\u0106wier\u0107 wieku po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej w Gda\u0144sku \u2013 mie\u015bcie, w kt\u00f3rym si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a \u2013 zn\u00f3w rozleg\u0142y si\u0119 strza\u0142y i padli zabici. Tym razem broni u\u017cy\u0142y komunistyczne wojsko i milicja, aby spacyfikowa\u0107 robotnicze protesty przeciwko podwy\u017cce cen og\u0142oszonej tu\u017c przed \u015bwi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia w grudniu 1970 roku. Poza Gda\u0144skiem bunt obj\u0105\u0142 te\u017c inne portowe miasta \u2013 Szczecin, Gdyni\u0119 i Elbl\u0105g \u2013 by\u0142o kilkudziesi\u0119ciu zabitych i ponad tysi\u0105c rannych. Skala wyst\u0105pie\u0144 zmusi\u0142a Moskw\u0119 do wymiany komunistycznej ekipy rz\u0105dz\u0105cej Polsk\u0105 od 1956 roku.<\/p>\n
Ignazio Silone, w\u0142oski pisarz, socjalista, przez wiele lat uwiedziony komunizmem, pisa\u0142: \u201eIch walka nie oka\u017ce si\u0119 daremna, sporo wskazuje na to, \u017ce odcisn\u0119\u0142a sw\u00f3j \u015blad nawet w Rostocku i Kr\u00f3lewcu\u201d. Nie odmierzymy si\u0142y oddzia\u0142ywania Grudnia \u201970 na robotnik\u00f3w w s\u0105siednich krajach, ale ka\u017cdy bunt pozostawia\u0142 \u015blad \u2013 na pocz\u0105tku drobna rysa na sowieckim imperium stawa\u0142a si\u0119 coraz wi\u0119kszym p\u0119kni\u0119ciem, cho\u0107 nie od razu zauwa\u017canym.<\/p>\n
\u015awiadomo\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty los\u00f3w narod\u00f3w za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0105 pozostawi\u0142a nam niejedno przejmuj\u0105ce \u015bwiadectwo. Jesieni\u0105 1956 roku w\u0119gierskie marzenia o niepodleg\u0142o\u015bci rozbudzone zosta\u0142y wolno\u015bciowymi wyst\u0105pieniami w Polsce, a gdy te nadzieje rozje\u017cd\u017ca\u0142y sowieckie czo\u0142gi w Budapeszcie, znad Wis\u0142y pop\u0142yn\u0119\u0142a fala pomocy, lekarstwa, krew, s\u0142owa otuchy i poparcia.<\/p>\n
Do dzisiaj sumienia porusza demonstracja o\u015bmiorga rosyjskich dysydent\u00f3w, kt\u00f3rzy w sierpniu 1968 roku wyszli samotnie na plac Czerwony w Moskwie. Natychmiast zostali aresztowani, postawieni przed s\u0105dem i sp\u0119dzili nast\u0119pne lata za kratami i drutami \u0142agr\u00f3w. Protestowali przeciwko zd\u0142awieniu Praskiej Wiosny, wolno\u015bciowego zrywu Czech\u00f3w i S\u0142owak\u00f3w, st\u0142umionego przez blisko \u0107wier\u0107 miliona \u017co\u0142nierzy sowieckich wspartych przez oddzia\u0142y z PRL, NRD, W\u0119gier i Bu\u0142garii. Natalia Gorbaniewska rozwin\u0119\u0142a wtedy transparent z has\u0142em \u201eZa nasz\u0105 i wasz\u0105 wolno\u015b\u0107\u201d. Po raz pierwszy pojawi\u0142o si\u0119 ono w Polsce w czasie powstania listopadowego 1830\u20131831, pisane na chor\u0105gwiach po polsku i rosyjsku. P\u00f3\u017aniej wielokrotnie towarzyszy\u0142o naszym zmaganiom o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, aby zosta\u0107 wype\u0142nione now\u0105 tre\u015bci\u0105 w ko\u0144cu XX wieku.<\/p>\n
Akt garstki niepokornych Rosjan \u2013 w morzu prawie 250 milion\u00f3w oboj\u0119tnych i wrogich obywateli sowieckich \u2013 mia\u0142 nie mniejsz\u0105 wag\u0119 ni\u017c strajk tysi\u0119cy rosyjskich robotnik\u00f3w w Nowoczerkasku w czerwcu 1962 roku, zako\u0144czony salwami z broni maszynowej. Wytycza\u0142 on bowiem drog\u0119, na kt\u00f3r\u0105 w ka\u017cdym z narod\u00f3w sowieckiego imperium decydowali si\u0119 wej\u015b\u0107 nieliczni niepokorni, si\u0119gaj\u0105c po \u201enajprostszy, naj\u0142atwiej dost\u0119pny klucz do naszego wyzwolenia: NIEUCZESTNICZENIE W K\u0141AMSTWIE! Cho\u0107by k\u0142amstwo wszystko zala\u0142o, cho\u0107by wszystkim zaw\u0142adn\u0119\u0142o, trwajmy przy minimum: niech w\u0142ada NIE PRZEZE MNIE!\u201d \u2013 o co apelowa\u0142 Aleksander So\u0142\u017cenicyn, autor \u201eArchipelagu Gu\u0142ag\u201d i laureat Nagrody Nobla.<\/p>\n
Drog\u0105 \u201enie\u0142atw\u0105 dla cia\u0142a, ale jedyn\u0105 dla duszy\u201d szed\u0142 przez ca\u0142e \u017cycie rosyjski dysydent W\u0142adimir Bukowski, kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 12 lat w wi\u0119zieniach, \u0142agrach i psychuszkach. Sw\u00f3j wyb\u00f3r t\u0142umaczy\u0142: \u201eDlaczego w\u0142a\u015bnie ja? \u2013 pyta sam siebie ka\u017cdy w t\u0142umie. Sam niczego nie zdzia\u0142am. I wszyscy przepadaj\u0105. \u2013 Je\u015bli nie ja, to kto? \u2013 pyta sam siebie cz\u0142owiek przyparty do muru. I ratuje wszystkich. W ten spos\u00f3b cz\u0142owiek zaczyna budowa\u0107 sw\u00f3j zamek\u201d.<\/p>\n
I ten zamek wznosili \u2013 nie raz staj\u0105cy razem we wsp\u00f3lnej sprawie \u2013 za\u0142o\u017cyciele grup helsi\u0144skich w Rosji, na Ukrainie, Litwie, \u201eKarty 77\u201d w Czechos\u0142owacji, w Polsce cz\u0142onkowie Komitetu Obrony Robotnik\u00f3w, Ruchu Obrony Praw Cz\u0142owieka i Obywatela, Wolnych Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych, Studenckiego Komitetu Solidarno\u015bci, Komitet\u00f3w Samoobrony Ch\u0142opskiej, Konfederacji Polski Niepodleg\u0142ej, wydawcy samizdat\u00f3w: \u201eKroniki Wydarze\u0144 Bie\u017c\u0105cych\u201d, \u201eKroniki Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego na Litwie\u201d, \u201eUkrai\u0144skich Wie\u015bci\u201d, liczne w Polsce niezale\u017cne wydawnictwa na czele z Niezale\u017cn\u0105 Oficyn\u0105 Wydawnicz\u0105, krusz\u0105ce k\u0142amstwo wolnym s\u0142owem.<\/p>\n
Czym jest si\u0142a prawdy, do\u015bwiadczy\u0142y miliony zgromadzonych w czasie pielgrzymki Jana Paw\u0142a II do ojczyzny w czerwcu 1979 roku, kiedy przywo\u0142a\u0142 wsp\u00f3lne, fundamentalne, wielowiekowe dziedzictwo chrze\u015bcija\u0144stwa \u201ewschodniego p\u0142uca Europy\u201d: Chorwacji, S\u0142owenii, Czech, S\u0142owacji, Bu\u0142garii, W\u0119gier, Rusi, Litwy.<\/p>\n
Kilkana\u015bcie miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej wszyscy patrzyli na Polsk\u0119, gdzie latem 1980 roku Gda\u0144sk i Szczecin \u2013 miasta strajk\u00f3w sprzed 10 lat \u2013 sta\u0142y si\u0119 wiod\u0105cymi o\u015brodkami powstaj\u0105cej \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Jednym z pierwszych \u017c\u0105da\u0144 zg\u0142oszonych na Wybrze\u017cu by\u0142o wzniesienie pomnik\u00f3w upami\u0119tniaj\u0105cych poleg\u0142ych w Grudniu \u201970. Trzy pot\u0119\u017cne, ponad 40-metrowe gda\u0144skie krzy\u017ce z kotwicami postawiono w 10. rocznic\u0119 buntu i do dzisiaj s\u0105 jednym z symboli tego miasta.<\/p>\n
Spe\u0142nia\u0142y si\u0119 s\u0142owa grudniowej pie\u015bni z 1970 roku: \u201eNie p\u0142aczcie matki, to nie na darmo \/ Nad stoczni\u0105 sztandar z czarn\u0105 kokard\u0105 \/ Za chleb i wolno\u015b\u0107, i now\u0105 Polsk\u0119 \/ Janek Wi\u015bniewski pad\u0142\u201d. Janek Wi\u015bniewski w rzeczywisto\u015bci nazywa\u0142 si\u0119 Zbigniew Godlewski i by\u0142 18-letnim uczniem zastrzelonym w Gdyni. Sceny, gdy jego cia\u0142o niesione na drzwiach na czele pochodu ze skrwawionymi bia\u0142o-czerwonymi flagami, sta\u0142y si\u0119 symbolem Grudnia \u201970.<\/p>\n
Rodz\u0105ca si\u0119 wtedy \u201enowa Polska\u201d nios\u0142a nadziej\u0119 dla innych narod\u00f3w zniewolonych przez Moskw\u0119. Jeszcze w czasie sierpniowych strajk\u00f3w 1980 roku Aleksander So\u0142\u017cenicyn pozdrawia\u0142 polskich robotnik\u00f3w: \u201ePodziwiam Waszego ducha i Wasz\u0105 godno\u015b\u0107. Dajecie wspania\u0142y przyk\u0142ad wszystkim narodom uciskanym przez komunist\u00f3w\u201d.<\/p>\n
\u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d mia\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce jest zwie\u0144czeniem oporu i walki z komunizmem prowadzonej przez kilkadziesi\u0105t lat nie tylko w Polsce, ale tak\u017ce w ca\u0142ym sowieckim bloku, i trwa ona nadal. St\u0105d latem 1981 roku na zje\u017adzie \u201eSolidarno\u015bci\u201d, maj\u0105cej blisko 10 mln cz\u0142onk\u00f3w, wystosowano apel do ludzi pracy Europy Wschodniej, zapewniaj\u0105c, i\u017c \u201eg\u0142\u0119boko czujemy wsp\u00f3lnot\u0119 naszych los\u00f3w\u201d. Dokument wywo\u0142a\u0142 histeryczn\u0105 reakcj\u0119 Moskwy, ale by\u0142 moralnym wsparciem dla wszystkich, kt\u00f3rzy przez lata nie\u015bli niez\u0142omnie przes\u0142anie wolno\u015bci.<\/p>\n
W tym duchu \u2013 wsp\u00f3lnoty los\u00f3w \u2013 pojawi\u0142y si\u0119 jak\u017ce liczne g\u0142osy otuchy i wsparcia po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego w 1981 roku. Rosyjscy pisarze, m.in. W\u0142adimir Bukowski, W\u0142adimir Maksimow, Wiktor Niekrasow, Natalia Gorbaniewska, po raz kolejny \u201ez dum\u0105\u201d si\u0119gn\u0119li po \u201ehas\u0142o zrodzone sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu, w dniach polskiego powstania 1830 roku: \u00bbZa nasz\u0105 i Wasz\u0105 wolno\u015b\u0107!\u00ab. Niech \u017cyje wolna, niezawis\u0142a Polska! Niech \u017cyje \u00bbSolidarno\u015b\u0107\u00ab!\u201d. W podobnym tonie wypowiedzieli si\u0119 te\u017c solidarnie przedstawiciele innych narod\u00f3w sowieckiego imperium: Czesi i S\u0142owacy, W\u0119grzy, Rumuni, Litwini, \u0141otysze, Esto\u0144czycy, Ukrai\u0144cy i Bia\u0142orusini\u2026<\/p>\n
Wyj\u0105tkowo przejmuj\u0105co brzmia\u0142y s\u0142owa wys\u0142ane przez wi\u0119zionego ukrai\u0144skiego dysydenta Wasyla Stusa, zam\u0119czonego w 1985 roku w \u0142agrze w Permie. \u201eJak\u017ce cieszy polski brak pokory wobec sowieckiego despotyzmu (\u2026). Polska daje Ukrainie przyk\u0142ad (\u2026). Polska otwiera w \u015bwiecie totalitarnym now\u0105 epok\u0119 i przygotowuje jego krach. \u017bycz\u0119 wszystkiego najlepszego polskim bojownikom, licz\u0105c, \u017ce policyjny re\u017cim 13 grudnia nie zdusi \u015bwi\u0119tego p\u0142omienia wolno\u015bci\u201d… kt\u00f3ry p\u0142on\u0105\u0142 coraz wi\u0119kszym ogniem, przynosz\u0105c wkr\u00f3tce wolno\u015b\u0107 milionom ludzi sowieckiego imperium.<\/p>\n
Jaros\u0142aw SZAREK, h<\/strong>istoryk, prezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej<\/strong><\/p>\n Tekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.<\/em><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0106wier\u0107 wieku po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej w Gda\u0144sku \u2013 mie\u015bcie, w kt\u00f3rym si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a \u2013 zn\u00f3w rozleg\u0142y si\u0119 strza\u0142y i padli zabici. Tym razem broni u\u017cy\u0142y komunistyczne wojsko i milicja, aby spacyfikowa\u0107 robotnicze protesty przeciwko podwy\u017cce cen og\u0142oszonej tu\u017c przed \u015bwi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia w grudniu 1970 roku. Poza Gda\u0144skiem bunt obj\u0105\u0142 te\u017c inne portowe […]<\/p>\n","protected":false},"author":65,"featured_media":9461,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[7,150],"tags":[],"class_list":["post-9456","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia"],"yoast_head":"\n