{"id":3438,"date":"2020-11-10T10:28:43","date_gmt":"2020-11-10T09:28:43","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/?p=3438"},"modified":"2020-12-22T11:11:42","modified_gmt":"2020-12-22T10:11:42","slug":"11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/","title":{"rendered":"11.11.2020 &#8211; \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci Polski"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-1 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-polski-1024x576.png\" alt=\"\" data-id=\"3442\" data-full-url=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-polski.png\" data-link=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/?attachment_id=3442\" class=\"wp-image-3442\" srcset=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-polski-1024x576.png 1024w, https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-polski-300x169.png 300w, https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-polski-768x432.png 768w, https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-polski-1536x864.png 1536w, https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-polski-1120x630.png 1120w, https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-polski.png 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Jak r\u00f3\u017cnie brzmi\u0105 echa Wielkiej Wojny<br \/><br \/>Autor: Jan Rokita. Filozof polityki, dzia\u0142acz opozycji demokratycznej, by\u0142y pose\u0142 i szef klubu parlamentarnego Platforma Obywatelska.<\/strong><\/p>\n<p>W s\u0142awnej ksi\u0105\u017cce <em>The Sleepwalkers<\/em> brytyjski profesor Christopher Clark prowadzi \u015bledztwo w sprawie wywo\u0142ania pierwszej wojny \u015bwiatowej, stawiaj\u0105c diagnoz\u0119, \u017ce by\u0142a to bardziej tragedia ni\u017c zbrodnia. Wielk\u0105 Wojn\u0119 wywo\u0142ali owi tytu\u0142owi \u201elunatycy\u201d, nie\u015bwiadomi skali dziejowej katastrofy, kt\u00f3rej stali si\u0119 sprawcami. Katastrof\u0105 okaza\u0142y si\u0119 nie tylko hekatomba ofiar i skala zniszcze\u0144, ale przede wszystkim za\u0142amanie si\u0119 politycznego \u0142adu europejskiego, podziwianego przez wielu do dzi\u015b dnia jako \u201epi\u0119kny wiek XIX\u201d. Sze\u015b\u0107 lat temu, w stulecie tamtej wojny, ksi\u0105\u017cka Clarka sta\u0142a si\u0119 \u201epolityczn\u0105 bibli\u0105\u201d polityk\u00f3w i intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy cmokaj\u0105c z uznaniem, omawiali jej tezy na niezliczonych konferencjach, zawsze ko\u0144cz\u0105c t\u0105 sam\u0105 przestrog\u0105 przed powt\u00f3rk\u0105 \u201elunatycznego\u201d precedensu. Patrz\u0105c z perspektywy zachodnioeuropejskiej \u201e<em>la belle \u00e9poque\u201d<\/em>, kt\u00f3r\u0105 tamta wojna brutalnie przerwa\u0142a, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce ten typ narracji, kt\u00f3ry Europie podyktowa\u0142 Clark, jest nie tylko logiczny, ale ma te\u017c walor moralnej szlachetno\u015bci. Jednak Polaka uderza\u0107 musi w tej narracji radykalna odmienno\u015b\u0107 do\u015bwiadczenia XX wieku, w\u0142a\u015bciwego Europie \u015arodkowo-Wschodniej. Odmienno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 dzisiejszemu Francuzowi, W\u0142ochowi czy nawet Niemcowi pewnie trudno dostrzec, a co dopiero zaakceptowa\u0107.<\/p>\n<p>Jeden z najbardziej znanych passus\u00f3w z literatury polskiej, tkwi\u0105cy od czas\u00f3w szkolnych w pami\u0119ci ka\u017cdego Polaka, to modlitwa z <em>Litanii pielgrzymskiej<\/em> najwi\u0119kszego polskiego poety Adama Mickiewicza: \u201eO wojn\u0119 powszechn\u0105 za Wolno\u015b\u0107 lud\u00f3w! Prosimy Ci\u0119, Panie\u201d. Passus \u00f3w jest traktowany jako profetyczna zapowied\u017a wybuchu wojny, kt\u00f3ra po trwaj\u0105cej ponad wiek okupacji w ko\u0144cu przyniesie Polakom wolno\u015b\u0107 i mo\u017cno\u015b\u0107 \u017cycia we w\u0142asnym pa\u0144stwie. W tej polskiej narracji rok 1914 nie jest ani \u201ezbrodni\u0105\u201d, ani \u201etragedi\u0105\u201d, ale przeciwnie \u2013 jest dziejowym zwiastunem wolno\u015bci odzyskanej cztery lata p\u00f3\u017aniej, gdy niespodzianym skutkiem owej wojny sta\u0142 si\u0119 upadek trzech okupuj\u0105cych kraj cesarzy: niemieckiego, rosyjskiego i austriackiego.<\/p>\n<p>Dla polskiego rozumienia \u015bwiata i w\u0142asnego w nim usytuowania \u2013 by\u0142 to moment kluczowy. Wojenne zwyci\u0119stwo Anglii i Francji umo\u017cliwi\u0142o Polakom odzyskanie wolno\u015bci, a tym samym to w\u0142a\u015bnie te dwa mocarstwa wpisane zosta\u0142y jako \u201eprzyjacielskie\u201d i \u201esojusznicze\u201d do przekazywanego z pokolenia na pokolenie kodu polskiej politycznej samo\u015bwiadomo\u015bci. Ale to ma\u0142o. Tamto zwyci\u0119stwo, o czym wie ka\u017cde dziecko w Polsce, by\u0142o mo\u017cliwe tylko dzi\u0119ki temu, \u017ce po raz pierwszy w dziejach do Europy wkroczyli Amerykanie. Je\u015bli wkr\u00f3tce potem z niej wyszli, zdegustowani jako\u015bci\u0105 polityki europejskiej, to tragedia musia\u0142a si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107. Druga wojna \u015bwiatowa sta\u0142a si\u0119 tego najoczywistszym dowodem. I tak to przekonanie o niemal \u201emagicznej\u201d mocy obecno\u015bci Amerykan\u00f3w w Europie zosta\u0142o r\u00f3wnie\u017c wkodowane w polityczny DNA, kszta\u0142tuj\u0105cy to\u017csamo\u015b\u0107 Polak\u00f3w.<\/p>\n<p>Odrodzone w 1918 roku pa\u0144stwo polskie nie potrafi\u0142o my\u015ble\u0107 o samym sobie inaczej ni\u017ali w kategoriach jakiej\u015b szerszej, \u015brodkowo-europejskiej unii. To by\u0142o oczywiste echo dawnych czas\u00f3w, gdy litewska dynastia Jagiellon\u00f3w w\u0142ada\u0142a rozleg\u0142ym federalnym mocarstwem z dwiema stolicami w Krakowie i Wilnie. Co prawda w innych, bardziej etnicznych kategoriach, ujmowa\u0142 now\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 polski ruch narodowy, ale obj\u0119cie w\u0142adzy przez J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (w dniu historycznego rozejmu z Compi\u00e8gne 11 listopada 1918) sprawi\u0142o, \u017ce to nie \u201enacjonali\u015bci\u201d, ale \u201eprometei\u015bci\u201d zdefiniowali powojenn\u0105 misj\u0119 pa\u0144stwa polskiego. Militarne przymierze z r\u00f3wnie\u017c uwalniaj\u0105cymi si\u0119 od rosyjskiej dominacji Ukrai\u0144cami i Bia\u0142orusinami, kt\u00f3rego sensem mia\u0142o by\u0107 ustanowienie na nowo unii w \u015brodkowo-wschodniej Europie, za\u0142ama\u0142o si\u0119 jednak pod naporem bolszewik\u00f3w. Si\u0142 starczy\u0142o ledwie, aby obroni\u0107 zagro\u017con\u0105 polsk\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 przed bolszewikami, stoj\u0105cymi latem 1920 roku pod sam\u0105 Warszaw\u0105. Nie starczy\u0142o ju\u017c si\u0142 dla odnowy idei unii na \u015brodkowym wschodzie Europy. Ale cho\u0107 unia w\u00f3wczas nie powsta\u0142a, a ta cz\u0119\u015b\u0107 Europy mia\u0142a ju\u017c wkr\u00f3tce sta\u0107 si\u0119 polem bitwy nacjonalizm\u00f3w, to tamten czas, bezpo\u015brednio po Wielkiej Wojnie, sta\u0142 si\u0119 niczym echo, odzywaj\u0105ce si\u0119 w polskiej polityce nieustannie w ci\u0105gu ostatniego stulecia, a\u017c do dzi\u015b dnia.<\/p>\n<p>Jest to przede wszystkim echo marze\u0144 o politycznej integracji, kt\u00f3ra (co z czasem stawa\u0142o si\u0119 oczywiste) nie mo\u017ce ju\u017c by\u0107 ustanowiona partykularnie na \u015brodkowym wschodzie Europy, ale mo\u017ce na ten obszar wkroczy\u0107 tylko jako cz\u0119\u015b\u0107 wielkiego projektu integracyjnego ca\u0142ej Europy. Trzeba to wiedzie\u0107, aby rozumie\u0107 entuzjazm Polak\u00f3w dla w\u0142asnego akcesu do Unii Europejskiej w XXI wieku, ale tak\u017ce dla rozszerzenia jej o Ukrain\u0119, Bia\u0142oru\u015b, Mo\u0142dawi\u0119 czy Gruzj\u0119. Swoiste \u201eprzeniesienie\u201d Unii na Wsch\u00f3d zbudowa\u0142o misj\u0119 polityczn\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego pa\u0144stwa polskiego, a bez \u015bwiadomo\u015bci tego faktu nie da si\u0119 w og\u00f3le zrozumie\u0107 polskiej polityki ostatniego \u0107wier\u0107wiecza.<\/p>\n<p>Odleg\u0142ym echem tamtego czasu jest niestety r\u00f3wnie\u017c silna w Polsce pami\u0119\u0107 o tym, \u017ce w chwili, gdy w 1920 roku wszystkie polskie plany grozi\u0142y za\u0142amaniem, a wraz z nimi nawet sam byt pa\u0144stwa polskiego zosta\u0142 zagro\u017cony, \u201esojusznicze\u201d i \u201eprzyjacielskie\u201d mocarstwa europejskie, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Anglia pod rz\u0105dami Lloyda George\u2019a, paradoksalnie stan\u0119\u0142y po stronie bolszewik\u00f3w, wymuszaj\u0105c na konferencji w Spa zrzeczenie si\u0119 przez polski rz\u0105d na rzecz sowieckiej Rosji po\u0142owy terytorium kraju, czyli tego wszystkiego, co przyw\u0142aszczyli sobie si\u0142\u0105 rosyjscy carowie w XVIII wieku.<\/p>\n<p>Nigdy ju\u017c potem nie uda\u0142o si\u0119 w Polsce zlikwidowa\u0107 tej podsk\u00f3rnej nieufno\u015bci do europejskich \u201eprzyjaci\u00f3\u0142\u201d, wzmocnionej jeszcze we wrze\u015bniu 1939 roku i trwaj\u0105cej w gruncie rzeczy do dzisiaj. Z kolei jednak powracaj\u0105ce echo tamtych zdarze\u0144 wywo\u0142uje r\u00f3wnie\u017c szczeg\u00f3ln\u0105 polsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na krzywd\u0119 i odrzucenie przez Europ\u0119 Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w, czyli jedynych narod\u00f3w, kt\u00f3re wiek temu zbrojnie stan\u0119\u0142y razem z Polakami przeciw sowieckiemu niebezpiecze\u0144stwu. Musi mie\u0107 tego \u015bwiadomo\u015b\u0107 ka\u017cdy, kto chce dzisiaj zrozumie\u0107, dlaczego w\u0142a\u015bnie w Polsce \u017cyje i pracuje przesz\u0142o milion przyj\u0119tych tu z otwartymi r\u0119kami imigrant\u00f3w ukrai\u0144skich, a na szczycie Unii Europejskiej to polski premier zabiega (z sukcesem) o plan rozleg\u0142ego wsparcia gospodarczego dla Bia\u0142orusi, kt\u00f3ry ma ruszy\u0107, gdy jej obywatelom uda si\u0119 usun\u0105\u0107 panuj\u0105c\u0105 tam dot\u0105d tyrani\u0119.<\/p>\n<p>W swej s\u0142awnej ksi\u0105\u017cce profesor Clark dowi\u00f3d\u0142, \u017ce echa tamtej Wielkiej Wojny dobitnie s\u0142ycha\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnej polityce. To prawda. Tylko \u017ce polskie echa d\u017awi\u0119cz\u0105 troch\u0119 odmiennie od tych, kt\u00f3re us\u0142ysza\u0142 \u015bwietny brytyjski historyk.<\/p>\n<p><em>Tekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Niespo\u017cyty duch polski<br \/>Autor: Jaros\u0142aw Szarek. Historyk, prezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.<br \/><\/strong><\/p>\n<p>Bez w\u0142asnego pa\u0144stwa zbudowali\u015bmy w XIX wieku nie tylko narodow\u0105 kultur\u0119, nauk\u0119 i gospodark\u0119, ale stworzyli\u015bmy stan ducha pozwalaj\u0105cy kilku pokoleniom urodzonym w niewoli wci\u0105\u017c my\u015ble\u0107 o niepodleg\u0142ej Polsce.<\/p>\n<p>W listopadzie 1918 roku do wielu \u015bwiatowych stolic \u2013 od Waszyngtonu po Tokio \u2013 dotar\u0142a, wys\u0142ana z Warszawy, depesza radiowa notyfikuj\u0105ca odrodzenie Rzeczypospolitej. Informowano w niej, \u017ce polski rz\u0105d \u201ezast\u0105pi panowanie przemocy, kt\u00f3ra przez sto czterdzie\u015bci lat ci\u0105\u017cy\u0142a nad losami Polski\u201d. Oznacza\u0142o to powr\u00f3t niepodleg\u0142ej Rzeczypospolitej na map\u0119 Europy, z kt\u00f3rej zosta\u0142a usuni\u0119ta w wyniku porozumienia jej s\u0105siad\u00f3w \u2013 Austrii, Prus i Rosji \u2013 w ko\u0144cu XVIII wieku.<\/p>\n<p>Do rangi symbolu urasta\u0142 fakt, i\u017c depesz\u0119 informuj\u0105c\u0105 o wskrzeszeniu niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa nadano z miejsca b\u0119d\u0105cego symbolem obcego panowania, z Cytadeli Warszawskiej, zbudowanej przez Rosjan w latach 30. XIX wieku, po kl\u0119sce powstania listopadowego, gdzie wi\u0119ziono oraz tracono Polak\u00f3w niegodz\u0105cych si\u0119 z niewol\u0105. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 podpisany pod depesz\u0105 Naczelny W\u00f3dz J\u00f3zef Pi\u0142sudski, osadzony w s\u0142awnym X Pawilonie Cytadeli.<\/p>\n<p>\u201eWznowienie niepodleg\u0142o\u015bci i suwerenno\u015bci Polski\u201d sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe, gdy\u017c w tym prze\u0142omowym momencie Polacy byli gotowi do budowy struktur niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa i dysponowali si\u0142\u0105 do skutecznej jego obrony w nast\u0119pnych latach. Do tej chwili zmierzali od pi\u0119ciu pokole\u0144 \u2013 od 1795 roku \u2013 podejmuj\u0105c dzia\u0142ania maj\u0105ce przynie\u015b\u0107 Niepodleg\u0142\u0105.<\/p>\n<p>Przez ponad wiek nie zabrak\u0142o gotowych podejmowa\u0107 zmagania o wskrzeszenie niepodleg\u0142ej ojczyzny. Nierzadko ten sztandar nie\u015bli jak\u017ce nieliczni, a przysz\u0142o im mierzy\u0107 si\u0119 nie tylko z zaborcami, ale tak\u017ce z rodakami trac\u0105cymi wiar\u0119 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwyci\u0119stwa, wybieraj\u0105cymi oboj\u0119tno\u015b\u0107 b\u0105d\u017a posuwaj\u0105cymi si\u0119 do narodowej zdrady. Ile\u017c to razy w czasie niewoli trzeba by\u0142o pokona\u0107 gorycz kl\u0119ski, gdy wszystkie okoliczno\u015bci wskazywa\u0142y, \u017ce ziszczaj\u0105 si\u0119 s\u0142owa \u201efinis Poloniae\u201d?<\/p>\n<p>Ju\u017c w 1797 roku w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy-emigrant\u00f3w we W\u0142oszech, kt\u00f3rzy pierwsi podj\u0119li walk\u0119 w utworzonych u boku Napoleona i Francji Legionach Polskich, powsta\u0142a pie\u015b\u0144 nios\u0105ca nadziej\u0119. Jej s\u0142owa \u201eJeszcze Polska nie umar\u0142a, kiedy my \u017cyjemy&#8230;\u201d \u2013 dzisiaj s\u0105 naszym pa\u0144stwowym hymnem, a dalsza cz\u0119\u015b\u0107 \u201eco nam obca moc wydar\u0142a, szabl\u0105 odbijemy\u2026\u201d, wyznacza\u0142a program walki zbrojnej podejmowany w powstaniach narodowych. Te najwi\u0119ksze, skierowane przeciwko Rosji \u2013 listopadowe z 1830 i styczniowe z 1863 roku \u2013 sko\u0144czy\u0142y si\u0119 krwawymi represjami, zes\u0142aniem tysi\u0119cy uczestnik\u00f3w na Syberi\u0119, konfiskat\u0105 maj\u0105tk\u00f3w, utrat\u0105 wielu instytucji i prawa, narzuceniem brutalnej rusyfikacji.<\/p>\n<p>Nieprzerwanie trwa\u0142 jednak polski duch w rodzinach, w domach, gdzie matki uczy\u0142y pacierza i opowiada\u0142y o dawnych, dumnych dziejach i bohaterach, wznosz\u0105c mod\u0142y do \u201ePanny \u015awi\u0119tej, co Jasnej broni Cz\u0119stochowy i w Ostrej \u015bwieci Bramie\u201d, pielgrzymuj\u0105c do \u015bwi\u0119tych miejsc na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119, do Wilna czy Gietrzwa\u0142du\u2026 Ko\u015bci\u00f3\u0142 podtrzymywa\u0142 ducha i nigdy nie zabrak\u0142o kap\u0142an\u00f3w dziel\u0105cych los narodu, zak\u0142adaj\u0105cych szko\u0142y, id\u0105cych do powsta\u0144czych oddzia\u0142\u00f3w, a w ko\u0144cu na Sybir czy szubienic\u0119.<\/p>\n<p>Militarne kl\u0119ski i represje kierowa\u0142y Polak\u00f3w poza wojskow\u0105 aktywno\u015b\u0107. Szukano mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania w sferach gospodarczych, naukowych, o\u015bwiatowych i odnoszono zwyci\u0119stwa. Ich \u015blady odnajdujemy dzisiaj na mapach i w publikacjach naukowych. Po zes\u0142anych na Syberi\u0119 za udzia\u0142 w powstaniu styczniowym pozosta\u0142y nazwane na ich cze\u015b\u0107 g\u00f3ry \u2013 Czerskiego, Dybowskiego, Czekanowskiego. Z kolei w dalekim Chile niemal w ka\u017cdym miejscu natkniemy si\u0119 na pami\u0119\u0107 o Ignacym Domeyce \u2013 emigrancie zmuszonym do opuszczenia ojczyzny po kl\u0119sce powstania listopadowego.<\/p>\n<p>Tymczasem w kraju \u2013 niejednokrotnie dawni powsta\u0144cy \u2013 zak\u0142adali towarzystwa gospodarcze, banki, sp\u00f3\u0142ki rolnicze, biblioteki, stowarzyszenia naukowe, okazuj\u0105c si\u0119, mimo represji, skutecznymi w zachowaniu polskiej w\u0142asno\u015bci ziemi i sieci w\u0142asnych instytucji. Niema\u0142o by\u0142o tych, kt\u00f3rzy cho\u0107 byli w s\u0142u\u017cbie zaborc\u00f3w, pracowali na rzecz swej ojczyzny.<\/p>\n<p>Nieposiadaj\u0105ce w\u0142asnego pa\u0144stwa kolejne pokolenia nie tylko nadal czu\u0142y si\u0119 Polakami, ale by\u0142y gotowe do po\u015bwi\u0119ce\u0144 za ojczyzn\u0119. Trwa\u0142a bowiem pami\u0119\u0107 i kultura; w niej wyra\u017ca\u0142 si\u0119 pozbawiony niepodleg\u0142o\u015bci nar\u00f3d. Najwybitniejsze dzie\u0142a powsta\u0142e podczas niewoli rozbiorowej do dzisiaj stanowi\u0105 kanon narodowy. Nale\u017c\u0105 do nich utwory wielkich romantycznych poet\u00f3w tworz\u0105cych na emigracji: Adama Mickiewicza, Juliusza S\u0142owackiego, Zygmunta Krasi\u0144skiego. Szmuglowane przez granice, zakazane przez cenzur\u0119 budzi\u0142y kolejne pokolenia Polak\u00f3w, podobnie jak arcypolskie, wyrastaj\u0105ce z t\u0119sknoty za krajem utwory kompozytora i pianisty Fryderyka Chopina. Jego muzyka wci\u0105\u017c porusza miliony ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n<p>Polski nie by\u0142o na mapie Europy, gdy Maria Curie-Sk\u0142odowska, jako pierwsza Polka i pierwsza kobieta uhonorowana Nagrod\u0105 Nobla, nazwa\u0142a odkryty przez siebie pierwiastek \u201epolonem\u201d i na trwa\u0142e wpisa\u0142a \u201epolsk\u0105\u201d obecno\u015b\u0107 w uk\u0142ad okresowy pierwiastk\u00f3w. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1905 roku, Literack\u0105 Nagrod\u0119 Nobla wr\u0119czono autorowi <em>Quo vadis<\/em> Henrykowi Sienkiewiczowi \u2013 onego czasu najpoczytniejszemu pisarzowi od Rosji po Stany Zjednoczone. Podczas noblowskiej gali m\u00f3wi\u0142 o swej ojczy\u017anie: \u201eG\u0142oszono j\u0105 umar\u0142\u0105, a oto jeden z tysi\u0119cznych dowod\u00f3w, \u017ce \u017cyje. G\u0142oszono j\u0105 podbit\u0105, a oto nowy dow\u00f3d, \u017ce umie zwyci\u0119\u017ca\u0107\u201d. Na lekturze jego <em>Trylogii<\/em> \u2013 powie\u015bci opisuj\u0105cych XVII-wieczne wojny Rzeczypospolitej z Turcj\u0105, Szwecj\u0105 i Kozakami wychowa\u0142a si\u0119 ca\u0142a armia Polak\u00f3w, z kt\u00f3r\u0105 wielokrotnie przysz\u0142o walczy\u0107 zaborcom.<\/p>\n<p>Niejeden z m\u0142odych ludzi zaci\u0105gaj\u0105cych si\u0119 po wybuchu I wojny \u015bwiatowej do Legion\u00f3w Pi\u0142sudskiego czy armii tworzonej spo\u015br\u00f3d polskich emigrant\u00f3w w USA mia\u0142 w plecaku ksi\u0105\u017cki Sienkiewicza. Byli gotowi walczy\u0107 i umiera\u0107 za Polsk\u0119, cho\u0107 nawet ich dziadkowie rodzili si\u0119, gdy jej nie by\u0142o. Polska trwa\u0142a te\u017c w obrazach malarzy historycznych. Jeden z najbardziej oryginalnych, Jacek Malczewski, wo\u0142a\u0142: \u201eMalujcie tak, aby Polska zmartwychwsta\u0142a\u201d. Rok po \u015bmierci najpopularniejszego z nich \u2013 Jana Matejki \u2013 zorganizowano we Lwowie wystaw\u0119 jego prac. Przypada\u0142a wtedy setna rocznica bitwy pod Rac\u0142awicami z 1794 roku, gdzie dowodzone przez Tadeusza Ko\u015bciuszk\u0119, walcz\u0105cego wcze\u015bniej o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Stan\u00f3w Zjednoczonych, wojsko wsparte przez ch\u0142opskie oddzia\u0142y zwyci\u0119\u017cy\u0142o Rosjan. W specjalnie wybudowanej rotundzie pokazano licz\u0105cy ponad sto metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci, monumentalny obraz Jana Styki i Wojciecha Kossaka, przedstawiaj\u0105cy zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0119 nad Rosjanami. Niezliczona rzesza Polak\u00f3w pokonywa\u0142a setki kilometr\u00f3w, aby go ogl\u0105da\u0107. W podziwie szeptali: \u201eTo nie obraz, to czyn\u201d.<\/p>\n<p>Nie policzymy, ilu spo\u015br\u00f3d tysi\u0119cy m\u0142odzie\u017cy, jak\u017ce cz\u0119sto z dalekich wiosek, stawa\u0142o si\u0119 Polakami, wsp\u00f3\u0142tworz\u0105c nowoczesny nar\u00f3d, nar\u00f3d bez w\u0142asnego pa\u0144stwa, ale jak\u017ce bogaty kultur\u0105, obyczajem. To dzi\u0119ki nim nie tylko trwa\u0142a polsko\u015b\u0107, ale Polakami stawali si\u0119 ci, kt\u00f3rych dziadowie przyje\u017cd\u017cali z o\u015bciennych pa\u0144stw, aby Polsk\u0119 germanizowa\u0107, rusyfikowa\u0107, a ona ich uwiod\u0142a swym \u201eniespo\u017cytym duchem\u201d. To z niego wyr\u00f3s\u0142 czyn 11 listopada 1918 roku, przynosz\u0105cy niepodleg\u0142\u0105 Polsk\u0119.<\/p>\n<p><em>Tekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.<\/em><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong>O demokracji mi\u0119dzy narodami Europy. Casus &#8211; Polska<\/strong><\/p>\n<p><strong>Autor: Prof. Wojciech Roszkowski. Profesor Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN. Autor publikacji na temat historii Polski XX wieku. Kawaler Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego<\/strong><\/p>\n<p>Przyjrzyjmy si\u0119 mapie Europy po kongresie wiede\u0144skim z 1815 roku i po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej. Wida\u0107 wyra\u017ane zmiany: w Europie \u015arodkowej i Wschodniej powsta\u0142o wiele nowych pa\u0144stw. W polskiej tradycji bardzo wyra\u017anie zauwa\u017ca si\u0119 jednak r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy \u201epowstaniem\u201d niepodleg\u0142ej Polski w 1918 roku a jej \u201eodrodzeniem\u201d, poniewa\u017c kto\u015b, kto u\u017cywa pierwszego okre\u015blenia, ignoruje istot\u0119 tego, co dla Polak\u00f3w stanowi\u0142 koniec I wojny \u015bwiatowej, a nawet ignoruje tysi\u0105c lat wcze\u015bniejszej historii Polski.<\/p>\n<p>Historia ta mia\u0142a wiele dramatycznych zwrot\u00f3w akcji, a wiek XX zaznaczy\u0142 si\u0119 w niej szczeg\u00f3lnym nasyceniem tych dramat\u00f3w. Polak urodzony na pocz\u0105tku XX wieku mia\u0142 szans\u0119 przyzwyczai\u0107 si\u0119 do rz\u0105d\u00f3w zaborc\u00f3w \u2013 Austro-W\u0119gier, Niemiec i Rosji \u2013 kt\u00f3rzy panowali nad ziemiami polskimi przez ponad 120 lat, a nast\u0119pnie prze\u017cy\u0107 eufori\u0119 odrodzenia pa\u0144stwowo\u015bci w listopadzie 1918 roku, kl\u0119sk\u0119 tej pa\u0144stwowo\u015bci w wyniku inwazji niemieckiej i sowieckiej we wrze\u015bniu 1939 roku, odbudow\u0119 pa\u0144stwa po 1945 roku w postaci totalitarnego wasala Zwi\u0105zku Sowieckiego, a w ko\u0144cu upadek w\u0142adzy komunistycznej i rodzenie si\u0119 nowej Polski, demokratycznej, cho\u0107 nosz\u0105cej ci\u0119\u017car XX wieku, ci\u0119\u017car masowych mord\u00f3w, deportacji, przesiedle\u0144 i wyw\u0142aszcze\u0144. Po 1989 roku Polska odradza si\u0119 na nowo, ale Polacy z trudem odkrywaj\u0105 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Polsko\u015b\u0107 z pocz\u0105tku XXI wieku nosi znami\u0119 tych wszystkich dramat\u00f3w, ale zaskakuje cechami, kt\u00f3re s\u0105 zar\u00f3wno ich skutkiem, jak i efektem reakcji na nie. Skoro los Polski w du\u017cym stopniu zale\u017ca\u0142 od pot\u0119\u017cnych s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy jej zaakceptowa\u0107 nie chcieli, cz\u0119sto przypominanym dylematem historycznym Polak\u00f3w by\u0142o pytanie \u201ebi\u0107 si\u0119 czy si\u0119 bi\u0107?\u201d, ale tak\u017ce pytanie drugie, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142oby zada\u0107 przy okazji: \u201eprzystosowa\u0107 si\u0119 czy nie?\u201d lub te\u017c w czym i jak si\u0119 przystosowa\u0107, \u017ceby nie zgin\u0105\u0107. Polski hymn zaczyna si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eJeszcze Polska nie zgin\u0119\u0142a, kiedy my \u017cyjemy\u201d. Dylemat polega\u0142 jednak bardzo cz\u0119sto na tym, jacy chcieliby\u015bmy by\u0107, \u017ceby prze\u017cy\u0107 oraz jaki ma by\u0107 koszt tego, \u017ceby prze\u017cy\u0107 po swojemu.<\/p>\n<p>Historia Polski jest kopalni\u0105 wiedzy o \u017cyciu spo\u0142ecznym i politycznym. Z dziej\u00f3w szlacheckiej demokracji I Rzeczypospolitej, czyli pa\u0144stwa sprzed XVIII-wiecznych rozbior\u00f3w, dzisiejsze demokracje mog\u0105 si\u0119 nauczy\u0107, jak straszne koszty ponie\u015b\u0107 mo\u017ce pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym wolno\u015bci nie towarzyszy odpowiedzialno\u015b\u0107. Mimo wielkich wysi\u0142k\u00f3w reformator\u00f3w, kt\u00f3rzy uchwalili pierwsz\u0105 w Europie konstytucj\u0119 3 maja 1791 roku, mocarstwa s\u0105siednie rozebra\u0142y I Rzeczpospolit\u0105.<\/p>\n<p>Z dziej\u00f3w polskich powsta\u0144 narodowych XIX wieku mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 bohaterstwa, patriotyzmu, cho\u0107 nie skuteczno\u015bci, geopolityki i ogranicze\u0144 materialnych w\u0142asnych marze\u0144, ale tak\u017ce sztuki przetrwania. Z odrodzenia Polski po 1918 roku mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 niezwyk\u0142ej sztuki improwizacji i skuteczno\u015bci w budowaniu zr\u0119b\u00f3w pa\u0144stwowo\u015bci niemal od zera. Miar\u0105 polskich sukces\u00f3w tego okresu by\u0142y na przyk\u0142ad reforma walutowa W\u0142adys\u0142awa Grabskiego, budowa Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego lub portu w Gdyni. Z kl\u0119ski 1939 roku i okupacji niemieckiej i sowieckiej mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 sztuki oporu wbrew najstraszniejszym praktykom ludob\u00f3jc\u00f3w. Polska pod rz\u0105dami komunist\u00f3w, i to w czasach pokoju, by\u0142a piekielnym do\u015bwiadczeniem przystosowania wbrew naturze, z kt\u00f3rego Polacy wyszli mocno okaleczeni mentalnie, ale wyszli zwyci\u0119sko dzi\u0119ki dziesi\u0119ciomilionowej \u201eSolidarno\u015bci\u201d i wsparciu papie\u017ca Polaka, Jana Paw\u0142a II, krusz\u0105c fundamenty podzia\u0142u Europy.<\/p>\n<p>Odbudowa pa\u0144stwa po 1989 roku obfitowa\u0142a w wiele niewykorzystanych szans, uzale\u017cnienie od kapita\u0142u zagranicznego oraz postkomunistycznych elit o wasalnej mentalno\u015bci, a jednak uda\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 pewnie wkroczy\u0107 do Unii Europejskiej oraz ugruntowa\u0107 bezpiecze\u0144stwo przez wej\u015bcie do NATO, w czym prawie wszyscy Polacy byli zgodni. Polska pozostaje pa\u0144stwem, kt\u00f3remu wielu si\u0119 sprzeciwia. A jednak to w\u0142adze Polski i najbli\u017csi jej po\u0142udniowi s\u0105siedzi zapobiegli wiosn\u0105 2020 roku rozlaniu si\u0119 pandemii koronawirusa na skal\u0119, jaka dotkn\u0119\u0142a wysoko rozwini\u0119te pa\u0144stwa zachodnie. To w Polsce, n\u0119kanej fa\u0142szywymi opiniami w gremiach Unii Europejskiej, przynale\u017cno\u015b\u0107 do niej nie jest na og\u00f3\u0142 kwestionowana, a fakt, i\u017c saldo obrot\u00f3w gospodarczych z krajami Unii jest dla Polski niekorzystne, gdy\u017c wyw\u00f3z zysk\u00f3w jest stale wi\u0119kszy ni\u017c unijne dotacje, nie robi wielkiego wra\u017cenia. Co wi\u0119cej, bezsensowne unijne naciski prowokuj\u0105 raczej do oporu, ni\u017c zastraszaj\u0105 Polak\u00f3w, wzmacniaj\u0105c zdroworozs\u0105dkowe podej\u015bcie do rzeczywisto\u015bci politycznej.<\/p>\n<p>Wbrew naciskom i modom p\u0142yn\u0105cym z \u201epost\u0119powego\u201d Zachodu, kt\u00f3ry nie zdaje sobie nawet cz\u0119sto sprawy ze swoich problem\u00f3w, tradycyjne warto\u015bci nadal cementuj\u0105 polskie spo\u0142ecze\u0144stwo. Przywi\u0105zanie do \u017cycia rodzinnego wynika\u0107 mo\u017ce z wagi wi\u0119zi rodzinnych w dawnej, szlacheckiej Polsce oraz z pami\u0119ci o zagro\u017ceniach polskiej rodziny pod zaborami i w czasie ostatniej wojny i okupacji. Szacunek dla kobiet, kt\u00f3ry wyra\u017ca si\u0119 w dawnym zwyczaju ca\u0142owania ich w r\u0119k\u0119, wynika z do\u015b\u0107 niezale\u017cnej roli kobiet w I Rzeczypospolitej oraz ich znaczeniu w czasie zabor\u00f3w, a nawet pod panowaniem komunist\u00f3w, gdy \u201ematki Polki\u201d dzielnie walczy\u0142y w kolejkach o zaopatrzenie domu. Umi\u0142owanie wolno\u015bci jest w Polsce szczeg\u00f3lnie silne, je\u015bli zwa\u017cy\u0107, jak d\u0142ugo tej wolno\u015bci Polakom brakowa\u0142o w ostatnich dw\u00f3ch stuleciach. Co wi\u0119cej, Polacy mog\u0105 by\u0107 dumni z tego, \u017ce ich dawna polsko-litewska Rzeczpospolita by\u0142a oaz\u0105 demokracji szlacheckiej w czasach, gdy wp\u0142yw na rz\u0105dy w krajach zachodnich mia\u0142y tylko bardzo ograniczone kr\u0119gi arystokracji.<\/p>\n<p>Polacy na og\u00f3\u0142 bardzo \u017cywo reaguj\u0105 na wywy\u017cszanie lub poni\u017canie polsko\u015bci. S\u0142ysz\u0105c uwagi krytyczne, broni\u0105 si\u0119 zajadle, ale gdy kto\u015b g\u0142osi przesadn\u0105 apoteoz\u0119 polsko\u015bci, zaczynaj\u0105 narzeka\u0107 na sw\u00f3j kraj. \u015awiadczy to o tym, \u017ce swoj\u0105 polsko\u015b\u0107 traktuj\u0105 serio, ale przez to cz\u0119sto wydaj\u0105 skrajne s\u0105dy. Historia nauczy\u0142a ich wszak ju\u017c tak\u017ce odporno\u015bci na fa\u0142sz, zar\u00f3wno co do przesz\u0142o\u015bci, jak i przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n<p><em>Tekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.<\/em><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"321\" height=\"474\" src=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Jan_Rokita.jpg\" alt=\"\" data-id=\"3439\" data-link=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/?attachment_id=3439\" class=\"wp-image-3439\" srcset=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Jan_Rokita.jpg 321w, https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Jan_Rokita-203x300.jpg 203w\" sizes=\"auto, (max-width: 321px) 100vw, 321px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"769\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Jaroslaw.Szarek-2-769x1024.jpg\" alt=\"\" data-id=\"3440\" data-link=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/?attachment_id=3440\" class=\"wp-image-3440\" srcset=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Jaroslaw.Szarek-2-769x1024.jpg 769w, https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Jaroslaw.Szarek-2-225x300.jpg 225w, https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Jaroslaw.Szarek-2-768x1023.jpg 768w, https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Jaroslaw.Szarek-2.jpg 810w\" sizes=\"auto, (max-width: 769px) 100vw, 769px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"501\" src=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Wojciech_Roszkowski_2009-02-06-2.jpg\" alt=\"\" data-id=\"3441\" data-full-url=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Wojciech_Roszkowski_2009-02-06-2.jpg\" data-link=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/?attachment_id=3441\" class=\"wp-image-3441\" srcset=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Wojciech_Roszkowski_2009-02-06-2.jpg 700w, https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/Wojciech_Roszkowski_2009-02-06-2-300x215.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jak r\u00f3\u017cnie brzmi\u0105 echa Wielkiej Wojny Autor: Jan Rokita. Filozof polityki, dzia\u0142acz opozycji demokratycznej, by\u0142y pose\u0142 i szef klubu parlamentarnego Platforma Obywatelska. W s\u0142awnej ksi\u0105\u017cce The Sleepwalkers brytyjski profesor Christopher Clark prowadzi \u015bledztwo w sprawie wywo\u0142ania pierwszej wojny \u015bwiatowej, stawiaj\u0105c diagnoz\u0119, \u017ce by\u0142a to bardziej tragedia ni\u017c zbrodnia. Wielk\u0105 Wojn\u0119 wywo\u0142ali owi tytu\u0142owi \u201elunatycy\u201d, nie\u015bwiadomi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":103,"featured_media":3430,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[185,197],"tags":[],"class_list":["post-3438","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosc","category-historiaidyskusje"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v24.6 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>11.11.2020 - \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci Polski - Instytut Polski w Dusseldorfie<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"11.11.2020 - \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci Polski - Instytut Polski w Dusseldorfie\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Jak r\u00f3\u017cnie brzmi\u0105 echa Wielkiej Wojny Autor: Jan Rokita. Filozof polityki, dzia\u0142acz opozycji demokratycznej, by\u0142y pose\u0142 i szef klubu parlamentarnego Platforma Obywatelska. W s\u0142awnej ksi\u0105\u017cce The Sleepwalkers brytyjski profesor Christopher Clark prowadzi \u015bledztwo w sprawie wywo\u0142ania pierwszej wojny \u015bwiatowej, stawiaj\u0105c diagnoz\u0119, \u017ce by\u0142a to bardziej tragedia ni\u017c zbrodnia. Wielk\u0105 Wojn\u0119 wywo\u0142ali owi tytu\u0142owi \u201elunatycy\u201d, nie\u015bwiadomi [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Dusseldorfie\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-11-10T09:28:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-12-22T10:11:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki-1024x576.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"576\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"kolinskia\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"kolinskia\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"17 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/\",\"name\":\"11.11.2020 - \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci Polski\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki.png\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki-300x169.png\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki-1024x576.png\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki.png\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki.png\",\"datePublished\":\"2020-11-10T09:28:43+02:00\",\"dateModified\":\"2020-12-22T10:11:42+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/6b4b76776c5d49a1eb862046e311998e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-11-11\",\"endDate\":\"2020-11-11\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"Jak r\u00f3\u017cnie brzmi\u0105 echa Wielkiej WojnyAutor: Jan Rokita. Filozof polityki, dzia\u0142acz opozycji demokratycznej, by\u0142y pose\u0142 i szef klubu parlamentarnego Platforma Obywatelska.\\nW s\u0142awnej ksi\u0105\u017cce The Sleepwalkers brytyjski profesor Christopher Clark prowadzi \u015bledztwo w sprawie wywo\u0142ania pierwszej wojny \u015bwiatowej, stawiaj\u0105c diagnoz\u0119, \u017ce by\u0142a to bardziej tragedia ni\u017c zbrodnia. Wielk\u0105 Wojn\u0119 wywo\u0142ali owi tytu\u0142owi \u201elunatycy\u201d, nie\u015bwiadomi skali dziejowej katastrofy, kt\u00f3rej stali si\u0119 sprawcami. Katastrof\u0105 okaza\u0142y si\u0119 nie tylko hekatomba ofiar i skala zniszcze\u0144, ale przede wszystkim za\u0142amanie si\u0119 politycznego \u0142adu europejskiego, podziwianego przez wielu do dzi\u015b dnia jako \u201epi\u0119kny wiek XIX\u201d. Sze\u015b\u0107 lat temu, w stulecie tamtej wojny, ksi\u0105\u017cka Clarka sta\u0142a si\u0119 \u201epolityczn\u0105 bibli\u0105\u201d polityk\u00f3w i intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy cmokaj\u0105c z uznaniem, omawiali jej tezy na niezliczonych konferencjach, zawsze ko\u0144cz\u0105c t\u0105 sam\u0105 przestrog\u0105 przed powt\u00f3rk\u0105 \u201elunatycznego\u201d precedensu. Patrz\u0105c z perspektywy zachodnioeuropejskiej \u201ela belle \u00e9poque\u201d, kt\u00f3r\u0105 tamta wojna brutalnie przerwa\u0142a, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce ten typ narracji, kt\u00f3ry Europie podyktowa\u0142 Clark, jest nie tylko logiczny, ale ma te\u017c walor moralnej szlachetno\u015bci. Jednak Polaka uderza\u0107 musi w tej narracji radykalna odmienno\u015b\u0107 do\u015bwiadczenia XX wieku, w\u0142a\u015bciwego Europie \u015arodkowo-Wschodniej. Odmienno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 dzisiejszemu Francuzowi, W\u0142ochowi czy nawet Niemcowi pewnie trudno dostrzec, a co dopiero zaakceptowa\u0107.\\nJeden z najbardziej znanych passus\u00f3w z literatury polskiej, tkwi\u0105cy od czas\u00f3w szkolnych w pami\u0119ci ka\u017cdego Polaka, to modlitwa z Litanii pielgrzymskiej najwi\u0119kszego polskiego poety Adama Mickiewicza: \u201eO wojn\u0119 powszechn\u0105 za Wolno\u015b\u0107 lud\u00f3w! Prosimy Ci\u0119, Panie\u201d. Passus \u00f3w jest traktowany jako profetyczna zapowied\u017a wybuchu wojny, kt\u00f3ra po trwaj\u0105cej ponad wiek okupacji w ko\u0144cu przyniesie Polakom wolno\u015b\u0107 i mo\u017cno\u015b\u0107 \u017cycia we w\u0142asnym pa\u0144stwie. W tej polskiej narracji rok 1914 nie jest ani \u201ezbrodni\u0105\u201d, ani \u201etragedi\u0105\u201d, ale przeciwnie \u2013 jest dziejowym zwiastunem wolno\u015bci odzyskanej cztery lata p\u00f3\u017aniej, gdy niespodzianym skutkiem owej wojny sta\u0142 si\u0119 upadek trzech okupuj\u0105cych kraj cesarzy: niemieckiego, rosyjskiego i austriackiego.\\nDla polskiego rozumienia \u015bwiata i w\u0142asnego w nim usytuowania \u2013 by\u0142 to moment kluczowy. Wojenne zwyci\u0119stwo Anglii i Francji umo\u017cliwi\u0142o Polakom odzyskanie wolno\u015bci, a tym samym to w\u0142a\u015bnie te dwa mocarstwa wpisane zosta\u0142y jako \u201eprzyjacielskie\u201d i \u201esojusznicze\u201d do przekazywanego z pokolenia na pokolenie kodu polskiej politycznej samo\u015bwiadomo\u015bci. Ale to ma\u0142o. Tamto zwyci\u0119stwo, o czym wie ka\u017cde dziecko w Polsce, by\u0142o mo\u017cliwe tylko dzi\u0119ki temu, \u017ce po raz pierwszy w dziejach do Europy wkroczyli Amerykanie. Je\u015bli wkr\u00f3tce potem z niej wyszli, zdegustowani jako\u015bci\u0105 polityki europejskiej, to tragedia musia\u0142a si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107. Druga wojna \u015bwiatowa sta\u0142a si\u0119 tego najoczywistszym dowodem. I tak to przekonanie o niemal \u201emagicznej\u201d mocy obecno\u015bci Amerykan\u00f3w w Europie zosta\u0142o r\u00f3wnie\u017c wkodowane w polityczny DNA, kszta\u0142tuj\u0105cy to\u017csamo\u015b\u0107 Polak\u00f3w.\\nOdrodzone w 1918 roku pa\u0144stwo polskie nie potrafi\u0142o my\u015ble\u0107 o samym sobie inaczej ni\u017ali w kategoriach jakiej\u015b szerszej, \u015brodkowo-europejskiej unii. To by\u0142o oczywiste echo dawnych czas\u00f3w, gdy litewska dynastia Jagiellon\u00f3w w\u0142ada\u0142a rozleg\u0142ym federalnym mocarstwem z dwiema stolicami w Krakowie i Wilnie. Co prawda w innych, bardziej etnicznych kategoriach, ujmowa\u0142 now\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 polski ruch narodowy, ale obj\u0119cie w\u0142adzy przez J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (w dniu historycznego rozejmu z Compi\u00e8gne 11 listopada 1918) sprawi\u0142o, \u017ce to nie \u201enacjonali\u015bci\u201d, ale \u201eprometei\u015bci\u201d zdefiniowali powojenn\u0105 misj\u0119 pa\u0144stwa polskiego. Militarne przymierze z r\u00f3wnie\u017c uwalniaj\u0105cymi si\u0119 od rosyjskiej dominacji Ukrai\u0144cami i Bia\u0142orusinami, kt\u00f3rego sensem mia\u0142o by\u0107 ustanowienie na nowo unii w \u015brodkowo-wschodniej Europie, za\u0142ama\u0142o si\u0119 jednak pod naporem bolszewik\u00f3w. Si\u0142 starczy\u0142o ledwie, aby obroni\u0107 zagro\u017con\u0105 polsk\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 przed bolszewikami, stoj\u0105cymi latem 1920 roku pod sam\u0105 Warszaw\u0105. Nie starczy\u0142o ju\u017c si\u0142 dla odnowy idei unii na \u015brodkowym wschodzie Europy. Ale cho\u0107 unia w\u00f3wczas nie powsta\u0142a, a ta cz\u0119\u015b\u0107 Europy mia\u0142a ju\u017c wkr\u00f3tce sta\u0107 si\u0119 polem bitwy nacjonalizm\u00f3w, to tamten czas, bezpo\u015brednio po Wielkiej Wojnie, sta\u0142 si\u0119 niczym echo, odzywaj\u0105ce si\u0119 w polskiej polityce nieustannie w ci\u0105gu ostatniego stulecia, a\u017c do dzi\u015b dnia.\\nJest to przede wszystkim echo marze\u0144 o politycznej integracji, kt\u00f3ra (co z czasem stawa\u0142o si\u0119 oczywiste) nie mo\u017ce ju\u017c by\u0107 ustanowiona partykularnie na \u015brodkowym wschodzie Europy, ale mo\u017ce na ten obszar wkroczy\u0107 tylko jako cz\u0119\u015b\u0107 wielkiego projektu integracyjnego ca\u0142ej Europy. Trzeba to wiedzie\u0107, aby rozumie\u0107 entuzjazm Polak\u00f3w dla w\u0142asnego akcesu do Unii Europejskiej w XXI wieku, ale tak\u017ce dla rozszerzenia jej o Ukrain\u0119, Bia\u0142oru\u015b, Mo\u0142dawi\u0119 czy Gruzj\u0119. Swoiste \u201eprzeniesienie\u201d Unii na Wsch\u00f3d zbudowa\u0142o misj\u0119 polityczn\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego pa\u0144stwa polskiego, a bez \u015bwiadomo\u015bci tego faktu nie da si\u0119 w og\u00f3le zrozumie\u0107 polskiej polityki ostatniego \u0107wier\u0107wiecza.\\nOdleg\u0142ym echem tamtego czasu jest niestety r\u00f3wnie\u017c silna w Polsce pami\u0119\u0107 o tym, \u017ce w chwili, gdy w 1920 roku wszystkie polskie plany grozi\u0142y za\u0142amaniem, a wraz z nimi nawet sam byt pa\u0144stwa polskiego zosta\u0142 zagro\u017cony, \u201esojusznicze\u201d i \u201eprzyjacielskie\u201d mocarstwa europejskie, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Anglia pod rz\u0105dami Lloyda George\u2019a, paradoksalnie stan\u0119\u0142y po stronie bolszewik\u00f3w, wymuszaj\u0105c na konferencji w Spa zrzeczenie si\u0119 przez polski rz\u0105d na rzecz sowieckiej Rosji po\u0142owy terytorium kraju, czyli tego wszystkiego, co przyw\u0142aszczyli sobie si\u0142\u0105 rosyjscy carowie w XVIII wieku.\\nNigdy ju\u017c potem nie uda\u0142o si\u0119 w Polsce zlikwidowa\u0107 tej podsk\u00f3rnej nieufno\u015bci do europejskich \u201eprzyjaci\u00f3\u0142\u201d, wzmocnionej jeszcze we wrze\u015bniu 1939 roku i trwaj\u0105cej w gruncie rzeczy do dzisiaj. Z kolei jednak powracaj\u0105ce echo tamtych zdarze\u0144 wywo\u0142uje r\u00f3wnie\u017c szczeg\u00f3ln\u0105 polsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na krzywd\u0119 i odrzucenie przez Europ\u0119 Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w, czyli jedynych narod\u00f3w, kt\u00f3re wiek temu zbrojnie stan\u0119\u0142y razem z Polakami przeciw sowieckiemu niebezpiecze\u0144stwu. Musi mie\u0107 tego \u015bwiadomo\u015b\u0107 ka\u017cdy, kto chce dzisiaj zrozumie\u0107, dlaczego w\u0142a\u015bnie w Polsce \u017cyje i pracuje przesz\u0142o milion przyj\u0119tych tu z otwartymi r\u0119kami imigrant\u00f3w ukrai\u0144skich, a na szczycie Unii Europejskiej to polski premier zabiega (z sukcesem) o plan rozleg\u0142ego wsparcia gospodarczego dla Bia\u0142orusi, kt\u00f3ry ma ruszy\u0107, gdy jej obywatelom uda si\u0119 usun\u0105\u0107 panuj\u0105c\u0105 tam dot\u0105d tyrani\u0119.\\nW swej s\u0142awnej ksi\u0105\u017cce profesor Clark dowi\u00f3d\u0142, \u017ce echa tamtej Wielkiej Wojny dobitnie s\u0142ycha\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnej polityce. To prawda. Tylko \u017ce polskie echa d\u017awi\u0119cz\u0105 troch\u0119 odmiennie od tych, kt\u00f3re us\u0142ysza\u0142 \u015bwietny brytyjski historyk.\\nTekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.\\nNiespo\u017cyty duch polskiAutor: Jaros\u0142aw Szarek. Historyk, prezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.\\nBez w\u0142asnego pa\u0144stwa zbudowali\u015bmy w XIX wieku nie tylko narodow\u0105 kultur\u0119, nauk\u0119 i gospodark\u0119, ale stworzyli\u015bmy stan ducha pozwalaj\u0105cy kilku pokoleniom urodzonym w niewoli wci\u0105\u017c my\u015ble\u0107 o niepodleg\u0142ej Polsce.\\nW listopadzie 1918 roku do wielu \u015bwiatowych stolic \u2013 od Waszyngtonu po Tokio \u2013 dotar\u0142a, wys\u0142ana z Warszawy, depesza radiowa notyfikuj\u0105ca odrodzenie Rzeczypospolitej. Informowano w niej, \u017ce polski rz\u0105d \u201ezast\u0105pi panowanie przemocy, kt\u00f3ra przez sto czterdzie\u015bci lat ci\u0105\u017cy\u0142a nad losami Polski\u201d. Oznacza\u0142o to powr\u00f3t niepodleg\u0142ej Rzeczypospolitej na map\u0119 Europy, z kt\u00f3rej zosta\u0142a usuni\u0119ta w wyniku porozumienia jej s\u0105siad\u00f3w \u2013 Austrii, Prus i Rosji \u2013 w ko\u0144cu XVIII wieku.\\nDo rangi symbolu urasta\u0142 fakt, i\u017c depesz\u0119 informuj\u0105c\u0105 o wskrzeszeniu niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa nadano z miejsca b\u0119d\u0105cego symbolem obcego panowania, z Cytadeli Warszawskiej, zbudowanej przez Rosjan w latach 30. XIX wieku, po kl\u0119sce powstania listopadowego, gdzie wi\u0119ziono oraz tracono Polak\u00f3w niegodz\u0105cych si\u0119 z niewol\u0105. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 podpisany pod depesz\u0105 Naczelny W\u00f3dz J\u00f3zef Pi\u0142sudski, osadzony w s\u0142awnym X Pawilonie Cytadeli.\\n\u201eWznowienie niepodleg\u0142o\u015bci i suwerenno\u015bci Polski\u201d sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe, gdy\u017c w tym prze\u0142omowym momencie Polacy byli gotowi do budowy struktur niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa i dysponowali si\u0142\u0105 do skutecznej jego obrony w nast\u0119pnych latach. Do tej chwili zmierzali od pi\u0119ciu pokole\u0144 \u2013 od 1795 roku \u2013 podejmuj\u0105c dzia\u0142ania maj\u0105ce przynie\u015b\u0107 Niepodleg\u0142\u0105.\\nPrzez ponad wiek nie zabrak\u0142o gotowych podejmowa\u0107 zmagania o wskrzeszenie niepodleg\u0142ej ojczyzny. Nierzadko ten sztandar nie\u015bli jak\u017ce nieliczni, a przysz\u0142o im mierzy\u0107 si\u0119 nie tylko z zaborcami, ale tak\u017ce z rodakami trac\u0105cymi wiar\u0119 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwyci\u0119stwa, wybieraj\u0105cymi oboj\u0119tno\u015b\u0107 b\u0105d\u017a posuwaj\u0105cymi si\u0119 do narodowej zdrady. Ile\u017c to razy w czasie niewoli trzeba by\u0142o pokona\u0107 gorycz kl\u0119ski, gdy wszystkie okoliczno\u015bci wskazywa\u0142y, \u017ce ziszczaj\u0105 si\u0119 s\u0142owa \u201efinis Poloniae\u201d?\\nJu\u017c w 1797 roku w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy-emigrant\u00f3w we W\u0142oszech, kt\u00f3rzy pierwsi podj\u0119li walk\u0119 w utworzonych u boku Napoleona i Francji Legionach Polskich, powsta\u0142a pie\u015b\u0144 nios\u0105ca nadziej\u0119. Jej s\u0142owa \u201eJeszcze Polska nie umar\u0142a, kiedy my \u017cyjemy...\u201d \u2013 dzisiaj s\u0105 naszym pa\u0144stwowym hymnem, a dalsza cz\u0119\u015b\u0107 \u201eco nam obca moc wydar\u0142a, szabl\u0105 odbijemy\u2026\u201d, wyznacza\u0142a program walki zbrojnej podejmowany w powstaniach narodowych. Te najwi\u0119ksze, skierowane przeciwko Rosji \u2013 listopadowe z 1830 i styczniowe z 1863 roku \u2013 sko\u0144czy\u0142y si\u0119 krwawymi represjami, zes\u0142aniem tysi\u0119cy uczestnik\u00f3w na Syberi\u0119, konfiskat\u0105 maj\u0105tk\u00f3w, utrat\u0105 wielu instytucji i prawa, narzuceniem brutalnej rusyfikacji.\\nNieprzerwanie trwa\u0142 jednak polski duch w rodzinach, w domach, gdzie matki uczy\u0142y pacierza i opowiada\u0142y o dawnych, dumnych dziejach i bohaterach, wznosz\u0105c mod\u0142y do \u201ePanny \u015awi\u0119tej, co Jasnej broni Cz\u0119stochowy i w Ostrej \u015bwieci Bramie\u201d, pielgrzymuj\u0105c do \u015bwi\u0119tych miejsc na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119, do Wilna czy Gietrzwa\u0142du\u2026 Ko\u015bci\u00f3\u0142 podtrzymywa\u0142 ducha i nigdy nie zabrak\u0142o kap\u0142an\u00f3w dziel\u0105cych los narodu, zak\u0142adaj\u0105cych szko\u0142y, id\u0105cych do powsta\u0144czych oddzia\u0142\u00f3w, a w ko\u0144cu na Sybir czy szubienic\u0119.\\nMilitarne kl\u0119ski i represje kierowa\u0142y Polak\u00f3w poza wojskow\u0105 aktywno\u015b\u0107. Szukano mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania w sferach gospodarczych, naukowych, o\u015bwiatowych i odnoszono zwyci\u0119stwa. Ich \u015blady odnajdujemy dzisiaj na mapach i w publikacjach naukowych. Po zes\u0142anych na Syberi\u0119 za udzia\u0142 w powstaniu styczniowym pozosta\u0142y nazwane na ich cze\u015b\u0107 g\u00f3ry \u2013 Czerskiego, Dybowskiego, Czekanowskiego. Z kolei w dalekim Chile niemal w ka\u017cdym miejscu natkniemy si\u0119 na pami\u0119\u0107 o Ignacym Domeyce \u2013 emigrancie zmuszonym do opuszczenia ojczyzny po kl\u0119sce powstania listopadowego.\\nTymczasem w kraju \u2013 niejednokrotnie dawni powsta\u0144cy \u2013 zak\u0142adali towarzystwa gospodarcze, banki, sp\u00f3\u0142ki rolnicze, biblioteki, stowarzyszenia naukowe, okazuj\u0105c si\u0119, mimo represji, skutecznymi w zachowaniu polskiej w\u0142asno\u015bci ziemi i sieci w\u0142asnych instytucji. Niema\u0142o by\u0142o tych, kt\u00f3rzy cho\u0107 byli w s\u0142u\u017cbie zaborc\u00f3w, pracowali na rzecz swej ojczyzny.\\nNieposiadaj\u0105ce w\u0142asnego pa\u0144stwa kolejne pokolenia nie tylko nadal czu\u0142y si\u0119 Polakami, ale by\u0142y gotowe do po\u015bwi\u0119ce\u0144 za ojczyzn\u0119. Trwa\u0142a bowiem pami\u0119\u0107 i kultura; w niej wyra\u017ca\u0142 si\u0119 pozbawiony niepodleg\u0142o\u015bci nar\u00f3d. Najwybitniejsze dzie\u0142a powsta\u0142e podczas niewoli rozbiorowej do dzisiaj stanowi\u0105 kanon narodowy. Nale\u017c\u0105 do nich utwory wielkich romantycznych poet\u00f3w tworz\u0105cych na emigracji: Adama Mickiewicza, Juliusza S\u0142owackiego, Zygmunta Krasi\u0144skiego. Szmuglowane przez granice, zakazane przez cenzur\u0119 budzi\u0142y kolejne pokolenia Polak\u00f3w, podobnie jak arcypolskie, wyrastaj\u0105ce z t\u0119sknoty za krajem utwory kompozytora i pianisty Fryderyka Chopina. Jego muzyka wci\u0105\u017c porusza miliony ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie.\\nPolski nie by\u0142o na mapie Europy, gdy Maria Curie-Sk\u0142odowska, jako pierwsza Polka i pierwsza kobieta uhonorowana Nagrod\u0105 Nobla, nazwa\u0142a odkryty przez siebie pierwiastek \u201epolonem\u201d i na trwa\u0142e wpisa\u0142a \u201epolsk\u0105\u201d obecno\u015b\u0107 w uk\u0142ad okresowy pierwiastk\u00f3w. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1905 roku, Literack\u0105 Nagrod\u0119 Nobla wr\u0119czono autorowi Quo vadis Henrykowi Sienkiewiczowi \u2013 onego czasu najpoczytniejszemu pisarzowi od Rosji po Stany Zjednoczone. Podczas noblowskiej gali m\u00f3wi\u0142 o swej ojczy\u017anie: \u201eG\u0142oszono j\u0105 umar\u0142\u0105, a oto jeden z tysi\u0119cznych dowod\u00f3w, \u017ce \u017cyje. G\u0142oszono j\u0105 podbit\u0105, a oto nowy dow\u00f3d, \u017ce umie zwyci\u0119\u017ca\u0107\u201d. Na lekturze jego Trylogii \u2013 powie\u015bci opisuj\u0105cych XVII-wieczne wojny Rzeczypospolitej z Turcj\u0105, Szwecj\u0105 i Kozakami wychowa\u0142a si\u0119 ca\u0142a armia Polak\u00f3w, z kt\u00f3r\u0105 wielokrotnie przysz\u0142o walczy\u0107 zaborcom.\\nNiejeden z m\u0142odych ludzi zaci\u0105gaj\u0105cych si\u0119 po wybuchu I wojny \u015bwiatowej do Legion\u00f3w Pi\u0142sudskiego czy armii tworzonej spo\u015br\u00f3d polskich emigrant\u00f3w w USA mia\u0142 w plecaku ksi\u0105\u017cki Sienkiewicza. Byli gotowi walczy\u0107 i umiera\u0107 za Polsk\u0119, cho\u0107 nawet ich dziadkowie rodzili si\u0119, gdy jej nie by\u0142o. Polska trwa\u0142a te\u017c w obrazach malarzy historycznych. Jeden z najbardziej oryginalnych, Jacek Malczewski, wo\u0142a\u0142: \u201eMalujcie tak, aby Polska zmartwychwsta\u0142a\u201d. Rok po \u015bmierci najpopularniejszego z nich \u2013 Jana Matejki \u2013 zorganizowano we Lwowie wystaw\u0119 jego prac. Przypada\u0142a wtedy setna rocznica bitwy pod Rac\u0142awicami z 1794 roku, gdzie dowodzone przez Tadeusza Ko\u015bciuszk\u0119, walcz\u0105cego wcze\u015bniej o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Stan\u00f3w Zjednoczonych, wojsko wsparte przez ch\u0142opskie oddzia\u0142y zwyci\u0119\u017cy\u0142o Rosjan. W specjalnie wybudowanej rotundzie pokazano licz\u0105cy ponad sto metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci, monumentalny obraz Jana Styki i Wojciecha Kossaka, przedstawiaj\u0105cy zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0119 nad Rosjanami. Niezliczona rzesza Polak\u00f3w pokonywa\u0142a setki kilometr\u00f3w, aby go ogl\u0105da\u0107. W podziwie szeptali: \u201eTo nie obraz, to czyn\u201d.\\nNie policzymy, ilu spo\u015br\u00f3d tysi\u0119cy m\u0142odzie\u017cy, jak\u017ce cz\u0119sto z dalekich wiosek, stawa\u0142o si\u0119 Polakami, wsp\u00f3\u0142tworz\u0105c nowoczesny nar\u00f3d, nar\u00f3d bez w\u0142asnego pa\u0144stwa, ale jak\u017ce bogaty kultur\u0105, obyczajem. To dzi\u0119ki nim nie tylko trwa\u0142a polsko\u015b\u0107, ale Polakami stawali si\u0119 ci, kt\u00f3rych dziadowie przyje\u017cd\u017cali z o\u015bciennych pa\u0144stw, aby Polsk\u0119 germanizowa\u0107, rusyfikowa\u0107, a ona ich uwiod\u0142a swym \u201eniespo\u017cytym duchem\u201d. To z niego wyr\u00f3s\u0142 czyn 11 listopada 1918 roku, przynosz\u0105cy niepodleg\u0142\u0105 Polsk\u0119.\\nTekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.\\n\u00a0\\n\u00a0\\nO demokracji mi\u0119dzy narodami Europy. Casus - Polska\\nAutor: Prof. Wojciech Roszkowski. Profesor Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN. Autor publikacji na temat historii Polski XX wieku. Kawaler Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego\\nPrzyjrzyjmy si\u0119 mapie Europy po kongresie wiede\u0144skim z 1815 roku i po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej. Wida\u0107 wyra\u017ane zmiany: w Europie \u015arodkowej i Wschodniej powsta\u0142o wiele nowych pa\u0144stw. W polskiej tradycji bardzo wyra\u017anie zauwa\u017ca si\u0119 jednak r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy \u201epowstaniem\u201d niepodleg\u0142ej Polski w 1918 roku a jej \u201eodrodzeniem\u201d, poniewa\u017c kto\u015b, kto u\u017cywa pierwszego okre\u015blenia, ignoruje istot\u0119 tego, co dla Polak\u00f3w stanowi\u0142 koniec I wojny \u015bwiatowej, a nawet ignoruje tysi\u0105c lat wcze\u015bniejszej historii Polski.\\nHistoria ta mia\u0142a wiele dramatycznych zwrot\u00f3w akcji, a wiek XX zaznaczy\u0142 si\u0119 w niej szczeg\u00f3lnym nasyceniem tych dramat\u00f3w. Polak urodzony na pocz\u0105tku XX wieku mia\u0142 szans\u0119 przyzwyczai\u0107 si\u0119 do rz\u0105d\u00f3w zaborc\u00f3w \u2013 Austro-W\u0119gier, Niemiec i Rosji \u2013 kt\u00f3rzy panowali nad ziemiami polskimi przez ponad 120 lat, a nast\u0119pnie prze\u017cy\u0107 eufori\u0119 odrodzenia pa\u0144stwowo\u015bci w listopadzie 1918 roku, kl\u0119sk\u0119 tej pa\u0144stwowo\u015bci w wyniku inwazji niemieckiej i sowieckiej we wrze\u015bniu 1939 roku, odbudow\u0119 pa\u0144stwa po 1945 roku w postaci totalitarnego wasala Zwi\u0105zku Sowieckiego, a w ko\u0144cu upadek w\u0142adzy komunistycznej i rodzenie si\u0119 nowej Polski, demokratycznej, cho\u0107 nosz\u0105cej ci\u0119\u017car XX wieku, ci\u0119\u017car masowych mord\u00f3w, deportacji, przesiedle\u0144 i wyw\u0142aszcze\u0144. Po 1989 roku Polska odradza si\u0119 na nowo, ale Polacy z trudem odkrywaj\u0105 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.\\nPolsko\u015b\u0107 z pocz\u0105tku XXI wieku nosi znami\u0119 tych wszystkich dramat\u00f3w, ale zaskakuje cechami, kt\u00f3re s\u0105 zar\u00f3wno ich skutkiem, jak i efektem reakcji na nie. Skoro los Polski w du\u017cym stopniu zale\u017ca\u0142 od pot\u0119\u017cnych s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy jej zaakceptowa\u0107 nie chcieli, cz\u0119sto przypominanym dylematem historycznym Polak\u00f3w by\u0142o pytanie \u201ebi\u0107 si\u0119 czy si\u0119 bi\u0107?\u201d, ale tak\u017ce pytanie drugie, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142oby zada\u0107 przy okazji: \u201eprzystosowa\u0107 si\u0119 czy nie?\u201d lub te\u017c w czym i jak si\u0119 przystosowa\u0107, \u017ceby nie zgin\u0105\u0107. Polski hymn zaczyna si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eJeszcze Polska nie zgin\u0119\u0142a, kiedy my \u017cyjemy\u201d. Dylemat polega\u0142 jednak bardzo cz\u0119sto na tym, jacy chcieliby\u015bmy by\u0107, \u017ceby prze\u017cy\u0107 oraz jaki ma by\u0107 koszt tego, \u017ceby prze\u017cy\u0107 po swojemu.\\nHistoria Polski jest kopalni\u0105 wiedzy o \u017cyciu spo\u0142ecznym i politycznym. Z dziej\u00f3w szlacheckiej demokracji I Rzeczypospolitej, czyli pa\u0144stwa sprzed XVIII-wiecznych rozbior\u00f3w, dzisiejsze demokracje mog\u0105 si\u0119 nauczy\u0107, jak straszne koszty ponie\u015b\u0107 mo\u017ce pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym wolno\u015bci nie towarzyszy odpowiedzialno\u015b\u0107. Mimo wielkich wysi\u0142k\u00f3w reformator\u00f3w, kt\u00f3rzy uchwalili pierwsz\u0105 w Europie konstytucj\u0119 3 maja 1791 roku, mocarstwa s\u0105siednie rozebra\u0142y I Rzeczpospolit\u0105.\\nZ dziej\u00f3w polskich powsta\u0144 narodowych XIX wieku mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 bohaterstwa, patriotyzmu, cho\u0107 nie skuteczno\u015bci, geopolityki i ogranicze\u0144 materialnych w\u0142asnych marze\u0144, ale tak\u017ce sztuki przetrwania. Z odrodzenia Polski po 1918 roku mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 niezwyk\u0142ej sztuki improwizacji i skuteczno\u015bci w budowaniu zr\u0119b\u00f3w pa\u0144stwowo\u015bci niemal od zera. Miar\u0105 polskich sukces\u00f3w tego okresu by\u0142y na przyk\u0142ad reforma walutowa W\u0142adys\u0142awa Grabskiego, budowa Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego lub portu w Gdyni. Z kl\u0119ski 1939 roku i okupacji niemieckiej i sowieckiej mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 sztuki oporu wbrew najstraszniejszym praktykom ludob\u00f3jc\u00f3w. Polska pod rz\u0105dami komunist\u00f3w, i to w czasach pokoju, by\u0142a piekielnym do\u015bwiadczeniem przystosowania wbrew naturze, z kt\u00f3rego Polacy wyszli mocno okaleczeni mentalnie, ale wyszli zwyci\u0119sko dzi\u0119ki dziesi\u0119ciomilionowej \u201eSolidarno\u015bci\u201d i wsparciu papie\u017ca Polaka, Jana Paw\u0142a II, krusz\u0105c fundamenty podzia\u0142u Europy.\\nOdbudowa pa\u0144stwa po 1989 roku obfitowa\u0142a w wiele niewykorzystanych szans, uzale\u017cnienie od kapita\u0142u zagranicznego oraz postkomunistycznych elit o wasalnej mentalno\u015bci, a jednak uda\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 pewnie wkroczy\u0107 do Unii Europejskiej oraz ugruntowa\u0107 bezpiecze\u0144stwo przez wej\u015bcie do NATO, w czym prawie wszyscy Polacy byli zgodni. Polska pozostaje pa\u0144stwem, kt\u00f3remu wielu si\u0119 sprzeciwia. A jednak to w\u0142adze Polski i najbli\u017csi jej po\u0142udniowi s\u0105siedzi zapobiegli wiosn\u0105 2020 roku rozlaniu si\u0119 pandemii koronawirusa na skal\u0119, jaka dotkn\u0119\u0142a wysoko rozwini\u0119te pa\u0144stwa zachodnie. To w Polsce, n\u0119kanej fa\u0142szywymi opiniami w gremiach Unii Europejskiej, przynale\u017cno\u015b\u0107 do niej nie jest na og\u00f3\u0142 kwestionowana, a fakt, i\u017c saldo obrot\u00f3w gospodarczych z krajami Unii jest dla Polski niekorzystne, gdy\u017c wyw\u00f3z zysk\u00f3w jest stale wi\u0119kszy ni\u017c unijne dotacje, nie robi wielkiego wra\u017cenia. Co wi\u0119cej, bezsensowne unijne naciski prowokuj\u0105 raczej do oporu, ni\u017c zastraszaj\u0105 Polak\u00f3w, wzmacniaj\u0105c zdroworozs\u0105dkowe podej\u015bcie do rzeczywisto\u015bci politycznej.\\nWbrew naciskom i modom p\u0142yn\u0105cym z \u201epost\u0119powego\u201d Zachodu, kt\u00f3ry nie zdaje sobie nawet cz\u0119sto sprawy ze swoich problem\u00f3w, tradycyjne warto\u015bci nadal cementuj\u0105 polskie spo\u0142ecze\u0144stwo. Przywi\u0105zanie do \u017cycia rodzinnego wynika\u0107 mo\u017ce z wagi wi\u0119zi rodzinnych w dawnej, szlacheckiej Polsce oraz z pami\u0119ci o zagro\u017ceniach polskiej rodziny pod zaborami i w czasie ostatniej wojny i okupacji. Szacunek dla kobiet, kt\u00f3ry wyra\u017ca si\u0119 w dawnym zwyczaju ca\u0142owania ich w r\u0119k\u0119, wynika z do\u015b\u0107 niezale\u017cnej roli kobiet w I Rzeczypospolitej oraz ich znaczeniu w czasie zabor\u00f3w, a nawet pod panowaniem komunist\u00f3w, gdy \u201ematki Polki\u201d dzielnie walczy\u0142y w kolejkach o zaopatrzenie domu. Umi\u0142owanie wolno\u015bci jest w Polsce szczeg\u00f3lnie silne, je\u015bli zwa\u017cy\u0107, jak d\u0142ugo tej wolno\u015bci Polakom brakowa\u0142o w ostatnich dw\u00f3ch stuleciach. Co wi\u0119cej, Polacy mog\u0105 by\u0107 dumni z tego, \u017ce ich dawna polsko-litewska Rzeczpospolita by\u0142a oaz\u0105 demokracji szlacheckiej w czasach, gdy wp\u0142yw na rz\u0105dy w krajach zachodnich mia\u0142y tylko bardzo ograniczone kr\u0119gi arystokracji.\\nPolacy na og\u00f3\u0142 bardzo \u017cywo reaguj\u0105 na wywy\u017cszanie lub poni\u017canie polsko\u015bci. S\u0142ysz\u0105c uwagi krytyczne, broni\u0105 si\u0119 zajadle, ale gdy kto\u015b g\u0142osi przesadn\u0105 apoteoz\u0119 polsko\u015bci, zaczynaj\u0105 narzeka\u0107 na sw\u00f3j kraj. \u015awiadczy to o tym, \u017ce swoj\u0105 polsko\u015b\u0107 traktuj\u0105 serio, ale przez to cz\u0119sto wydaj\u0105 skrajne s\u0105dy. Historia nauczy\u0142a ich wszak ju\u017c tak\u017ce odporno\u015bci na fa\u0142sz, zar\u00f3wno co do przesz\u0142o\u015bci, jak i przysz\u0142o\u015bci.\\nTekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.\\n\u00a0\\n\u00a0\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki.png\",\"width\":1920,\"height\":1080},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"11.11.2020 &#8211; \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci Polski\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Dusseldorfie\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/6b4b76776c5d49a1eb862046e311998e\",\"name\":\"kolinskia\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9bb79075402c1d25f1e9e4e8260c2d13?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9bb79075402c1d25f1e9e4e8260c2d13?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"kolinskia\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/author\/kolinskia\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"11.11.2020 - \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci Polski - Instytut Polski w Dusseldorfie","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"11.11.2020 - \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci Polski - Instytut Polski w Dusseldorfie","og_description":"Jak r\u00f3\u017cnie brzmi\u0105 echa Wielkiej Wojny Autor: Jan Rokita. Filozof polityki, dzia\u0142acz opozycji demokratycznej, by\u0142y pose\u0142 i szef klubu parlamentarnego Platforma Obywatelska. W s\u0142awnej ksi\u0105\u017cce The Sleepwalkers brytyjski profesor Christopher Clark prowadzi \u015bledztwo w sprawie wywo\u0142ania pierwszej wojny \u015bwiatowej, stawiaj\u0105c diagnoz\u0119, \u017ce by\u0142a to bardziej tragedia ni\u017c zbrodnia. Wielk\u0105 Wojn\u0119 wywo\u0142ali owi tytu\u0142owi \u201elunatycy\u201d, nie\u015bwiadomi [&hellip;]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/","og_site_name":"Instytut Polski w Dusseldorfie","article_published_time":"2020-11-10T09:28:43+00:00","article_modified_time":"2020-12-22T10:11:42+00:00","og_image":[{"width":1024,"height":576,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki-1024x576.png","type":"image\/png"}],"author":"kolinskia","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"kolinskia","Szacowany czas czytania":"17 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/","name":"11.11.2020 - \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci Polski","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki.png","https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki-300x169.png","https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki-1024x576.png","https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki.png"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki.png","datePublished":"2020-11-10T09:28:43+02:00","dateModified":"2020-12-22T10:11:42+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/6b4b76776c5d49a1eb862046e311998e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-11-11","endDate":"2020-11-11","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"Jak r\u00f3\u017cnie brzmi\u0105 echa Wielkiej WojnyAutor: Jan Rokita. Filozof polityki, dzia\u0142acz opozycji demokratycznej, by\u0142y pose\u0142 i szef klubu parlamentarnego Platforma Obywatelska.\nW s\u0142awnej ksi\u0105\u017cce The Sleepwalkers brytyjski profesor Christopher Clark prowadzi \u015bledztwo w sprawie wywo\u0142ania pierwszej wojny \u015bwiatowej, stawiaj\u0105c diagnoz\u0119, \u017ce by\u0142a to bardziej tragedia ni\u017c zbrodnia. Wielk\u0105 Wojn\u0119 wywo\u0142ali owi tytu\u0142owi \u201elunatycy\u201d, nie\u015bwiadomi skali dziejowej katastrofy, kt\u00f3rej stali si\u0119 sprawcami. Katastrof\u0105 okaza\u0142y si\u0119 nie tylko hekatomba ofiar i skala zniszcze\u0144, ale przede wszystkim za\u0142amanie si\u0119 politycznego \u0142adu europejskiego, podziwianego przez wielu do dzi\u015b dnia jako \u201epi\u0119kny wiek XIX\u201d. Sze\u015b\u0107 lat temu, w stulecie tamtej wojny, ksi\u0105\u017cka Clarka sta\u0142a si\u0119 \u201epolityczn\u0105 bibli\u0105\u201d polityk\u00f3w i intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rzy cmokaj\u0105c z uznaniem, omawiali jej tezy na niezliczonych konferencjach, zawsze ko\u0144cz\u0105c t\u0105 sam\u0105 przestrog\u0105 przed powt\u00f3rk\u0105 \u201elunatycznego\u201d precedensu. Patrz\u0105c z perspektywy zachodnioeuropejskiej \u201ela belle \u00e9poque\u201d, kt\u00f3r\u0105 tamta wojna brutalnie przerwa\u0142a, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce ten typ narracji, kt\u00f3ry Europie podyktowa\u0142 Clark, jest nie tylko logiczny, ale ma te\u017c walor moralnej szlachetno\u015bci. Jednak Polaka uderza\u0107 musi w tej narracji radykalna odmienno\u015b\u0107 do\u015bwiadczenia XX wieku, w\u0142a\u015bciwego Europie \u015arodkowo-Wschodniej. Odmienno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 dzisiejszemu Francuzowi, W\u0142ochowi czy nawet Niemcowi pewnie trudno dostrzec, a co dopiero zaakceptowa\u0107.\nJeden z najbardziej znanych passus\u00f3w z literatury polskiej, tkwi\u0105cy od czas\u00f3w szkolnych w pami\u0119ci ka\u017cdego Polaka, to modlitwa z Litanii pielgrzymskiej najwi\u0119kszego polskiego poety Adama Mickiewicza: \u201eO wojn\u0119 powszechn\u0105 za Wolno\u015b\u0107 lud\u00f3w! Prosimy Ci\u0119, Panie\u201d. Passus \u00f3w jest traktowany jako profetyczna zapowied\u017a wybuchu wojny, kt\u00f3ra po trwaj\u0105cej ponad wiek okupacji w ko\u0144cu przyniesie Polakom wolno\u015b\u0107 i mo\u017cno\u015b\u0107 \u017cycia we w\u0142asnym pa\u0144stwie. W tej polskiej narracji rok 1914 nie jest ani \u201ezbrodni\u0105\u201d, ani \u201etragedi\u0105\u201d, ale przeciwnie \u2013 jest dziejowym zwiastunem wolno\u015bci odzyskanej cztery lata p\u00f3\u017aniej, gdy niespodzianym skutkiem owej wojny sta\u0142 si\u0119 upadek trzech okupuj\u0105cych kraj cesarzy: niemieckiego, rosyjskiego i austriackiego.\nDla polskiego rozumienia \u015bwiata i w\u0142asnego w nim usytuowania \u2013 by\u0142 to moment kluczowy. Wojenne zwyci\u0119stwo Anglii i Francji umo\u017cliwi\u0142o Polakom odzyskanie wolno\u015bci, a tym samym to w\u0142a\u015bnie te dwa mocarstwa wpisane zosta\u0142y jako \u201eprzyjacielskie\u201d i \u201esojusznicze\u201d do przekazywanego z pokolenia na pokolenie kodu polskiej politycznej samo\u015bwiadomo\u015bci. Ale to ma\u0142o. Tamto zwyci\u0119stwo, o czym wie ka\u017cde dziecko w Polsce, by\u0142o mo\u017cliwe tylko dzi\u0119ki temu, \u017ce po raz pierwszy w dziejach do Europy wkroczyli Amerykanie. Je\u015bli wkr\u00f3tce potem z niej wyszli, zdegustowani jako\u015bci\u0105 polityki europejskiej, to tragedia musia\u0142a si\u0119 powt\u00f3rzy\u0107. Druga wojna \u015bwiatowa sta\u0142a si\u0119 tego najoczywistszym dowodem. I tak to przekonanie o niemal \u201emagicznej\u201d mocy obecno\u015bci Amerykan\u00f3w w Europie zosta\u0142o r\u00f3wnie\u017c wkodowane w polityczny DNA, kszta\u0142tuj\u0105cy to\u017csamo\u015b\u0107 Polak\u00f3w.\nOdrodzone w 1918 roku pa\u0144stwo polskie nie potrafi\u0142o my\u015ble\u0107 o samym sobie inaczej ni\u017ali w kategoriach jakiej\u015b szerszej, \u015brodkowo-europejskiej unii. To by\u0142o oczywiste echo dawnych czas\u00f3w, gdy litewska dynastia Jagiellon\u00f3w w\u0142ada\u0142a rozleg\u0142ym federalnym mocarstwem z dwiema stolicami w Krakowie i Wilnie. Co prawda w innych, bardziej etnicznych kategoriach, ujmowa\u0142 now\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 polski ruch narodowy, ale obj\u0119cie w\u0142adzy przez J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (w dniu historycznego rozejmu z Compi\u00e8gne 11 listopada 1918) sprawi\u0142o, \u017ce to nie \u201enacjonali\u015bci\u201d, ale \u201eprometei\u015bci\u201d zdefiniowali powojenn\u0105 misj\u0119 pa\u0144stwa polskiego. Militarne przymierze z r\u00f3wnie\u017c uwalniaj\u0105cymi si\u0119 od rosyjskiej dominacji Ukrai\u0144cami i Bia\u0142orusinami, kt\u00f3rego sensem mia\u0142o by\u0107 ustanowienie na nowo unii w \u015brodkowo-wschodniej Europie, za\u0142ama\u0142o si\u0119 jednak pod naporem bolszewik\u00f3w. Si\u0142 starczy\u0142o ledwie, aby obroni\u0107 zagro\u017con\u0105 polsk\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 przed bolszewikami, stoj\u0105cymi latem 1920 roku pod sam\u0105 Warszaw\u0105. Nie starczy\u0142o ju\u017c si\u0142 dla odnowy idei unii na \u015brodkowym wschodzie Europy. Ale cho\u0107 unia w\u00f3wczas nie powsta\u0142a, a ta cz\u0119\u015b\u0107 Europy mia\u0142a ju\u017c wkr\u00f3tce sta\u0107 si\u0119 polem bitwy nacjonalizm\u00f3w, to tamten czas, bezpo\u015brednio po Wielkiej Wojnie, sta\u0142 si\u0119 niczym echo, odzywaj\u0105ce si\u0119 w polskiej polityce nieustannie w ci\u0105gu ostatniego stulecia, a\u017c do dzi\u015b dnia.\nJest to przede wszystkim echo marze\u0144 o politycznej integracji, kt\u00f3ra (co z czasem stawa\u0142o si\u0119 oczywiste) nie mo\u017ce ju\u017c by\u0107 ustanowiona partykularnie na \u015brodkowym wschodzie Europy, ale mo\u017ce na ten obszar wkroczy\u0107 tylko jako cz\u0119\u015b\u0107 wielkiego projektu integracyjnego ca\u0142ej Europy. Trzeba to wiedzie\u0107, aby rozumie\u0107 entuzjazm Polak\u00f3w dla w\u0142asnego akcesu do Unii Europejskiej w XXI wieku, ale tak\u017ce dla rozszerzenia jej o Ukrain\u0119, Bia\u0142oru\u015b, Mo\u0142dawi\u0119 czy Gruzj\u0119. Swoiste \u201eprzeniesienie\u201d Unii na Wsch\u00f3d zbudowa\u0142o misj\u0119 polityczn\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego pa\u0144stwa polskiego, a bez \u015bwiadomo\u015bci tego faktu nie da si\u0119 w og\u00f3le zrozumie\u0107 polskiej polityki ostatniego \u0107wier\u0107wiecza.\nOdleg\u0142ym echem tamtego czasu jest niestety r\u00f3wnie\u017c silna w Polsce pami\u0119\u0107 o tym, \u017ce w chwili, gdy w 1920 roku wszystkie polskie plany grozi\u0142y za\u0142amaniem, a wraz z nimi nawet sam byt pa\u0144stwa polskiego zosta\u0142 zagro\u017cony, \u201esojusznicze\u201d i \u201eprzyjacielskie\u201d mocarstwa europejskie, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Anglia pod rz\u0105dami Lloyda George\u2019a, paradoksalnie stan\u0119\u0142y po stronie bolszewik\u00f3w, wymuszaj\u0105c na konferencji w Spa zrzeczenie si\u0119 przez polski rz\u0105d na rzecz sowieckiej Rosji po\u0142owy terytorium kraju, czyli tego wszystkiego, co przyw\u0142aszczyli sobie si\u0142\u0105 rosyjscy carowie w XVIII wieku.\nNigdy ju\u017c potem nie uda\u0142o si\u0119 w Polsce zlikwidowa\u0107 tej podsk\u00f3rnej nieufno\u015bci do europejskich \u201eprzyjaci\u00f3\u0142\u201d, wzmocnionej jeszcze we wrze\u015bniu 1939 roku i trwaj\u0105cej w gruncie rzeczy do dzisiaj. Z kolei jednak powracaj\u0105ce echo tamtych zdarze\u0144 wywo\u0142uje r\u00f3wnie\u017c szczeg\u00f3ln\u0105 polsk\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na krzywd\u0119 i odrzucenie przez Europ\u0119 Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w, czyli jedynych narod\u00f3w, kt\u00f3re wiek temu zbrojnie stan\u0119\u0142y razem z Polakami przeciw sowieckiemu niebezpiecze\u0144stwu. Musi mie\u0107 tego \u015bwiadomo\u015b\u0107 ka\u017cdy, kto chce dzisiaj zrozumie\u0107, dlaczego w\u0142a\u015bnie w Polsce \u017cyje i pracuje przesz\u0142o milion przyj\u0119tych tu z otwartymi r\u0119kami imigrant\u00f3w ukrai\u0144skich, a na szczycie Unii Europejskiej to polski premier zabiega (z sukcesem) o plan rozleg\u0142ego wsparcia gospodarczego dla Bia\u0142orusi, kt\u00f3ry ma ruszy\u0107, gdy jej obywatelom uda si\u0119 usun\u0105\u0107 panuj\u0105c\u0105 tam dot\u0105d tyrani\u0119.\nW swej s\u0142awnej ksi\u0105\u017cce profesor Clark dowi\u00f3d\u0142, \u017ce echa tamtej Wielkiej Wojny dobitnie s\u0142ycha\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnej polityce. To prawda. Tylko \u017ce polskie echa d\u017awi\u0119cz\u0105 troch\u0119 odmiennie od tych, kt\u00f3re us\u0142ysza\u0142 \u015bwietny brytyjski historyk.\nTekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.\nNiespo\u017cyty duch polskiAutor: Jaros\u0142aw Szarek. Historyk, prezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.\nBez w\u0142asnego pa\u0144stwa zbudowali\u015bmy w XIX wieku nie tylko narodow\u0105 kultur\u0119, nauk\u0119 i gospodark\u0119, ale stworzyli\u015bmy stan ducha pozwalaj\u0105cy kilku pokoleniom urodzonym w niewoli wci\u0105\u017c my\u015ble\u0107 o niepodleg\u0142ej Polsce.\nW listopadzie 1918 roku do wielu \u015bwiatowych stolic \u2013 od Waszyngtonu po Tokio \u2013 dotar\u0142a, wys\u0142ana z Warszawy, depesza radiowa notyfikuj\u0105ca odrodzenie Rzeczypospolitej. Informowano w niej, \u017ce polski rz\u0105d \u201ezast\u0105pi panowanie przemocy, kt\u00f3ra przez sto czterdzie\u015bci lat ci\u0105\u017cy\u0142a nad losami Polski\u201d. Oznacza\u0142o to powr\u00f3t niepodleg\u0142ej Rzeczypospolitej na map\u0119 Europy, z kt\u00f3rej zosta\u0142a usuni\u0119ta w wyniku porozumienia jej s\u0105siad\u00f3w \u2013 Austrii, Prus i Rosji \u2013 w ko\u0144cu XVIII wieku.\nDo rangi symbolu urasta\u0142 fakt, i\u017c depesz\u0119 informuj\u0105c\u0105 o wskrzeszeniu niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa nadano z miejsca b\u0119d\u0105cego symbolem obcego panowania, z Cytadeli Warszawskiej, zbudowanej przez Rosjan w latach 30. XIX wieku, po kl\u0119sce powstania listopadowego, gdzie wi\u0119ziono oraz tracono Polak\u00f3w niegodz\u0105cych si\u0119 z niewol\u0105. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 podpisany pod depesz\u0105 Naczelny W\u00f3dz J\u00f3zef Pi\u0142sudski, osadzony w s\u0142awnym X Pawilonie Cytadeli.\n\u201eWznowienie niepodleg\u0142o\u015bci i suwerenno\u015bci Polski\u201d sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe, gdy\u017c w tym prze\u0142omowym momencie Polacy byli gotowi do budowy struktur niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa i dysponowali si\u0142\u0105 do skutecznej jego obrony w nast\u0119pnych latach. Do tej chwili zmierzali od pi\u0119ciu pokole\u0144 \u2013 od 1795 roku \u2013 podejmuj\u0105c dzia\u0142ania maj\u0105ce przynie\u015b\u0107 Niepodleg\u0142\u0105.\nPrzez ponad wiek nie zabrak\u0142o gotowych podejmowa\u0107 zmagania o wskrzeszenie niepodleg\u0142ej ojczyzny. Nierzadko ten sztandar nie\u015bli jak\u017ce nieliczni, a przysz\u0142o im mierzy\u0107 si\u0119 nie tylko z zaborcami, ale tak\u017ce z rodakami trac\u0105cymi wiar\u0119 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwyci\u0119stwa, wybieraj\u0105cymi oboj\u0119tno\u015b\u0107 b\u0105d\u017a posuwaj\u0105cymi si\u0119 do narodowej zdrady. Ile\u017c to razy w czasie niewoli trzeba by\u0142o pokona\u0107 gorycz kl\u0119ski, gdy wszystkie okoliczno\u015bci wskazywa\u0142y, \u017ce ziszczaj\u0105 si\u0119 s\u0142owa \u201efinis Poloniae\u201d?\nJu\u017c w 1797 roku w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy-emigrant\u00f3w we W\u0142oszech, kt\u00f3rzy pierwsi podj\u0119li walk\u0119 w utworzonych u boku Napoleona i Francji Legionach Polskich, powsta\u0142a pie\u015b\u0144 nios\u0105ca nadziej\u0119. Jej s\u0142owa \u201eJeszcze Polska nie umar\u0142a, kiedy my \u017cyjemy...\u201d \u2013 dzisiaj s\u0105 naszym pa\u0144stwowym hymnem, a dalsza cz\u0119\u015b\u0107 \u201eco nam obca moc wydar\u0142a, szabl\u0105 odbijemy\u2026\u201d, wyznacza\u0142a program walki zbrojnej podejmowany w powstaniach narodowych. Te najwi\u0119ksze, skierowane przeciwko Rosji \u2013 listopadowe z 1830 i styczniowe z 1863 roku \u2013 sko\u0144czy\u0142y si\u0119 krwawymi represjami, zes\u0142aniem tysi\u0119cy uczestnik\u00f3w na Syberi\u0119, konfiskat\u0105 maj\u0105tk\u00f3w, utrat\u0105 wielu instytucji i prawa, narzuceniem brutalnej rusyfikacji.\nNieprzerwanie trwa\u0142 jednak polski duch w rodzinach, w domach, gdzie matki uczy\u0142y pacierza i opowiada\u0142y o dawnych, dumnych dziejach i bohaterach, wznosz\u0105c mod\u0142y do \u201ePanny \u015awi\u0119tej, co Jasnej broni Cz\u0119stochowy i w Ostrej \u015bwieci Bramie\u201d, pielgrzymuj\u0105c do \u015bwi\u0119tych miejsc na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119, do Wilna czy Gietrzwa\u0142du\u2026 Ko\u015bci\u00f3\u0142 podtrzymywa\u0142 ducha i nigdy nie zabrak\u0142o kap\u0142an\u00f3w dziel\u0105cych los narodu, zak\u0142adaj\u0105cych szko\u0142y, id\u0105cych do powsta\u0144czych oddzia\u0142\u00f3w, a w ko\u0144cu na Sybir czy szubienic\u0119.\nMilitarne kl\u0119ski i represje kierowa\u0142y Polak\u00f3w poza wojskow\u0105 aktywno\u015b\u0107. Szukano mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142ania w sferach gospodarczych, naukowych, o\u015bwiatowych i odnoszono zwyci\u0119stwa. Ich \u015blady odnajdujemy dzisiaj na mapach i w publikacjach naukowych. Po zes\u0142anych na Syberi\u0119 za udzia\u0142 w powstaniu styczniowym pozosta\u0142y nazwane na ich cze\u015b\u0107 g\u00f3ry \u2013 Czerskiego, Dybowskiego, Czekanowskiego. Z kolei w dalekim Chile niemal w ka\u017cdym miejscu natkniemy si\u0119 na pami\u0119\u0107 o Ignacym Domeyce \u2013 emigrancie zmuszonym do opuszczenia ojczyzny po kl\u0119sce powstania listopadowego.\nTymczasem w kraju \u2013 niejednokrotnie dawni powsta\u0144cy \u2013 zak\u0142adali towarzystwa gospodarcze, banki, sp\u00f3\u0142ki rolnicze, biblioteki, stowarzyszenia naukowe, okazuj\u0105c si\u0119, mimo represji, skutecznymi w zachowaniu polskiej w\u0142asno\u015bci ziemi i sieci w\u0142asnych instytucji. Niema\u0142o by\u0142o tych, kt\u00f3rzy cho\u0107 byli w s\u0142u\u017cbie zaborc\u00f3w, pracowali na rzecz swej ojczyzny.\nNieposiadaj\u0105ce w\u0142asnego pa\u0144stwa kolejne pokolenia nie tylko nadal czu\u0142y si\u0119 Polakami, ale by\u0142y gotowe do po\u015bwi\u0119ce\u0144 za ojczyzn\u0119. Trwa\u0142a bowiem pami\u0119\u0107 i kultura; w niej wyra\u017ca\u0142 si\u0119 pozbawiony niepodleg\u0142o\u015bci nar\u00f3d. Najwybitniejsze dzie\u0142a powsta\u0142e podczas niewoli rozbiorowej do dzisiaj stanowi\u0105 kanon narodowy. Nale\u017c\u0105 do nich utwory wielkich romantycznych poet\u00f3w tworz\u0105cych na emigracji: Adama Mickiewicza, Juliusza S\u0142owackiego, Zygmunta Krasi\u0144skiego. Szmuglowane przez granice, zakazane przez cenzur\u0119 budzi\u0142y kolejne pokolenia Polak\u00f3w, podobnie jak arcypolskie, wyrastaj\u0105ce z t\u0119sknoty za krajem utwory kompozytora i pianisty Fryderyka Chopina. Jego muzyka wci\u0105\u017c porusza miliony ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie.\nPolski nie by\u0142o na mapie Europy, gdy Maria Curie-Sk\u0142odowska, jako pierwsza Polka i pierwsza kobieta uhonorowana Nagrod\u0105 Nobla, nazwa\u0142a odkryty przez siebie pierwiastek \u201epolonem\u201d i na trwa\u0142e wpisa\u0142a \u201epolsk\u0105\u201d obecno\u015b\u0107 w uk\u0142ad okresowy pierwiastk\u00f3w. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1905 roku, Literack\u0105 Nagrod\u0119 Nobla wr\u0119czono autorowi Quo vadis Henrykowi Sienkiewiczowi \u2013 onego czasu najpoczytniejszemu pisarzowi od Rosji po Stany Zjednoczone. Podczas noblowskiej gali m\u00f3wi\u0142 o swej ojczy\u017anie: \u201eG\u0142oszono j\u0105 umar\u0142\u0105, a oto jeden z tysi\u0119cznych dowod\u00f3w, \u017ce \u017cyje. G\u0142oszono j\u0105 podbit\u0105, a oto nowy dow\u00f3d, \u017ce umie zwyci\u0119\u017ca\u0107\u201d. Na lekturze jego Trylogii \u2013 powie\u015bci opisuj\u0105cych XVII-wieczne wojny Rzeczypospolitej z Turcj\u0105, Szwecj\u0105 i Kozakami wychowa\u0142a si\u0119 ca\u0142a armia Polak\u00f3w, z kt\u00f3r\u0105 wielokrotnie przysz\u0142o walczy\u0107 zaborcom.\nNiejeden z m\u0142odych ludzi zaci\u0105gaj\u0105cych si\u0119 po wybuchu I wojny \u015bwiatowej do Legion\u00f3w Pi\u0142sudskiego czy armii tworzonej spo\u015br\u00f3d polskich emigrant\u00f3w w USA mia\u0142 w plecaku ksi\u0105\u017cki Sienkiewicza. Byli gotowi walczy\u0107 i umiera\u0107 za Polsk\u0119, cho\u0107 nawet ich dziadkowie rodzili si\u0119, gdy jej nie by\u0142o. Polska trwa\u0142a te\u017c w obrazach malarzy historycznych. Jeden z najbardziej oryginalnych, Jacek Malczewski, wo\u0142a\u0142: \u201eMalujcie tak, aby Polska zmartwychwsta\u0142a\u201d. Rok po \u015bmierci najpopularniejszego z nich \u2013 Jana Matejki \u2013 zorganizowano we Lwowie wystaw\u0119 jego prac. Przypada\u0142a wtedy setna rocznica bitwy pod Rac\u0142awicami z 1794 roku, gdzie dowodzone przez Tadeusza Ko\u015bciuszk\u0119, walcz\u0105cego wcze\u015bniej o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Stan\u00f3w Zjednoczonych, wojsko wsparte przez ch\u0142opskie oddzia\u0142y zwyci\u0119\u017cy\u0142o Rosjan. W specjalnie wybudowanej rotundzie pokazano licz\u0105cy ponad sto metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci, monumentalny obraz Jana Styki i Wojciecha Kossaka, przedstawiaj\u0105cy zwyci\u0119sk\u0105 bitw\u0119 nad Rosjanami. Niezliczona rzesza Polak\u00f3w pokonywa\u0142a setki kilometr\u00f3w, aby go ogl\u0105da\u0107. W podziwie szeptali: \u201eTo nie obraz, to czyn\u201d.\nNie policzymy, ilu spo\u015br\u00f3d tysi\u0119cy m\u0142odzie\u017cy, jak\u017ce cz\u0119sto z dalekich wiosek, stawa\u0142o si\u0119 Polakami, wsp\u00f3\u0142tworz\u0105c nowoczesny nar\u00f3d, nar\u00f3d bez w\u0142asnego pa\u0144stwa, ale jak\u017ce bogaty kultur\u0105, obyczajem. To dzi\u0119ki nim nie tylko trwa\u0142a polsko\u015b\u0107, ale Polakami stawali si\u0119 ci, kt\u00f3rych dziadowie przyje\u017cd\u017cali z o\u015bciennych pa\u0144stw, aby Polsk\u0119 germanizowa\u0107, rusyfikowa\u0107, a ona ich uwiod\u0142a swym \u201eniespo\u017cytym duchem\u201d. To z niego wyr\u00f3s\u0142 czyn 11 listopada 1918 roku, przynosz\u0105cy niepodleg\u0142\u0105 Polsk\u0119.\nTekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.\n\u00a0\n\u00a0\nO demokracji mi\u0119dzy narodami Europy. Casus - Polska\nAutor: Prof. Wojciech Roszkowski. Profesor Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN. Autor publikacji na temat historii Polski XX wieku. Kawaler Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego\nPrzyjrzyjmy si\u0119 mapie Europy po kongresie wiede\u0144skim z 1815 roku i po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej. Wida\u0107 wyra\u017ane zmiany: w Europie \u015arodkowej i Wschodniej powsta\u0142o wiele nowych pa\u0144stw. W polskiej tradycji bardzo wyra\u017anie zauwa\u017ca si\u0119 jednak r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy \u201epowstaniem\u201d niepodleg\u0142ej Polski w 1918 roku a jej \u201eodrodzeniem\u201d, poniewa\u017c kto\u015b, kto u\u017cywa pierwszego okre\u015blenia, ignoruje istot\u0119 tego, co dla Polak\u00f3w stanowi\u0142 koniec I wojny \u015bwiatowej, a nawet ignoruje tysi\u0105c lat wcze\u015bniejszej historii Polski.\nHistoria ta mia\u0142a wiele dramatycznych zwrot\u00f3w akcji, a wiek XX zaznaczy\u0142 si\u0119 w niej szczeg\u00f3lnym nasyceniem tych dramat\u00f3w. Polak urodzony na pocz\u0105tku XX wieku mia\u0142 szans\u0119 przyzwyczai\u0107 si\u0119 do rz\u0105d\u00f3w zaborc\u00f3w \u2013 Austro-W\u0119gier, Niemiec i Rosji \u2013 kt\u00f3rzy panowali nad ziemiami polskimi przez ponad 120 lat, a nast\u0119pnie prze\u017cy\u0107 eufori\u0119 odrodzenia pa\u0144stwowo\u015bci w listopadzie 1918 roku, kl\u0119sk\u0119 tej pa\u0144stwowo\u015bci w wyniku inwazji niemieckiej i sowieckiej we wrze\u015bniu 1939 roku, odbudow\u0119 pa\u0144stwa po 1945 roku w postaci totalitarnego wasala Zwi\u0105zku Sowieckiego, a w ko\u0144cu upadek w\u0142adzy komunistycznej i rodzenie si\u0119 nowej Polski, demokratycznej, cho\u0107 nosz\u0105cej ci\u0119\u017car XX wieku, ci\u0119\u017car masowych mord\u00f3w, deportacji, przesiedle\u0144 i wyw\u0142aszcze\u0144. Po 1989 roku Polska odradza si\u0119 na nowo, ale Polacy z trudem odkrywaj\u0105 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.\nPolsko\u015b\u0107 z pocz\u0105tku XXI wieku nosi znami\u0119 tych wszystkich dramat\u00f3w, ale zaskakuje cechami, kt\u00f3re s\u0105 zar\u00f3wno ich skutkiem, jak i efektem reakcji na nie. Skoro los Polski w du\u017cym stopniu zale\u017ca\u0142 od pot\u0119\u017cnych s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy jej zaakceptowa\u0107 nie chcieli, cz\u0119sto przypominanym dylematem historycznym Polak\u00f3w by\u0142o pytanie \u201ebi\u0107 si\u0119 czy si\u0119 bi\u0107?\u201d, ale tak\u017ce pytanie drugie, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142oby zada\u0107 przy okazji: \u201eprzystosowa\u0107 si\u0119 czy nie?\u201d lub te\u017c w czym i jak si\u0119 przystosowa\u0107, \u017ceby nie zgin\u0105\u0107. Polski hymn zaczyna si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eJeszcze Polska nie zgin\u0119\u0142a, kiedy my \u017cyjemy\u201d. Dylemat polega\u0142 jednak bardzo cz\u0119sto na tym, jacy chcieliby\u015bmy by\u0107, \u017ceby prze\u017cy\u0107 oraz jaki ma by\u0107 koszt tego, \u017ceby prze\u017cy\u0107 po swojemu.\nHistoria Polski jest kopalni\u0105 wiedzy o \u017cyciu spo\u0142ecznym i politycznym. Z dziej\u00f3w szlacheckiej demokracji I Rzeczypospolitej, czyli pa\u0144stwa sprzed XVIII-wiecznych rozbior\u00f3w, dzisiejsze demokracje mog\u0105 si\u0119 nauczy\u0107, jak straszne koszty ponie\u015b\u0107 mo\u017ce pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym wolno\u015bci nie towarzyszy odpowiedzialno\u015b\u0107. Mimo wielkich wysi\u0142k\u00f3w reformator\u00f3w, kt\u00f3rzy uchwalili pierwsz\u0105 w Europie konstytucj\u0119 3 maja 1791 roku, mocarstwa s\u0105siednie rozebra\u0142y I Rzeczpospolit\u0105.\nZ dziej\u00f3w polskich powsta\u0144 narodowych XIX wieku mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 bohaterstwa, patriotyzmu, cho\u0107 nie skuteczno\u015bci, geopolityki i ogranicze\u0144 materialnych w\u0142asnych marze\u0144, ale tak\u017ce sztuki przetrwania. Z odrodzenia Polski po 1918 roku mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 niezwyk\u0142ej sztuki improwizacji i skuteczno\u015bci w budowaniu zr\u0119b\u00f3w pa\u0144stwowo\u015bci niemal od zera. Miar\u0105 polskich sukces\u00f3w tego okresu by\u0142y na przyk\u0142ad reforma walutowa W\u0142adys\u0142awa Grabskiego, budowa Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego lub portu w Gdyni. Z kl\u0119ski 1939 roku i okupacji niemieckiej i sowieckiej mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 sztuki oporu wbrew najstraszniejszym praktykom ludob\u00f3jc\u00f3w. Polska pod rz\u0105dami komunist\u00f3w, i to w czasach pokoju, by\u0142a piekielnym do\u015bwiadczeniem przystosowania wbrew naturze, z kt\u00f3rego Polacy wyszli mocno okaleczeni mentalnie, ale wyszli zwyci\u0119sko dzi\u0119ki dziesi\u0119ciomilionowej \u201eSolidarno\u015bci\u201d i wsparciu papie\u017ca Polaka, Jana Paw\u0142a II, krusz\u0105c fundamenty podzia\u0142u Europy.\nOdbudowa pa\u0144stwa po 1989 roku obfitowa\u0142a w wiele niewykorzystanych szans, uzale\u017cnienie od kapita\u0142u zagranicznego oraz postkomunistycznych elit o wasalnej mentalno\u015bci, a jednak uda\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 pewnie wkroczy\u0107 do Unii Europejskiej oraz ugruntowa\u0107 bezpiecze\u0144stwo przez wej\u015bcie do NATO, w czym prawie wszyscy Polacy byli zgodni. Polska pozostaje pa\u0144stwem, kt\u00f3remu wielu si\u0119 sprzeciwia. A jednak to w\u0142adze Polski i najbli\u017csi jej po\u0142udniowi s\u0105siedzi zapobiegli wiosn\u0105 2020 roku rozlaniu si\u0119 pandemii koronawirusa na skal\u0119, jaka dotkn\u0119\u0142a wysoko rozwini\u0119te pa\u0144stwa zachodnie. To w Polsce, n\u0119kanej fa\u0142szywymi opiniami w gremiach Unii Europejskiej, przynale\u017cno\u015b\u0107 do niej nie jest na og\u00f3\u0142 kwestionowana, a fakt, i\u017c saldo obrot\u00f3w gospodarczych z krajami Unii jest dla Polski niekorzystne, gdy\u017c wyw\u00f3z zysk\u00f3w jest stale wi\u0119kszy ni\u017c unijne dotacje, nie robi wielkiego wra\u017cenia. Co wi\u0119cej, bezsensowne unijne naciski prowokuj\u0105 raczej do oporu, ni\u017c zastraszaj\u0105 Polak\u00f3w, wzmacniaj\u0105c zdroworozs\u0105dkowe podej\u015bcie do rzeczywisto\u015bci politycznej.\nWbrew naciskom i modom p\u0142yn\u0105cym z \u201epost\u0119powego\u201d Zachodu, kt\u00f3ry nie zdaje sobie nawet cz\u0119sto sprawy ze swoich problem\u00f3w, tradycyjne warto\u015bci nadal cementuj\u0105 polskie spo\u0142ecze\u0144stwo. Przywi\u0105zanie do \u017cycia rodzinnego wynika\u0107 mo\u017ce z wagi wi\u0119zi rodzinnych w dawnej, szlacheckiej Polsce oraz z pami\u0119ci o zagro\u017ceniach polskiej rodziny pod zaborami i w czasie ostatniej wojny i okupacji. Szacunek dla kobiet, kt\u00f3ry wyra\u017ca si\u0119 w dawnym zwyczaju ca\u0142owania ich w r\u0119k\u0119, wynika z do\u015b\u0107 niezale\u017cnej roli kobiet w I Rzeczypospolitej oraz ich znaczeniu w czasie zabor\u00f3w, a nawet pod panowaniem komunist\u00f3w, gdy \u201ematki Polki\u201d dzielnie walczy\u0142y w kolejkach o zaopatrzenie domu. Umi\u0142owanie wolno\u015bci jest w Polsce szczeg\u00f3lnie silne, je\u015bli zwa\u017cy\u0107, jak d\u0142ugo tej wolno\u015bci Polakom brakowa\u0142o w ostatnich dw\u00f3ch stuleciach. Co wi\u0119cej, Polacy mog\u0105 by\u0107 dumni z tego, \u017ce ich dawna polsko-litewska Rzeczpospolita by\u0142a oaz\u0105 demokracji szlacheckiej w czasach, gdy wp\u0142yw na rz\u0105dy w krajach zachodnich mia\u0142y tylko bardzo ograniczone kr\u0119gi arystokracji.\nPolacy na og\u00f3\u0142 bardzo \u017cywo reaguj\u0105 na wywy\u017cszanie lub poni\u017canie polsko\u015bci. S\u0142ysz\u0105c uwagi krytyczne, broni\u0105 si\u0119 zajadle, ale gdy kto\u015b g\u0142osi przesadn\u0105 apoteoz\u0119 polsko\u015bci, zaczynaj\u0105 narzeka\u0107 na sw\u00f3j kraj. \u015awiadczy to o tym, \u017ce swoj\u0105 polsko\u015b\u0107 traktuj\u0105 serio, ale przez to cz\u0119sto wydaj\u0105 skrajne s\u0105dy. Historia nauczy\u0142a ich wszak ju\u017c tak\u017ce odporno\u015bci na fa\u0142sz, zar\u00f3wno co do przesz\u0142o\u015bci, jak i przysz\u0142o\u015bci.\nTekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.\n\u00a0\n\u00a0"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki.png","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2020\/11\/A1_11.11-grafika-rocznicowa-niemiecki.png","width":1920,"height":1080},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/pl\/2020\/11\/10\/11-11-2020-swieto-niepodleglosci-polski\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"11.11.2020 &#8211; \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci Polski"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/","name":"Instytut Polski w Dusseldorfie","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/6b4b76776c5d49a1eb862046e311998e","name":"kolinskia","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9bb79075402c1d25f1e9e4e8260c2d13?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/9bb79075402c1d25f1e9e4e8260c2d13?s=96&d=mm&r=g","caption":"kolinskia"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/author\/kolinskia\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3438","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/users\/103"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3438"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3438\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3443,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3438\/revisions\/3443"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3438"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3438"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/duesseldorf\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3438"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}