{"id":2565,"date":"2020-06-25T13:12:45","date_gmt":"2020-06-25T11:12:45","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=2565"},"modified":"2020-06-30T15:17:36","modified_gmt":"2020-06-30T13:17:36","slug":"wiktoria-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/25\/wiktoria-1920\/","title":{"rendered":"WST\u0118P DO \u201eWIKTORII 1920\u201d – O SYTUACJI PRZED KWIETNIEM 1920"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0<\/strong>O\u015brodek KARTA<\/strong><\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0<\/strong>Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/strong><\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Zanim oddamy g\u0142os \u015bwiadkom wydarze\u0144 sprzed stu lat, zapraszamy do lektury wst\u0119pu historycznego, przygotowanego przez\u00a0dr Micha\u0142a Ceglarka, kt\u00f3ry w \u0142atwy i przyst\u0119pny spos\u00f3b opowiada o wydarzeniach lat 1918\u20131920, kt\u00f3re poprzedzi\u0142y kulminacyjne miesi\u0105ce wojny polsko\u2013bolszewickiej i by\u0142y kluczowe dla rozwoju tego konfliktu.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/p>\n

W listopadzie 1918 po 123 latach nieobecno\u015bci na mapie Europy Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Powsta\u0142e po d\u0142ugim okresie zabor\u00f3w, pozbawione regularnej armii, przemys\u0142u wojennego oraz sojusznik\u00f3w, pa\u0144stwo polskie ju\u017c u pocz\u0105tk\u00f3w swojej niepodleg\u0142o\u015bci mia\u0142o zmierzy\u0107 si\u0119 z jednym z dotychczasowych \u015bwiatowych mocarstw. Wysi\u0142ki Polak\u00f3w zmierzaj\u0105ce do odbudowania w\u0142asnego kraju musia\u0142y zosta\u0107 skonfrontowane z agresywn\u0105 i poniek\u0105d imperialistyczn\u0105 polityk\u0105 Rosji rz\u0105dzonej przez parti\u0119 bolszewik\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski przed wagonem kolejowym w towarzystwie gen. Edwarda \u015amig\u0142ego-Rydza, 1919. Zbiory NAC online<\/p>\n


Ju\u017c 11 listopada 1918 Rada Komisarzy Ludowych (sowiecki rz\u0105d) wyda\u0142a Rewolucyjnej Radzie Wojennej Republiki (b\u0119d\u0105cej o\u015brodkiem intensywnej reorganizacji i rozbudowy Armii Czerwonej) dyrektyw\u0119 rozpocz\u0119cia w ci\u0105gu 10 dni ofensywy na Ukrain\u0119. 29 listopada powsta\u0142 Tymczasowy Robotniczo-W\u0142o\u015bcia\u0144ski Rz\u0105d Ukrainy, kt\u00f3ry w imieniu w\u0142adzy sowieckiej wypowiedzia\u0142 wojn\u0119 zwolennikom niezale\u017cnej od bolszewik\u00f3w Ukrainy \u2013 na czele z Symonem Petlur\u0105. W pocz\u0105tkach roku 1919 Armia Czerwona zaj\u0119\u0142a Kij\u00f3w (6 lutego), a w kwietniu osi\u0105gn\u0119\u0142a pozycje nad Zbruczem. Ukraina, kt\u00f3ra 6 stycznia zosta\u0142a og\u0142oszona Socjalistyczn\u0105 Republik\u0105 Sowieck\u0105, sta\u0142a si\u0119 \u0142atwym \u0142upem dla bolszewik\u00f3w.<\/p>\n

Odrodzona Polska, b\u0119d\u0105ca dotychczas jedn\u0105 z prowincji imperium rosyjskich car\u00f3w, d\u0105\u017cy\u0142a do umocnienia integralno\u015bci swoich ziem, w tym do ustalenia i zabezpieczenia przebiegu granicy wschodniej. Poprzez r\u00f3\u017cnorakie zabiegi partia bolszewicka pr\u00f3bowa\u0142a kontynuowa\u0107 polityk\u0119 carsk\u0105 i w dalszym ci\u0105gu sprawowa\u0107 kontrol\u0119 polityczn\u0105 i wojskow\u0105 nad suwerenn\u0105 Polsk\u0105. Polska by\u0142a widziana w kr\u0119gach bolszewickiego kierownictwa wy\u0142\u0105cznie w ograniczonej i zaw\u0119\u017conej etnograficznie postaci oraz stanowi\u0142a przede wszystkim przeszkod\u0119 na drodze do przeniesienia \u201eidea\u0142\u00f3w\u201d rewolucyjnych do kraj\u00f3w Europy Zachodniej. Ju\u017c 17 listopada 1918 oddzia\u0142y Robotniczo-Ch\u0142opskiej Armii Czerwonej rozpocz\u0119\u0142y marsz na Zach\u00f3d \u2013 do walki z \u201eeuropejsk\u0105 bur\u017cuazj\u0105 i innymi klasami posiadaj\u0105cymi\u201d w celu realizacji najpierw europejskiej, a nast\u0119pnie \u015bwiatowej \u201eproletariackiej rewolucji komunistycznej\u201d.<\/p>\n

Na drodze \u201epochodu rewolucji bolszewickiej\u201d stan\u0119\u0142y oddzia\u0142y Wojska Polskiego. W\u00f3dz Naczelny marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, i\u017c cena tej konfrontacji b\u0119dzie bardzo wysoka: albo zachowanie odzyskanej niepodleg\u0142o\u015bci i odsuni\u0119cie ideologii bolszewickiej od granic pa\u0144stwa albo utrata pa\u0144stwowo\u015bci. Nale\u017ca\u0142o szybko przygotowa\u0107 pa\u0144stwo do obrony. Pami\u0119ta\u0107 trzeba jednak\u017ce, i\u017c w listopadzie 1918 ca\u0142a armia polska liczy\u0142a ok. 50 tys. \u017co\u0142nierzy. W maju 1920 stan liczebny osi\u0105gn\u0105\u0142 ju\u017c 963 tys. \u017co\u0142nierzy (dla por\u00f3wnania Armia Czerwona liczy\u0142a w\u00f3wczas ok. 4 miliony \u017co\u0142nierzy). A zatem wysi\u0142ek organizacyjny by\u0142 wielki i musia\u0142 by\u0107 stosunkowo szybki.<\/p>\n

Obok narastaj\u0105cego zagro\u017cenia ze strony Armii Czerwonej Polska ju\u017c od listopada 1918 prowadzi\u0142a wojn\u0119 z Ukrai\u0144cami o Lw\u00f3w. Na zachodzie powsta\u0144cy wielkopolscy walczyli z Niemcami, a na po\u0142udniu polsk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego usi\u0142owa\u0142a odebra\u0107 dla siebie Czechos\u0142owacja.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wojna polsko-bolszewicka. Grupa polskich \u017co\u0142nierzy w okopie. Widoczny ci\u0119\u017cki karabin maszynowy. Rok 1919. Zbiory NAC online<\/p>\n

W tym po\u0142o\u017ceniu Polska musia\u0142a stawi\u0107 op\u00f3r nacieraj\u0105cym od wschodu oddzia\u0142om Armii Czerwonej. Do pierwszego starcia dosz\u0142o w walce o Wilno. Polakom nie uda\u0142o si\u0119 zatrzyma\u0107 Sowiet\u00f3w i 6 stycznia 1919 Wilno zosta\u0142o opanowane przez bolszewik\u00f3w, a w mie\u015bcie powsta\u0142 rz\u0105d Litewskiej Republiki Sowieckiej. W po\u0142owie lutego 1919 armia polska podj\u0119\u0142a skuteczne dzia\u0142ania kontrofensywne. 14 lutego w miejscowo\u015bci Mosty nad Niemnem rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 regularne walki Wojska Polskiego z Armi\u0105 Czerwon\u0105. Tego dnia Polacy odbili Berez\u0119 Kartusk\u0105. Tym samym rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces regularnej wojny mi\u0119dzy Rosj\u0105 sowieck\u0105 a Polsk\u0105. Przez wielu historyk\u00f3w data 14 lutego 1919 uwa\u017cana jest za pocz\u0105tek tej\u017ce wojny.<\/p>\n

Od marca 1919 Rosja rz\u0105dzona przez parti\u0119 bolszewick\u0105 coraz mocniej musia\u0142a anga\u017cowa\u0107 swoj\u0105 uwag\u0119 w wojn\u0119 domow\u0105. Powr\u00f3t do generalnej ofensywy na zachodzie m\u00f3g\u0142 sta\u0107 si\u0119 mo\u017cliwy dopiero po definitywnym rozprawieniu si\u0119 z wrogiem wewn\u0119trznym. Ta okoliczno\u015b\u0107 dawa\u0142a czas Polsce. Od pocz\u0105tku kwietnia Polacy przygotowywali si\u0119 do zaplanowanej przez J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego wielkiej operacji wile\u0144skiej. Wojsko Polskie odnios\u0142o sukces i do pocz\u0105tku maja 1919 Armia Czerwona zosta\u0142a wyparta na 60\u201390 kilometr\u00f3w od Wilna. 1 lipca 1919 J\u00f3zef Pi\u0142sudski si\u0142ami Frontu Litewsko-Bia\u0142oruskiego rozpocz\u0105\u0142 ofensyw\u0119, kieruj\u0105c si\u0119 na Po\u0142ock i Mi\u0144sk. Polacy zaj\u0119li m.in.: Nie\u015bwie\u017c, Mi\u0144sk, \u0141uniniec, a w ko\u0144cu sierpnia 2 Dywizja Piechoty Legion\u00f3w dotar\u0142a do Berezyny. 29 sierpnia Wojsko Polskie zdobyli twierdz\u0119 Bobrujsk.<\/p>\n

Ostatnim aktem dzia\u0142a\u0144 militarnych armii polskiej na froncie wojny z Sowietami, kt\u00f3ry dope\u0142nia\u0142 logik\u0119 wcze\u015bniejszych strategicznych dzia\u0142a\u0144 z 1919 roku by\u0142a dokonana wsp\u00f3lnie z si\u0142ami \u0142otewskimi w styczniu 1920 operacja zaj\u0119cia twierdzy i miasta Dyneburg. Polska uzyska\u0142a dzi\u0119ki temu bezpo\u015brednie po\u0142\u0105czenie z przyjazn\u0105 \u0141otw\u0105, a tym samym uleg\u0142 korzystnemu skr\u00f3ceniu p\u00f3\u0142nocny odcinek frontu przeciwsowieckiego nad D\u017awin\u0105. Na jaki\u015b czas dzia\u0142ania wojenne zamar\u0142y.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Mapa Rzeczypospolitej Polskiej z granicami wed\u0142ug Traktatu Wersalskiego z Niemcami z dn. 28. czerwca 1919 r., wed\u0142ug postanowie\u0144 Rady Ambasador\u00f3w w Pary\u017cu z d. 28 lipca 1920 r. (tycz\u0105cych si\u0119 \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego, Spi\u017cu i Orawy) i wed\u0142ug uk\u0142ad\u00f3w w Rydze z R.S.F.R.S. w pa\u017adzierniku 1920 r. Krak\u00f3w: Jan Zabie\u0142\u0142o, 1920. Polona.pl<\/p>\n

\u2042<\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d jest zwie\u0144czeniem wieloletnich dzia\u0142a\u0144 na rzecz dokumentowania i upami\u0119tniania historii wojny polsko-sowieckiej 1919\u20131920. Oparto go na materia\u0142ach \u017ar\u00f3d\u0142owych, w tym wielu wcze\u015bniej niepublikowanych. Pierwsz\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a archiwalne przechowywane w zbiorach: Instytutu i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Instytutu J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Ameryce (Nowy Jork), Instytutu Pi\u0142sudskiego w Londynie, Archiwum Akt Nowych, Centralnego Archiwum Wojskowego i w Archiwum O\u015brodka KARTA. Druga grupa to materia\u0142y pozyskane podczas kwerend w bibliotekach: Bibliotece Narodowej w Warszawie, Zak\u0142adzie Narodowym im. Ossoli\u0144skich we Wroc\u0142awiu, Bibliotece Ksi\u0105\u017c\u0105t Czartoryskich w Krakowie, Centralnej Bibliotece Wojskowej. Trzeci\u0105 grup\u0119 \u017ar\u00f3de\u0142 stanowi\u0105 roczniki czasopism z roku 1920. Kwerenda obj\u0119\u0142a kilkadziesi\u0105t tytu\u0142\u00f3w o r\u00f3\u017cnej proweniencji i zasi\u0119gu geograficznym, podejmuj\u0105cych opis wydarze\u0144 wojny i spo\u0142ecze\u0144stwa z r\u00f3\u017cnych perspektyw: prawicowej, robotniczej, socjalistycznej, ch\u0142opskiej i wojskowej. Czwarta grupa to ponad 200 dziennik\u00f3w, pami\u0119tnik\u00f3w, list\u00f3w, relacji i wspomnie\u0144 naocznych \u015bwiadk\u00f3w. Dokonany wyb\u00f3r pozwoli\u0142 nasyci\u0107 opowie\u015b\u0107 o roku 1920 emocjami i prze\u017cyciami \u017cywych ludzi \u2013 uczestnik\u00f3w tamtych wydarze\u0144.<\/strong><\/p>\n

Co tydzie\u0144 oddajemy w r\u0119ce czytelnik\u00f3w kolejny fragment zbioru wyj\u0105tkowych \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych.W projekcie \u015bwiadomie zestawiono materia\u0142y napisane przez r\u00f3\u017cne osoby, mieszkaj\u0105ce w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach kraju, posiadaj\u0105ce r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy. Tak zr\u00f3\u017cnicowane \u015bwiadectwa pozwalaj\u0105 lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat i ludzi, kt\u00f3rzy wtedy \u017cyli. Niemniej, jak wszystkie \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 one tzw. krytyce \u017ar\u00f3d\u0142a, czyli analizie wiarygodno\u015bci. Przed wykorzystaniem tekst\u00f3w dalej nale\u017cy zada\u0107 sobie podstawowe pytania:\u00a0<\/strong><\/p>\n