Gdy mowa o Polakach Ignacym \u0141ukasiewiczu i Janie Zehu, przychodzi na my\u015bl lampa naftowa, kt\u00f3r\u0105 wynale\u017ali. Kolejny Polak Witold Zglenicki odkry\u0142 wielkie z\u0142o\u017ca ropy w okolicach Morza Kaspijskiego. Z kolei Ignacy Mo\u015bcicki to nie tylko Prezydent Polski przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, ale te\u017c chemik zajmuj\u0105cy si\u0119 nawozami azotowymi. Osi\u0105gni\u0119cia wspomnianych Polak\u00f3w wywar\u0142y najwi\u0119kszy wp\u0142yw na nasz\u0105 cywilizacj\u0119 – wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z narodzinami przemys\u0142u naftowego.<\/p>\n\n\n\n
Z rop\u0105 ludzie stykali si\u0119 przez tysi\u0105ce lat w rejonach, gdzie samorzutnie wydostawa\u0142a si\u0119 spod powierzchni ziemi. Nazywano j\u0105 w\u00f3wczas olejem skalnym lub ziemnym. Jednak to, \u017ce jest ona niezwykle wydajnym \u017ar\u00f3d\u0142em energii, odkryto dopiero w 1852 r. M\u0142ody Polak, magister farmacji Ignacy \u0141ukasiewicz, naby\u0142 od \u017cydowskiego kupca Abrahama Schreinera kilka butelek z olejem skalnym, po czym nam\u00f3wi\u0142 swego koleg\u0119 Jana Zeha do wsp\u00f3lnego eksperymentowania. We lwowskiej aptece \u201ePod Z\u0142ot\u0105 Gwiazd\u0105\u201d, gdzie pracowali, zbudowali destylator, zdolny wytrzyma\u0107 ci\u015bnienie podgrzewanej ropy. Nast\u0119pnie \u0141ukasiewicz zacz\u0105\u0142 dodawa\u0107 do gor\u0105cej mazi r\u00f3\u017cne substancje. Wreszcie olej skalny po zmieszaniu z kwasem siarkowym oraz roztworem sodu zacz\u0105\u0142 dzieli\u0107 si\u0119 na frakcje. Na wierzch wyp\u0142yn\u0119\u0142a \u0142atwopalna benzyna, ni\u017cej znalaz\u0142y si\u0119 nafta, nast\u0119pnie oleje i smary. Kolejne warstwy cieczy mia\u0142y coraz to inne w\u0142a\u015bciwo\u015bci, a na samym dnie destylatora osiad\u0142 asfalt.<\/p>\n\n\n\n
Nowe zwi\u0105zki chemiczne uzyskane z rafinacji ropy zmieni\u0142y \u015bwiat. Nim to nast\u0105pi\u0142o, drogi obu farmaceut\u00f3w si\u0119 rozesz\u0142y. Zeh mia\u0142 talent do malkontenctwa, a \u0141ukasiewicz g\u0142ow\u0119 do interes\u00f3w. Spo\u015br\u00f3d frakcji ropy najbardziej zainteresowa\u0142a go nafta, lecz \u00f3wczesne lampy okazywa\u0142y si\u0119 zupe\u0142nie nieprzystosowane do temperatury i szybko\u015bci jej spalania. Wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce maj\u0105c nowy produkt, nale\u017cy wykreowa\u0107 rynek zbytu, farmaceuta zleci\u0142 znajomemu blacharzowi Andrzejowi Bratkowskiemu zbudowanie lampy idealnej dla nafty. Powsta\u0142a ona w marcu 1853 r. i po kilku dekadach sukces\u00f3w zosta\u0142a wyparta z rynku przez \u017car\u00f3wki elektryczne. Natomiast technologia rafinacji ropy okaza\u0142a si\u0119 nie\u015bmiertelna.<\/p>\n\n\n\n
To dzi\u0119ki ropie farmaceuta zbi\u0142 fortun\u0119, buduj\u0105c kolejne rafinerie w Galicji. \u0141ukasiewicz dostrzeg\u0142, jeszcze przed Johnem D. Rockefellerem, \u017ce prawdziwe pieni\u0105dze zarabia nie ten, kto wydobywa surowiec, lecz firma go przetwarzaj\u0105ca, a nast\u0119pnie dystrybuuj\u0105ca. Polakowi uda\u0142o si\u0119 zdominowa\u0107 europejski rynek i w roku 1874 nale\u017c\u0105ce do niego rafinerie przerabia\u0142y rocznie ponad 21 tys. ton ropy. W tym samym czasie konstruktorzy silnik\u00f3w spalinowych Nicolaus August Otto i Karl Benz odkryli, \u017ce najwydajniejszym paliwem jest rafinowana metod\u0105 \u0141ukasiewicza benzyna. To wygenerowa\u0142o rosn\u0105ce na ni\u0105 zapotrzebowanie.<\/p>\n\n\n\n
W ten trend \u015bwietnie wpisa\u0142 si\u0119 inny Polak, Witold Zglenicki, kt\u00f3ry w 1891 r. osiad\u0142 w Baku. Tamtejsze pola naftowe zagospodarowywa\u0142a firma braci Nobel, dla kt\u00f3rej polski geolog okaza\u0142 si\u0119 cennym wsp\u00f3\u0142pracownikiem. Nie do\u015b\u0107, \u017ce potrafi\u0142 znakomicie wyszukiwa\u0107 nowe z\u0142o\u017ca, to jeszcze zaprojektowa\u0142 przyrz\u0105d do pomiaru krzywizn szyb\u00f3w. Dzi\u0119ki wynalazkowi znacznie zmala\u0142a liczba niekontrolowanych wybuch\u00f3w oraz po\u017car\u00f3w podczas nowych wierce\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Jednak Zglenickiego najbardziej frapowa\u0142o, jak wydoby\u0107 rop\u0119 spod dna Morza Kaspijskiego. Od 1896 r. udoskonala\u0142 wi\u0119c projekt platformy do wiercenia szyb\u00f3w w akwenach wodnych. Jego realizacj\u0119 przerwa\u0142a w 1904 r. b\u0142yskawicznie rozwijaj\u0105ca si\u0119 u Zglenickiego cukrzyca. Po \u015bmierci wynalazcy jego pomys\u0142y zainteresowa\u0142y ameryka\u0144skich nafciarzy. Dzi\u015b morskie platformy wiertnicze dostarczaj\u0105 ok. jednej trzeciej \u015bwiatowego wydobycia ropy.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wnie intensywnie przemys\u0142 naftowy wykorzystuje technologi\u0119 autorstwa Ignacego Mo\u015bcickiego. Gdy uczony, ciesz\u0105cy si\u0119 s\u0142aw\u0105 wielkiego wynalazcy (opatentowa\u0142 40 nowatorskich technologii), przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 ze Szwajcarii do Lwowa, nawi\u0105za\u0142 z nim kontakt Instytut Bada\u0144 Naukowych i Technicznych \u201eMetan\u201d. Galicyjski przemys\u0142 naftowy zmaga\u0142 si\u0119 z problemem zanieczyszczania z\u0142\u00f3\u017c przez dostaj\u0105c\u0105 si\u0119 do nich solank\u0119. Rocznie tysi\u0105ce ton zanieczyszczonej, niezdatnej do rafinacji ropy wylewano do rzek. Po zapoznaniu si\u0119 z problemem, wracaj\u0105c do domu, Mo\u015bcicki wymy\u015bli\u0142 jego rozwi\u0105zanie.Technologia polega\u0142a na odparowaniu znajduj\u0105cej si\u0119 pod ci\u015bnieniem ropy strumieniem rozgrzanych gaz\u00f3w spalinowych lub gor\u0105cego powietrza, a nast\u0119pnie skraplaniu poszczeg\u00f3lnych frakcji. Pierwsza linia technologiczna wed\u0142ug projektu Mo\u015bcickiego powsta\u0142a w 1921 r. w rafinerii w Jedliczach. Od razu zainteresowali si\u0119 ni\u0105 ameryka\u0144scy inwestorzy i wkr\u00f3tce patent Mo\u015bcickiego trafi\u0142 do USA. O tym dzi\u015b pami\u0119ta niewielu. Podobnie jak o wynalazcy platform wiertniczych oraz fakcie, \u017ce najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem farmaceut\u00f3w z apteki \u201ePod Z\u0142ot\u0105 Gwiazd\u0105\u201d wcale nie by\u0142a lampa naftowa.<\/p>\n\n\n\n
Andrzej Krajewski<\/p>\n\n\n\n
Tekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie w polskim miesi\u0119czniku opinii \u201eWszystko co Najwa\u017cniejsze\u201d w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej oraz Narodowym Bankiem Polskim.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Gdy mowa o Polakach Ignacym \u0141ukasiewiczu i Janie Zehu, przychodzi na my\u015bl lampa naftowa, kt\u00f3r\u0105 wynale\u017ali. Kolejny Polak Witold Zglenicki odkry\u0142 wielkie z\u0142o\u017ca ropy w okolicach Morza Kaspijskiego. Z kolei Ignacy Mo\u015bcicki to nie tylko Prezydent Polski przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, ale te\u017c chemik zajmuj\u0105cy si\u0119 nawozami azotowymi. Osi\u0105gni\u0119cia wspomnianych Polak\u00f3w wywar\u0142y najwi\u0119kszy wp\u0142yw na […]<\/p>\n","protected":false},"author":138,"featured_media":4201,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[83,68,58],"tags":[],"class_list":["post-4206","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wydarzenia"],"yoast_head":"\n