O Andrzeju Wajdzie napisano ju\u017c niemal wszystko. Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 interpretowano przez pryzmat historii, literatury, teatru i polityki, wskazuj\u0105c na miejsce, jakie zajmuje w polskiej i \u015bwiatowej kinematografii. Znacznie rzadziej punktem wyj\u015bcia stawa\u0142a si\u0119 jednak sama sztuka, cho\u0107 re\u017cyser wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bnie ona ukszta\u0142towa\u0142a jego spos\u00f3b postrzegania \u015bwiata. U podstaw tw\u00f3rczo\u015bci Andrzeja Wajdy pozostawa\u0142o malarskie my\u015blenie o obrazie. Do\u015bwiadczenie wyniesione z Akademii Sztuk Pi\u0119knych nie stanowi\u0142o zamkni\u0119tego etapu jego biografii, lecz trwa\u0142y fundament j\u0119zyka artystycznego, widoczny w sposobie konstruowania filmowego obrazu, organizowania przestrzeni kadru oraz kszta\u0142towania relacji pomi\u0119dzy cz\u0142owiekiem, \u015bwiat\u0142em i otaczaj\u0105c\u0105 go rzeczywisto\u015bci\u0105. Perspektywa ta pozwala spojrze\u0107 na dorobek Wajdy nie jako na zbi\u00f3r kolejnych realizacji filmowych, lecz jako na konsekwentnie rozwijan\u0105 praktyk\u0119 wizualn\u0105, kt\u00f3rej medium zmienia\u0142o si\u0119 wraz z kolejnymi etapami jego \u017cycia. Malarstwo, rysunek i film nie funkcjonuj\u0105 tu jako odr\u0119bne dyscypliny, lecz tworz\u0105 jeden organizm tw\u00f3rczy, oparty na nieustannym procesie obserwacji \u015bwiata. Film sta\u0142 si\u0119 dla Wajdy kolejnym sposobem komponowania obrazu, podobnie jak szkicownik pozosta\u0142 narz\u0119dziem porz\u0105dkowania my\u015bli i zapisywania do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n
\u0179r\u00f3de\u0142 tej postawy mo\u017cemy jednak szuka\u0107 znacznie wcze\u015bniej ni\u017c w latach studi\u00f3w w Akademii czy \u0142\u00f3dzkiej film\u00f3wce. Pierwsze do\u015bwiadczenia estetyczne przysz\u0142ego re\u017cysera mia\u0142y charakter przede wszystkim malarski. Spotkanie z Panoram\u0105 Rac\u0142awick\u0105 <\/em> Kossaka, kontakt z witra\u017cami Stanis\u0142awa Wyspia\u0144skiego w krakowskim ko\u015bciele franciszkan\u00f3w oraz pierwsza wystawa sztuki japo\u0144skiej ogl\u0105dana w Sukiennicach nale\u017ca\u0142y do wydarze\u0144, kt\u00f3re \u2013 jak sam wspomina\u0142 \u2013 ukszta\u0142towa\u0142y jego wra\u017cliwo\u015b\u0107 wizualn\u0105. Nie by\u0142y to fascynacje konkretnymi dzie\u0142ami ani artystami, lecz do\u015bwiadczenia szerokiego sposobu oddzia\u0142ywania obrazu i mo\u017cliwo\u015bci narracji budowanej za pomoc\u0105 przestrzeni. Wyspia\u0144ski nauczy\u0142 go roli \u015bwiat\u0142a jako tworzywa kompozycji, natomiast sztuka Japonii zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na si\u0142\u0119 syntezy, asymetrii i \u015bwiadomie pozostawionej pustki. Nie mniej istotne okaza\u0142o si\u0119 do\u015bwiadczenie samego malowania. W autobiograficznych wspomnieniach Wajda z niezwyk\u0142\u0105 czu\u0142o\u015bci\u0105 pisa\u0142 o pierwszym pude\u0142ku farb olejnych, kt\u00f3re otrzyma\u0142 na prezent jako pi\u0119tnastolatek. Powraca\u0142 nie tylko do samego aktu malowania, ale nawet do zapachu farb, kt\u00f3ry przez ca\u0142e \u017cycie przywo\u0142ywa\u0142 pami\u0119\u0107 jego pierwszych pr\u00f3b artystycznych. Wspomnienie to pokazuje, \u017ce malarstwo by\u0142o dla niego do\u015bwiadczeniem niemal zmys\u0142owym \u2013 sposobem poznawania \u015bwiata poprzez kolor, faktur\u0119 i materi\u0119 obrazu. W p\u00f3\u017aniejszej tw\u00f3rczo\u015bci filmowej ta szczeg\u00f3lna uwa\u017cno\u015b\u0107 wobec wizualnej struktury rzeczywisto\u015bci stanie si\u0119 jedn\u0105 z najbardziej charakterystycznych cech jego j\u0119zyka artystycznego.<\/p>\n\n\n\n Ze wzgl\u0119du na swoje zainteresowania naturalnym wyborem dla niego by\u0142y wi\u0119c studia w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie. Trafi\u0142 tam do \u015brodowiska m\u0142odych artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy po do\u015bwiadczeniu wojny poszukiwali nowego j\u0119zyka zdolnego opisa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 wymykaj\u0105c\u0105 si\u0119 tradycyjnym, znanym pokoleniom przed nimi, sposobom przedstawiania. W tym kr\u0119gu szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Andrzeja Wr\u00f3blewskiego, przyjaciela Wajdy, dzi\u015b bodaj najbardziej cenionego malarza w Polsce. Spotkanie z jego cyklem Rozstrzelania<\/em> nale\u017ca\u0142o do tych do\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re \u2013 jak sam przyznawa\u0142 \u2013 zdecydowa\u0142y o dalszym kierunku jego tw\u00f3rczych poszukiwa\u0144. Nie chodzi\u0142o jednak o fascynacj\u0119 okre\u015blon\u0105 stylistyk\u0105 czy estetyk\u0105. Wr\u00f3blewski pokaza\u0142 m\u0142odemu Wajdzie, \u017ce obraz mo\u017ce przekazywa\u0107 do\u015bwiadczenie przemocy i historii bez ilustracyjno\u015bci, poprzez sam\u0105 organizacj\u0119 formy, napi\u0119cie kompozycji i dramatyczne relacje pomi\u0119dzy figur\u0105 a przestrzeni\u0105.<\/p>\n\n\n\n Decyzja o porzuceniu Akademii i rozpocz\u0119ciu studi\u00f3w w \u0142\u00f3dzkiej Szkole Filmowej nie oznacza\u0142a u Andrzeja Wajdy automatycznej rezygnacji z malarskiego sposobu my\u015blenia. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 wydaje si\u0119, \u017ce kamera przej\u0119\u0142a zadania p\u0119dzla. Wajda nie budowa\u0142 swoich film\u00f3w przede wszystkim poprzez akcj\u0119 czy dialog, lecz poprzez obraz. Kompozycja kadru, rytm \u015bwiat\u0142a, relacje plan\u00f3w oraz \u015bwiadome operowanie kolorem stanowi\u0142y podstawowe narz\u0119dzia narracji. W jego kinie obraz nie ilustruje opowie\u015bci, ale sam j\u0105 tworzy. To w\u0142a\u015bnie dlatego kolejne filmy Wajdy mo\u017cna odczytywa\u0107 nie tylko jako dzie\u0142a filmowe, lecz r\u00f3wnie\u017c jako szczeg\u00f3lny rodzaj malarskich kompozycji rozwijaj\u0105cych si\u0119 w czasie. Tak rozumiana malarsko\u015b\u0107 nie sprowadza si\u0119 do dos\u0142ownych cytat\u00f3w z historii sztuki. Cho\u0107 w tw\u00f3rczo\u015bci Wajdy odnale\u017a\u0107 mo\u017cna liczne odniesienia do samego Andrzeja Wr\u00f3blewskiego, klasyk\u00f3w malarstwa europejskiego, malarzy M\u0142odej Polski, ich znaczenie wykracza daleko poza rozpoznawalne zapo\u017cyczenia formalne. Istotniejsze pozostaje przej\u0119cie okre\u015blonego sposobu widzenia \u2013 przekonania, \u017ce kompozycja obrazu organizuje znaczenie, \u015bwiat\u0142o buduje dramaturgi\u0119, a \u015bwiadomie wybrany detal potrafi opowiedzie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c rozbudowana narracja czy dialog. Film staje si\u0119 tym samym przestrzeni\u0105, w kt\u00f3rej do\u015bwiadczenie malarskie nieustannie pozostaje \u017cywe, cho\u0107 realizowane jest za pomoc\u0105 ruchomego obrazu. W\u0142a\u015bnie z tej perspektywy nale\u017cy patrze\u0107 r\u00f3wnie\u017c na zachowane szkicowniki Andrzeja Wajdy. Nie stanowi\u0105 one wy\u0142\u0105cznie dodatku do tw\u00f3rczo\u015bci filmowej ani prywatnego dziennika podr\u00f3\u017cy. S\u0105 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 jego praktyki artystycznej, ods\u0142aniaj\u0105c proces obserwacji poprzedzaj\u0105cy powstanie ka\u017cdego obrazu. W nich najpe\u0142niej ujawnia si\u0119 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy malarzem, rysownikiem i re\u017cyserem \u2013 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra przez ca\u0142e \u017cycie pozostawa\u0142a najwa\u017cniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em jego niewyczerpanej wyobra\u017ani.<\/p>\n\n\n\n Przej\u015bcie Andrzeja Wajdy z Akademii Sztuk Pi\u0119knych do Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi nie oznacza\u0142o wi\u0119c zmiany sposobu my\u015blenia o sztuce. Zmieni\u0142o si\u0119 medium, nie zmieni\u0142 si\u0119 natomiast spos\u00f3b patrzenia. Wajda nie przesta\u0142 by\u0107 malarzem \u2013 zacz\u0105\u0142 malowa\u0107 kamer\u0105. Dlatego te\u017c jego kino trudno analizowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie w kategoriach narracyjnych. Podstawow\u0105 jednostk\u0105 znaczenia pozostaje u niego obraz, kt\u00f3rego kompozycja, \u015bwiat\u0142o i organizacja przestrzeni poprzedzaj\u0105 opowie\u015b\u0107. Ta szczeg\u00f3lna \u015bwiadomo\u015b\u0107 wizualna ujawnia si\u0119 ju\u017c w najwcze\u015bniejszych filmach. W Pokoleniu<\/em> czy Kanale<\/em> spos\u00f3b kadrowania postaci oraz budowania przestrzeni zdradza fascynacj\u0119 rozwi\u0105zaniami wypracowanymi przez malarstwo powojenne. Nie chodzi przy tym o dos\u0142owne cytaty, lecz o przej\u0119cie okre\u015blonej logiki obrazu. Podobnie jak w Rozstrzelaniach<\/em> Wr\u00f3blewskiego, cz\u0142owiek zostaje wpisany w przestrze\u0144, kt\u00f3ra nie stanowi neutralnego t\u0142a, lecz aktywnie wsp\u00f3\u0142tworzy znaczenie przedstawienia. Figura ludzka podlega napi\u0119ciom kompozycyjnym, a jej relacja z otoczeniem staje si\u0119 metafor\u0105 do\u015bwiadczenia historycznego. Film przejmuje tym samym jedn\u0105 z podstawowych funkcji nowoczesnego malarstwa \u2013 nie ilustruje rzeczywisto\u015bci, lecz interpretuje j\u0105 poprzez form\u0119. R\u00f3wnie wa\u017cnym elementem j\u0119zyka Wajdy pozostaje \u015bwiat\u0142o. Nie jest ono wy\u0142\u0105cznie \u015brodkiem wydobywania przedmiot\u00f3w z mroku ani sposobem budowania iluzji przestrzeni. \u015awiat\u0142o organizuje dramaturgi\u0119 obrazu, kieruje spojrzeniem widza i wyznacza emocjonalny rytm sceny. W tym sensie tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Wajdy pozostaje bliska tradycji malarstwa europejskiego. Podobnie jak w siedemnastowiecznym malarstwie \u015bwiat\u0142o staje si\u0119 wydarzeniem, a nie jedynie warunkiem widzialno\u015bci. Wydobywa twarz z ciemno\u015bci, izoluje posta\u0107 od otoczenia, koncentruje uwag\u0119 na ge\u015bcie lub spojrzeniu. Dzi\u0119ki temu pojedynczy kadr zyskuje autonomi\u0119 obrazu malarskiego, zachowuj\u0105c jednocze\u015bnie swoj\u0105 funkcj\u0119 w strukturze filmowej narracji. Cho\u0107 Andrzej Wajda zapisa\u0142 si\u0119 w historii przede wszystkim jako re\u017cyser filmowy, rysunek towarzyszy\u0142 mu przez ca\u0142e \u017cycie. Nie by\u0142 zaj\u0119ciem marginalnym ani prywatnym hobby, lecz integralnym elementem procesu tw\u00f3rczego. Tak wi\u0119c w jego praktyce re\u017cyserskiej zeszyt roboczy, karty scenopisu czy scenariusza pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 notatnika wizualnego \u2013 miejsca, w kt\u00f3rym utrwalane by\u0142y obserwacje, wra\u017cenia i relacje przestrzenne, zanim przybra\u0142y posta\u0107 filmowego obrazu. Zachowane prywatne<\/em> rysunki nie dokumentuj\u0105 jedynie podr\u00f3\u017cy czy spotka\u0144; ods\u0142aniaj\u0105 spos\u00f3b pracy artysty, dla kt\u00f3rego patrzenie<\/em> stanowi\u0142o pierwszy etap ka\u017cdej tw\u00f3rczej decyzji. W przeciwie\u0144stwie do projekt\u00f3w scenograficznych czy storyboard\u00f3w, szkice Wajdy, zw\u0142aszcza te z okresu podr\u00f3\u017cy do Japonii w latach 1989-1997, nie powstawa\u0142y z my\u015bl\u0105 o realizacji konkretnego filmu. S\u0105 zapisem codziennej praktyki obserwacji. Ich oszcz\u0119dna forma \u015bwiadczy o d\u0105\u017ceniu do uchwycenia tego, co najistotniejsze \u2013 rytmu architektury, uk\u0142adu ga\u0142\u0119zi, proporcji sylwetki, przebiegu linii czy relacji \u015bwiat\u0142a i cienia. W tym sensie rysunek staje si\u0119 form\u0105 praktyki, pr\u00f3b\u0105 zrozumienia wewn\u0119trznej struktury widzialnego \u015bwiata. To w\u0142a\u015bnie ta umiej\u0119tno\u015b\u0107 selekcji, eliminowania element\u00f3w zb\u0119dnych i wydobywania konstrukcji obrazu jest charakterystyczna dla tw\u00f3rczo\u015bci Andrzeja Wajdy.<\/p>\n\n\n\n Szkicowanie jako forma patrzenia<\/strong><\/p>\n\n\n\n W szkicownikach powstaj\u0105cych podczas pobyt\u00f3w Wajdy w Japonii dominuj\u0105 motywy architektury, ogrod\u00f3w, \u015bwi\u0105ty\u0144, detali krajobrazu i codziennych sytuacji. Nie s\u0105 to jednak rysunki tylko o charakterze dokumentacyjnym. Wajda nie pr\u00f3buje wy\u0142\u0105cznie wiernie odtworzy\u0107 ogl\u0105danych miejsc. Interesuje go raczej porz\u0105dek kompozycji, spos\u00f3b organizacji przestrzeni oraz relacje pomi\u0119dzy elementami obrazu. Ka\u017cdy szkic jest pr\u00f3b\u0105 zrozumienia zasad, wed\u0142ug kt\u00f3rych zbudowane zosta\u0142o otoczenie, a jednocze\u015bnie \u015bwiadectwem niezwyk\u0142ej dyscypliny obserwacji. To w\u0142a\u015bnie w Japonii rysunek odzyskuje dla Wajdy swoj\u0105 pierwotn\u0105 funkcj\u0119 \u2013 staje si\u0119 narz\u0119dziem do uwa\u017cnego przygl\u0105dania si\u0119 rzeczywisto\u015bci. Tradycja japo\u0144skiej estetyki, oparta na syntezie, asymetrii i \u015bwiadomym operowaniu pustk\u0105, znajduje naturalny odpowiednik w jego w\u0142asnym sposobie notowania rzeczywisto\u015bci. Kilka oszcz\u0119dnych linii wystarcza do uchwycenia charakteru miejsca, podobnie jak w filmie pojedynczy kadr potrafi zawrze\u0107 znaczenie ca\u0142ej sceny. Rysunek nie jest tu etapem poprzedzaj\u0105cym dzie\u0142o, lecz autonomiczn\u0105 praktyk\u0105 poznawcz\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej artysta porz\u0105dkuje do\u015bwiadczenie \u015bwiata. Szkicowniki pozwalaj\u0105 zatem spojrze\u0107 na tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Wajdy z innej perspektywy. Ods\u0142aniaj\u0105 moment, w kt\u00f3rym obraz istnieje jeszcze jako obserwacja, gest r\u0119ki i zapis spojrzenia. W tym sensie rysunki zachowane w kolekcji Muzeum Sztuki i Techniki Japo\u0144skiej Manggha nie s\u0105 jedynie cennym \u015bwiadectwem biografii re\u017cysera. Stanowi\u0105 klucz do zrozumienia jego wyobra\u017ani wizualnej i procesu tw\u00f3rczego, kt\u00f3re przez ca\u0142e \u017cycie powstawa\u0142y w zespoleniu ze sztukami plastycznymi.<\/p>\n\n\n\n Spotkanie Andrzeja Wajdy z kultur\u0105 Japonii nie by\u0142o epizodem w jego biografii ani zwrotem w kierunku nowego obszaru zainteresowa\u0144. Stanowi\u0142o raczej naturaln\u0105, troch\u0119 przypadkow\u0105, troch\u0119 wymuszon\u0105 zewn\u0119trznymi okoliczno\u015bciami konsekwencj\u0119 drogi tw\u00f3rczej, kt\u00f3rej fundamentem od pocz\u0105tku pozostawa\u0142o malarskie my\u015blenie o obrazie. W estetyce Japonii Wajda odnalaz\u0142 warto\u015bci bliskie w\u0142asnej praktyce artystycznej \u2013 syntetyczno\u015b\u0107 formy, dyscyplin\u0119 kompozycji, znaczenie pustej przestrzeni oraz uwa\u017cn\u0105 obserwacj\u0119 natury. Nie by\u0142y to odkrycia prowadz\u0105ce do zmiany j\u0119zyka tw\u00f3rczego, lecz do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re potwierdza\u0142y i pog\u0142\u0119bia\u0142y spos\u00f3b widzenia rozwijany od lat m\u0142odzie\u0144czych. Podr\u00f3\u017ce do Japonii mia\u0142y dla Wajdy przede wszystkim wymiar poznawczy. Zwiedzaj\u0105c \u015bwi\u0105tynie, ogrody i miasta, nie ogranicza\u0142 si\u0119 do roli obserwatora; rysowa\u0142, analizowa\u0142 proporcje architektury, rytm krajobrazu oraz relacje pomi\u0119dzy \u015bwiat\u0142em, przestrzeni\u0105 i materi\u0105. Szkicowanie by\u0142o sposobem uwa\u017cnego patrzenia \u2013 pr\u00f3b\u0105 zrozumienia zasad organizuj\u0105cych obraz, a nie jedynie zapisem odwiedzanych miejsc. Zachowane rysunki pozwalaj\u0105 dostrzec ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 praktyki artystycznej Wajdy. Ten sam spos\u00f3b my\u015blenia o kompozycji, kt\u00f3ry kszta\u0142towa\u0142 jego malarstwo i p\u00f3\u017aniej organizowa\u0142 filmowy kadr, odnajduje wyraz w oszcz\u0119dnych szkicach wykonywanych podczas podr\u00f3\u017cy. W kilku precyzyjnych liniach artysta potrafi\u0142 uchwyci\u0107 struktur\u0119 przestrzeni, charakter miejsca i relacje mi\u0119dzy jego elementami.<\/p>\n\n\n\n Z perspektywy kolekcji Muzeum Sztuki i Techniki Japo\u0144skiej Manggha pojedyncze rysunki oraz szkicowniki Andrzeja Wajdy nabieraj\u0105 szczeg\u00f3lnego znaczenia. Umo\u017cliwiaj\u0105 spojrzenie na re\u017cysera nie tylko jako tw\u00f3rc\u0119 film\u00f3w, lecz przede wszystkim jako artyst\u0119 wizualnego, dla kt\u00f3rego malarstwo, rysunek i film stanowi\u0142y wzajemnie uzupe\u0142niaj\u0105ce si\u0119 formy wypowiedzi, kt\u00f3re potwierdzaj\u0105, \u017ce u podstaw jego wyobra\u017ani przez ca\u0142e \u017cycie pozostawa\u0142 akt uwa\u017cnego patrzenia.<\/p>\n\n\n\n Dominika G\u00f3rowska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O Andrzeju Wajdzie napisano ju\u017c niemal wszystko. Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 interpretowano przez pryzmat historii, literatury, teatru i polityki, wskazuj\u0105c na miejsce, jakie zajmuje w polskiej i \u015bwiatowej kinematografii. Znacznie rzadziej punktem wyj\u015bcia stawa\u0142a si\u0119 jednak sama sztuka, cho\u0107 re\u017cyser wielokrotnie podkre\u015bla\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bnie ona ukszta\u0142towa\u0142a jego spos\u00f3b postrzegania \u015bwiata. U podstaw tw\u00f3rczo\u015bci Andrzeja Wajdy pozostawa\u0142o malarskie […]<\/p>\n","protected":false},"author":223,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-22716","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-wiadomosci"],"yoast_head":"\nObraz przed opowie\u015bci\u0105<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Malarstwo nauczy\u0142o Wajd\u0119 tak\u017ce dyscypliny kompozycyjnej. W jego filmach niezwykle rzadko spotyka si\u0119 przypadkowe rozmieszczenie postaci czy rekwizyt\u00f3w. Ka\u017cdy element obrazu pozostaje podporz\u0105dkowany ca\u0142o\u015bci, podobnie jak w przemy\u015blanej kompozycji malarskiej. Charakterystyczna jest r\u00f3wnie\u017c umiej\u0119tno\u015b\u0107 budowania znacze\u0144 poprzez detal \u2013 pojedynczy przedmiot, fragment architektury, drzewo czy gest bohatera potrafi\u0105 przej\u0105\u0107 rol\u0119 symbolu organizuj\u0105cego ca\u0142\u0105 scen\u0119. W tym sensie filmowy obraz Wajdy nie tyle odzwierciedla rzeczywisto\u015b\u0107, ile poddaje j\u0105 nieustannej interpretacji. To w\u0142a\u015bnie dlatego jego kino pozostaje tak silnie zakorzenione w kulturze wizualnej. Inspiracje malarskie nie funkcjonuj\u0105 jako dekoracyjny cytat ani demonstracja rozleg\u0142ej erudycji re\u017cysera. S\u0105 elementem warsztatu, sposobem konstruowania obrazu oraz metod\u0105 my\u015blenia o przestrzeni, gdzie owo do\u015bwiadczenie malarskie znajduje swoj\u0105 naturaln\u0105 kontynuacj\u0119.<\/p>\n\n\n\nJaponia \u2013 dope\u0142nienie malarskiej wyobra\u017ani<\/strong><\/h2>\n\n\n\n