Historia rodzinna Hillera by\u0142a jedn\u0105 z typowych historii \u0142\u00f3dzkich i \u015bci\u015ble wi\u0105za\u0142a go z przemys\u0142owo-robotniczym charakterem miasta. Pochodzi\u0142 z rodziny spolonizowanych, niemieckich tkaczy, kt\u00f3rzy do \u0141odzi – w\u00f3wczas znajduj\u0105cej si\u0119 w zaborze rosyjskim – przenie\u015bli si\u0119 w po\u0142owie XIX wieku ze \u015al\u0105ska. Pocz\u0105tkowo odebra\u0142 wykszta\u0142cenie \u015bcis\u0142e: uczy\u0142 si\u0119 na wydziale chemii w \u0141\u00f3dzkiej Szkole Rzemie\u015blniczo-Przemys\u0142owej, kt\u00f3rej celem by\u0142o wspieranie przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego, potem kr\u00f3tko studiowa\u0142 chemi\u0119 w Wy\u017cszej Szkole Technicznej w Darmstadcie. Przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 rozpocz\u0105\u0142 te\u017c nauk\u0119 w Warszawskim Instytucie Politechnicznym im. Cara Miko\u0142aja II i kiedy szko\u0142a, zosta\u0142a przeniesiona do Moskwy w z zwi\u0105zku z zaj\u0119ciem miasta przez Niemc\u00f3w podczas I wojny \u015bwiatowej, r\u00f3wnie\u017c tam wyjecha\u0142. Niestety studi\u00f3w nie uko\u0144czy\u0142 z powod\u00f3w finansowych i w 1916 roku rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 w Wydziale Ulepsze\u0144 Agrarnych Organizacji Hydrotechnicznej dla potrzeb Armii Czynnej Frontu Po\u0142udniowego w Kijowie. Tam szybko podj\u0105\u0142 te\u017c studia w Akademii Sztuk Pi\u0119knych. W Kijowie Karol Hiller nie zosta\u0142 jednak d\u0142ugo. Po wojnie polsko-bolszewickiej przyjecha\u0142 z powrotem do rodzinnego miasta.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hiller-Karol-Moskwa-1916-218x300.jpg\")
Hiller Karol, Moskwa, 1916 Archiwum Muzeum Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a<\/p><\/div>\n
Anio\u0142 <\/em><\/strong>i Tkacz<\/em><\/strong><\/p>\n Wp\u0142yw na niego w tym czasie mia\u0142a pracownia malarstwa religijnego i potem monumentalnego profesora Mychaj\u0142o Bojczuka. Warto przy tym doda\u0107, \u017ce sam Bojczuk z kolei studiowa\u0142 sztuk\u0119 religijn\u0105 w klasztorze oo. Benedyktyn\u00f3w w Beuron, we Francji, a tak\u017ce mia\u0142 styczno\u015b\u0107 z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 nabist\u00f3w. To po\u0142\u0105czenie tradycji wschodu i zachodu oraz nowoczesnych tendencji, obecne by\u0142o w niekt\u00f3rych realizacjach bojczukist\u00f3w i musia\u0142o wp\u0142yn\u0105\u0107 na wyrobienie w\u0142asnego stylu u Karola Hillera. W przeciwie\u0144stwie do innych tw\u00f3rc\u00f3w kontakt z rosyjskim \u015brodowiskiem artystycznym nie zaszczepi\u0142 w nim jednak w tym czasie fascynacji konstruktywizmem. Hiller nigdy te\u017c trwale nie zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z konstruktywistyczn\u0105 awangard\u0105 w Polsce. Oddzia\u0142ywanie bizanty\u0144sko-ruskiej tradycji malarstwa przejawia\u0142o si\u0119 u niego tworzeniem prac kojarz\u0105cych si\u0119 z tablicowym malarstwem religijnym, cz\u0119sto niemal monochromatycznych i wykorzystuj\u0105cych uproszczone, hieratyczne, zmonumentalizowane, a czasem nawet dekoracyjne formy. Subtelne nawi\u0105zania do sztuki ikony widoczne by\u0142y te\u017c w sposobie opracowania p\u0142\u00f3tna, np. wykorzystaniu p\u0142atk\u00f3w z\u0142ota lub jasnych kolor\u00f3w wywo\u0142uj\u0105cych wra\u017cenie l\u015bnienia. Poza odwo\u0142aniem natury formalnej, istotne by\u0142o te\u017c przesycenie przedstawie\u0144 symbolik\u0105 i tre\u015bciami duchowymi. Na pocz\u0105tku wprost religijnymi w temacie (I po\u0142. lat 20.), p\u00f3\u017aniej ukazuj\u0105cymi zjawiska przyrodnicze jako metafizyczne si\u0142y przyrody, niemal efekty dzia\u0142ania praw kosmicznych (lata 30.).<\/p>\n Karol Hiller \u015aw. Jur, 1923 Z okresu kijowskiego przetrwa\u0142a tylko jedna praca artysty, Anio\u0142 <\/em>\u00a0namalowana w 1920 roku. Figura nieziemskiego bytu namalowana jest tu centralnie i niemal symetrycznie, sama forma natomiast zosta\u0142a silnie uproszona, jest niemal dekoracyjna, co wprost odnosi j\u0105 do bizantyjskiej tradycji malarstwa. <\/strong>Podobny wyraz mia\u0142y te\u017c ju\u017c \u0142\u00f3dzkie prace Hillera, jak \u015aw. Jur <\/em>\u00a0z 1923 roku. W tym okresie uderza te\u017c wykorzystanie bizantyjskich i starochrze\u015bcija\u0144skich wzorc\u00f3w do monumentalizowania postaci ludzi pracy. Kompozycja Tkacz <\/em>z 1922 kojarzy si\u0119 z popularnymi we wczesno\u015bredniowiecznym malarstwie miniaturowym portretami ewangelist\u00f3w pisz\u0105cych ksi\u0119gi Nowego Testamentu. Jest to jednocze\u015bnie portret ojca artysty, a wprowadzenie koloru z\u0142ota mia\u0142o akcentowa\u0107 duchowy wymiary ludzkiej pracy. Warto te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce i Anio\u0142,<\/em> i Tkacz <\/em>zosta\u0142y namalowane temper\u0105, co wprost odnosi je do tradycji ikon.<\/p>\n Tematyka religijna powr\u00f3ci\u0142a jeszcze u artysty z czasem w nowej, bardziej ekspresyjnej ods\u0142onie, jak w litografii \u015aw. Sebastian <\/em>\u00a0z 1931 roku. W p\u00f3\u017anych pracach znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c czasem echa bizantyjskiego hieratyzmu w kompozycjach symboliczno-metaforycznych, na przyk\u0142ad w Kompozycji heliograficznej (XXXII) <\/em>\u00a0z 1938 roku, kt\u00f3ra przedstawia sam\u0105 d\u0142o\u0144 jakby u\u0142o\u017con\u0105 w ge\u015bcie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa z roz\u0142o\u017conym kwiatem lotosu i li\u015bciem d\u0119bu w tle. Co wa\u017cne nie jest to r\u0119ka prawa – jak zazwyczaj w obrazach religijnych. Nie ma te\u017c znanego z ikon u\u0142o\u017cenia palc\u00f3w wskazuj\u0105cych na imi\u0119 Chrystusa i prawdy wiary. Kojarzy si\u0119 bardziej z wykorzystywanym w innej grafice artysty chrze\u015bcija\u0144skim gestem \u201ePok\u00f3j z wami\u201d. Wskazuje to jasne przywo\u0142anie tradycji religijnej, ale te\u017c wzmocnienie og\u00f3lnego przekazu metafizycznego, odnosz\u0105cego si\u0119 do duchowego \u0142adu \u015bwiata.<\/p>\n Karol Hiller z uczniami i nauczycielami Spo\u0142ecznego Polskiego Gimnazjum M\u0119skiego, lata 20. XX wieku W latach 20. Karol Hiller pracowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie jako nauczyciel rysunku w Spo\u0142ecznym Polskim Gimnazjum M\u0119skim w \u0141odzi. Szybko w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 te\u017c w \u015brodowisko artystyczne, tworz\u0105c wraz z poznanym w Moskwie lewicowym pisarzem, Witoldem Wandurskim, do\u015b\u0107 kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105 grup\u0119 artystyczn\u0105 Srebrny W\u00f3z (1922). Jej celem by\u0142o \u0142\u0105czenie r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk od literat\u00f3w, przez malarzy, re\u017cyser\u00f3w i aktor\u00f3w, a przede wszystkim organizowanie nowoczesnego \u015brodowiska artystycznego w mie\u015bcie. Potem podobne za\u0142o\u017cenia przy\u015bwieca\u0142y grupie Start, kt\u00f3ra powsta\u0142a w 1926 roku i dzia\u0142a w \u0141odzi do 1931, kiedy to powsta\u0142 Zwi\u0105zek Artyst\u00f3w Polskich.<\/p>\n Karol Hiller W tym okresie Karol Hiller zainteresowa\u0142 si\u0119 te\u017c linorytem i zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 ekslibrisy. Zaj\u0105\u0142 si\u0119 ponadto sztuk\u0105 u\u017cytkow\u0105, kt\u00f3r\u0105 realizowa\u0142 nast\u0119pnie przez ca\u0142e \u017cycie, projektuj\u0105c ok\u0142adki ksi\u0105\u017ckowe (m.in. dla popularnego wydawnictwa \u201eRenaissance\u201d), plakaty, etykiety, wzory tapet, druki na tkaninie, prospekty, stemple, znaki firmowe, etykiety, dekoracje, uk\u0142ady drukarskie, wystawy sklepowe, fotomonta\u017ce, a nawet scenografie i aran\u017cacje wystaw.<\/p>\n W latach 20. do istotnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 Karola Hillera nale\u017ca\u0142a te\u017c wsp\u00f3\u0142praca z \u0142\u00f3dzk\u0105 Scen\u0105 Robotnicz\u0105 i wspominanym Witoldem Wandurskim, dla kt\u00f3rego zilustrowa\u0142 tomik poezji o \u0142\u00f3dzkiej tematyce Sadze i z\u0142oto<\/em>.<\/p>\n Karol Hiller Sadze i z\u0142oto <\/em><\/strong><\/p>\n Jak wiadomo z noty autorskiej we wspomnianym tomiku, wiersze i litografie obu artyst\u00f3w po\u0142\u0105czonych przyja\u017ani\u0105, powsta\u0142y niezale\u017cnie od siebie \u201ena bruku \u0142\u00f3dzkim, w okresie 1922-1924\u201d. Owo wspomnienie o \u201e\u0142\u00f3dzkim bruku\u201d bardzo dobrze podkre\u015bla\u0142o wyraz i temat serii grafik Hillera. Ukazywa\u0142y one blaski i cienie \u017cycia w fabrycznej metropolii, zar\u00f3wno codzienn\u0105 prac\u0119, jak i bied\u0119 ulicy. Jedna z kompozycji, Szofer <\/em>(1922-1924) pokazuje niew\u0105tpliwie \u201ez\u0142oto\u201d – szybko\u015b\u0107 automobili i nowoczesny, industrialny krajobraz. Podobny wyraz maj\u0105 te\u017c inne nie zamieszczone w ksi\u0105\u017cce, syntetyczne i kontrastowe linoryty ukazuj\u0105ce surow\u0105, przemys\u0142ow\u0105 architektur\u0119 jak \u0141\u00f3d\u017a fabryczna <\/em>(1922) i Podw\u00f3rze w \u0141odzi <\/em>(1922). Temat powraca\u0142 te\u017c w p\u00f3\u017aniejszych dzie\u0142ach Hillera, Fabryki <\/em>(1929) i Fabryka <\/em>(1930), uwodz\u0105cych pe\u0142n\u0105 niuans\u00f3w kolorystyk\u0105 wizerunk\u00f3w zadymionego miasta i w pracy Robotnicy <\/em>(ok. 1938-1939), ukazuj\u0105cej na p\u00f3\u0142 abstrakcyjne postaci ludzi pracy.<\/p>\n Deski<\/em><\/strong><\/p>\n Pod koniec lat 20. powsta\u0142y dwa najwa\u017cniejsze obrazy Karola Hillera: Deska 0 <\/em>i Deska ze spiral\u0105. <\/em><\/p>\n Karol Hiller Obie Deski <\/em>zosta\u0142y przez Hillera podarowane na pocz\u0105tku lat 30. do Muzeum Sztuki w \u0141odzi (w\u00f3wczas Muzeum Historii i Sztuki im. J. i K. Bartoszewicz\u00f3w w \u0141odzi). Nie by\u0142y to pierwsze prace artysty w tej instytucji – wcze\u015bniej,\u00a0 jeszcze przed przekszta\u0142ceniem Miejskiego Muzeum w \u0141odzi, kupiono jego obraz Spalona fabryka I<\/em>. Deski <\/em>s\u0105 jednak o tyle istotne, \u017ce daj\u0105 pe\u0142en obraz nowych tendencji w tw\u00f3rczo\u015bci artysty. To czas, kiedy wa\u017cne miejsce u Hillera zajmuje sztuka abstrakcyjna, oscyluj\u0105ca na granicy metafory. Pocz\u0105tkowo ujawniaj\u0105 si\u0119 w niej wp\u0142ywy konstruktywizmu, a potem surrealizmu. Istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa te\u017c skupienie si\u0119 na warstwie materialnej dzie\u0142a. Deska 0 <\/em>i Deska ze spiral\u0105 <\/em>s\u0105 duchowym obrazem przemys\u0142owego miasta, a odwo\u0142anie si\u0119 do zasobu form znanych ze sztuki nowoczesnej ma tu g\u0142\u0119bszy sens. Dla Hillera bowiem \u0141\u00f3d\u017a, by\u0142a miastem „naturalnie” kubistycznym, o kt\u00f3rym pisa\u0142 \u201eTu jest ruch, tu jest \u017cycie\u201d. Ten charakter podkre\u015bla\u0142o wykorzystanie kszta\u0142t\u00f3w geometrycznych i form quasi maszynowych. Jednocze\u015bnie wyd\u0142u\u017cona forma i dos\u0142owne zastosowanie drewnianego panelu jako pod\u0142o\u017ca, a nawet u\u017cycie p\u0142atk\u00f3w z\u0142ota, wskazywa\u0142y na niemal religijny charakter wyobra\u017cenia. Oba obrazy mo\u017cna zinterpretowa\u0107 jako \u201eikony\u201d wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, ho\u0142d dla nowej \u201ereligii\u201d \u2013 dynamizmu nowoczesnego miasta.<\/p>\n projekt ok\u0142adki Lata 30. to dla Karola Hillera czas intensywnej pracy artystycznej i pedagogicznej: okresowo uczy\u0142 w Instytucie Rzemie\u015blniczym z inicjatywy Cechu Malarzy i Lakiernik\u00f3w w \u0141odzi oraz w Szkole Dokszta\u0142caj\u0105cej Zawodowej nr 10 w \u0141odzi. Dwukrotnie zosta\u0142 te\u017c zg\u0142oszony do nagrody artystycznej miasta \u0141odzi, jednak otrzyma\u0142 j\u0105 dopiero po\u015bmiertnie w 1946 roku.\u00a0<\/p>\n Na pocz\u0105tku dekady do\u0142\u0105czy\u0142 natomiast do nowatorskiego Zwi\u0105zku Zawodowego Polskich Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w, gdzie dzia\u0142a\u0142 do 1935 roku – czyli momentu konfliktu zrzeszenia z \u0142\u00f3dzkim muzeum. Przez ten okres by\u0142 te\u017c prezesem ugrupowania i redaktorem czasopisma: \u201eForma\u201d.<\/p>\n W tym okresie powstaj\u0105 najwa\u017cniejsze programowe artyku\u0142y Karola Hillera. Pierwszy z nich to Nowe widzenie <\/em>(1934) – credo artysty, w kt\u00f3rym szuka\u0142 on w\u0142a\u015bciwego wyrazu dla sztuki nowoczesnej. Koncepcja ta by\u0142a interesuj\u0105c\u0105 odpowiedzi\u0105 na poszukiwania racjonalnej i zgeometryzowanej awangardy konstruktywistycznej lat 20. Artysta dopuszcza\u0142 bowiem w sztuce warto\u015bci subiektywne, emocjonalne, intuicyjne, niemal duchowe. W swojej teorii dowodzi\u0142, \u017ce nowe czasy wymagaj\u0105 nowego widzenia. Wynalazki takie, jak kino, fotografia, automobil i samolot zmieni\u0142y, zdaniem artysty, zasadniczo proces widzenia. Odbi\u00f3r \u015bwiata przesta\u0142 by\u0107 kontemplacyjny, a sta\u0142 si\u0119 niejako przyspieszony, \u201est\u0142oczony\u201d, co nazwa\u0142 on \u201ezag\u0119szczeniem widze\u0144\u201d. W efekcie proces ogl\u0105dania wymaga\u0142 nowej jako\u015bci, a obraz plastyczny m\u00f3g\u0142 odda\u0107 jedynie pewn\u0105 \u201epsychoplastyczn\u0105\u201d atmosfer\u0119, nie za\u015b obiektywne konstrukcje formalne. Hiller podj\u0105\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c jawnej krytyki naukowego obiektywizmu, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 w jego opinii niewystarczaj\u0105cy nie tylko dla sztuki, ale r\u00f3wnie\u017c w ocenie innych aspekt\u00f3w \u017cycia.\u00a0 Przyczyny takiego stanu rzeczy upatrywa\u0142 nie tylko w lawinowym rozwoju technicznym, ale te\u017c w zanikaniu sta\u0142ych warto\u015bci oraz wszechobecnym sceptycyzmie. Drugi artyku\u0142 to Heliografika jako nowy rodzaj techniki graficznej <\/em>(1934). To w\u0142a\u015bnie prace w tej technice na trwa\u0142e wpisa\u0142y Hillera w kanon historii sztuki.<\/p>\n Heliografia i misteria materii<\/em><\/strong><\/p>\n Heliografia by\u0142a technik\u0105 autorsk\u0105, wynalezion\u0105 przez artyst\u0119 samodzielnie. Postrzega\u0142 j\u0105 jako metod\u0119 na pograniczu fotografii, rysunku i tradycyjnych technik graficznych. Jak sam pisa\u0142: \u201eDla oceny estetycznych warto\u015bci heliografiki nale\u017cy zsumowa\u0107 wszystkie w\u0142a\u015bciowo\u015bci znanych technik graficznych, pomno\u017cy\u0107 je o ca\u0142\u0105 mas\u0119 nowych warto\u015bci czarno-bia\u0142ych i wreszcie uprzytomni\u0107 sobie i to jeszcze, \u017ce droga ich uzyskania, szczeg\u00f3lnie w por\u00f3wnaniu z drzeworytem, jest o tyle kr\u00f3tsza, co czas i wysi\u0142ek zu\u017cyty na zrobienie po\u0144czochy w mechanicznym warsztacie, a t\u0105 sam\u0105 praca wykonan\u0105 na drutach\u201d. Wykonanie kompozycji polega\u0142o na rysowaniu jej temper\u0105 na celuloidowej matrycy, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie traktowa\u0142o si\u0119 jako negatyw i wy\u015bwietla\u0142o metod\u0105 stykow\u0105 na papierze fotograficznym. Ta metoda dawa\u0142a daleko wi\u0119cej mo\u017cliwo\u015bci wyrazu plastycznego, ni\u017c praca z samym aparatem fotograficznym, poniewa\u017c wykorzystanie warstwy malarskiej na celuloidzie umo\u017cliwia\u0142o arty\u015bcie szerokie pole do eksperymentu. Karol Hiller podsumowywa\u0142 to nast\u0119puj\u0105co: „w przyrodzie zag\u0119szczenia i rozrzedzenia materii, w postaci plam ciemnych i jasnych w zale\u017cno\u015bci od t\u0142a, na kt\u00f3rym powstaj\u0105, s\u0105 skutkiem falowych ruch\u00f3w \u015bwiat\u0142a, d\u017awi\u0119ku, elektryczno\u015bci, magnetyzmu i si\u0142 ci\u0105\u017cenia ziemskiego. Podobne warunki istniej\u0105ce w przyrodzie odtworzy\u0107 mo\u017cemy na kliszy przez u\u017cycie pr\u0105du, przez wzajemne odrzucanie si\u0119 niemieszaj\u0105cych si\u0119 p\u0142ynnych substancji, przez emulsjonowanie p\u0142yn\u00f3w tu\u017c na powierzchni, przez tworzenie osad\u00f3w pomi\u0119dzy substancjami chemicznie aktywnymi, przez pochylanie jej itd. Chodzi w tym wypadku niejako o zrewoltowanie materii w okre\u015blonym z g\u00f3ry kierunku w celu wykorzystywania ruchu jej cz\u0105steczek przed krzepni\u0119ciem na kliszy. W ten spos\u00f3b mo\u017cna zrekonstruowa\u0107 nieomal wszystkie plastyczne obrazy \u017cywio\u0142\u00f3w w przyrodzie, wszystkie formy wegetacyjne i najprostsze formy animalistyczne\u201d.<\/p>\n Karol Hiller Znanych jest obecnie czterdzie\u015bci dziewi\u0119\u0107 r\u00f3\u017cnych kompozycji heliograficznych, kt\u00f3re artysta tworzy\u0142 a\u017c do \u015bmierci. Ich tematyka zdominowana by\u0142a przez wspomniany eksperyment plastyczny, kt\u00f3ry w swoich rezultatach zbli\u017ca\u0142 powsta\u0142e prace do obrazu metafory zjawisk w przyrodzie. Pojawia\u0142y si\u0119 jednak te\u017c elementy geometryczne, techniczne, motywy instrument\u00f3w muzycznych i kompozycje przedstawiaj\u0105ce, kt\u00f3re obrazowa\u0142y surrealistyczne wizje katastrofy, upadku nowoczesnego \u015bwiata i zgub\u0119 cz\u0142owieka. Podobne tematy pojawia\u0142y si\u0119 te\u017c w r\u00f3wnolegle tworzonym malarstwie.<\/p>\n Niekt\u00f3re z heliografii s\u0142u\u017cy\u0142y ponadto jako projekty wst\u0119pne lub ok\u0142adki do ksi\u0105\u017cek, jak w przypadku Innego horyzontu <\/em>Grzegorza Timofiejewa (1935), a przede wszystkim Kompozycji heliograficznej IX <\/em>\u00a0i X<\/em>, kt\u00f3re odnosi\u0142y si\u0119 do ksi\u0105\u017cki Ary\u2019ego Sternfelda Wst\u0119p do kosmonautyki<\/em>. \u00a0Sam Sternfeld, osiad\u0142y do po\u0142owy lat 30.w Moskwie, po latach pisa\u0142 interesuj\u0105co o pracy na ok\u0142adk\u0105 tej publikacji: \u201ePoza cyrklem i linijk\u0105 g\u0142\u00f3wnym narz\u0119dziem by\u0142a szczotka do z\u0119b\u00f3w. U\u017cywa\u0142 jej Hiller do tonowania rysunku. Macza\u0142 j\u0105 w szarej farbie, kt\u00f3r\u0105 rozpyla\u0142 przy pomocy kratki z drutu. Powstawa\u0142y dzi\u0119ki temu r\u00f3\u017cne odcienie\u201d. Sama kompozycja mia\u0142a za\u015b stanowi\u0107 kwintesencj\u0119 ksi\u0105\u017cki i wprost odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do obrazu planet, wylicze\u0144 matematycznych i lot\u00f3w kosmicznych. Efekt ko\u0144cowy odbiega\u0142 od wspomnianych kompozycji heliograficznych, jednak stanowi\u0105 one etap pracy nad tematem.<\/p>\n Promie\u0144 i nowe widzenie<\/em><\/strong><\/p>\n Ok\u0142adka katalogu ostatniej wystawy Karola Hillera, Kompozycja Promie\u0144<\/em> z 1933 roku balansuje na granicy abstrakcji, podobnie jak heliografie i inne obrazy ukazuj\u0105ce zjawiska przyrody, jest wizerunkiem wspominanych przez artyst\u0119 \u201emisteri\u00f3w materii\u201d. Wysublimowany kolorystycznie i fakturowo obraz ukazuje niemal abstrakcyjny wizerunek wi\u0105zki \u015bwiat\u0142a. Nie wydaje si\u0119 jednak by\u0107 czystym zapisem wra\u017ce\u0144 atmosferycznych. Trudno jednoznacznie okre\u015bli\u0107, czy to, co ogl\u0105damy ma by\u0107 mistyczn\u0105 przemian\u0105 materii w \u015bwiat\u0142o, obrazem pierwotnych si\u0142 natury, czy mo\u017ce zapisem zjawiska o charakterze niemal religijnym. Hillerowskie „nowe widzenie\u201d to nie tylko postrzeganie, w kt\u00f3rym to, co rejestruje oko jest filtrowane przez emocje, ale tak\u017ce widzenie, jakie ma wymiar niemal duchowy – poprzez dotarcie do istoty zjawisk, a nie jedynie ich powierzchowno\u015bci, pozwala zobaczy\u0107 fascynuj\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 bytu, tajemne misterium \u017cycia i witalno\u015bci. Jest to niew\u0105tpliwa spu\u015bcizna omawianych wcze\u015bniej do\u015bwiadcze\u0144 ze sztuk\u0105 religijn\u0105, ale tak\u017ce pr\u00f3ba uwsp\u00f3\u0142cze\u015bnienia takiego podej\u015bcia. W podobny spos\u00f3b artysta tworzy\u0142 te\u017c inne wizerunki zjawisk przyrodniczych, jak to wida\u0107 w kompozycjach Embrion<\/em>, czy Deszcz<\/em>.<\/p>\n Lata 30. w drodze artystycznej Karola Hillera ko\u0144czy du\u017ca wystawa monograficzna zorganizowana przez dyrektora Muzeum Sztuki w \u0141odzi, Mariana Minicha w warszawskim Instytucie Propagandy Sztuki w 1938 roku. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej wybucha II wojna \u015bwiatowa, kt\u00f3ra przerywa dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u0142\u00f3dzkiego artysty. Zgin\u0105\u0142 tragicznie jako ofiara niemieckiej Intelligentz-aktzion, podczas kt\u00f3rej zosta\u0142 rozstrzelany pod \u0141odzi\u0105, w lu\u0107mierskich lasach 20 grudnia 1939 roku. Miejsce jego poch\u00f3wku do tej pory nie jest znane.<\/p>\n Karol Hiller z \u017con\u0105 Jadwig\u0105 i pasierbem Stanis\u0142awem Morawskim Epilog drogi artystycznej Karola Hillera nast\u0105pi\u0142 jednak par\u0119 lat p\u00f3\u017aniej. W 1945 roku \u017cona podarowa\u0142a do Muzeum Sztuki niemal ca\u0142\u0105 jego spu\u015bcizn\u0119 tw\u00f3rcz\u0105. W tej chwili \u0142\u00f3dzkie muzeum posiada najwi\u0119ksze zbiory prac artysty. Wspominaj\u0105c Hillera, Marian Minich pisa\u0142 jeszcze: \u201eWykwintny umys\u0142, \u0142\u0105cz\u0105cy z \u017cyciowym i artystycznym temperamentem nieprzeci\u0119tn\u0105 inteligencj\u0119 i subtelny zmys\u0142 analityczny, potrafi\u0142 Hiller spaja\u0107 w sobie w przeciwny materializmy dialektyczny z Ewangeli\u0105 \u015bw. Jana i z bergsonowsk\u0105, indeterministyczn\u0105, antymechanistyczn\u0105 teori\u0105 biologicznej ewolucji. Mi\u0142o\u015b\u0107, w najszerszym tego s\u0142owa znaczeniu, uwa\u017ca\u0142 za jedyne wyt\u0142umaczenie tragedii ludzkiego cierpienia\u201d.<\/p>\n Paulina Kurc-Maj<\/p>\n \u00a0<\/p>\n O Karolu Hillerze w Muzeum Sztuki w \u0141odzi online (w j\u0119zyku polskim):<\/p>\n Karol Hiller (1891-1939) to jedna z ciekawszych postaci awangardy artystycznej okresu dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego w Polsce. Malarz, grafik, rysownik, projektant i wynalazca autorskiej techniki graficznej – heliografiki, \u0142\u0105czy\u0142 w swojej tw\u00f3rczo\u015bci inspiracj\u0119 malarstwem prawos\u0142awnych ikon oraz nowoczesnych kierunk\u00f3w artystycznych: kubizmu, konstruktywizmu, a nawet surrealizmu. Zaprzyja\u017aniony z nim pierwszy dyrektor Muzeum Sztuki w \u0141odzi, Marian Minich, wspomina\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":26,"featured_media":7798,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"class_list":["post-8052","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"yoast_head":"\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hiller-Karol-\u015aw.-Jur-1923-835x1024.jpg\")
tempera, wymiary nieznane
praca zaginiona
zdj\u0119cie archiwalne z albumu fotograficznego Mariana Minicha
Archiwum Muzeum Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a<\/p><\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/1922-ok.-Karol-Hiller-z-nauczycielami-i-uczniami-Spo\u0142ecznego-Polskiego-Gimnazjum-M\u0119skiego-w-\u0141odzi-1024x724.jpg\")
Archiwum Muzeum Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a<\/p><\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hiller_ok\u0142_Ameryka_Emil-Ludwig_czerwona-Warszawa-1930-300x214.jpg\")
projekt ok\u0142adki do ksi\u0105\u017cki
(wersja czerwono-niebieska)
Emil Ludwig, Ameryka, Warszawa 1930
kolekcja: Archiwum Muzeum Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a<\/p><\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Karol-Hiller-proj.-ok\u0142.-Municypalne-fabryki-w\u0142\u00f3kienniczej-\u0141odzi-1932-208x300.jpg\")
projekt ok\u0142adki do ksi\u0105\u017cki
J\u00f3zef Litwin, Municypalne fabryki w\u0142\u00f3kiennicze dawnej \u0141odzi, \u0141\u00f3d\u017a 1932
kolekcja: Archiwum Muzeum Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a<\/p><\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hiller-Karol-\u0141\u00f3d\u017a-lata-30.-XX-w.-203x300.jpg\")
lata 30. XX w.
Archiwum Muzeum Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a<\/p><\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Forma_1_01-218x300.jpg\")
pierwszego numeru czasopisma \u201eForma\u201d,
organu Zrzeszenia Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w w \u0141odzi
(potem: Zwi\u0105zku Zawodowego Polskich Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w), 1933
Archiwum Muzeum Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a<\/p><\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Timofiejew-Grzegorz-Inny-horyzont-1938-ok\u0142adka-Karol-Hiller-221x300.jpg\")
projekt ok\u0142adki do ksi\u0105\u017cki
Grzegorz Timofiejew, Inny horyzont. Poezje, \u0141\u00f3d\u017a 1935
Archiwum Muzeum Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a<\/p><\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/Hiller-Karol-wystawa-zbiorowa-IPS-w-Warszawie-1938-1-209x300.jpg\")
zrealizowanej za jego \u017cycia.
Wystawa Zbiorowa Prac Malarskich Karola Hillera. Zorganizowana przez Miejskie Muzeum Historii i Sztuki im. J. i K. Bartoszewicz\u00f3w w \u0141odzi, Instytut Propagandy Sztuki w Warszawie, stycze\u0144 1938
Archiwum Muzeum Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a<\/p><\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/S.-Morawski-K.-Hiller-J.-Hiller-1932-243x300.jpg\")
przed 1932
Archiwum Muzeum Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a<\/p><\/div>\n\n