![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/minsk\/wp-content\/uploads\/sites\/6\/2020\/09\/wankowicz_melchior-300x300.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
10 wrze\u015bnia 2020 r. – 46. rocznica \u015bmierci Mielchiora Wa\u0144kowicza. Po\u00a0wojnie 1920 roku Wa\u0144kowicz kontynuowa\u0142 w Warszawie przerwane studia prawnicze, uko\u0144czy\u0142 je w 1923 roku i rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 na stanowisku naczelnika Wydzia\u0142u Prasowego Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych. W 1924 roku za\u0142o\u017cy\u0142 Towarzystwo Wydawnicze R\u00f3j, kt\u00f3rego by\u0142 wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bcicielem i redaktorem naczelnym a\u017c do 1939 roku. R\u00f3j publikowa\u0142 m.in. Tuwima, Gombrowicza, Parnickiego, tam „\u0141adem serca” debiutowa\u0142 Jerzy Andrzejewski, tam wreszcie ukaza\u0142y si\u0119 pierwsze wydania „Sklep\u00f3w cynamonowych” i „Sanatorium pod klepsydr\u0105” Bruno Schulza.<\/p>\n W okresie mi\u0119dzywojennym Wa\u0144kowicz po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 pracy dziennikarskiej i literackiej, publikuj\u0105c mi\u0119dzy innymi w „Kurierze Warszawskim”, „Wiadomo\u015bciach Literackich” i „Kurierze Porannym”. By\u0142 mi\u0119dzy innymi doradc\u0105 reklamowym Zwi\u0105zku Cukrownik\u00f3w Polskich i to on w\u0142a\u015bnie wymy\u015bli\u0142 s\u0142ynne has\u0142o: „Cukier krzepi”.<\/p>\n Przez ostatnie lata przedwojenne pisarz wraz z rodzin\u0105 – \u017con\u0105 i dwiema c\u00f3rkami, Krysi\u0105 i Mart\u0105 – mieszka\u0142 w Warszawie na \u017boliborzu, w s\u0142ynnym „Domeczku” przy ulicy Dziennikarskiej, o kt\u00f3rym wzruszaj\u0105co pisa\u0142 w „Zielu na kraterze”.<\/p>\n Przed wojn\u0105 najwi\u0119ksze powodzenie mia\u0142 tom „Na tropach Sm\u0119tka” – reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy kajakowej po Prusach Wschodnich. Wa\u0144kowicz pokazywa\u0142 \u015bcieranie si\u0119 \u017cywio\u0142u polskiego i niemieckiego na tych terenach, tocz\u0105c\u0105 si\u0119 tam walk\u0119 o polsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 obywateli. By\u0142 mistrzem opowie\u015bci reporta\u017cowej, w kt\u00f3rej fakty \u0142\u0105czy\u0142 z elementami fikcji fabularnej. Pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 barwn\u0105 polszczyzn\u0105 wyros\u0142\u0105 z tradycji gaw\u0119dy szlacheckiej. „Mnie interesuje prawda syntetyczna, a nie dokumentalna, z ka\u017cdego losu bior\u0119, co w nim jest szczeg\u00f3lnego, to wyj\u0105tkowe, g\u0119ste, mocne inaczej by\u0142oby to szare, nijakie” – powiedzia\u0142 w wywiadzie „Wa\u0144kowicz krzepi”.<\/p>\n W chwili wybuchu II wojny \u015bwiatowej Wa\u0144kowicz wyjecha\u0142 do Rumunii, a latem 1940 roku przedosta\u0142 si\u0119 na po\u0142udnie Europy, przebywa\u0142 na Cyprze, potem w Palestynie. Od 1943 by\u0142 korespondentem wojennym 2 Korpusu Wojska Polskiego, podr\u00f3\u017cowa\u0142 po Bliskim Wschodzie. W maju 1944 uczestniczy\u0142 w bitwie pod\u00a0Monte Cassino, za co odznaczony zosta\u0142 Krzy\u017cem Walecznych.<\/p>\n Po wojnie Melchior Wa\u0144kowicz zamieszka\u0142 w Londynie. Uzna\u0142, \u017ce do Polski nie ma po co wraca\u0107 – jego starsza c\u00f3rka Krysia, \u017co\u0142nierz „Parasola”, zgin\u0119\u0142a w\u00a0Powstaniu Warszawskim, \u017coliborski „Domeczek” zosta\u0142 zburzony. W Londynie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 m.in. z „Wiadomo\u015bciami” oraz z „Dziennikiem Polskim”.<\/p>\n Zaraz po wojnie Wa\u0144kowicz zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 nad swoj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 i najbardziej znacz\u0105c\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3ra rozros\u0142a si\u0119 do trzech tom\u00f3w ukazuj\u0105cych si\u0119 kolejno w latach 1945-47 w Rzymie, pod tytu\u0142em „Bitwa o Monte Cassino”.<\/p>\n W 1949 r. Wa\u0144kowicz przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Stan\u00f3w Zjednoczonych, gdzie osiad\u0142a jego druga c\u00f3rka – Marta. Pisarz nie odnalaz\u0142 si\u0119 jednak w ameryka\u0144skiej rzeczywisto\u015bci, w maju 1958 roku powr\u00f3ci\u0142 do Polski. W\u0142adze rozpocz\u0119\u0142y nagonk\u0119 na pisarza. Oskar\u017cono go o to, \u017ce przekazuje za granic\u0119 materia\u0142y godz\u0105ce w Polsk\u0119 i wsp\u00f3\u0142pracuje z Radiem Wolna Europa. Wa\u0144kowiczowi wytoczono proces i skazano go na trzy lata wi\u0119zienia. W procesie przeciwko pisarzowi zeznawa\u0142 Kazimierz Ko\u017aniewski, niegdy\u015b narzeczony c\u00f3rki Wa\u0144kowicza, wieloletni przyjaciel domu i, jak si\u0119 okaza\u0142o, wsp\u00f3\u0142pracownik UB. Wa\u0144kowicz w areszcie sp\u0119dzi\u0142 pi\u0119\u0107 tygodni. W\u0142adze chcia\u0142y, aby pisarz zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o u\u0142askawienie. Kiedy tak si\u0119 nie sta\u0142o, wstrzymano wykonanie wyroku ze wzgl\u0119du na wiek i stan zdrowia aresztanta. Dopiero w 1990 r. S\u0105d Najwy\u017cszy uchyli\u0142 wyrok i po\u015bmiertnie uniewinni\u0142 Wa\u0144kowicza.<\/p>\n Melchior Wa\u0144kowicz zmar\u0142 w Warszawie 10 wrze\u015bnia 1974 r. w wieku 82 lat. Do ko\u0144ca by\u0142 niepokorny. W\u0142adze zaproponowa\u0142y jego c\u00f3rce Marcie Erdman pochowanie ojca na koszt pa\u0144stwa. Ta jednak odm\u00f3wi\u0142a, zgodnie z wol\u0105 pisarza, kt\u00f3ry przed \u015bmierci\u0105 powiedzia\u0142: „Nie \u017cycz\u0119 sobie, by oni fotografowali si\u0119 nad moj\u0105 trumn\u0105”. Pisarz pochowany zosta\u0142 na Pow\u0105zkach.\u00a0<\/p>\n
<\/strong>Melchior Wa\u0144kowicz urodzi\u0142 si\u0119 10 stycznia 1892 w rodzinnym maj\u0105tku Ka\u0142u\u017cyce po\u0142o\u017conym nieopodal Mi\u0144ska na Bia\u0142orusi. Imi\u0119 dosta\u0142 po ojcu, powsta\u0144cu styczniowym, kt\u00f3ry zmar\u0142 w roku urodzenia si\u0119 syna. Matka, Maria ze Szwoynickich, zmar\u0142a trzy lata p\u00f3\u017aniej. Przysz\u0142y pisarz wychowywa\u0142 si\u0119 na Kowie\u0144szczy\u017anie w maj\u0105tku babki. Ten czas, wczesnego dzieci\u0144stwa, odtworzy\u0142 potem w jednej z najpi\u0119kniejszych w polskiej literaturze opowie\u015bci o schy\u0142ku ziemia\u0144skiego \u017cycia, pt. „Szczeni\u0119ce lata”, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w 1934 roku.
<\/span>Wa\u0144kowicz studiowa\u0142 prawo na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim. <\/span>W 1914 zosta\u0142 powo\u0142any do wojska rosyjskiego, sk\u0105d uda\u0142o mu si\u0119 zwolni\u0107 na podstawie sfa\u0142szowanego \u015bwiadectwa zdrowia.
<\/span>W latach I wojny \u015bwiatowej by\u0142 pe\u0142nomocnikiem Centralnego Komitetu Obywatelskiego Kr\u00f3lestwa Polskiego do ewakuacji Polak\u00f3w z teren\u00f3w Rosji.<\/span><\/p>\n\n
W 1964 Wa\u0144kowicz podpisa\u0142 „List 34”, adresowany do \u00f3wczesnych w\u0142adz PRL i zawieraj\u0105cy protest przeciwko polityce kulturalnej pa\u0144stwa.<\/p>\n