015b\u0107 do odmowy wykonania rozkaz\u00f3w ze strony moich oddzia\u0142\u00f3w [...]\u201d\\nW utrzymaniu tras kurierskich nieocenion\u0105 rol\u0105 odegra\u0142a te\u017c pomoc S\u0142owak\u00f3w, kt\u00f3rzy przewozili kurier\u00f3w w\u0142asnymi samochodami do granicy z W\u0119grami. St\u0105d reszt\u0119 trasy pokonywano pieszo do najbli\u017cszej stacji kolejowej. W przeciwn\u0105 stron\u0119 odbierano kurier\u00f3w i podwo\u017cono pod Tatry, sk\u0105d przechodzili oni na stron\u0119 Polsk\u0105.\u00a0 W domach zamieszka\u0142ych przez S\u0142owak\u00f3w znajdowa\u0142y si\u0119 punkty, gdzie kurierzy mogli przenocowa\u0107, posili\u0107 si\u0119 i odpocz\u0105\u0107. Pomimo panuj\u0105cego na okupowanych terenach S\u0142owacji terroru sianego przez Gwardi\u0119 Hlinki, S\u0142owacy pomagali kurierom, nara\u017caj\u0105c \u017cycie w\u0142asne i swych bliskich.\u00a0\\nhttps:\/\/youtu.be\/CPBo4OVKsFc\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg\",\"width\":1810,\"height\":2560},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Rajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Budapeszcie\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/419f42c17704d0a78250bf0c7858df52\",\"name\":\"jergert\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8929296b454dc3d29ecb811f4703b7f3?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8929296b454dc3d29ecb811f4703b7f3?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"jergert\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/jergert\",\"jergert\"],\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/author\/jergert\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich - Instytut Polski w Budapeszcie","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Rajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich - Instytut Polski w Budapeszcie","og_description":"O projekcie Projekt pod nazw\u0105 \u201eRajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich\u201d to inicjatywa Stowarzyszenia Grupa Historyczna „Zgrupowanie Rados\u0142aw” zrealizowana we wsp\u00f3\u0142pracy z IPN i Instytutem Polskim w Budapeszcie. Celem przedsi\u0119wzi\u0119cia jest przybli\u017cenie postaci kurier\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 1939\u20131944 przedzierali si\u0119 przez granie Tatr, przenosz\u0105c rozkazy, pieni\u0105dze, mikrofilmy i meldunki informuj\u0105ce o dzia\u0142aniach niemieckich i sowieckich okupant\u00f3w na […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/","og_site_name":"Instytut Polski w Budapeszcie","article_published_time":"2021-06-03T07:31:52+00:00","article_modified_time":"2021-10-01T08:05:33+00:00","og_image":[{"width":1810,"height":2560,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"jergert","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"jergert","Szacowany czas czytania":"26 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/","name":"Rajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-212x300.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-724x1024.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg","datePublished":"2021-06-03T07:31:52+02:00","dateModified":"2021-10-01T08:05:33+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/419f42c17704d0a78250bf0c7858df52"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2021-06-16","endDate":"2021-09-19","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"O projekcie \nProjekt pod nazw\u0105 \u201eRajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich\u201d to inicjatywa Stowarzyszenia Grupa Historyczna \"Zgrupowanie Rados\u0142aw\" zrealizowana we wsp\u00f3\u0142pracy z IPN i Instytutem Polskim w Budapeszcie. Celem przedsi\u0119wzi\u0119cia jest przybli\u017cenie postaci kurier\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 1939\u20131944 przedzierali si\u0119 przez granie Tatr, przenosz\u0105c rozkazy, pieni\u0105dze, mikrofilmy i meldunki informuj\u0105ce o dzia\u0142aniach niemieckich i sowieckich okupant\u00f3w na terytorium II Rzeczypospolitej. Przeprowadzali oni ponadto na W\u0119gry polskich oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy, pragn\u0105cych kontynuowa\u0107 walk\u0119 w szeregach formuj\u0105cej si\u0119 na Zachodzie armii polskiej oraz zagro\u017con\u0105 aresztowaniem ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105.\nBohaterowie tamtego czasu to przewodnicy tatrza\u0144scy, ratownicy, wspaniali, utytu\u0142owani narciarze, ale tak\u017ce zwykli ludzie, kt\u00f3rzy z nara\u017ceniem \u017cycia w\u0142asnego i swych bliskich, spe\u0142niaj\u0105c obowi\u0105zek wobec Ojczyzny, wykonywali jak\u017ce niebezpieczn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 kuriersk\u0105. Wielu z nich odda\u0142o \u017cycie w walce o woln\u0105 Polsk\u0119.\nDobrze dzi\u015b wszystkim znane szlaki tatrza\u0144skie by\u0142y przed laty niemymi \u015bwiadkami ofiarno\u015bci i determinacji tych ludzi. Pami\u0119\u0107 o nich musi zosta\u0107 przywr\u00f3cona, ich drogi za\u015b na nowo odkryte.\nProjekt zosta\u0142 obj\u0119ty Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy w Stulecie Odzyskania prze Polsk\u0119 Niepodleg\u0142o\u015bci. Wsp\u00f3\u0142organizatorami projektu s\u0105: Instytut Pami\u0119ci Narodowej - Oddzia\u0142 w Warszawie oraz Instytut Polski w Budapeszcie. Organizatorzy dzi\u0119kuj\u0105 za wsparcie sponsorowi - Fundacji Lotto im. Haliny Konopackiej, patronom merytorycznym: Archiwum Akt Nowych i Muzeum Tatrza\u0144skiemu, oraz patronowi medialnemu - \u201eW Sieci Historii\u201d.\n \n1. Kurierzy Tatrza\u0144scy\nIch dzia\u0142alno\u015b\u0107 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jeszcze w trakcie walk we wrze\u015bniu 1939 roku. Pomagali przedosta\u0107 si\u0119 na terytorium W\u0119gier i Rumunii polskim dyplomatom, \u017co\u0142nierzom Wojska Polskiego oraz ludno\u015bci cywilnej zagro\u017conej aresztowaniem.\nGdy na terenach okupowanych zacz\u0119to organizowa\u0107 struktury Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, sta\u0142o si\u0119 niezb\u0119dne utrzymanie \u0142\u0105czno\u015bci z cz\u0142onkami polskiego rz\u0105du na uchod\u017astwie oraz naczelnym wodzem, kt\u00f3rzy do 1940 roku znajdowali si\u0119 we Francji. W Budapeszcie zorganizowano bazy przerzutowe, kt\u00f3re mia\u0142y stanowi\u0107 zaplecze dla kurier\u00f3w przenosz\u0105cych meldunki, dokumenty i pieni\u0105dze niezb\u0119dne dla funkcjonowania podziemia w kraju.\nKomunikacja odbywa\u0142a si\u0119 przez trudne i niebezpieczne szlaki Tatr. Sforsowa\u0107 mogli je tylko najlepsi i najbardziej zuchwali, zaprawieni w g\u00f3rskich wyprawach, przepojeni patriotyzmem i wiar\u0105, doskonale znaj\u0105cy teren ochotnicy. Stali si\u0119 oni wkr\u00f3tce jedn\u0105 z tatrza\u0144skich legend.\nPrzedwojenni sportowcy, przewodnicy tatrza\u0144scy, miejscowi g\u00f3rale, mistrzowie nart.\nTo oni podj\u0119li si\u0119 trudnej dzia\u0142alno\u015bci kurierskiej, prowadz\u0105c swoist\u0105 walk\u0119 z okupantem, kt\u00f3ra mog\u0142a przyprawi\u0107 o \u015bmier\u0107 nie tylko ich, ale tak\u017ce ich bliskich. Wykazywali si\u0119 tym samym ogromnym po\u015bwi\u0119ceniem i mi\u0142o\u015bci\u0105 do Ojczyzny.\nW s\u0142u\u017cb\u0119 kuriersk\u0105 zaanga\u017cowanych by\u0142y dziesi\u0105tki os\u00f3b, r\u00f3wnie\u017c S\u0142owacy i W\u0119grzy, kt\u00f3rzy pomagali na kurierskim szlaku, zapewniaj\u0105c kryj\u00f3wki i transport. W Zakopanem i okolicznych wsiach funkcjonowa\u0142y zakonspirowane lokale kontaktowe, kryj\u00f3wki, magazyny i punkty wyczekiwania dla os\u00f3b przeprowadzanych przez g\u00f3ry.\nWielu kurier\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w ich rodzin swoj\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 na rzecz Ojczyzny przyp\u0142aci\u0142o \u017cyciem, dostaj\u0105c si\u0119 w r\u0119ce niemieckich lub s\u0142owackich s\u0142u\u017cb granicznych. Wielu z\u0142apanych kurier\u00f3w zosta\u0142o zamordowanych w obozach koncentracyjnych lub zam\u0119czonych podczas prowadzonych \u015bledztw. Budynek przedwojennego zakopia\u0144skiego pensjonatu \u201ePalace\u201d sta\u0142 si\u0119 siedzib\u0105 lokalnego Gestapo, a tym samym katowni\u0105 Podhala, niemym \u015bwiadkiem tortur i przes\u0142ucha\u0144 aresztowanych, po kt\u00f3rych do dzi\u015b przetrwa\u0142y w jego podziemiach \u015bcienne podpisy wi\u0119\u017ani\u00f3w.\nPomimo licznych niebezpiecze\u0144stw, drog\u0105 przez Zakopane, Chocho\u0142\u00f3w i Waksmund, a nast\u0119pnie Tatry, Ro\u017cniaw\u0119 i Koszyce do Budapesztu nieprzerwanie przedzierali si\u0119 \u017co\u0142nierze pragn\u0105cy wst\u0105pi\u0107 do formuj\u0105cej si\u0119 na Zachodzie polskiej armii. W drug\u0105 stron\u0119, do kraju transportowano bro\u0144, pieni\u0105dze na potrzeby struktur niepodleg\u0142o\u015bciowych oraz instrukcje ukryte w plecakach lub zaszyte w ubraniach. Przede wszystkim kurierzy nie\u015bli jednak ze sob\u0105 nadziej\u0119 i wiar\u0119 w zwyci\u0119stwo. \u015acigali si\u0119 z niemieckimi szpiclami i wojskiem, zmagali z ci\u0119\u017ckimi warunkami terenowymi i bezwzgl\u0119dnymi si\u0142ami natury. Wielu na tym szlaku pozosta\u0142o na zawsze.\n \n \nBez ich ofiarno\u015bci wr\u00f3g nigdy nie zosta\u0142by pokonany. Dlatego pami\u0119\u0107 o tatrza\u0144skich kurierach Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego nale\u017cy przywr\u00f3ci\u0107. Ich szlaki musz\u0105 zosta\u0107 na nowo odkryte\u2026\n \n2. Zakopane pod niemieck\u0105 okupacj\u0105\nPo wkroczeniu do Zakopanego Niemcy zaj\u0119li wi\u0119kszo\u015b\u0107 hoteli i pensjonat\u00f3w, w kt\u00f3rych zorganizowali szpitale dla swoich rannych \u017co\u0142nierzy oraz domy wypoczynkowe \u201eNur f\u00fcr Deutsche\u201d.\nDo\u015b\u0107 szybko wprowadzili w\u0142asn\u0105 administracj\u0119 oraz otoczyli miasto i g\u00f3ry posterunkami Grenzschutzu. W Zakopanem znalaz\u0142y swoj\u0105 siedzib\u0119 posterunki niemieckiego wywiadu, policji i Gestapo. \n3. Niemiecki terror\nPrzedwojenny pensjonat \u201ePalace\u201d w Zakopanem zosta\u0142 zaj\u0119ty w listopadzie 1939 r. przez Geheime Staatspolizei znane pod ponur\u0105 nazw\u0105 Gestapo. Miejsce to szybko zyska\u0142o miano \u201ekatowni Podhala\u201d ze wzgl\u0119du na bestialstwo, jakiego Niemcy dopuszczali si\u0119 podczas prowadzonych tam przes\u0142ucha\u0144.\nWielu kurier\u00f3w i os\u00f3b cywilnych aresztowanych przez zakopia\u0144skie Gestapo przesz\u0142o tortury w kazamatach \u201ePalace\u201d, w\u015br\u00f3d nich byli m.in.: Helena i Stanis\u0142aw Marusarzowie, Wincenty Galica, W\u0142odzimierz Szyc oraz b\u0142. Piotr Da\u0144kowski.\nWielu zamordowano na miejscu czy w pobliskiej okolicy, jak cho\u0107by na terenie cmentarza przy ul. Nowotarskiej. Jeszcze inni trafili do krakowskiego wi\u0119zienia przy ul. Montelupich, gdzie byli poddawani brutalnemu \u015bledztwu, a nast\u0119pnie rozstrzeliwani w podkrakowskich miejscowo\u015bciach i Puszczy Niepo\u0142omickiej. Kolejnym miejscem ka\u017ani polskich patriot\u00f3w sta\u0142 si\u0119 niemiecki ob\u00f3z koncentracyjny Auschwitz, do kt\u00f3rego ju\u017c w pierwszych transportach przewo\u017ceni byli mieszka\u0144cy Podhala. W ich gronie znale\u017ali si\u0119 m.in. Wincenty Galica, Bronis\u0142aw Czech, Stanis\u0142aw Fr\u0105czysty czy Zofia Marusarz\u00f3wna. Szacuje si\u0119, \u017ce do siedziby Gestapo w \u201ePalace\u201d trafi\u0142o ok. 2000 os\u00f3b, z czego zamordowanych zosta\u0142o ok. 400.\nSchroniska g\u00f3rskie zosta\u0142y przej\u0119te przez niemiecki Grenzschutz, tj. stra\u017c graniczn\u0105, kt\u00f3ra patrolowa\u0142a pasma g\u00f3rskie oraz szlaki turystyczne w Tatrach.\n \n4. Niez\u0142omne kurierki\nDzia\u0142alno\u015b\u0107 kurier\u00f3w nie by\u0142aby mo\u017cliwa bez zorganizowania punkt\u00f3w kontaktowych na terenie Zakopanego, Ko\u015bcielisk, Chocho\u0142owa i wielu okolicznych miejscowo\u015bci.\nPunkty te mie\u015bci\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w domach okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w, do kt\u00f3rych \u0142\u0105cznicy dostarczali \u201eprzesy\u0142ki\u201d przywiezione przez z nich z Warszawy b\u0105d\u017a Krakowa. Stamt\u0105d odbierali je kurierzy, po czym ruszali w dalsz\u0105 drog\u0119 przez Tatry do Budapesztu. W punktach kontaktowych ukrywali si\u0119 \u017co\u0142nierze Wojska Polskiego oraz osoby cywilne pragn\u0105ce przedosta\u0107 si\u0119 na terytorium W\u0119gier, a nast\u0119pnie do Francji. Punkty te by\u0142y te\u017c kryj\u00f3wkami dla kurier\u00f3w powracaj\u0105cych z poczt\u0105 do kraju.\nMie\u015bci\u0142y si\u0119 one cz\u0119sto w bliskim s\u0105siedztwie obiekt\u00f3w zajmowanych przez Niemc\u00f3w. Niekt\u00f3re z budynk\u00f3w, jak cho\u0107by pensjonat \u201eStokrotka\u201d, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 200-300 m od siedziby Gestapo w \u201ePalace\u201d, czy pensjonat \u201eTelimena\u201d, przeznaczony wy\u0142\u0105cznie dla \u017co\u0142nierzy Wehrmachtu, istniej\u0105 do dzi\u015b.\n\u201eTelimen\u0119\u201d w czasie okupacji niemieckiej dzier\u017cawi\u0142a Maria Drzewiecka, prowadz\u0105c jednocze\u015bnie punkt kontaktowy dla kurier\u00f3w Oddzia\u0142u \u0141\u0105czno\u015bci Konspiracyjnej Komendy G\u0142\u00f3wnej AK, dzia\u0142aj\u0105cego pod kryptonimem \u201eZagroda\u201d. Jej c\u00f3rka Stanis\u0142awa Drzewiecka, \u0142\u0105czniczka kom\u00f3rki \u201eZagroda\u201d przewozi\u0142a do Krakowa bro\u0144 i pieni\u0105dze przekazywane przez kurier\u00f3w z Budapesztu.\nW sierpniu 1941 r. obie kobiety zosta\u0142y aresztowane przez zakopia\u0144skie Gestapo. Po wst\u0119pnych przes\u0142uchaniach w \u201ePalace\u201d Maria Drzewiecka zosta\u0142a przewieziona do Krakowa i osadzona na kobiecym oddziale wi\u0119zienia przy ul. Montelupich. Po brutalnym \u015bledztwie panie Drzewieckie zosta\u0142y wywiezione do KL Auschwitz, gdzie w pa\u017adzierniku 1942 r. je zamordowano.\nWiktoria Fedak\u00f3wna ps. \u201eU\u015bka\u201d, urodzona w 1917 r., przed wojn\u0105 by\u0142a studentk\u0105 Wy\u017cszej Szko\u0142y Dziennikarskiej w Warszawie. Po zamieszkaniu jesieni\u0105 1939 r. w Zakopanem, w nale\u017c\u0105cej do jej matki Marii wilii \u201eDafne\u201d przy ul. Jagiello\u0144skiej 10, prowadzi\u0142a punkt przerzutowy dla kurier\u00f3w \u0142\u0105czno\u015bci zagranicznej z krajem - Oddzia\u0142 \u0141\u0105czno\u015bci Konspiracyjnej Komendy G\u0142\u00f3wnej AK. Obie kobiety zosta\u0142y aresztowane przez Gestapo 20 lutego 1940 r. Po pobycie w katowni Podhala \u201ePalace\u201d przewieziono je do wi\u0119zienia przy ul. Montelupich w Krakowie. Wiktoria, chc\u0105c ratowa\u0107 matk\u0119, wzi\u0119\u0142a ca\u0142a win\u0119 na siebie. Zosta\u0142a skazana na \u015bmier\u0107, a nast\u0119pnie zamordowana w lipcu 1940 r.\nMaria Badkiewicz, konspiratorka zamieszka\u0142a w Nowym Targu, zajmowa\u0142a si\u0119 przerzutami przez zielon\u0105 granic\u0119 ochotnik\u00f3w do Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie, organizowa\u0142a ponadto kwatery dla kurier\u00f3w. Aresztowana, wi\u0119ziona i przes\u0142uchiwana w \u201ePalace\u201d w Zakopanem. Przewieziona 12 wrze\u015bnia 1941 r. do wi\u0119zienia w Tarnowie, sk\u0105d wywieziono j\u0105 do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Ravensbr\u00fcck, gdzie w 1943 r. zosta\u0142a zg\u0142adzona.\nMaria Ku\u0142ach zamieszka\u0142a w Zakopanem, w po\u0142owie 1939 r. zosta\u0142a zwerbowana przez J\u00f3zefa Bachled\u0119\u2013Szelig\u0119 do Tajnej Organizacji Wojskowej powo\u0142anej do \u017cycia przez Oddzia\u0142 II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na wypadek wojny. Aresztowana przez Niemc\u00f3w w 1941 r., wi\u0119ziona i torturowana w \u201ePalace\u201d w Zakopanem i wi\u0119zieniu przy ul. Montelupich w Krakowie. Wywieziona 27 kwietnia 1942 r. pierwszym transportem wi\u0119\u017aniarek z Krakowa do KL Auschwitz (otrzyma\u0142a nr. obozowy 6859). Tam te\u017c zosta\u0142a zamordowana.\n \n5. Lista pierwszych tatrza\u0144skich kurier\u00f3w (niekompletna):\nBobowski Jan - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dBalcarek- Bobowska Ma\u0142gorzata - 1940 \u2013 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dDancyszyn Zbigniew - aresztowany w po\u0142owie 1940 r., zamordowany w KL AuschwitzFr\u0105czysty Andrzej - w po\u0142owie 1940 r. przedosta\u0142 si\u0119 na Zach\u00f3dFr\u0105czysty Gustaw - w 1943 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na ZachodzieFr\u0105czysty Stanis\u0142aw - od 1941 r. kurier organizacji o zabarwieniu politycznym, aresztowany w lutym 1942 rokuFreisler Jan \u2013 od 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105duGrodzicki Feliks - od po\u0142owy 1940 r. mianowany zast\u0119pc\u0105 kierownika przerzutu do kraju, w 1943 r. przeszed\u0142 do pracy w krajuGrzyb Stefan - aresztowany w 1941 r.Klaper Feliks - zastrzelony przez Niemc\u00f3w w czasie ucieczki z wi\u0119zieniaKoterba Franciszek - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dKula Jan - od lutego 1940 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie Kula Stanis\u0142aw - od maja 1940 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie Krzeptowski J\u00f3zef - od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105duLenc Rudolf - od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105duLe\u015bniak Ludwika - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201d\u0141o\u017ca\u0144ski Jan - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dMarek Antoni - aresztowany pod koniec 1940 r.; rozstrzelanyMastalski J\u00f3zef - w po\u0142owie 1940 r. przeszed\u0142 na Zach\u00f3dMastalski Maciej - w po\u0142owie 1940 r. przeszed\u0142 na Zach\u00f3dMastalski Wojciech \u201eLewy\u201d- przeszed\u0142 do krajuMastalski Wojciech \u201ePrawy\u201d- przeszed\u0142 do krajuMarusarz\u00f3wna Helena - aresztowana w 1940 r.; zamordowana w Podg\u00f3rskiej WoliMarusarz Stanis\u0142aw - od 1942 r. przebywa\u0142 w obozie uchod\u017ac\u00f3w cywilnych na W\u0119grzechMotyka Stanis\u0142aw - w 1941 r. uton\u0105\u0142 w DunajuNowak Jan - aresztowany w po\u0142owie 1941 r.Paczy\u0144ski Leon - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dPodstawski Jan - od 1942 r. zaanga\u017cowany w dzia\u0142alno\u015b\u0107 przerzutu \u017byd\u00f3w na S\u0142owacj\u0119Podczerwi\u0144ski Andrzej - od czerwca 1940 r. w Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie Przybylski Bronis\u0142aw- aresztowany w 1940 r.Roman Franciszek - przeszed\u0142 do partyzantkiRoj-G\u0105sienica W\u0142adys\u0142aw - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dSamardak J\u00f3zef - od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105duSo\u0142tysik Kazimierz - aresztowany w 1941 r.Steczowicz Anna - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dStramka Roman - od po\u0142owy 1940 r. kurier Delegatury Rz\u0105duSzczudlik Antoni - aresztowany w maju 1940 r.Szyc W\u0142odzimierz - zgin\u0105\u0142 tragicznie w maju 1941 r. w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciachTa\u0144ska-Kwapi\u0144ska Izabella - w 1940 r. zdekonspirowana jako kurier; przesz\u0142a do pracy w krajuWilk-Gackowa Zofia - 1940- 1944, kurier Bazy \u201eRomek\u201d- \u201eLiszt\u201dWr\u00f3blewski Aleksander \u2013 w 1940 r. skierowany do Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie Wrzesiak Czes\u0142aw - w 1943 r. Polskich Si\u0142ach Zbrojnych na Zachodzie \u017burowska Halina - w czerwcu 1940 r. przesz\u0142a do pracy w krajuJuh\u00e1sz Emma - 1940- 1944, w\u0119gierski kurier-przewodnik do granicy s\u0142owackiejJuh\u00e1sz Ern\u0151 (brat Emmy) \u2013 w\u0119gierski kurier-przewodnik do granicy s\u0142owackiej; zgin\u0105\u0142 26 pa\u017adziernika 1941 r. pod Tobrukiem walcz\u0105c w szeregach wojska polskiego\n6. Tatrza\u0144scy przewodnicy\nJ\u00f3zef Krzeptowski \u201eUjek\u201d urodzi\u0142 si\u0119 w 1904 roku w Krzept\u00f3wkach. W wieku 19 lat zosta\u0142 przewodnikiem tatrza\u0144skim II klasy, a w 1934 r. - cz\u0142onkiem Tatrza\u0144skiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. W latach 1934-1938 r. przekracza\u0142 nielegalnie granic\u0119 z Czechos\u0142owacj\u0105 przenosz\u0105c z Polski korespondencj\u0119 skierowan\u0105 do Wincentego Witosa, kt\u00f3ry wyemigrowa\u0142 po przewrocie majowym.\nW maju 1939 roku J\u00f3zef wst\u0105pi\u0142 do grupy sabota\u017cowo-dywersyjnej zorganizowanej przez Oddzia\u0142 II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na wypadek wojny. Od pa\u017adziernika 1939 r. do roku 1944 nieprzerwanie pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 kuriersk\u0105 w strukturach ZWZ-AK, \u0141\u0105czno\u015b\u0107 Zagraniczna Z.G. A.K. \u201eZagroda\u201d, przeprowadzaj\u0105c \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego, przenosz\u0105c pieni\u0105dze, dokumenty i meldunki. Nazywany by\u0142 \u201eKr\u00f3lem kurier\u00f3w tatrza\u0144skich\u201d.\nW 1945 r., po zako\u0144czeniu wojny J\u00f3zef Krzeptowski zosta\u0142 aresztowany przez NKWD i zes\u0142any za sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w AK do sowieckiego \u0142agru w g\u00f3rach A\u0142taj. Po trzech latach pobytu w gu\u0142agu powr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego i w ukochane g\u00f3ry, podj\u0105\u0142 prac\u0119 jako przewodnik tatrza\u0144ski. Zmar\u0142 13 kwietnia 1971 r.\nWac\u0142aw Felczak urodzi\u0142 si\u0119 w Gulbicach 29 maja 1916 r. w rodzinie Antoniego i Michaliny z Pa\u0142czy\u0144skich, kt\u00f3rej przodkowie za udzia\u0142 w powstaniu listopadowym i styczniowym zostali zes\u0142ani na Syberi\u0119.\nPo maturze uzyskanej w 1934 r. w Toruniu rozpocz\u0105\u0142 studia historyczne na Uniwersytecie Pozna\u0144skim. Tam, za namow\u0105 jednego z profesor\u00f3w, podj\u0105\u0142 nauk\u0119 j\u0119zyka w\u0119gierskiego i zainteresowa\u0142 si\u0119 histori\u0105 stosunk\u00f3w polsko \u2013 w\u0119gierskich. W sierpniu 1936 r. po raz pierwszy wyjecha\u0142 na W\u0119gry, na letni kurs nauki j\u0119zyka w\u0119gierskiego. J\u0119zyk ten bardzo szybko znakomicie opanowa\u0142. Czas od 1938 do po\u0142owy 1939 r. sp\u0119dzi\u0142 na W\u0119grzech, gdzie studiowa\u0142 histori\u0119 tego kraju i zbiera\u0142 materia\u0142y do pracy doktorskiej. Wybuch II wojny \u015bwiatowej zniweczy\u0142 plany Felczaka. Po nieudanej pr\u00f3bie przedostania si\u0119 do Francji, do formuj\u0105cego si\u0119 tam Wojska Polskiego, Wac\u0142aw wr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, gdzie nawi\u0105za\u0142 kontakt z organizacjami konspiracyjnymi. Centralny Komitet Organizacji Niepodleg\u0142o\u015bciowej powierzy\u0142 mu zadanie przedostania si\u0119 do Budapesztu i zorganizowania plac\u00f3wki odpowiedzialnej za \u0142\u0105czno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy rz\u0105dem polskim w Pary\u017cu a strukturami konspiracyjnymi w kraju. Znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka oraz zawarte przed wojn\u0105 znajomo\u015bci u\u0142atwi\u0142y Wac\u0142awowi Felczakowi realizacj\u0119 tej misji.\n[caption id=\"attachment_12344\" align=\"aligncenter\" width=\"297\"] Wac\u0142aw Felczak, Wikimedia Commons[\/caption]\nPlac\u00f3wka nadzorowana przez Felczaka zapewnia\u0142a \u0142\u0105czno\u015b\u0107 kuriersk\u0105 na trasie Warszawa - Budapeszt nieprzerwanie do 1944 r., kiedy to na terytorium W\u0119gier wkroczy\u0142y wojska niemieckie. Tak\u017ce i sam Wac\u0142aw kilkadziesi\u0105t razy pokonywa\u0142 tras\u0119 Budapeszt \u2013 Zakopane, przenosz\u0105c dokumenty, rozkazy i pieni\u0105dze.\nKoniec wojny nie oznacza\u0142 dla Wac\u0142awa Felczaka zako\u0144czenia dzia\u0142alno\u015bci kurierskiej. Podj\u0105\u0142 studia historyczne na paryskiej Sorbonie i jako zaufany emisariusz rz\u0105du emigracyjnego kursowa\u0142 pomi\u0119dzy Londynem a Warszaw\u0105. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie umkn\u0119\u0142a uwadze komunistycznego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3ry rozes\u0142a\u0142 za nim listy go\u0144cze. Nie zniech\u0119ci\u0142o go to jednak do kontynuowania misji.\nW 1948 roku zosta\u0142 zatrzymany przez czeskie StB i przekazany polskiemu MBP. Osadzony w wi\u0119zieniu na Mokotowie w pawilonie X w roku 1951 zosta\u0142 skazany na kar\u0119 do\u017cywotniego wi\u0119zienia. Przetrzymywany w wi\u0119zieniach na Mokotowie, w Rawiczu i we Wronkach przeszed\u0142 przez liczne przes\u0142uchania i tortury, kt\u00f3re odbi\u0142y si\u0119 na jego zdrowiu. Wyszed\u0142 na wolno\u015b\u0107 w wyniku amnestii w 1957 r.\nJako kurier AK w czasie okupacji niemieckiej, a nast\u0119pnie kurier rz\u0105du londy\u0144skiego i wi\u0119zie\u0144 polityczny Wac\u0142aw Felczak by\u0142 przez komunist\u00f3w prze\u015bladowany, mia\u0142 problemy ze znalezieniem pracy. W 1958 r. przyj\u0119to go do Katedry Historii Powszechnej Nowo\u017cytnej i Najnowszej na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. Tam kontynuowa\u0142 przerwan\u0105 przed wojn\u0105 rozpraw\u0119 doktorsk\u0105 pt. \u201eW\u0119gierska polityka narodowo\u015bciowa przed wybuchem powstania 1848 roku\u201d. W latach 70-tych i 80-tych by\u0142 przewodnicz\u0105cym Komisji Historycznej Polsko-W\u0119gierskiej, nale\u017ca\u0142 do kilku w\u0119gierskich towarzystw naukowych, anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w utworzenie Katedry Hungarystyki na Uniwersytecie Warszawskim.\nWac\u0142aw Felczak by\u0142 ambasadorem spraw w\u0119gierskich w Polsce i polskich na W\u0119grzech. Zmar\u0142 23 pa\u017adziernika 1994 roku w Warszawie, w rocznic\u0119 wybuchu powstania antykomunistycznego w Budapeszcie. Zosta\u0142 pochowany na cmentarzu na P\u0119ksowym Brzyzku w Zakopanem.\nW 1944 r. odznaczono go za dzia\u0142alno\u015b\u0107 kuriersk\u0105 i odwag\u0119 Orderem Krzy\u017ca Virtuti Militari V klasy. Po\u015bmiertnie uhonorowany zosta\u0142 Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski \u201ePolonia Restituta.\u201d \nStanis\u0142aw Fr\u0105czysty urodzi\u0142 si\u0119 5 lutego 1917 roku w Chocho\u0142owie. Nale\u017ca\u0142 do miejscowego Zwi\u0105zku Strzeleckiego, uprawia\u0142 sport, bra\u0142 udzia\u0142 w centralnych biegach narodowych w Warszawie, marszach kadr\u00f3wki, rajdzie Sulej\u00f3wek-Belweder, zimowym marszu szlakiem II Brygady w Karpatach oraz na trasie Zu\u0142\u00f3w-Wilno.\nStopie\u0144 strzelca otrzyma\u0142 w Zwi\u0105zku Strzeleckim, gdzie przeszed\u0142 szkolenie wojskowe.\nW czerwcu 1939 r. z\u0142o\u017cy\u0142 przysi\u0119g\u0119 i zosta\u0142 cz\u0142onkiem Dywersji Pozafrontowej. Do tej\u017ce formacji nale\u017celi r\u00f3wnie\u017c jego dwaj bracia: Gustaw i Franciszek (Franciszek bra\u0142 udzia\u0142 w wojnie polsko-bolszewickiej i r\u00f3wnie\u017c by\u0142 kurierem).\nStanis\u0142aw podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Komitetem Pomocy Wi\u0119\u017aniom. Zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do Niemc\u00f3w o uwolnienie swego 75-letniego, schorowanego ojca, za co zosta\u0142 aresztowany 19 listopada 1939 r. Zwolniony w lutym 1940 r., postanowi\u0142 opu\u015bci\u0107 kraj przedostaj\u0105c si\u0119 przez Tatry i S\u0142owacj\u0119 do Budapesztu.\nW Budapeszcie zosta\u0142 kurierem w Bazie ZWZ \u201eRomek\u201d kierowanej przez pp\u0142k. Jana Mazurkiewicza. W pocz\u0105tkowej fazie swojej dzia\u0142alno\u015bci Fr\u0105czysty przenosi\u0142 pieni\u0105dze i korespondencj\u0119 ZWZ. Latem 1941 r. przeprowadzi\u0142 na W\u0119gry dw\u00f3ch zbieg\u0142ych lotnik\u00f3w brytyjskich.\nW pa\u017adzierniku 1941 r. z Budapesztu na terytorium okupowanego kraju przeprowadzi\u0142 marsza\u0142ka Edwarda Rydza-\u015amig\u0142ego wraz z wicewojewod\u0105 tarnopolskim Bazylim Rogowskim.\nW nocy z 21 na 22 lutego 1942 r. zosta\u0142 aresztowany przez Niemc\u00f3w w Czerwiennem, a nast\u0119pnie przewieziony do \u201ePalace\u201d. Okrutnie bity i torturowany, nie przyzna\u0142 si\u0119 do dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej. Z zakopia\u0144skiej katowni Gestapo trafi\u0142 do krakowskiego wi\u0119zienia przy ul. Montelupich, gdzie kontynuowano przes\u0142uchania. 26 marca 1942 r. zosta\u0142 przewieziony do KL Auschwitz-Birkenau, gdzie w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142ania obozowego ruchu oporu. 7 grudnia 1944 r. przeniesiono go do KL Buchenwald. Tam pracowa\u0142 w fabryce broni. Uciek\u0142 10 lutego 1945 r., lecz zosta\u0142 schwytany i odes\u0142any do obozu, gdzie doczeka\u0142 oswobodzenia przez Amerykan\u00f3w 11 kwietnia 1945 r. i po kilku miesi\u0105cach powr\u00f3ci\u0142 do kraju. W 1949 r. zosta\u0142 ponownie aresztowany, tym razem przez UB, pod zarzutem wsp\u00f3\u0142pracy z obcym wywiadem. Poddano go po raz kolejny brutalnemu \u015bledztwu. Nie znajduj\u0105c dowod\u00f3w, zwolniono go po kilku tygodniach.\nZmar\u0142 7 lutego 2009 r. w Chocho\u0142owie.\nW\u0142odzimierz Szyc (ps. \u201eCzarski\u201d, \u201eBiegacz\u201d) urodzi\u0142 si\u0119 13 listopada 1916 r. Jako porucznik Wojska Polskiego wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 walkach Samodzielnej Grupy Operacyjnej \u201ePolesie\u201d, ko\u0144cz\u0105c szlak bojowy pod Kockiem, w ostatniej bitwie kampanii 1939 r. Zosta\u0142 za to odznaczony Krzy\u017cem Walecznych. Nast\u0119pnie s\u0142u\u017cy\u0142 jako kurier tatrza\u0144ski na trasie Warszawa - Zakopane - Budapeszt. Aresztowany 20 lutego 1940 r. przez Gestapo w willi \u201eDafne\u201d, zosta\u0142 przewieziony do zakopia\u0144skiego \u201ePalace\u201d. Tam podj\u0105\u0142 skuteczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 ucieczki, gubi\u0105c po\u015bcig Gestapo i docieraj\u0105c do Murzasichla, gdzie znajomi g\u00f3rale pomogli mu zdj\u0105\u0107 kajdany, kt\u00f3re wrzucili nast\u0119pnie do studni (kajdany te znajduj\u0105 si\u0119 obecnie na ekspozycji w budynku \u201ePalace\u201d).\nPo odpoczynku Szyc uda\u0142 si\u0119 do Poronina, gdzie mieszka\u0142 w willi in\u017cyniera Karola Stryjewskiego. Po kilku tygodniach ukrywania si\u0119 powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy, gdzie dalej prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kuriersk\u0105, organizuj\u0105c trasy przerzutowe.\nZgin\u0105\u0142 zastrzelony 24 maja 1941 r., w niewyja\u015bnionych do dzi\u015b okoliczno\u015bciach.\n \n7. Narty by\u0142y z drewna, ale ludzie z \u017celaza\nHelena Marusarz\u00f3wna, ur. 17 stycznia 1918 r. w Zakopanem. Siedmiokrotna mistrzyni Polski w konkurencjach alpejskich, najlepsza polska zawodniczka narciarska w latach 1936-1939.\nZ chwil\u0105 wybuchu II wojny \u015bwiatowej we wrze\u015bniu 1939 roku zaanga\u017cowa\u0142a si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 jako kurier na trasie Zakopane \u2013 Budapeszt. Tras\u0105 wiod\u0105c\u0105 przez Tatry i S\u0142owacj\u0119 do Budapesztu przenosi\u0142a rozkazy, meldunki oraz pieni\u0105dze na dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. \nAresztowana przez \u017candarm\u00f3w s\u0142owackich 25 marca 1940 r., zosta\u0142a przekazana Gestapo. Wi\u0119ziono j\u0105 w Preszowie, Muszynie i Nowym S\u0105czu. Torturowana, nie wyjawi\u0142a swoim oprawcom \u017cadnych informacji na temat dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej - ani swojej, ani innych os\u00f3b. Przewieziono j\u0105 do celi \u015bmierci w Tarnowie. 12 wrze\u015bnia 1941 r. zosta\u0142a rozstrzelana w Podg\u00f3rsiej Woli.\nPo\u015bmiertnie odznaczona zosta\u0142a dwukrotnie Medalem Wojska Polskiego, a tak\u017ce Krzy\u017cem Walecznych, Krzy\u017cem Armii Krajowej oraz Krzy\u017cem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.\nJan Marusarz, ur. w 1912 w Zakopanem. Mistrz narciarski W\u0119gier z 1933 r. Startowa\u0142 w Mistrzostwach \u015awiata w Zakopanem w 1939 r.\nNa pocz\u0105tku II wojny \u015bwiatowej zosta\u0142 kurierem tatrza\u0144skim, jako osobisty kurier polskiego attach\u00e9 wojskowego w Budapeszcie przenosi\u0142 tajne, wojskowe informacje. W roku 1940 przeprowadzi\u0142 z Budapesztu do Zakopanego Krystyn\u0119 Skarbek \u2013 Gi\u017cyck\u0105, s\u0142ynn\u0105 polsk\u0105 agentk\u0119 tajnej s\u0142u\u017cby brytyjskiej (SOE i SIS).\nPo wpadce swojego brata Stanis\u0142awa i siostry Heleny Jan przedosta\u0142 si\u0119 przez W\u0119gry i Jugos\u0142awi\u0119 do Palestyny, gdzie zosta\u0142 \u017co\u0142nierzem Samodzielnej Brygady Strzelc\u00f3w Karpackich.\nWalczy\u0142 pod Tobrukiem, gdzie zosta\u0142 ranny. Po wojnie prosto z Anglii wyjecha\u0142 do Kanady, gdzie sp\u0119dzi\u0142 reszt\u0119 \u017cycia.\nZmar\u0142 2 listopada 1991 r. w Vancouver. Jego prochy zosta\u0142y rozsypane na skoczni narciarskiej - miejscu, kt\u00f3re by\u0142o tak bliskie jego sercu.\nStanis\u0142aw Marusarz urodzi\u0142 si\u0119 18 czerwca 1913 roku w Zakopanem. Pi\u0119ciokrotny reprezentant Polski w Olimpijskich Igrzyskach Zimowych: w 1932 r. w Lake Placid, w 1936 r. w Garmisch-Partenkirchen, w 1948 r. w St.Moritz, w 1952 r. w Oslo oraz w 1956 r. w Cortinie, gdzie otworzy\u0142 konkurs skok\u00f3w. Siedmiokrotny uczestnik Mistrzostw \u015awiata, rekordzista \u015bwiata w Planicy w 1935 r., wicemistrz \u015bwiata z Lahti w 1938 r., wielokrotny mistrz polski (22), mi\u0119dzynarodowy Mistrz Jugos\u0142awii i Niemiec w skokach w 1933 r., mistrz Czechos\u0142owacji w skokach w 1934 i 1946 r., mistrz Anglii w zje\u017adzie-Wengen w 1935 r., Mistrz Anglii w biegach w 1937 r.\nW czasie II wojny \u015bwiatowej pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 jako kurier w strukturach SZP-ZWZ-AK na trasie Zakopane - Budapeszt, przenosz\u0105c dokumenty, rozkazy i pieni\u0105dze na potrzeby dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej, przeprowadza\u0142 te\u017c \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego. Z\u0142apany przez Niemc\u00f3w, skazany na kar\u0119 \u015bmierci, zosta\u0142 osadzony w wi\u0119zieniu przy ul. Montelupich w Krakowie, z kt\u00f3rego uciek\u0142 oddaj\u0105c skok z celi po\u0142o\u017conej na drugim pi\u0119trze.\nStanis\u0142aw Marusarz by\u0142 tak\u017ce projektantem i konstruktorem wielu skoczni narciarskich. Uprawia\u0142 sporty motocyklowe, startuj\u0105c miedzy innymi w Mi\u0119dzynarodowych Rajdach Tatrza\u0144skich.\nZmar\u0142 29 pa\u017adziernika 1993 r. na zawa\u0142 serca podczas pogrzebu Wac\u0142awa Felczaka, swojego dow\u00f3dcy z czas\u00f3w okupacji w Zakopanem.\nOdznaczony Krzy\u017cem Srebrnym Virtuti Militari, Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzy\u017cem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzy\u017cem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, dwukrotnie Krzy\u017cem Walecznych, Z\u0142otym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi, Krzy\u017cem Armii Krajowej, dwukrotnie Medalem Wojska, Medalem Zwyci\u0119stwa i Wolno\u015bci 1945, Honorow\u0105 Odznak\u0105 \u017bo\u0142nierza Komendy G\u0142\u00f3wnej AK oraz Zas\u0142u\u017conego Mistrza Sportu 1951.\n \n8. Ludzie g\u00f3r na tatrza\u0144skich szlakach\nWanda Modlibowska urodzi\u0142a si\u0119 9 listopada 1909 r. w Czachorowie. Ucz\u0119szcza\u0142a do szko\u0142y prowadzonej przez Siostry Sercanki w Polskiej Wsi ko\u0142o Pobiedzisk, uko\u0144czy\u0142a gimnazjum humanistyczne im. Kr\u00f3lowej Jadwigi w Poznaniu, gdzie w roku 1929 uzyska\u0142a matur\u0119. Dalsz\u0105 edukacj\u0119 kontynuowa\u0142a rozpoczynaj\u0105c studia na Wydziale Chemii Uniwersytetu Pozna\u0144skiego, kt\u00f3re uko\u0144czy\u0142a w 1937 r. z tytu\u0142em magistra w zakresie chemii nieorganicznej.\nOd roku 1930 cz\u0142onek Aeroklubu Pozna\u0144skiego, w kt\u00f3rym w listopadzie 1932 r. zosta\u0142a pierwszym prezesem sekcji szybowcowej. W 1935 r. jako jedna z pierwszych kobiet w Polsce uko\u0144czy\u0142a kurs instruktor\u00f3w szybowcowych, zdobywaj\u0105c licencj\u0119 instruktorsk\u0105. W 1937 r. pobi\u0142a sze\u015b\u0107 rekord\u00f3w Polski.\nPodczas wojny obronnej 1939 r. zosta\u0142a powo\u0142ana jako podporucznik pilot do eskadry sztabowej, w kt\u00f3rej wykona\u0142a 6 lot\u00f3w \u0142\u0105cznikowych samolotem RWD-13. Po kl\u0119sce wrze\u015bniowej przedosta\u0142a si\u0119 do Rumunii, sk\u0105d na polecenie gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego zosta\u0142a wezwana do Francji. Tam przesz\u0142a specjalne przeszkolenie w zakresie szyfrowania. W maju 1940 r. wr\u00f3ci\u0142a do kraju wraz z trojk\u0105 kurier\u00f3w AK, aby podj\u0105\u0107 prac\u0119 w Delegaturze Rz\u0105du na Kraj. Do roku 1941 sze\u015bciokrotnie pokonywa\u0142a tras\u0119 z Warszawy do Budapesztu, przechodz\u0105c przez Tatry jako kurier Delegatury Rz\u0105du. \nOdznaczona m.in. Warszawskim Krzy\u017cem Powsta\u0144czym, Srebrnym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi oraz Krzy\u017cem Walecznych.\nZmar\u0142a 11 lipca 2001 r. w \u0141\u0119\u017ceczkach. \nJan Bobowski, ur. 17 pa\u017adziernika 1917 roku w Zakopanem. W okresie mi\u0119dzywojennym by\u0142 zawodnikiem narciarskim, w roku 1939 reprezentowa\u0142 Polsk\u0119 w zawodach FIS odbywaj\u0105cych si\u0119 w Zakopanem.\nPodczas II wojny \u015bwiatowej bra\u0142 czynny udzia\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej. Po ucieczce z niemieckiej niewoli powr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego. Na pocz\u0105tku 1940 r. nawi\u0105za\u0142 kontakt ze strukturami Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, po czym przedosta\u0142 si\u0119 na W\u0119gry, gdzie wst\u0105pi\u0142 do s\u0142u\u017cby jako kurier w bazie przerzutowej \u201eRomek\u201d. Misj\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0142 do roku 1944, przemierzaj\u0105c trasy Zakopane - Budapeszt oraz Waksmund \u2013 Spisz - Budapesztu. Po zako\u0144czeniu wojny wr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego, uko\u0144czy\u0142 studia in\u017cynierskie. Zmar\u0142 9 marca 1970 r. w Zakopanem.\nOdznaczony Krzy\u017cem Walecznych oraz Medalem Zwyci\u0119stwa i Wolno\u015bci.\nW\u0142adys\u0142aw Roj-G\u0105sienica, ur. 18 czerwca 1917 roku w Zakopanem. W okresie mi\u0119dzywojennym uprawia\u0142 narciarstwo, podczas zawod\u00f3w FIS w 1939 r. reprezentowa\u0142 Polsk\u0119 w kombinacji klasycznej i skokach.\nUczestnik kampanii wrze\u015bniowej 1939 r., uciek\u0142 z niewoli niemieckiej i wr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego. Po nawi\u0105zaniu kontaktu ze strukturami Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego wyruszy\u0142 przez Tatry do Budapesztu. W latach 1940-1942 s\u0142u\u017cy\u0142 jako kurier Bazy \u201eRomek\u201d. Nast\u0119pnie, do 1943 r. pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 przewodnika na granicy w\u0119giersko-jugos\u0142owia\u0144skiej, pomagaj\u0105c Polakom, kt\u00f3rzy chcieli do\u0142\u0105czy\u0107 do oddzia\u0142\u00f3w wojska polskiego na Zachodzie. Od roku 1943 wr\u00f3ci\u0142 na tras\u0119 przerzutow\u0105 Zakopane - Budapeszt.\nPo zako\u0144czeniu wojny powr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego i do narciarstwa. Zosta\u0142 cz\u0142onkiem TOPR (nast\u0119pnie GOPR).\nZmar\u0142 7 maja 1991 roku w Zakopanem.\nJan i Stanis\u0142aw Kulowie\nJan urodzi\u0142 si\u0119 2 lutego 1922 r. w Zakopanem. Karier\u0119 sportow\u0105 rozpocz\u0105\u0142 od udzia\u0142u w zawodach dla dzieci o nagrod\u0119 Kornela Makuszy\u0144skiego. Uprawia\u0142 skoki narciarskie i biegi zjazdowe. W wieku 17 lat jako najm\u0142odszy zawodnik reprezentowa\u0142 Polsk\u0119 w zawodach zimowych FIS 1939, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 w Zakopanem. Uplasowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas na 11. pozycji. W tym samym roku w mi\u0119dzynarodowych zawodach w Feldbergu w Niemczech zaj\u0105\u0142 drugie miejsce. Do roku 1939 zdoby\u0142 cztery tytu\u0142u Mistrza Polski Junior\u00f3w w skokach.\nPo kl\u0119sce wrze\u015bniowej Jan Kula wst\u0105pi\u0142 do struktur niepodleg\u0142o\u015bciowych. Zosta\u0142 kurierem na trasie Zakopane - Budapeszt. 1 kwietnia 1940 r. na skutek donosu Niemcy aresztowali jego matk\u0119 i siostr\u0119. Przechodz\u0105c przez Tatry, Koszyce, Budapeszt oraz Split Jan Kula trafi\u0142 do Francji, gdzie wst\u0105pi\u0142 do II Dywizji Strzelc\u00f3w Pieszych, 4 Warszawskiego Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Pieszych. Za wyj\u0105tkow\u0105 odwag\u0119, kt\u00f3r\u0105 wyr\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 w walce, zosta\u0142 odznaczony orderem Croix de Guerre z Gawiazd\u0105 oraz Krzy\u017cem Walecznych. W walkach pod Belford zosta\u0142 ranny w nog\u0119. Koledzy zabrali Jana Kul\u0119 z pola walki i przekroczyli granic\u0119 francusko- szwajcarsk\u0105, gdzie zostali internowani przez Szwajcar\u00f3w. Tam Jan przeszed\u0142 operacj\u0119 nogi, w wyniku kt\u00f3rej sta\u0142a si\u0119 ona kr\u00f3tsza o 2 cm. Podczas przepustki w 1941 r. Jan Kula uda\u0142 si\u0119 do Aros, gdzie odbywa\u0142 si\u0119 konkurs skok\u00f3w. Umo\u017cliwiono mu tam oddanie skoku poza konkursem. Osi\u0105gn\u0105\u0142 wynik 67 m, ustanawiaj\u0105c nowy rekord skoczni, co wywo\u0142a\u0142o og\u00f3lne wzburzenie strony niemieckiej. Jan Kula wr\u00f3ci\u0142 do obozu, gdzie zosta\u0142 przyj\u0119ty z honorami nie tylko przez koleg\u00f3w, ale i Szwajcar\u00f3w.\nW 1946 roku Jan Kula powr\u00f3ci\u0142 do kraju, do Zakopanego oraz do aktywno\u015bci sportowej. W latach 1947 i 1950 zdoby\u0142 tytu\u0142 mistrza, natomiast w latach 1948, 1953 i 1954 \u2013 tytu\u0142 wicemistrza Polski w skokach narciarskich. \nZmar\u0142 6 kwietnia 1995 r. w Zakopanem.\nStanis\u0142aw, ur. 14 lutego 1920 roku w Zakopanem. Podobnie jak jego m\u0142odszy brat Jan, r\u00f3wnie\u017c Stanis\u0142aw przejawia\u0142 zainteresowanie sportami zimowymi. Podczas Mistrzostw \u015awiata FIS 1939, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 w Zakopanem, Stanis\u0142aw plasowa\u0142 si\u0119 w drugiej dziesi\u0105tce.\nPo zako\u0144czeniu kampanii wrze\u015bniowej Stanis\u0142aw Kula zosta\u0142 kurierem tatrza\u0144skim, dzia\u0142aj\u0105cym w strukturach Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. By\u0142 dwukrotnie aresztowany przez Gestapo, za ka\u017cdym razem udawa\u0142o mu si\u0119 jednak zbiec. Podczas jednej z ucieczek, eskortowany przez Gestapo w drodze do Krakowa, wyskoczy\u0142 przez okno z jad\u0105cego poci\u0105gu. By\u0142 \u015bwiadkiem pojmania Heleny Marusarz\u00f3wny w 1940 r. Uratowa\u0142 si\u0119 wtedy skacz\u0105c do rzeki. Po aresztowaniu matki i siostry, Stanis\u0142aw Kula uda\u0142 si\u0119 przez Budapeszt do Syrii, gdzie wst\u0105pi\u0142 do Samodzielnej Brygady Strzelc\u00f3w Karpackich. W jej szeregach walczy\u0142 pod Tobrukiem oraz Monte Cassino, gdzie zosta\u0142 bardzo ci\u0119\u017cko ranny.\nPo zako\u0144czeniu wojny wr\u00f3ci\u0142 do Zakopanego. Zmar\u0142 2 lipca 1992 r. w Zakopanem. \nRudolf Samardak,ur.18 kwietnia 1908 r. w Bia\u0142ym Potoku na S\u0142owacji. Jego ojcem by\u0142 S\u0142owak Andreas Samardak, matk\u0105 za\u015b Maria Wojtaszek, g\u00f3ralka ze Szczawnicy. By\u0142 uczniem szko\u0142y podstawowej, kiedy jego rodzice przenie\u015bli si\u0119 do Polski i zamieszkali w Zakopanem. Rudolf ucz\u0119szcza\u0142 do Szko\u0142y Przemys\u0142u Drzewnego, specjalizowa\u0142 si\u0119 w stolarstwie.\nW lipcu 1939 r. przyst\u0105pi\u0142 do Dywersji Pozafrontowej, a w pa\u017adzierniku do Organizacji Or\u0142a Bia\u0142ego, gdzie zosta\u0142 zaprzysi\u0119\u017cony i przydzielony do s\u0142u\u017cby kurierskiej. By\u0142 cz\u0142owiekiem niezwykle energicznym, jako kurier tatrza\u0144ski w latach 1939 \u2013 1944 wielokrotnie pokonywa\u0142 tras\u0119 Zakopane \u2013 Budapeszt. W czerwcu 1940 r. zosta\u0142 zatrzymany przez Gestapo na Guba\u0142\u00f3wce, na szcz\u0119\u015bcie uda\u0142o mu si\u0119 uciec. Niemcy rozes\u0142ali za nim listy go\u0144cze, za wskazanie miejsca jego pobytu wyznaczono wysok\u0105 nagrod\u0119. Podczas jednej z wypraw na W\u0119gry zosta\u0142 postrzelony. Uda\u0142o mu si\u0119 zbiec s\u0142owackiej stra\u017cy granicznej i schroni\u0107 u s\u0142owackich koleg\u00f3w. Przebywa\u0142 w szpitalu w Liptowskim Mikulaszu. Tam wskutek donosu zosta\u0142 aresztowany i przewieziony do siedziby Gestapo w \u201ePalace\u201d w Zakopanem. Zosta\u0142 poddany okrutnemu \u015bledztwu. Nie poda\u0142 \u017cadnych nazwisk, nie przyzna\u0142 si\u0119 do dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej. Mimo szczeg\u00f3lnie ostrego dozoru w lipcu 1941 r. zdo\u0142a\u0142 uciec. W odwecie Gestapo aresztowa\u0142o jego \u017con\u0119 Wand\u0119 Samardak, siostr\u0119 Mari\u0119 Furmanik, jej m\u0119\u017ca Paw\u0142a Furmanika oraz szwagra Jana Bajera. Ten ostatni zosta\u0142 zamordowany w \u201ePalace\u201d za pr\u00f3b\u0119 ucieczki, pozosta\u0142ych za\u015b wywieziono po okrutnym \u015bledztwie do oboz\u00f3w koncentracyjnych. Zdekonspirowany jako kurier, Rudolf Samardak wst\u0105pi\u0142 w 1944 r. do partyzantki radzieckiej dowodzonej przez kpt. W. Macniewa ps. \u201ePotiomkin\u201d i bra\u0142 udzia\u0142 w powstaniu s\u0142owackim. Po upadku powstania przyby\u0142 na Podhale jako dow\u00f3dca polsko\u2013radzieckiego oddzia\u0142u partyzanckiego.\nPo zako\u0144czeniu wojny pracowa\u0142 na S\u0142owacji w tartaku. Tu zosta\u0142 rozpoznany przez dw\u00f3ch funkcjonariuszy komunistycznej S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa (StB) \u2013 dawniej \u017candarm\u00f3w s\u0142owackich pracuj\u0105cych dla Gestapo. Zosta\u0142 aresztowany, poddany \u015bledztwu i 8 czerwca 1950 r. zamordowany w Presowie. Do dzi\u015b nie uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 jego mogi\u0142y.\n \n9. Prawdziwych przyjaci\u00f3\u0142 poznaje si\u0119 w biedzie\n \u201e...my musimy by\u0107 gotowi, aby stan\u0105\u0107 po stronie Polski. Los Polski jest naszym losem\u201d\nTo s\u0142owa, kt\u00f3re pad\u0142y w najtrudniejszych dla Polski chwilach sowieckiej inwazji 1920 r. i charakteryzuj\u0105 stosunek W\u0119gr\u00f3w do naszej Ojczyzny.\nW lipcu 1920 roku, kiedy pa\u0144stwa zachodniej Europy blokowa\u0142y pomoc militarn\u0105 dla Polski walcz\u0105cej z bolszewick\u0105 hord\u0105, nowo wybrany premier Kr\u00f3lestwa W\u0119gier bezp\u0142atnie przekaza\u0142 Polsce kilkadziesi\u0105t milion\u00f3w naboi karabinowych, amunicj\u0119 artyleryjsk\u0105, kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy sztuk broni palnej i kilkaset kuchni polowych. Pojawi\u0142 si\u0119 te\u017c pomys\u0142 wys\u0142ania na pomoc ca\u0142ego korpusu kawalerii w sile trzydziestu tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, nie zosta\u0142 on jednak przepuszczony przez Czech\u00f3w.\nDziewi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej premier Kr\u00f3lestwa W\u0119gier P\u00e1l Teleki, odpowiadaj\u0105c na \u017c\u0105dania Adolfa Hitlera, oznajmi\u0142: \u201ePr\u0119dzej wysadz\u0119 nasze linie kolejowe, ni\u017c wezm\u0119 udzia\u0142 w inwazji na Polsk\u0119. Ze strony W\u0119gier jest spraw\u0105 honoru narodowego nie bra\u0107 udzia\u0142u w jakiejkolwiek akcji zbrojnej przeciw Polsce.\nBy\u0142 to nie pierwszy ju\u017c przejaw przyja\u017ani i pomocy okazany Polsce przez P\u00e1la Telekiego. Jesieni\u0105 1939 r. granic\u0119 polsko-w\u0119giersk\u0105 przekroczy\u0142o ok. 60 tys. Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy na W\u0119grzech otrzymali wsparcie i mo\u017cliwo\u015b\u0107 normalnego bytu. To dzi\u0119ki przychylno\u015bci rz\u0105du P\u00e1la Telekiego na terytorium W\u0119gier powsta\u0142 Komitet Obywatelski do Spraw Opieki nad Polskimi Uchod\u017acami uznawany przez w\u0142adze w\u0119gierskie za reprezentacj\u0119 rz\u0105du polskiego na emigracji. Powsta\u0142y tak\u017ce polskie szko\u0142y, organizacje zajmuj\u0105ce si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 kulturaln\u0105 i spo\u0142eczn\u0105. Polscy uchod\u017acy wojskowi uciekaj\u0105cy po kl\u0119sce wojny obronnej byli internowani i umieszczani w obozach, znajduj\u0105cych si\u0119 pod w\u0119giersk\u0105 komend\u0105. Polscy \u017co\u0142nierze mieli du\u017co swobody, o czym \u015bwiadczy otrzymywany przez nich \u017co\u0142d, mo\u017cliwo\u015b\u0107 czasowego opuszczania obozu, a nawet podejmowania pracy w okolicznych miejscowo\u015bciach. Takie traktowanie przez w\u0142adze w\u0119gierskie stwarza\u0142o mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozwoju pracy konspiracyjnej. Wa\u017cn\u0105 okaza\u0142a si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 polskiego konsulatu i Instytutu w Budapeszcie w czasie II wojny \u015bwiatowej, kiedy to W\u0119gry, pomimo nacisk\u00f3w ze strony niemieckiej, czyni\u0142y wszystko, aby ochroni\u0107 obie instytucje oraz przebywaj\u0105cych w kraju Polak\u00f3w. Dzi\u0119ki zaanga\u017cowaniu W\u0119gr\u00f3w, Polacy mogli wyrusza\u0107 w dalsz\u0105 drog\u0119 do Francji, aby zasili\u0107 formowan\u0105 tam Armi\u0119 Polsk\u0105 na Zachodzie. Co ciekawe, pa\u0144stwo w\u0119gierskie doskonale zdawa\u0142o sobie spraw\u0119 z dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej polskich plac\u00f3wek i wspiera\u0142o je w ka\u017cdy mo\u017cliwy spos\u00f3b.\nPi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, gdy wybuch\u0142o Powstanie Warszawskie (w kt\u00f3rym zreszt\u0105 wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 kilku tatrza\u0144skich kurier\u00f3w) gen. B\u00e9la Lengyel, dow\u00f3dca w\u0119gierskiego II Korpusu Rezerwowego na wie\u015b\u0107 o planach u\u017cycia korpusu przeciw powsta\u0144com wyrazi\u0142 sw\u00f3j sprzeciw i poinformowa\u0142 swoich niemieckich prze\u0142o\u017conych, \u201e\u2026\u017ce W\u0119grzy nie znajduj\u0105 si\u0119 z Polsk\u0105 w stanie wojny, a ponadto mog\u0142oby doj\u015b\u0107 do odmowy wykonania rozkaz\u00f3w ze strony moich oddzia\u0142\u00f3w [...]\u201d\nW utrzymaniu tras kurierskich nieocenion\u0105 rol\u0105 odegra\u0142a te\u017c pomoc S\u0142owak\u00f3w, kt\u00f3rzy przewozili kurier\u00f3w w\u0142asnymi samochodami do granicy z W\u0119grami. St\u0105d reszt\u0119 trasy pokonywano pieszo do najbli\u017cszej stacji kolejowej. W przeciwn\u0105 stron\u0119 odbierano kurier\u00f3w i podwo\u017cono pod Tatry, sk\u0105d przechodzili oni na stron\u0119 Polsk\u0105.\u00a0 W domach zamieszka\u0142ych przez S\u0142owak\u00f3w znajdowa\u0142y si\u0119 punkty, gdzie kurierzy mogli przenocowa\u0107, posili\u0107 si\u0119 i odpocz\u0105\u0107. Pomimo panuj\u0105cego na okupowanych terenach S\u0142owacji terroru sianego przez Gwardi\u0119 Hlinki, S\u0142owacy pomagali kurierom, nara\u017caj\u0105c \u017cycie w\u0142asne i swych bliskich.\u00a0\nhttps:\/\/youtu.be\/CPBo4OVKsFc"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-content\/uploads\/sites\/21\/2021\/06\/palakt_HUN_OK-scaled.jpg","width":1810,"height":2560},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/pl\/2021\/06\/03\/misje-te-realizowali-specjalni-kurierzy-polscy-sportowcy-przewodnicy-tatrzanscy-gorale-mistrzowie-nart-osoby-ktore-tatry-znaly-jak-wlasna-kieszen\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Rajd Szlakiem Kurier\u00f3w Tatrza\u0144skich"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/","name":"Instytut Polski w Budapeszcie","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/419f42c17704d0a78250bf0c7858df52","name":"jergert","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8929296b454dc3d29ecb811f4703b7f3?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8929296b454dc3d29ecb811f4703b7f3?s=96&d=mm&r=g","caption":"jergert"},"sameAs":["http:\/\/jergert","jergert"],"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/author\/jergert\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12248","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/users\/137"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12248"}],"version-history":[{"count":58,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12248\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13312,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12248\/revisions\/13312"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12476"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/budapest\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}