Fizyk specjalizuj\u0105ca si\u0119 w badaniu wp\u0142ywu jako\u015bci powietrza na zdrowie. Pomog\u0142a powstrzyma\u0107 pandemi\u0119 COVID-19 udowadniaj\u0105c, \u017ce wirus przenosi si\u0119 przez powietrze.<\/strong><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/MSZ_morawska_some_square2-300x300.jpg\")
<\/p>\n
Najlepiej jej si\u0119 my\u015bli, gdy idzie. \u2013 Z okien mojego domu w Brisbane w Australii widz\u0119 g\u00f3r\u0119. Spacer na jej szczyt i z powrotem zajmuje mi godzin\u0119. Jak zaczynam i\u015b\u0107, od razu kom\u00f3rki w g\u0142owie otwieraj\u0105 si\u0119 i znajduj\u0119 rozwi\u0105zania na nurtuj\u0105ce mnie zagadki badawcze \u2013 m\u00f3wi prof. Lidia Morawska, dyrektor Mi\u0119dzynarodowego Laboratorium Jako\u015bci Powietrza i Zdrowia Uniwersytetu Technologicznego w australijskim Queensland. Sport od dzieci\u0144stwa jest cz\u0119\u015bci\u0105 jej \u017cycia. Szczeg\u00f3lnie kocha narty i \u017ceglarstwo. Po tacie, Henryku Jaskule, pierwszym Polaku i trzecim \u017ceglarzu na \u015bwiecie, kt\u00f3ry samotnie op\u0142yn\u0105\u0142 \u015bwiat na jachcie. Prof. Morawska te\u017c ma patent sternika morskiego i szerokie horyzonty.<\/p>\n
Urodzi\u0142a si\u0119 w Tarnowie w 1952 roku, ale m\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142a w Przemy\u015blu. Ju\u017c w szkole podstawowej postanowi\u0142a, \u017ce zostanie fizykiem j\u0105drowym. Na studiach na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie zainteresowa\u0142a si\u0119 promieniotw\u00f3rczo\u015bci\u0105 \u015brodowiska. Zacz\u0119\u0142a bada\u0107 radon, gaz szlachetny powstaj\u0105cy z rozpadu radu, pierwiastka odkrytego w 1898 roku przez polsk\u0105 noblistk\u0119 Mari\u0119 Sk\u0142odowsk\u0105-Curie. \u2013 Radon w powietrzu rozpada si\u0119 na atomy promieniotw\u00f3rczych metali ci\u0119\u017ckich. Wdychaj\u0105c je z powietrzem, jeste\u015bmy nara\u017ceni na promieniowanie \u2013 opowiada prof. Morawska. Po doktoracie kontynuowa\u0142a badania radonu w Polsce, a potem od 1987 roku na Uniwersytecie w Toronto w Kanadzie. Tam mia\u0142a dost\u0119p do aparatury, kt\u00f3rej nie by\u0142o w Polsce, s\u0142u\u017c\u0105cej do pomiaru rozk\u0142adu cz\u0105steczek ultrama\u0142ych w powietrzu. Gdy stwierdzi\u0142a, \u017ce o radonie ju\u017c wi\u0119cej si\u0119 nie dowie, zacz\u0119\u0142a szuka\u0107 nowego tematu bada\u0144. \u2013 Pewnego dnia w 1991 roku z ciekawo\u015bci, zamiast robi\u0107 pomiary w komorze laboratoryjnej, wystawi\u0142am pr\u00f3bnik tego urz\u0105dzenia za okno budynku, wprost na ruchliw\u0105 ulic\u0119 w centrum Toronto. Ku mojemu zdumieniu zobaczy\u0142am, \u017ce koncentracja r\u00f3\u017cnych cz\u0105steczek w powietrzu jest szalona. Setki tysi\u0119cy cz\u0105steczek na cm sze\u015bcienny. \u017badnej literatury naukowej na ten temat nie by\u0142o. Pomy\u015bla\u0142am: \u201eWow! Chc\u0119 si\u0119 tym zaj\u0105\u0107\u201d \u2013 m\u00f3wi prof. Morawska.<\/p>\n
Za namow\u0105 kolegi z pracy, australijskiego profesora, wyjecha\u0142a do Queensland University of Technology w Brisbane, gdzie zbudowa\u0142a swoj\u0105 grup\u0119 naukow\u0105. W 2004 roku jej laboratorium zacz\u0119\u0142o oficjalnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 ze \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0105 Zdrowia (WHO) i doradza\u0107 w sprawie standard\u00f3w jako\u015bci powietrza. W 2021 roku, po pi\u0119ciu latach pracy, jako wsp\u00f3\u0142przewodnicz\u0105ca grupy naukowc\u00f3w doprowadzi\u0142a do ustalenia i opublikowani \u00a0rekomendacji WHO dotycz\u0105cych jako\u015bci powietrza. Ale dotyczy\u0142y one zanieczyszcze\u0144 pochodz\u0105cych np. z transportu miejskiego, nie za\u015b patogen\u00f3w takich jak wirusy.<\/p>\n
Gdy w marcu 2020 roku W\u0142ochy sta\u0142y si\u0119 epicentrum pandemii COVID-19, rozmawia\u0142a z koleg\u0105 z W\u0142och, kt\u00f3ry dziwi\u0142 si\u0119, \u017ce cho\u0107, jak zaleca WHO, dezynfekuj\u0105 wszystko co si\u0119 da, ludzie i tak choruj\u0105 i masowo umieraj\u0105. Wtedy postanowi\u0142a, \u017ce musi przekona\u0107 WHO, \u017ce wirus nie jest na r\u0119kach, ale w powietrzu. Dzi\u0119ki prowadzonym badaniom, wiedzia\u0142a to ju\u017c co najmniej od 2003 roku i pierwszej pandemii Sars-CoV-1. Prof. Morawska w trzy dni opracowa\u0142a petycj\u0119 do Dyrektora Generalnego WHO, pod kt\u00f3r\u0105 podpisa\u0142o si\u0119 236 ekspert\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata. Ale dopiero par\u0119 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, WHO zmieni\u0142o podej\u015bcie, gdy naukowcy opublikowali swoje zalecenia w presti\u017cowym pi\u015bmie naukowym. Wtedy \u015bwiat dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce trzeba usuwa\u0107 wirusa z powietrza w przestrzeniach zamkni\u0119tych poprzez wentylacj\u0119 i wietrzenie pomieszcze\u0144. Dzi\u0119ki uporowi prof. Morawskiej prawdopodobnie ocalonych zosta\u0142o tysi\u0105ce ludzkich \u017cy\u0107. Dlatego w 2021 roku trafi\u0142a na list\u0119 100 najbardziej wp\u0142ywowych ludzi magazynu \u201eTime\u201d w kategorii Innowator\u00f3w.<\/p>\n
Prof. Morawska chcia\u0142aby, \u017ceby jej odkrycia znalaz\u0142y praktyczne zastosowanie. Udowodni\u0142a na przyk\u0142ad, \u017ce budynki powinny by\u0107 projektowane tak, by mieszkania czy biura mia\u0142y wysokie sufity i najlepiej wentylacj\u0119 wyporow\u0105, kt\u00f3ra wpuszcza czyste powietrze od do\u0142u, a zasysa zanieczyszczone powietrze na g\u00f3rze przy suficie. Prof. Morawska pracuje tak\u017ce nad opracowaniem standard\u00f3w jako\u015bci powietrza wewn\u0105trz pomieszcze\u0144. Nie posiada ich na razie \u017caden kraj. W 2023 roku jako pierwsza Polka zosta\u0142a laureatk\u0105 mi\u0119dzynarodowej nagrody L\u2019Or\u00e9al\u2013UNESCO dla Kobiet i Nauki.<\/p>\n
Prof. Morawska wyznaje zasad\u0119: \u201eRealizuj swoje zainteresowania oraz marzenia i ani przez chwil\u0119 nie my\u015bl, \u017ce jest co\u015b, czego nie mo\u017cesz osi\u0105gn\u0105\u0107.\u201d<\/p>\n
_________________________________________________________<\/p>\n
URSZULA DUDZIAK – <\/strong>Kr\u00f3lowa jazzu, kt\u00f3ra zrewolucjonizowa\u0142a wokalistyk\u0119. Pierwsza na \u015bwiecie zastosowa\u0142a w \u015bpiewie elektroniczne przetworniki d\u017awi\u0119ku i zap\u0119tlanie g\u0142osu na \u017cywo.<\/strong><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/MSZ_wybitnepolki02_dudziak_SOME-square2-300x300.jpg\")
<\/p>\n
Kr\u0119ci j\u0105 d\u017awi\u0119k. A w\u0142a\u015bciwie wydawanie przer\u00f3\u017cnych niekonwencjonalnych d\u017awi\u0119k\u00f3w. Ma ich niesko\u0144czone ilo\u015bci, bo \u0142\u0105czy 5-oktawow\u0105 skal\u0119 g\u0142osu z nieograniczon\u0105 wyobra\u017ani\u0105 improwizatorsk\u0105. Ale jej \u015bpiew to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c jazzowy skat. Dzi\u0119ki elektronicznym przetwornikom, kt\u00f3rych u\u017cywa podczas koncert\u00f3w, mo\u017ce \u015bpiewa\u0107 jak wszystkie instrumenty na \u015bwiecie. Jej g\u0142os zyskuje nowy, niespotykany wymiar. \u2013 \u015apiewaj\u0105c w ten spos\u00f3b kontaktuj\u0119 si\u0119 ze wszech\u015bwiatem. Moje d\u017awi\u0119ki koj\u0105 i uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105 \u2013 twierdzi. \u201eWprowadzi\u0142a ludzki g\u0142o\u015b w er\u0119 kosmosu\u201d \u2013 pisa\u0142 o niej w latach 70. XX wieku brytyjski krytyk jazzowy Leonard Feather.<\/p>\n
Urszula Dudziak urodzi\u0142a si\u0119 22 pa\u017adziernika 1943 roku w ma\u0142ej wiosce Straconka (dzi\u015b dzielnica Bielsko-Bia\u0142ej). \u015apiewa\u0142a od ko\u0142yski. Gdy mia\u0142a 4 lata, zacz\u0119\u0142a gra\u0107 na akordeonie. Mama uczy\u0142a j\u0105 gry na pianinie. Posz\u0142a do szko\u0142y muzycznej do klasy fortepianu. \u2013 Jak mia\u0142am 14 lat po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142am w radiu jazz \u2013 opowiada. By\u0142a to audycja radia G\u0142os Ameryki \u201eGodzina Jazzu\u201d, kt\u00f3r\u0105 prowadzi\u0142 Willis Conover. S\u0142ucha\u0142a i \u015bpiewa\u0142a. Chcia\u0142a by\u0107 drug\u0105 Ell\u0105 Fitzgerald.<\/p>\n
Gdy w 1958 roku do Zielonej G\u00f3ry, miasta, w kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142a, przyjecha\u0142 Krzysztof Komeda, najs\u0142ynniejszy polski kompozytor i pianista jazzowy, za\u015bpiewa\u0142a mu standardy Elli. Tak go urzek\u0142a, \u017ce od razu zaproponowa\u0142 jej wsp\u00f3lne wyst\u0119py. Koncertowa\u0142a z najwi\u0119kszymi polskimi jazzmanami w warszawskim klubie Hybrydy. \u015apiewa\u0142a z Orkiestr\u0105 Taneczn\u0105 Polskiego Radia Edwarda Czernego. W Hybrydach pozna\u0142a swojego m\u0119\u017ca, r\u00f3wnie\u017c jazzmana, prekursora jazz fusion, Micha\u0142a Urbaniaka. Pi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, w 1973 roku, siedzia\u0142a z Urbaniakiem na kanapie w domu Willisa Conovera w Nowym Jorku, a ten powiedzia\u0142: \u201eUla, jutro zagram w Godzinie jazzu twoj\u0105 p\u0142yt\u0119 Newborn light\u201d.<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie ta p\u0142yta, nagrana w duecie z pianist\u0105 Adamem Makowiczem, sta\u0142a si\u0119 jej przepustk\u0105 do s\u0142awy. Na niej po raz pierwszy eksperymentowa\u0142a z g\u0142osem, co dzi\u015b jest jej wizyt\u00f3wk\u0105. Sw\u00f3j w\u0142asny styl odkry\u0142a troch\u0119 przez przypadek. Pod\u0142\u0105czy\u0142a mikrofon do przystawek elektronicznych Urbaniaka, kt\u00f3ry kolekcjonowa\u0142 urz\u0105dzenia przeznaczone do gitar elektrycznych. Gdy do nich za\u015bpiewa\u0142a, efekt j\u0105 oczarowa\u0142. Do\u0142\u0105czy\u0142a do tego live looping \u2013 instrument, kt\u00f3ry nak\u0142ada\u0142 jedn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 z g\u0142osem na drug\u0105. W ten spos\u00f3b mog\u0142a g\u0142osem tworzy\u0107 ca\u0142\u0105 orkiestr\u0119 \u0142\u0105cznie z sekcj\u0105 rytmiczn\u0105, a nawet ch\u00f3rami. \u015apiewa tak na przyk\u0142ad ca\u0142e Bolero<\/em> Ravela. Nak\u0142adanie si\u0119 na siebie \u015bcie\u017cek d\u017awi\u0119kowych podczas wyst\u0119pu na \u017cywo zastosowa\u0142a jako pierwsza na \u015bwiecie. Dopiero po niej tej techniki zacz\u0119li u\u017cywa\u0107 instrumentali\u015bci, g\u0142\u00f3wnie basi\u015bci.<\/p>\nW 1973 roku wyjecha\u0142a z Urbaniakiem do USA. On goni\u0142 za marzeniami o s\u0142awie, a ona za nim. Trafili na dobry moment. Muzyka, kt\u00f3r\u0105 komponowa\u0142 Urbaniak, zachwyci\u0142a ameryka\u0144skich krytyk\u00f3w, bo by\u0142a oryginalna, \u015bwie\u017ca \u2013 odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 m.in. do polskiej muzyki ludowej, a jednocze\u015bnie, dzi\u0119ki ameryka\u0144skim instrumentalistom, bazowa\u0142a na soulowo-bluesowym, afroameryka\u0144skim rytmie. Ale gdy poszli do wytw\u00f3rni Columbia na rozmow\u0119 z dyrektorem artystycznym Johnem Hammondem, kt\u00f3ry wylansowa\u0142 m.in. Areth\u0119 Franklin i Boba Dylana, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to autorska p\u0142yta Urszuli Dudziak \u201eNewborn light\u201d spodoba\u0142a mu si\u0119 bardziej ni\u017c nagrania z Urbaniakiem. \u2013 Po dw\u00f3ch minutach s\u0142uchania Hammond stwierdzi\u0142: \u201ePrzykro mi Micha\u0142, ale Urszula b\u0119dzie pierwsza\u201d. I wyda\u0142 w USA moj\u0105 p\u0142yt\u0119 najpierw \u2013 wspomina Dudziak. P\u0142yta \u201eFusion\u201d Urbaniaka, te\u017c z jej udzia\u0142em, ukaza\u0142a si\u0119 rok p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n
Album \u201eNewborn light\u201d dosta\u0142 od magazynu \u201eDown Beat\u201d \u2013 najwa\u017cniejszego jazzowego pisma na \u015bwiecie, maksymaln\u0105 ocen\u0119 pi\u0119\u0107 gwiazdek, co w\u00f3wczas zdarza\u0142o si\u0119 niezwykle rzadko. W Ameryce Dudziak z m\u0119\u017cem stali si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 jazzowej rodziny gwiazd: grali w Carnegie Hall, otwierali koncerty na ca\u0142ej trasie dla Herbie Hancocka, wyst\u0119powali z Weather Report czy Chickiem Core\u0105. W 1976 roku ukaza\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszy przeb\u00f3j Urszuli Dudziak, \u015bwiatowy hit pt. \u201ePapaya\u201d, do kt\u00f3rego inspiracj\u0105 sta\u0142y si\u0119 jej wokalizy \u0107wiczeniowe.<\/p>\n
W\u00a01979 zosta\u0142a wybrana przez \u201eLos Angeles Times\u201d Wokalistk\u0105 Roku, a\u00a0magazyn \u201eDown Beat\u201d umie\u015bci\u0142 j\u0105 na drugim miejscu po Elli Fitzgerald, w\u015br\u00f3d najlepszych wokalistek jazzowych.\u00a0W 1983 roku do\u0142\u0105czy\u0142a do projektu Vocal Summit, do kt\u00f3rego zosta\u0142o zaproszonych pi\u0119cioro najlepszych na \u015bwiecie wokalist\u00f3w jazzowych m\u0142odej generacji, w tym tak\u017ce Bobby McFerrin.<\/p>\n
Twierdzi, \u017ce sw\u00f3j najwa\u017cniejszy koncert za\u015bpiewa\u0142a w\u0142a\u015bnie z Bobbym McFerrinem podczas Jazz Jamboree w Warszawie w 1985 roku. W tamtym czasie m\u0105\u017c odszed\u0142 od niej zostawiaj\u0105c sam\u0105 z dwiema ma\u0142ymi c\u00f3rkami. Przyjecha\u0142a bez zespo\u0142u instrumentalist\u00f3w, z ma\u0142o wtedy znanym w Polsce McFerrinem. Ba\u0142a si\u0119 klapy. Ale gdy wyszli razem na scen\u0119 i za\u015bpiewali, sala oszala\u0142a. \u2013 Ten koncert sprawi\u0142, \u017ce upewni\u0142am si\u0119 na 100 procent, \u017ce b\u0119d\u0119 dalej \u015bpiewa\u0107. By\u0142 jak powr\u00f3t do domu z dalekiej podr\u00f3\u017cy. Poczu\u0142am, \u017ce od teraz mog\u0119 odwa\u017cnie i\u015b\u0107 do przodu – m\u00f3wi.<\/p>\n
Je\u017adzi\u0142a z koncertami \u201eOne Woman Show\u201d. Do wsp\u00f3lnych wyst\u0119p\u00f3w zapraszali j\u0105 Dizzy Gillespie czy Ron Carter. W 1987 roku za\u015bpiewa\u0142a ze Stingiem podczas Umbria Jazz Festival w Perugii z orkiestr\u0105 Gila Evansa. Wyda\u0142a kilkadziesi\u0105t album\u00f3w.<\/p>\n
W 2016 roku zosta\u0142a uhonorowana przez UNESCO tytu\u0142em \u201eArtystka na rzecz Pokoju\u201d, jako jedyna do tej pory Polka. \u015apiewa ca\u0142y czas. Uwielbia gra\u0107 w tenisa. Zara\u017ca optymizmem. M\u00f3wi, \u017ce w \u017cyciu nie nale\u017cy stawia\u0107 kropek, tylko przecinki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W polskiej historii, kulturze, nauce kobiety odgrywaj\u0105 szczeg\u00f3lnie wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Prezentujemy w tym miejscu wyb\u00f3r wybitnych Polek \/ \u201eOutstanding Polish Women\u201c: Lidia Morawska, Urszula Dudziak, Halina Konopacka, Krystyna Skarbek, Maria Szymanowska, Antonina Zabi\u0144ska, Janina Lewandowska, Helena Modrzejewska, Magdalena Abakanowicz, Tamara \u0141empicka, Maria Sk\u0142odowska-Curie. Lidia Morawska –\u00a0Fizyk specjalizuj\u0105ca si\u0119 w badaniu wp\u0142ywu jako\u015bci powietrza na zdrowie. […]<\/p>\n","protected":false},"author":103,"featured_media":10235,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[185],"tags":[],"class_list":["post-10250","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosc"],"yoast_head":"\n
Wybitne Polki - Instytut Polski w Dusseldorfie<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Outstanding Polish Women\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Wybitne Polki - Instytut Polski w Dusseldorfie\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Outstanding Polish Women\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Dusseldorfie\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2024-07-17T09:48:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2024-09-03T12:56:58+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1258\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"601\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kolinskia\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kolinskia\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/\",\"name\":\"Wybitne Polki\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46-300x143.png\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46-1024x489.png\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png\",\"datePublished\":\"2024-07-17T09:48:33+02:00\",\"dateModified\":\"2024-09-03T12:56:58+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/6b4b76776c5d49a1eb862046e311998e\"},\"description\":\"W polskiej historii, kulturze, nauce kobiety odgrywaj\u0105 szczeg\u00f3lnie wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Prezentujemy w tym miejscu wyb\u00f3r wybitnych Polek \/ \u201eOutstanding Polish Women\u201c: Lidia Morawska, Urszula Dudziak, Halina Konopacka, Krystyna Skarbek, Maria Szymanowska, Antonina Zabi\u0144ska, Janina Lewandowska, Helena Modrzejewska, Magdalena Abakanowicz, Tamara \u0141empicka, Maria Sk\u0142odowska-Curie.\\nLidia Morawska -\u00a0Fizyk specjalizuj\u0105ca si\u0119 w badaniu wp\u0142ywu jako\u015bci powietrza na zdrowie. Pomog\u0142a powstrzyma\u0107 pandemi\u0119 COVID-19 udowadniaj\u0105c, \u017ce wirus przenosi si\u0119 przez powietrze.\\nNajlepiej jej si\u0119 my\u015bli, gdy idzie. \u2013 Z okien mojego domu w Brisbane w Australii widz\u0119 g\u00f3r\u0119. Spacer na jej szczyt i z powrotem zajmuje mi godzin\u0119. Jak zaczynam i\u015b\u0107, od razu kom\u00f3rki w g\u0142owie otwieraj\u0105 si\u0119 i znajduj\u0119 rozwi\u0105zania na nurtuj\u0105ce mnie zagadki badawcze \u2013 m\u00f3wi prof. Lidia Morawska, dyrektor Mi\u0119dzynarodowego Laboratorium Jako\u015bci Powietrza i Zdrowia Uniwersytetu Technologicznego w australijskim Queensland. Sport od dzieci\u0144stwa jest cz\u0119\u015bci\u0105 jej \u017cycia. Szczeg\u00f3lnie kocha narty i \u017ceglarstwo. Po tacie, Henryku Jaskule, pierwszym Polaku i trzecim \u017ceglarzu na \u015bwiecie, kt\u00f3ry samotnie op\u0142yn\u0105\u0142 \u015bwiat na jachcie. Prof. Morawska te\u017c ma patent sternika morskiego i szerokie horyzonty.\\nUrodzi\u0142a si\u0119 w Tarnowie w 1952 roku, ale m\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142a w Przemy\u015blu. Ju\u017c w szkole podstawowej postanowi\u0142a, \u017ce zostanie fizykiem j\u0105drowym. Na studiach na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie zainteresowa\u0142a si\u0119 promieniotw\u00f3rczo\u015bci\u0105 \u015brodowiska. Zacz\u0119\u0142a bada\u0107 radon, gaz szlachetny powstaj\u0105cy z rozpadu radu, pierwiastka odkrytego w 1898 roku przez polsk\u0105 noblistk\u0119 Mari\u0119 Sk\u0142odowsk\u0105-Curie. \u2013 Radon w powietrzu rozpada si\u0119 na atomy promieniotw\u00f3rczych metali ci\u0119\u017ckich. Wdychaj\u0105c je z powietrzem, jeste\u015bmy nara\u017ceni na promieniowanie \u2013 opowiada prof. Morawska. Po doktoracie kontynuowa\u0142a badania radonu w Polsce, a potem od 1987 roku na Uniwersytecie w Toronto w Kanadzie. Tam mia\u0142a dost\u0119p do aparatury, kt\u00f3rej nie by\u0142o w Polsce, s\u0142u\u017c\u0105cej do pomiaru rozk\u0142adu cz\u0105steczek ultrama\u0142ych w powietrzu. Gdy stwierdzi\u0142a, \u017ce o radonie ju\u017c wi\u0119cej si\u0119 nie dowie, zacz\u0119\u0142a szuka\u0107 nowego tematu bada\u0144. \u2013 Pewnego dnia w 1991 roku z ciekawo\u015bci, zamiast robi\u0107 pomiary w komorze laboratoryjnej, wystawi\u0142am pr\u00f3bnik tego urz\u0105dzenia za okno budynku, wprost na ruchliw\u0105 ulic\u0119 w centrum Toronto. Ku mojemu zdumieniu zobaczy\u0142am, \u017ce koncentracja r\u00f3\u017cnych cz\u0105steczek w powietrzu jest szalona. Setki tysi\u0119cy cz\u0105steczek na cm sze\u015bcienny. \u017badnej literatury naukowej na ten temat nie by\u0142o. Pomy\u015bla\u0142am: \u201eWow! Chc\u0119 si\u0119 tym zaj\u0105\u0107\u201d \u2013 m\u00f3wi prof. Morawska.\\nZa namow\u0105 kolegi z pracy, australijskiego profesora, wyjecha\u0142a do Queensland University of Technology w Brisbane, gdzie zbudowa\u0142a swoj\u0105 grup\u0119 naukow\u0105. W 2004 roku jej laboratorium zacz\u0119\u0142o oficjalnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 ze \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0105 Zdrowia (WHO) i doradza\u0107 w sprawie standard\u00f3w jako\u015bci powietrza. W 2021 roku, po pi\u0119ciu latach pracy, jako wsp\u00f3\u0142przewodnicz\u0105ca grupy naukowc\u00f3w doprowadzi\u0142a do ustalenia i opublikowani \u00a0rekomendacji WHO dotycz\u0105cych jako\u015bci powietrza. Ale dotyczy\u0142y one zanieczyszcze\u0144 pochodz\u0105cych np. z transportu miejskiego, nie za\u015b patogen\u00f3w takich jak wirusy.\\nGdy w marcu 2020 roku W\u0142ochy sta\u0142y si\u0119 epicentrum pandemii COVID-19, rozmawia\u0142a z koleg\u0105 z W\u0142och, kt\u00f3ry dziwi\u0142 si\u0119, \u017ce cho\u0107, jak zaleca WHO, dezynfekuj\u0105 wszystko co si\u0119 da, ludzie i tak choruj\u0105 i masowo umieraj\u0105. Wtedy postanowi\u0142a, \u017ce musi przekona\u0107 WHO, \u017ce wirus nie jest na r\u0119kach, ale w powietrzu. Dzi\u0119ki prowadzonym badaniom, wiedzia\u0142a to ju\u017c co najmniej od 2003 roku i pierwszej pandemii Sars-CoV-1. Prof. Morawska w trzy dni opracowa\u0142a petycj\u0119 do Dyrektora Generalnego WHO, pod kt\u00f3r\u0105 podpisa\u0142o si\u0119 236 ekspert\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata. Ale dopiero par\u0119 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, WHO zmieni\u0142o podej\u015bcie, gdy naukowcy opublikowali swoje zalecenia w presti\u017cowym pi\u015bmie naukowym. Wtedy \u015bwiat dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce trzeba usuwa\u0107 wirusa z powietrza w przestrzeniach zamkni\u0119tych poprzez wentylacj\u0119 i wietrzenie pomieszcze\u0144. Dzi\u0119ki uporowi prof. Morawskiej prawdopodobnie ocalonych zosta\u0142o tysi\u0105ce ludzkich \u017cy\u0107. Dlatego w 2021 roku trafi\u0142a na list\u0119 100 najbardziej wp\u0142ywowych ludzi magazynu \u201eTime\u201d w kategorii Innowator\u00f3w.\\nProf. Morawska chcia\u0142aby, \u017ceby jej odkrycia znalaz\u0142y praktyczne zastosowanie. Udowodni\u0142a na przyk\u0142ad, \u017ce budynki powinny by\u0107 projektowane tak, by mieszkania czy biura mia\u0142y wysokie sufity i najlepiej wentylacj\u0119 wyporow\u0105, kt\u00f3ra wpuszcza czyste powietrze od do\u0142u, a zasysa zanieczyszczone powietrze na g\u00f3rze przy suficie. Prof. Morawska pracuje tak\u017ce nad opracowaniem standard\u00f3w jako\u015bci powietrza wewn\u0105trz pomieszcze\u0144. Nie posiada ich na razie \u017caden kraj. W 2023 roku jako pierwsza Polka zosta\u0142a laureatk\u0105 mi\u0119dzynarodowej nagrody L\u2019Or\u00e9al\u2013UNESCO dla Kobiet i Nauki.\\nProf. Morawska wyznaje zasad\u0119: \u201eRealizuj swoje zainteresowania oraz marzenia i ani przez chwil\u0119 nie my\u015bl, \u017ce jest co\u015b, czego nie mo\u017cesz osi\u0105gn\u0105\u0107.\u201d\\n_________________________________________________________\\nURSZULA DUDZIAK - Kr\u00f3lowa jazzu, kt\u00f3ra zrewolucjonizowa\u0142a wokalistyk\u0119. Pierwsza na \u015bwiecie zastosowa\u0142a w \u015bpiewie elektroniczne przetworniki d\u017awi\u0119ku i zap\u0119tlanie g\u0142osu na \u017cywo.\\nKr\u0119ci j\u0105 d\u017awi\u0119k. A w\u0142a\u015bciwie wydawanie przer\u00f3\u017cnych niekonwencjonalnych d\u017awi\u0119k\u00f3w. Ma ich niesko\u0144czone ilo\u015bci, bo \u0142\u0105czy 5-oktawow\u0105 skal\u0119 g\u0142osu z nieograniczon\u0105 wyobra\u017ani\u0105 improwizatorsk\u0105. Ale jej \u015bpiew to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c jazzowy skat. Dzi\u0119ki elektronicznym przetwornikom, kt\u00f3rych u\u017cywa podczas koncert\u00f3w, mo\u017ce \u015bpiewa\u0107 jak wszystkie instrumenty na \u015bwiecie. Jej g\u0142os zyskuje nowy, niespotykany wymiar. \u2013 \u015apiewaj\u0105c w ten spos\u00f3b kontaktuj\u0119 si\u0119 ze wszech\u015bwiatem. Moje d\u017awi\u0119ki koj\u0105 i uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105 \u2013 twierdzi. \u201eWprowadzi\u0142a ludzki g\u0142o\u015b w er\u0119 kosmosu\u201d \u2013 pisa\u0142 o niej w latach 70. XX wieku brytyjski krytyk jazzowy Leonard Feather.\\nUrszula Dudziak urodzi\u0142a si\u0119 22 pa\u017adziernika 1943 roku w ma\u0142ej wiosce Straconka (dzi\u015b dzielnica Bielsko-Bia\u0142ej). \u015apiewa\u0142a od ko\u0142yski. Gdy mia\u0142a 4 lata, zacz\u0119\u0142a gra\u0107 na akordeonie. Mama uczy\u0142a j\u0105 gry na pianinie. Posz\u0142a do szko\u0142y muzycznej do klasy fortepianu. \u2013 Jak mia\u0142am 14 lat po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142am w radiu jazz \u2013 opowiada. By\u0142a to audycja radia G\u0142os Ameryki \u201eGodzina Jazzu\u201d, kt\u00f3r\u0105 prowadzi\u0142 Willis Conover. S\u0142ucha\u0142a i \u015bpiewa\u0142a. Chcia\u0142a by\u0107 drug\u0105 Ell\u0105 Fitzgerald.\\nGdy w 1958 roku do Zielonej G\u00f3ry, miasta, w kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142a, przyjecha\u0142 Krzysztof Komeda, najs\u0142ynniejszy polski kompozytor i pianista jazzowy, za\u015bpiewa\u0142a mu standardy Elli. Tak go urzek\u0142a, \u017ce od razu zaproponowa\u0142 jej wsp\u00f3lne wyst\u0119py. Koncertowa\u0142a z najwi\u0119kszymi polskimi jazzmanami w warszawskim klubie Hybrydy. \u015apiewa\u0142a z Orkiestr\u0105 Taneczn\u0105 Polskiego Radia Edwarda Czernego. W Hybrydach pozna\u0142a swojego m\u0119\u017ca, r\u00f3wnie\u017c jazzmana, prekursora jazz fusion, Micha\u0142a Urbaniaka. Pi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, w 1973 roku, siedzia\u0142a z Urbaniakiem na kanapie w domu Willisa Conovera w Nowym Jorku, a ten powiedzia\u0142: \u201eUla, jutro zagram w Godzinie jazzu twoj\u0105 p\u0142yt\u0119 Newborn light\u201d.\\nTo w\u0142a\u015bnie ta p\u0142yta, nagrana w duecie z pianist\u0105 Adamem Makowiczem, sta\u0142a si\u0119 jej przepustk\u0105 do s\u0142awy. Na niej po raz pierwszy eksperymentowa\u0142a z g\u0142osem, co dzi\u015b jest jej wizyt\u00f3wk\u0105. Sw\u00f3j w\u0142asny styl odkry\u0142a troch\u0119 przez przypadek. Pod\u0142\u0105czy\u0142a mikrofon do przystawek elektronicznych Urbaniaka, kt\u00f3ry kolekcjonowa\u0142 urz\u0105dzenia przeznaczone do gitar elektrycznych. Gdy do nich za\u015bpiewa\u0142a, efekt j\u0105 oczarowa\u0142. Do\u0142\u0105czy\u0142a do tego live looping \u2013 instrument, kt\u00f3ry nak\u0142ada\u0142 jedn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 z g\u0142osem na drug\u0105. W ten spos\u00f3b mog\u0142a g\u0142osem tworzy\u0107 ca\u0142\u0105 orkiestr\u0119 \u0142\u0105cznie z sekcj\u0105 rytmiczn\u0105, a nawet ch\u00f3rami. \u015apiewa tak na przyk\u0142ad ca\u0142e Bolero Ravela. Nak\u0142adanie si\u0119 na siebie \u015bcie\u017cek d\u017awi\u0119kowych podczas wyst\u0119pu na \u017cywo zastosowa\u0142a jako pierwsza na \u015bwiecie. Dopiero po niej tej techniki zacz\u0119li u\u017cywa\u0107 instrumentali\u015bci, g\u0142\u00f3wnie basi\u015bci.\\nW 1973 roku wyjecha\u0142a z Urbaniakiem do USA. On goni\u0142 za marzeniami o s\u0142awie, a ona za nim. Trafili na dobry moment. Muzyka, kt\u00f3r\u0105 komponowa\u0142 Urbaniak, zachwyci\u0142a ameryka\u0144skich krytyk\u00f3w, bo by\u0142a oryginalna, \u015bwie\u017ca \u2013 odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 m.in. do polskiej muzyki ludowej, a jednocze\u015bnie, dzi\u0119ki ameryka\u0144skim instrumentalistom, bazowa\u0142a na soulowo-bluesowym, afroameryka\u0144skim rytmie. Ale gdy poszli do wytw\u00f3rni Columbia na rozmow\u0119 z dyrektorem artystycznym Johnem Hammondem, kt\u00f3ry wylansowa\u0142 m.in. Areth\u0119 Franklin i Boba Dylana, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to autorska p\u0142yta Urszuli Dudziak \u201eNewborn light\u201d spodoba\u0142a mu si\u0119 bardziej ni\u017c nagrania z Urbaniakiem. \u2013 Po dw\u00f3ch minutach s\u0142uchania Hammond stwierdzi\u0142: \u201ePrzykro mi Micha\u0142, ale Urszula b\u0119dzie pierwsza\u201d. I wyda\u0142 w USA moj\u0105 p\u0142yt\u0119 najpierw \u2013 wspomina Dudziak. P\u0142yta \u201eFusion\u201d Urbaniaka, te\u017c z jej udzia\u0142em, ukaza\u0142a si\u0119 rok p\u00f3\u017aniej.\\nAlbum \u201eNewborn light\u201d dosta\u0142 od magazynu \u201eDown Beat\u201d \u2013 najwa\u017cniejszego jazzowego pisma na \u015bwiecie, maksymaln\u0105 ocen\u0119 pi\u0119\u0107 gwiazdek, co w\u00f3wczas zdarza\u0142o si\u0119 niezwykle rzadko. W Ameryce Dudziak z m\u0119\u017cem stali si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 jazzowej rodziny gwiazd: grali w Carnegie Hall, otwierali koncerty na ca\u0142ej trasie dla Herbie Hancocka, wyst\u0119powali z Weather Report czy Chickiem Core\u0105. W 1976 roku ukaza\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszy przeb\u00f3j Urszuli Dudziak, \u015bwiatowy hit pt. \u201ePapaya\u201d, do kt\u00f3rego inspiracj\u0105 sta\u0142y si\u0119 jej wokalizy \u0107wiczeniowe.\\nW\u00a01979 zosta\u0142a wybrana przez \u201eLos Angeles Times\u201d Wokalistk\u0105 Roku, a\u00a0magazyn \u201eDown Beat\u201d umie\u015bci\u0142 j\u0105 na drugim miejscu po Elli Fitzgerald, w\u015br\u00f3d najlepszych wokalistek jazzowych.\u00a0W 1983 roku do\u0142\u0105czy\u0142a do projektu Vocal Summit, do kt\u00f3rego zosta\u0142o zaproszonych pi\u0119cioro najlepszych na \u015bwiecie wokalist\u00f3w jazzowych m\u0142odej generacji, w tym tak\u017ce Bobby McFerrin.\\nTwierdzi, \u017ce sw\u00f3j najwa\u017cniejszy koncert za\u015bpiewa\u0142a w\u0142a\u015bnie z Bobbym McFerrinem podczas Jazz Jamboree w Warszawie w 1985 roku. W tamtym czasie m\u0105\u017c odszed\u0142 od niej zostawiaj\u0105c sam\u0105 z dwiema ma\u0142ymi c\u00f3rkami. Przyjecha\u0142a bez zespo\u0142u instrumentalist\u00f3w, z ma\u0142o wtedy znanym w Polsce McFerrinem. Ba\u0142a si\u0119 klapy. Ale gdy wyszli razem na scen\u0119 i za\u015bpiewali, sala oszala\u0142a. \u2013 Ten koncert sprawi\u0142, \u017ce upewni\u0142am si\u0119 na 100 procent, \u017ce b\u0119d\u0119 dalej \u015bpiewa\u0107. By\u0142 jak powr\u00f3t do domu z dalekiej podr\u00f3\u017cy. Poczu\u0142am, \u017ce od teraz mog\u0119 odwa\u017cnie i\u015b\u0107 do przodu - m\u00f3wi.\\nJe\u017adzi\u0142a z koncertami \u201eOne Woman Show\u201d. Do wsp\u00f3lnych wyst\u0119p\u00f3w zapraszali j\u0105 Dizzy Gillespie czy Ron Carter. W 1987 roku za\u015bpiewa\u0142a ze Stingiem podczas Umbria Jazz Festival w Perugii z orkiestr\u0105 Gila Evansa. Wyda\u0142a kilkadziesi\u0105t album\u00f3w.\\nW 2016 roku zosta\u0142a uhonorowana przez UNESCO tytu\u0142em \u201eArtystka na rzecz Pokoju\u201d, jako jedyna do tej pory Polka. \u015apiewa ca\u0142y czas. Uwielbia gra\u0107 w tenisa. Zara\u017ca optymizmem. M\u00f3wi, \u017ce w \u017cyciu nie nale\u017cy stawia\u0107 kropek, tylko przecinki.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2024-06-21\",\"endDate\":\"2024-11-10\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}}},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png\",\"width\":1258,\"height\":601},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Wybitne Polki\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Dusseldorfie\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/6b4b76776c5d49a1eb862046e311998e\",\"name\":\"kolinskia\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9bb79075402c1d25f1e9e4e8260c2d13?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9bb79075402c1d25f1e9e4e8260c2d13?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kolinskia\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/author\/kolinskia\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Wybitne Polki - Instytut Polski w Dusseldorfie","description":"Outstanding Polish Women","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Wybitne Polki - Instytut Polski w Dusseldorfie","og_description":"Outstanding Polish Women","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/","og_site_name":"Instytut Polski w Dusseldorfie","article_published_time":"2024-07-17T09:48:33+00:00","article_modified_time":"2024-09-03T12:56:58+00:00","og_image":[{"width":1258,"height":601,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png","type":"image\/png"}],"author":"kolinskia","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"kolinskia","Szacowany czas czytania":"10 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/","name":"Wybitne Polki","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png","https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46-300x143.png","https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46-1024x489.png","https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png","datePublished":"2024-07-17T09:48:33+02:00","dateModified":"2024-09-03T12:56:58+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/6b4b76776c5d49a1eb862046e311998e"},"description":"W polskiej historii, kulturze, nauce kobiety odgrywaj\u0105 szczeg\u00f3lnie wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Prezentujemy w tym miejscu wyb\u00f3r wybitnych Polek \/ \u201eOutstanding Polish Women\u201c: Lidia Morawska, Urszula Dudziak, Halina Konopacka, Krystyna Skarbek, Maria Szymanowska, Antonina Zabi\u0144ska, Janina Lewandowska, Helena Modrzejewska, Magdalena Abakanowicz, Tamara \u0141empicka, Maria Sk\u0142odowska-Curie.\nLidia Morawska -\u00a0Fizyk specjalizuj\u0105ca si\u0119 w badaniu wp\u0142ywu jako\u015bci powietrza na zdrowie. Pomog\u0142a powstrzyma\u0107 pandemi\u0119 COVID-19 udowadniaj\u0105c, \u017ce wirus przenosi si\u0119 przez powietrze.\nNajlepiej jej si\u0119 my\u015bli, gdy idzie. \u2013 Z okien mojego domu w Brisbane w Australii widz\u0119 g\u00f3r\u0119. Spacer na jej szczyt i z powrotem zajmuje mi godzin\u0119. Jak zaczynam i\u015b\u0107, od razu kom\u00f3rki w g\u0142owie otwieraj\u0105 si\u0119 i znajduj\u0119 rozwi\u0105zania na nurtuj\u0105ce mnie zagadki badawcze \u2013 m\u00f3wi prof. Lidia Morawska, dyrektor Mi\u0119dzynarodowego Laboratorium Jako\u015bci Powietrza i Zdrowia Uniwersytetu Technologicznego w australijskim Queensland. Sport od dzieci\u0144stwa jest cz\u0119\u015bci\u0105 jej \u017cycia. Szczeg\u00f3lnie kocha narty i \u017ceglarstwo. Po tacie, Henryku Jaskule, pierwszym Polaku i trzecim \u017ceglarzu na \u015bwiecie, kt\u00f3ry samotnie op\u0142yn\u0105\u0142 \u015bwiat na jachcie. Prof. Morawska te\u017c ma patent sternika morskiego i szerokie horyzonty.\nUrodzi\u0142a si\u0119 w Tarnowie w 1952 roku, ale m\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142a w Przemy\u015blu. Ju\u017c w szkole podstawowej postanowi\u0142a, \u017ce zostanie fizykiem j\u0105drowym. Na studiach na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie zainteresowa\u0142a si\u0119 promieniotw\u00f3rczo\u015bci\u0105 \u015brodowiska. Zacz\u0119\u0142a bada\u0107 radon, gaz szlachetny powstaj\u0105cy z rozpadu radu, pierwiastka odkrytego w 1898 roku przez polsk\u0105 noblistk\u0119 Mari\u0119 Sk\u0142odowsk\u0105-Curie. \u2013 Radon w powietrzu rozpada si\u0119 na atomy promieniotw\u00f3rczych metali ci\u0119\u017ckich. Wdychaj\u0105c je z powietrzem, jeste\u015bmy nara\u017ceni na promieniowanie \u2013 opowiada prof. Morawska. Po doktoracie kontynuowa\u0142a badania radonu w Polsce, a potem od 1987 roku na Uniwersytecie w Toronto w Kanadzie. Tam mia\u0142a dost\u0119p do aparatury, kt\u00f3rej nie by\u0142o w Polsce, s\u0142u\u017c\u0105cej do pomiaru rozk\u0142adu cz\u0105steczek ultrama\u0142ych w powietrzu. Gdy stwierdzi\u0142a, \u017ce o radonie ju\u017c wi\u0119cej si\u0119 nie dowie, zacz\u0119\u0142a szuka\u0107 nowego tematu bada\u0144. \u2013 Pewnego dnia w 1991 roku z ciekawo\u015bci, zamiast robi\u0107 pomiary w komorze laboratoryjnej, wystawi\u0142am pr\u00f3bnik tego urz\u0105dzenia za okno budynku, wprost na ruchliw\u0105 ulic\u0119 w centrum Toronto. Ku mojemu zdumieniu zobaczy\u0142am, \u017ce koncentracja r\u00f3\u017cnych cz\u0105steczek w powietrzu jest szalona. Setki tysi\u0119cy cz\u0105steczek na cm sze\u015bcienny. \u017badnej literatury naukowej na ten temat nie by\u0142o. Pomy\u015bla\u0142am: \u201eWow! Chc\u0119 si\u0119 tym zaj\u0105\u0107\u201d \u2013 m\u00f3wi prof. Morawska.\nZa namow\u0105 kolegi z pracy, australijskiego profesora, wyjecha\u0142a do Queensland University of Technology w Brisbane, gdzie zbudowa\u0142a swoj\u0105 grup\u0119 naukow\u0105. W 2004 roku jej laboratorium zacz\u0119\u0142o oficjalnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 ze \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0105 Zdrowia (WHO) i doradza\u0107 w sprawie standard\u00f3w jako\u015bci powietrza. W 2021 roku, po pi\u0119ciu latach pracy, jako wsp\u00f3\u0142przewodnicz\u0105ca grupy naukowc\u00f3w doprowadzi\u0142a do ustalenia i opublikowani \u00a0rekomendacji WHO dotycz\u0105cych jako\u015bci powietrza. Ale dotyczy\u0142y one zanieczyszcze\u0144 pochodz\u0105cych np. z transportu miejskiego, nie za\u015b patogen\u00f3w takich jak wirusy.\nGdy w marcu 2020 roku W\u0142ochy sta\u0142y si\u0119 epicentrum pandemii COVID-19, rozmawia\u0142a z koleg\u0105 z W\u0142och, kt\u00f3ry dziwi\u0142 si\u0119, \u017ce cho\u0107, jak zaleca WHO, dezynfekuj\u0105 wszystko co si\u0119 da, ludzie i tak choruj\u0105 i masowo umieraj\u0105. Wtedy postanowi\u0142a, \u017ce musi przekona\u0107 WHO, \u017ce wirus nie jest na r\u0119kach, ale w powietrzu. Dzi\u0119ki prowadzonym badaniom, wiedzia\u0142a to ju\u017c co najmniej od 2003 roku i pierwszej pandemii Sars-CoV-1. Prof. Morawska w trzy dni opracowa\u0142a petycj\u0119 do Dyrektora Generalnego WHO, pod kt\u00f3r\u0105 podpisa\u0142o si\u0119 236 ekspert\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata. Ale dopiero par\u0119 miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, WHO zmieni\u0142o podej\u015bcie, gdy naukowcy opublikowali swoje zalecenia w presti\u017cowym pi\u015bmie naukowym. Wtedy \u015bwiat dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce trzeba usuwa\u0107 wirusa z powietrza w przestrzeniach zamkni\u0119tych poprzez wentylacj\u0119 i wietrzenie pomieszcze\u0144. Dzi\u0119ki uporowi prof. Morawskiej prawdopodobnie ocalonych zosta\u0142o tysi\u0105ce ludzkich \u017cy\u0107. Dlatego w 2021 roku trafi\u0142a na list\u0119 100 najbardziej wp\u0142ywowych ludzi magazynu \u201eTime\u201d w kategorii Innowator\u00f3w.\nProf. Morawska chcia\u0142aby, \u017ceby jej odkrycia znalaz\u0142y praktyczne zastosowanie. Udowodni\u0142a na przyk\u0142ad, \u017ce budynki powinny by\u0107 projektowane tak, by mieszkania czy biura mia\u0142y wysokie sufity i najlepiej wentylacj\u0119 wyporow\u0105, kt\u00f3ra wpuszcza czyste powietrze od do\u0142u, a zasysa zanieczyszczone powietrze na g\u00f3rze przy suficie. Prof. Morawska pracuje tak\u017ce nad opracowaniem standard\u00f3w jako\u015bci powietrza wewn\u0105trz pomieszcze\u0144. Nie posiada ich na razie \u017caden kraj. W 2023 roku jako pierwsza Polka zosta\u0142a laureatk\u0105 mi\u0119dzynarodowej nagrody L\u2019Or\u00e9al\u2013UNESCO dla Kobiet i Nauki.\nProf. Morawska wyznaje zasad\u0119: \u201eRealizuj swoje zainteresowania oraz marzenia i ani przez chwil\u0119 nie my\u015bl, \u017ce jest co\u015b, czego nie mo\u017cesz osi\u0105gn\u0105\u0107.\u201d\n_________________________________________________________\nURSZULA DUDZIAK - Kr\u00f3lowa jazzu, kt\u00f3ra zrewolucjonizowa\u0142a wokalistyk\u0119. Pierwsza na \u015bwiecie zastosowa\u0142a w \u015bpiewie elektroniczne przetworniki d\u017awi\u0119ku i zap\u0119tlanie g\u0142osu na \u017cywo.\nKr\u0119ci j\u0105 d\u017awi\u0119k. A w\u0142a\u015bciwie wydawanie przer\u00f3\u017cnych niekonwencjonalnych d\u017awi\u0119k\u00f3w. Ma ich niesko\u0144czone ilo\u015bci, bo \u0142\u0105czy 5-oktawow\u0105 skal\u0119 g\u0142osu z nieograniczon\u0105 wyobra\u017ani\u0105 improwizatorsk\u0105. Ale jej \u015bpiew to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c jazzowy skat. Dzi\u0119ki elektronicznym przetwornikom, kt\u00f3rych u\u017cywa podczas koncert\u00f3w, mo\u017ce \u015bpiewa\u0107 jak wszystkie instrumenty na \u015bwiecie. Jej g\u0142os zyskuje nowy, niespotykany wymiar. \u2013 \u015apiewaj\u0105c w ten spos\u00f3b kontaktuj\u0119 si\u0119 ze wszech\u015bwiatem. Moje d\u017awi\u0119ki koj\u0105 i uszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105 \u2013 twierdzi. \u201eWprowadzi\u0142a ludzki g\u0142o\u015b w er\u0119 kosmosu\u201d \u2013 pisa\u0142 o niej w latach 70. XX wieku brytyjski krytyk jazzowy Leonard Feather.\nUrszula Dudziak urodzi\u0142a si\u0119 22 pa\u017adziernika 1943 roku w ma\u0142ej wiosce Straconka (dzi\u015b dzielnica Bielsko-Bia\u0142ej). \u015apiewa\u0142a od ko\u0142yski. Gdy mia\u0142a 4 lata, zacz\u0119\u0142a gra\u0107 na akordeonie. Mama uczy\u0142a j\u0105 gry na pianinie. Posz\u0142a do szko\u0142y muzycznej do klasy fortepianu. \u2013 Jak mia\u0142am 14 lat po raz pierwszy us\u0142ysza\u0142am w radiu jazz \u2013 opowiada. By\u0142a to audycja radia G\u0142os Ameryki \u201eGodzina Jazzu\u201d, kt\u00f3r\u0105 prowadzi\u0142 Willis Conover. S\u0142ucha\u0142a i \u015bpiewa\u0142a. Chcia\u0142a by\u0107 drug\u0105 Ell\u0105 Fitzgerald.\nGdy w 1958 roku do Zielonej G\u00f3ry, miasta, w kt\u00f3rym si\u0119 wychowa\u0142a, przyjecha\u0142 Krzysztof Komeda, najs\u0142ynniejszy polski kompozytor i pianista jazzowy, za\u015bpiewa\u0142a mu standardy Elli. Tak go urzek\u0142a, \u017ce od razu zaproponowa\u0142 jej wsp\u00f3lne wyst\u0119py. Koncertowa\u0142a z najwi\u0119kszymi polskimi jazzmanami w warszawskim klubie Hybrydy. \u015apiewa\u0142a z Orkiestr\u0105 Taneczn\u0105 Polskiego Radia Edwarda Czernego. W Hybrydach pozna\u0142a swojego m\u0119\u017ca, r\u00f3wnie\u017c jazzmana, prekursora jazz fusion, Micha\u0142a Urbaniaka. Pi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, w 1973 roku, siedzia\u0142a z Urbaniakiem na kanapie w domu Willisa Conovera w Nowym Jorku, a ten powiedzia\u0142: \u201eUla, jutro zagram w Godzinie jazzu twoj\u0105 p\u0142yt\u0119 Newborn light\u201d.\nTo w\u0142a\u015bnie ta p\u0142yta, nagrana w duecie z pianist\u0105 Adamem Makowiczem, sta\u0142a si\u0119 jej przepustk\u0105 do s\u0142awy. Na niej po raz pierwszy eksperymentowa\u0142a z g\u0142osem, co dzi\u015b jest jej wizyt\u00f3wk\u0105. Sw\u00f3j w\u0142asny styl odkry\u0142a troch\u0119 przez przypadek. Pod\u0142\u0105czy\u0142a mikrofon do przystawek elektronicznych Urbaniaka, kt\u00f3ry kolekcjonowa\u0142 urz\u0105dzenia przeznaczone do gitar elektrycznych. Gdy do nich za\u015bpiewa\u0142a, efekt j\u0105 oczarowa\u0142. Do\u0142\u0105czy\u0142a do tego live looping \u2013 instrument, kt\u00f3ry nak\u0142ada\u0142 jedn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 z g\u0142osem na drug\u0105. W ten spos\u00f3b mog\u0142a g\u0142osem tworzy\u0107 ca\u0142\u0105 orkiestr\u0119 \u0142\u0105cznie z sekcj\u0105 rytmiczn\u0105, a nawet ch\u00f3rami. \u015apiewa tak na przyk\u0142ad ca\u0142e Bolero Ravela. Nak\u0142adanie si\u0119 na siebie \u015bcie\u017cek d\u017awi\u0119kowych podczas wyst\u0119pu na \u017cywo zastosowa\u0142a jako pierwsza na \u015bwiecie. Dopiero po niej tej techniki zacz\u0119li u\u017cywa\u0107 instrumentali\u015bci, g\u0142\u00f3wnie basi\u015bci.\nW 1973 roku wyjecha\u0142a z Urbaniakiem do USA. On goni\u0142 za marzeniami o s\u0142awie, a ona za nim. Trafili na dobry moment. Muzyka, kt\u00f3r\u0105 komponowa\u0142 Urbaniak, zachwyci\u0142a ameryka\u0144skich krytyk\u00f3w, bo by\u0142a oryginalna, \u015bwie\u017ca \u2013 odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 m.in. do polskiej muzyki ludowej, a jednocze\u015bnie, dzi\u0119ki ameryka\u0144skim instrumentalistom, bazowa\u0142a na soulowo-bluesowym, afroameryka\u0144skim rytmie. Ale gdy poszli do wytw\u00f3rni Columbia na rozmow\u0119 z dyrektorem artystycznym Johnem Hammondem, kt\u00f3ry wylansowa\u0142 m.in. Areth\u0119 Franklin i Boba Dylana, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to autorska p\u0142yta Urszuli Dudziak \u201eNewborn light\u201d spodoba\u0142a mu si\u0119 bardziej ni\u017c nagrania z Urbaniakiem. \u2013 Po dw\u00f3ch minutach s\u0142uchania Hammond stwierdzi\u0142: \u201ePrzykro mi Micha\u0142, ale Urszula b\u0119dzie pierwsza\u201d. I wyda\u0142 w USA moj\u0105 p\u0142yt\u0119 najpierw \u2013 wspomina Dudziak. P\u0142yta \u201eFusion\u201d Urbaniaka, te\u017c z jej udzia\u0142em, ukaza\u0142a si\u0119 rok p\u00f3\u017aniej.\nAlbum \u201eNewborn light\u201d dosta\u0142 od magazynu \u201eDown Beat\u201d \u2013 najwa\u017cniejszego jazzowego pisma na \u015bwiecie, maksymaln\u0105 ocen\u0119 pi\u0119\u0107 gwiazdek, co w\u00f3wczas zdarza\u0142o si\u0119 niezwykle rzadko. W Ameryce Dudziak z m\u0119\u017cem stali si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 jazzowej rodziny gwiazd: grali w Carnegie Hall, otwierali koncerty na ca\u0142ej trasie dla Herbie Hancocka, wyst\u0119powali z Weather Report czy Chickiem Core\u0105. W 1976 roku ukaza\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszy przeb\u00f3j Urszuli Dudziak, \u015bwiatowy hit pt. \u201ePapaya\u201d, do kt\u00f3rego inspiracj\u0105 sta\u0142y si\u0119 jej wokalizy \u0107wiczeniowe.\nW\u00a01979 zosta\u0142a wybrana przez \u201eLos Angeles Times\u201d Wokalistk\u0105 Roku, a\u00a0magazyn \u201eDown Beat\u201d umie\u015bci\u0142 j\u0105 na drugim miejscu po Elli Fitzgerald, w\u015br\u00f3d najlepszych wokalistek jazzowych.\u00a0W 1983 roku do\u0142\u0105czy\u0142a do projektu Vocal Summit, do kt\u00f3rego zosta\u0142o zaproszonych pi\u0119cioro najlepszych na \u015bwiecie wokalist\u00f3w jazzowych m\u0142odej generacji, w tym tak\u017ce Bobby McFerrin.\nTwierdzi, \u017ce sw\u00f3j najwa\u017cniejszy koncert za\u015bpiewa\u0142a w\u0142a\u015bnie z Bobbym McFerrinem podczas Jazz Jamboree w Warszawie w 1985 roku. W tamtym czasie m\u0105\u017c odszed\u0142 od niej zostawiaj\u0105c sam\u0105 z dwiema ma\u0142ymi c\u00f3rkami. Przyjecha\u0142a bez zespo\u0142u instrumentalist\u00f3w, z ma\u0142o wtedy znanym w Polsce McFerrinem. Ba\u0142a si\u0119 klapy. Ale gdy wyszli razem na scen\u0119 i za\u015bpiewali, sala oszala\u0142a. \u2013 Ten koncert sprawi\u0142, \u017ce upewni\u0142am si\u0119 na 100 procent, \u017ce b\u0119d\u0119 dalej \u015bpiewa\u0107. By\u0142 jak powr\u00f3t do domu z dalekiej podr\u00f3\u017cy. Poczu\u0142am, \u017ce od teraz mog\u0119 odwa\u017cnie i\u015b\u0107 do przodu - m\u00f3wi.\nJe\u017adzi\u0142a z koncertami \u201eOne Woman Show\u201d. Do wsp\u00f3lnych wyst\u0119p\u00f3w zapraszali j\u0105 Dizzy Gillespie czy Ron Carter. W 1987 roku za\u015bpiewa\u0142a ze Stingiem podczas Umbria Jazz Festival w Perugii z orkiestr\u0105 Gila Evansa. Wyda\u0142a kilkadziesi\u0105t album\u00f3w.\nW 2016 roku zosta\u0142a uhonorowana przez UNESCO tytu\u0142em \u201eArtystka na rzecz Pokoju\u201d, jako jedyna do tej pory Polka. \u015apiewa ca\u0142y czas. Uwielbia gra\u0107 w tenisa. Zara\u017ca optymizmem. M\u00f3wi, \u017ce w \u017cyciu nie nale\u017cy stawia\u0107 kropek, tylko przecinki.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2024-06-21","endDate":"2024-11-10","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}}},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2024\/07\/Screenshot-2024-07-17-11.05.46.png","width":1258,"height":601},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2024\/07\/17\/wybitne-polki\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Wybitne Polki"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/","name":"Instytut Polski w Dusseldorfie","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/6b4b76776c5d49a1eb862046e311998e","name":"kolinskia","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9bb79075402c1d25f1e9e4e8260c2d13?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9bb79075402c1d25f1e9e4e8260c2d13?s=96&d=mm&r=g","caption":"kolinskia"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/author\/kolinskia\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10250","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/users\/103"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10250"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10250\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10251,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10250\/revisions\/10251"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10235"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10250"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10250"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10250"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}