Przyjrzyjmy si\u0119 mapie Europy po kongresie wiede\u0144skim z 1815 roku i po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej. Wida\u0107 wyra\u017ane zmiany: w Europie \u015arodkowej i Wschodniej powsta\u0142o wiele nowych pa\u0144stw. W polskiej tradycji bardzo wyra\u017anie zauwa\u017ca si\u0119 jednak r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy \u201epowstaniem\u201d niepodleg\u0142ej Polski w 1918 roku a jej \u201eodrodzeniem\u201d, poniewa\u017c kto\u015b, kto u\u017cywa pierwszego okre\u015blenia, ignoruje istot\u0119 tego, co dla Polak\u00f3w stanowi\u0142 koniec I wojny \u015bwiatowej, a nawet ignoruje tysi\u0105c lat wcze\u015bniejszej historii Polski.<\/p>\n\n\n\n
Historia ta mia\u0142a wiele dramatycznych zwrot\u00f3w akcji, a wiek XX zaznaczy\u0142 si\u0119 w niej szczeg\u00f3lnym nasyceniem tych dramat\u00f3w. Polak urodzony na pocz\u0105tku XX wieku mia\u0142 szans\u0119 przyzwyczai\u0107 si\u0119 do rz\u0105d\u00f3w zaborc\u00f3w \u2013 Austro-W\u0119gier, Niemiec i Rosji \u2013 kt\u00f3rzy panowali nad ziemiami polskimi przez ponad 120 lat, a nast\u0119pnie prze\u017cy\u0107 eufori\u0119 odrodzenia pa\u0144stwowo\u015bci w listopadzie 1918 roku, kl\u0119sk\u0119 tej pa\u0144stwowo\u015bci w wyniku inwazji niemieckiej i sowieckiej we wrze\u015bniu 1939 roku, odbudow\u0119 pa\u0144stwa po 1945 roku w postaci totalitarnego wasala Zwi\u0105zku Sowieckiego, a w ko\u0144cu upadek w\u0142adzy komunistycznej i rodzenie si\u0119 nowej Polski, demokratycznej, cho\u0107 nosz\u0105cej ci\u0119\u017car XX wieku, ci\u0119\u017car masowych mord\u00f3w, deportacji, przesiedle\u0144 i wyw\u0142aszcze\u0144. Po 1989 roku Polska odradza si\u0119 na nowo, ale Polacy z trudem odkrywaj\u0105 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Polsko\u015b\u0107 z pocz\u0105tku XXI wieku nosi znami\u0119 tych wszystkich dramat\u00f3w, ale zaskakuje cechami, kt\u00f3re s\u0105 zar\u00f3wno ich skutkiem, jak i efektem reakcji na nie. Skoro los Polski w du\u017cym stopniu zale\u017ca\u0142 od pot\u0119\u017cnych s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy jej zaakceptowa\u0107 nie chcieli, cz\u0119sto przypominanym dylematem historycznym Polak\u00f3w by\u0142o pytanie \u201ebi\u0107 si\u0119 czy si\u0119 bi\u0107?\u201d, ale tak\u017ce pytanie drugie, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142oby zada\u0107 przy okazji: \u201eprzystosowa\u0107 si\u0119 czy nie?\u201d lub te\u017c w czym i jak si\u0119 przystosowa\u0107, \u017ceby nie zgin\u0105\u0107. Polski hymn zaczyna si\u0119 od s\u0142\u00f3w: \u201eJeszcze Polska nie zgin\u0119\u0142a, kiedy my \u017cyjemy\u201d. Dylemat polega\u0142 jednak bardzo cz\u0119sto na tym, jacy chcieliby\u015bmy by\u0107, \u017ceby prze\u017cy\u0107 oraz jaki ma by\u0107 koszt tego, \u017ceby prze\u017cy\u0107 po swojemu.<\/p>\n\n\n\n
Historia Polski jest kopalni\u0105 wiedzy o \u017cyciu spo\u0142ecznym i politycznym. Z dziej\u00f3w szlacheckiej demokracji I Rzeczypospolitej, czyli pa\u0144stwa sprzed XVIII-wiecznych rozbior\u00f3w, dzisiejsze demokracje mog\u0105 si\u0119 nauczy\u0107, jak straszne koszty ponie\u015b\u0107 mo\u017ce pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym wolno\u015bci nie towarzyszy odpowiedzialno\u015b\u0107. Mimo wielkich wysi\u0142k\u00f3w reformator\u00f3w, kt\u00f3rzy uchwalili pierwsz\u0105 w Europie konstytucj\u0119 3 maja 1791 roku, mocarstwa s\u0105siednie rozebra\u0142y I Rzeczpospolit\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Z dziej\u00f3w polskich powsta\u0144 narodowych XIX wieku mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 bohaterstwa, patriotyzmu, cho\u0107 nie skuteczno\u015bci, geopolityki i ogranicze\u0144 materialnych w\u0142asnych marze\u0144, ale tak\u017ce sztuki przetrwania. Z odrodzenia Polski po 1918 roku mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 niezwyk\u0142ej sztuki improwizacji i skuteczno\u015bci w budowaniu zr\u0119b\u00f3w pa\u0144stwowo\u015bci niemal od zera. Miar\u0105 polskich sukces\u00f3w tego okresu by\u0142y na przyk\u0142ad reforma walutowa W\u0142adys\u0142awa Grabskiego, budowa Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego lub portu w Gdyni. Z kl\u0119ski 1939 roku i okupacji niemieckiej i sowieckiej mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107 sztuki oporu wbrew najstraszniejszym praktykom ludob\u00f3jc\u00f3w. Polska pod rz\u0105dami komunist\u00f3w, i to w czasach pokoju, by\u0142a piekielnym do\u015bwiadczeniem przystosowania wbrew naturze, z kt\u00f3rego Polacy wyszli mocno okaleczeni mentalnie, ale wyszli zwyci\u0119sko dzi\u0119ki dziesi\u0119ciomilionowej \u201eSolidarno\u015bci\u201d i wsparciu papie\u017ca Polaka, Jana Paw\u0142a II, krusz\u0105c fundamenty podzia\u0142u Europy.<\/p>\n\n\n\n
Odbudowa pa\u0144stwa po 1989 roku obfitowa\u0142a w wiele niewykorzystanych szans, uzale\u017cnienie od kapita\u0142u zagranicznego oraz postkomunistycznych elit o wasalnej mentalno\u015bci, a jednak uda\u0142o si\u0119 do\u015b\u0107 pewnie wkroczy\u0107 do Unii Europejskiej oraz ugruntowa\u0107 bezpiecze\u0144stwo przez wej\u015bcie do NATO, w czym prawie wszyscy Polacy byli zgodni. Polska pozostaje pa\u0144stwem, kt\u00f3remu wielu si\u0119 sprzeciwia. A jednak to w\u0142adze Polski i najbli\u017csi jej po\u0142udniowi s\u0105siedzi zapobiegli wiosn\u0105 2020 roku rozlaniu si\u0119 pandemii koronawirusa na skal\u0119, jaka dotkn\u0119\u0142a wysoko rozwini\u0119te pa\u0144stwa zachodnie. To w Polsce, n\u0119kanej fa\u0142szywymi opiniami w gremiach Unii Europejskiej, przynale\u017cno\u015b\u0107 do niej nie jest na og\u00f3\u0142 kwestionowana, a fakt, i\u017c saldo obrot\u00f3w gospodarczych z krajami Unii jest dla Polski niekorzystne, gdy\u017c wyw\u00f3z zysk\u00f3w jest stale wi\u0119kszy ni\u017c unijne dotacje, nie robi wielkiego wra\u017cenia. Co wi\u0119cej, bezsensowne unijne naciski prowokuj\u0105 raczej do oporu, ni\u017c zastraszaj\u0105 Polak\u00f3w, wzmacniaj\u0105c zdroworozs\u0105dkowe podej\u015bcie do rzeczywisto\u015bci politycznej.<\/p>\n\n\n\n
Wbrew naciskom i modom p\u0142yn\u0105cym z \u201epost\u0119powego\u201d Zachodu, kt\u00f3ry nie zdaje sobie nawet cz\u0119sto sprawy ze swoich problem\u00f3w, tradycyjne warto\u015bci nadal cementuj\u0105 polskie spo\u0142ecze\u0144stwo. Przywi\u0105zanie do \u017cycia rodzinnego wynika\u0107 mo\u017ce z wagi wi\u0119zi rodzinnych w dawnej, szlacheckiej Polsce oraz z pami\u0119ci o zagro\u017ceniach polskiej rodziny pod zaborami i w czasie ostatniej wojny i okupacji. Szacunek dla kobiet, kt\u00f3ry wyra\u017ca si\u0119 w dawnym zwyczaju ca\u0142owania ich w r\u0119k\u0119, wynika z do\u015b\u0107 niezale\u017cnej roli kobiet w I Rzeczypospolitej oraz ich znaczeniu w czasie zabor\u00f3w, a nawet pod panowaniem komunist\u00f3w, gdy \u201ematki Polki\u201d dzielnie walczy\u0142y w kolejkach o zaopatrzenie domu. Umi\u0142owanie wolno\u015bci jest w Polsce szczeg\u00f3lnie silne, je\u015bli zwa\u017cy\u0107, jak d\u0142ugo tej wolno\u015bci Polakom brakowa\u0142o w ostatnich dw\u00f3ch stuleciach. Co wi\u0119cej, Polacy mog\u0105 by\u0107 dumni z tego, \u017ce ich dawna polsko-litewska Rzeczpospolita by\u0142a oaz\u0105 demokracji szlacheckiej w czasach, gdy wp\u0142yw na rz\u0105dy w krajach zachodnich mia\u0142y tylko bardzo ograniczone kr\u0119gi arystokracji.<\/p>\n\n\n\n
Polacy na og\u00f3\u0142 bardzo \u017cywo reaguj\u0105 na wywy\u017cszanie lub poni\u017canie polsko\u015bci. S\u0142ysz\u0105c uwagi krytyczne, broni\u0105 si\u0119 zajadle, ale gdy kto\u015b g\u0142osi przesadn\u0105 apoteoz\u0119 polsko\u015bci, zaczynaj\u0105 narzeka\u0107 na sw\u00f3j kraj. \u015awiadczy to o tym, \u017ce swoj\u0105 polsko\u015b\u0107 traktuj\u0105 serio, ale przez to cz\u0119sto wydaj\u0105 skrajne s\u0105dy. Historia nauczy\u0142a ich wszak ju\u017c tak\u017ce odporno\u015bci na fa\u0142sz, zar\u00f3wno co do przesz\u0142o\u015bci, jak i przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
AUTOR: Prof. Wojciech ROSZKOWSKI. Profesor Instytutu Studi\u00f3w Politycznych PAN. Autor publikacji na temat historii Polski XX wieku. Kawaler Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie z polskim miesi\u0119cznikiem opinii Wszystko Co Najwa\u017cniejsze w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przyjrzyjmy si\u0119 mapie Europy po kongresie wiede\u0144skim z 1815 roku i po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej. Wida\u0107 wyra\u017ane zmiany: w Europie \u015arodkowej i Wschodniej powsta\u0142o wiele nowych pa\u0144stw. W polskiej tradycji bardzo wyra\u017anie zauwa\u017ca si\u0119 jednak r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy \u201epowstaniem\u201d niepodleg\u0142ej Polski w 1918 roku a jej \u201eodrodzeniem\u201d, poniewa\u017c kto\u015b, kto u\u017cywa pierwszego okre\u015blenia, ignoruje istot\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":138,"featured_media":3474,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[83,68,58],"tags":[],"class_list":["post-3481","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wydarzenia"],"yoast_head":"\n