{"id":2635,"date":"2020-06-30T15:02:25","date_gmt":"2020-06-30T13:02:25","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=2635"},"modified":"2020-06-30T15:13:16","modified_gmt":"2020-06-30T13:13:16","slug":"17-23-kwietnia-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/","title":{"rendered":"17\u201323 kwietnia 1920"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0<\/strong>O\u015brodek KARTA<\/strong><\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0<\/strong>Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/strong><\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

W pocz\u0105tkach wiosny 1920, po ponad roku walk przesuwaj\u0105cego si\u0119 na wsch\u00f3d frontu polsko-bolszewickiego, za\u0142amuje si\u0119 perspektywa rozm\u00f3w pokojowych. Wr\u00f3g pozoruje wol\u0119 rozejmu, a i J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Naczelny W\u00f3dz, stwierdza: \u201eBolszewik\u00f3w trzeba pobi\u0107 i to nied\u0142ugo, p\u00f3ki jeszcze nie wzro\u015bli w si\u0142\u0119\u201d. 21 kwietnia podpisana zostaje w Warszawie umowa o wsp\u00f3\u0142pracy pomi\u0119dzy rz\u0105dami Polski i Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej. Wojska URL zostaj\u0105 sojusznikiem polskiej armii. Polska uznaje prawo Ukrainy do niepodleg\u0142o\u015bci, a dyrektoriat atamana Semena Petlury za jej legaln\u0105 w\u0142adz\u0119; przysz\u0142a granica polsko-ukrai\u0144ska ma przebiega\u0107 wzd\u0142u\u017c linii Zbrucza i Prypeci. Obie strony frontu mobilizuj\u0105 si\u0119 do wojny. W biedniejszych \u015brodowiskach narasta g\u0142\u00f3d.<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Z informacji \u201eIlustrowanego Kuriera Codziennego\u201d:<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Dzienniki niemieckie podaj\u0105 telegram z Moskwy, wedle kt\u00f3rego komisarz do spraw zagranicznych Rosji bolszewickiej [Gieorgij] Cziczerin zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do rz\u0105d\u00f3w pa\u0144stw koalicyjnych, a\u017ceby u\u017cy\u0142y swojego wp\u0142ywu, w celu sk\u0142onienia rz\u0105du polskiego, i\u017cby okaza\u0142 ust\u0119pliwo\u015b\u0107 w sprawie wyboru miejsca na rokowania pokojowe. Cziczerin zapomnia\u0142 przy tym widocznie o przys\u0142owiu: \u201eNie pluj w studni\u0119, z kt\u00f3rej napi\u0107 si\u0119 jeszcze mo\u017cesz\u201d. W pierwszej bowiem nocie do Polski, wzywaj\u0105cej nas do zawarcia pokoju, zaj\u0105\u0142 wprost przeciwne stanowisko i usi\u0142owa\u0142 podbi\u0107 b\u0119benka Polsce, a\u017ceby nie s\u0142ucha\u0142a koalicji, nie sz\u0142a na jej pasku i zawar\u0142a na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 pok\u00f3j z Rosj\u0105 bolszewick\u0105. Cziczerin przy tej sposobno\u015bci nazwa\u0142 koalicj\u0119 imperialistami i drabami kapitalistycznymi, kt\u00f3rzy chc\u0105 wyzyska\u0107 Polsk\u0119. Dzisiaj Cziczerin widocznie uwa\u017ca, \u017ce pok\u00f3j z Polsk\u0105 bardzo mu potrzebny, skoro do tych samych \u201eimperialist\u00f3w\u201d i \u201edrab\u00f3w\u201d idzie na skarg\u0119 przeciw Polsce.<\/p>\n

Krak\u00f3w, 17 kwietnia 1920<\/p>\n

[Cziczerin idzie po wod\u0119 do studni, do kt\u00f3rej naplu\u0142 dawniej. Bolszewicy prosz\u0105 entent\u0119 o wstawienie si\u0119 u Polski,<\/em> \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 105\/1920]<\/p>\n

Z apelu do ch\u0142op\u00f3w w tygodniku \u201ePiast\u201d: <\/strong><\/p>\n

W tym roku, kiedy skutki wojny d\u0142ugoletniej najgorzej daj\u0105 si\u0119 odczuwa\u0107, po\u0142o\u017cenie biedak\u00f3w na wsi staje si\u0119 wprost rozpaczliwe. Pod strzechy ich zagl\u0105da g\u0142\u00f3d, kt\u00f3ry w niejednej wsi porwa\u0142 ju\u017c niejedn\u0105 ofiar\u0119. W tym ci\u0119\u017ckim czasie spada na wszystkich szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 co je\u015b\u0107, chrze\u015bcija\u0144ski, obywatelski obowi\u0105zek przyj\u015bcia z pomoc\u0105 biedakom.<\/p>\n

[\u2026] G\u0142\u00f3d jest doradc\u0105 z\u0142ym i g\u0142\u00f3d mo\u017ce pchn\u0105\u0107 na was tych biedak\u00f3w, tym bardziej \u017ce nie brak warcho\u0142\u00f3w, \u017ce nie brak agitator\u00f3w, p\u0142atnych przez bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy d\u0105\u017c\u0105 do tego, aby nawet na wsi wywo\u0142a\u0107 rewolucj\u0119 i popchn\u0105\u0107 bezrolnych i ma\u0142orolnych przeciwko tym, kt\u00f3rzy posiadaj\u0105. [\u2026] Kto nie chce na wsi doprowadzi\u0107 do katastrofy, ten niech si\u0119 nawet ostatkami dzieli z biedakami. Nie wolno wam dopu\u015bci\u0107 do tego, by pod waszym bokiem wasi braci i siostry i ich dzieci z g\u0142odu w tym ci\u0119\u017ckim przedn\u00f3wku gin\u0119\u0142y.<\/p>\n

Krak\u00f3w, 18 kwietnia 1920<\/p>\n

[Do Braci ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy posiadaj\u0105 \u015brodki \u017cywno\u015bci<\/em>, \u201ePiast\u201d nr 16\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Bia\u0142oru\u015b, 20 kwietnia 1920.
Spotkanie J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego z gen. W\u0142adys\u0142awem Jungiem, dow\u00f3dc\u0105 15 Dywizji Piechoty na Bia\u0142orusi.
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Maria Kasprowiczowa (\u017cona Jana, pisarza) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

\u017byjemy jak na wyspie, otoczeni zwartym pier\u015bcieniem strasznej epidemii. W obu s\u0105siednich wsiach od kilku tygodni panuje tyfus plamisty. Ludzie pozbawieni opieki le\u00adkarskiej i najprymitywniejszej piel\u0119gnacji zara\u017caj\u0105 si\u0119 i mr\u0105, jak muchy. Tyfus, przyniesiony z Rosji, szaleje na ca\u0142ym wschodnim pograniczu Polski. Epidemia i zupe\u0142na dezorganizacja \u017cycia spo\u0142ecz\u00adnego, oto s\u0105 pierwsze konsekwencje wojny. Gin\u0105 nie tylko ca\u0142e rodziny, lecz ca\u0142e dos\u0142ownie wsie ule\u00adgaj\u0105 zag\u0142adzie. Ludno\u015b\u0107 tutejsza jest jeszcze bezna\u00addziejnie dzika i ciemna. A\u017ceby dobrze zje\u015b\u0107 na sty\u00adpie, ch\u0142op idzie do umar\u0142ego s\u0105siada, gdzie le\u017cy je\u00adszcze w tej\u017ce izbie kilku chorych. [\u2026] Zrozumia\u0142am tutaj z niezwyk\u0142\u0105 si\u0142\u0105, \u017ce plag\u0105 ludzko\u015bci jest przede wszystkim ciemnota. Nie g\u0142\u00f3d, nie choroba, nie wojna, ani nawet \u015bmier\u0107, tylko ciem\u00adnota, na skutek kt\u00f3rej cz\u0142owiek pozostaje na ca\u0142e \u017cycie brudnym, pop\u0119dzanymi batem zwierz\u0119ciem.<\/p>\n

Lipowce (k. Lwowa), 20 kwietnia 1920<\/p>\n

[Maria Kasprowiczowa, Moje \u017cycie z nim: 1910\u20131914<\/em>; Wojna: 1914\u20131922<\/em>, Warszawa 1932]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Z informacji w \u201eCzasie\u201d:<\/strong><\/p>\n

Minister rolnictwa [Franciszek] Bardel w rozmowie z przedstawicielami prasy wyrazi\u0142 si\u0119 bardzo niekorzystnie o naszej sytuacji aprowizacyjnej: \u201e[\u2026] Ma\u0142opolska jest do tego stopnia pozbawiona zapas\u00f3w, \u017ce nie ma ani ziarna na zasiew, ani ziemniak\u00f3w do sadzenia. Lepszy jest stan w powiatach Kongres\u00f3wki granicz\u0105cych z Pozna\u0144skiem; znajduje si\u0119 tu do\u015b\u0107 ziemniak\u00f3w i zbo\u017ca na wyw\u00f3z. Najlepiej jest w samym Pozna\u0144skiem i na Pomorzu. Pozna\u0144skie ofiarowuje 5000 wagon\u00f3w ziemniak\u00f3w do sadzenia i 2200 wagon\u00f3w zbo\u017ca do zasiewu. Potrzeba jednak dwa razy tyle. Ale i te ofiarowane z Pozna\u0144skiego ilo\u015bci trudno przewie\u017a\u0107 z powodu braku wagon\u00f3w. Co do mi\u0119sa, to mamy 6\u00a0milion\u00f3w sztuk byd\u0142a; przyrost roczny wynosi 10 procent, zu\u017cywamy za\u015b na konsumpcj\u0119 dwa razy tyle i dlatego stan byd\u0142a b\u0119dzie si\u0119 zmniejsza\u0142\u201d.<\/p>\n

Warszawa, 21 kwietnia 1920<\/p>\n

[Min. Bardel o aprowizacji,<\/em> \u201eCzas\u201d nr 96\/1920]<\/p>\n

\"\"

\u00a0<\/p><\/div>\n

Tarnopol (Ukraina), 1920 rok.<\/span><\/p>\n

Ataman Semen Petlura (siedzi w \u015brodku) w salonce, b\u0119d\u0105cej siedzib\u0105 jego sztabu podczas\u00a0wojny polsko-bolszewickiej.
Fot. Laub \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z informacji w \u201eGazecie Robotniczej\u201d:<\/strong><\/p>\n

Dzi\u015b rano podpisana zosta\u0142a ugoda z rz\u0105dem ukrai\u0144skim co do okupacji Ukrainy przez Polsk\u0119 do Dniepru, przy czym granic\u0119 polsk\u0105 ustalono po Zbrucz i Styr. W tych dniach rz\u0105d polski og\u0142osi\u0142 akt, uznaj\u0105cy niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy. Umow\u0119 w imieniu rz\u0105du ukrai\u0144skiego podpisa\u0142 minister spraw zagranicznych Andrij Liwycki, z upowa\u017cnienia prezydenta gabinetu ministr\u00f3w \u2013 Izaaka Mazepy. Umow\u0119 ma ratyfikowa\u0107 ataman Semen Petlura, kt\u00f3ry obecnie zaj\u0105\u0142 stanowisko naczelnika pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego.<\/p>\n

Warszawa, 21 kwietnia 1920<\/p>\n

[\u201eGazeta Robotnicza\u201d nr 96\/120]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Henryk J\u00f3zewski <\/strong>(wiceminister spraw wewn\u0119trznych w rz\u0105dzie Petlury):<\/strong><\/p>\n

Pe\u00adtlu\u00adra by\u0142 uzna\u00adnym przez wszy\u00adst\u00adkich au\u00adto\u00adry\u00adte\u00adtem. Oczy ukra\u00adi\u0144\u00adskie by\u00ad\u0142y w\u00a0nie\u00adgo wpa\u00adtrzo\u00adne. On rz\u0105\u00addzi\u0142, wy\u00adda\u00adwa\u0142 roz\u00adka\u00adzy, de\u00adcy\u00addo\u00adwa\u0142, pro\u00adwa\u00addzi\u0142, by\u0142 wo\u00addzem Ukra\u00adiny w\u00a0ca\u00ad\u0142ym te\u00adgo s\u0142o\u00adwa zna\u00adcze\u00adniu. […] \u017by\u00adwe\u00adgo uspo\u00adso\u00adbie\u00adnia, za\u00adwsze czyn\u00adny, pe\u00ad\u0142en ini\u00adcja\u00adty\u00adwy, cza\u00adsem su\u00adro\u00adwy i\u00a0bezwzgl\u0119d\u00adny […]. Oso\u00adba J\u00f3ze\u00adfa Pi\u0142\u00adsud\u00adskie\u00adgo ro\u00adbi\u00ad\u0142a na nim wiel\u00adkie wra\u00ad\u017ce\u00adnie, zbli\u00ad\u017ca\u00ad\u0142a go do Pol\u00adski, u\u0142atwia\u00ad\u0142a po\u00adro\u00adzu\u00admie\u00adnie z\u00a0Pol\u00adsk\u0105. Mo\u017c\u00adna za\u00adry\u00adzy\u00adko\u00adwa\u0107 stwier\u00addze\u00adnie, \u017ce gdy\u00adby nie Pi\u0142\u00adsud\u00adski, nie do\u00adsz\u0142o\u00adby do pol\u00adsko-ukra\u00adi\u0144\u00adskiej jed\u00adno\u00ad\u015bci. Nie do\u00adsz\u0142o\u00adby do niej tak\u00ad\u017ce, gdy\u00adby nie Pe\u00adtlu\u00adra.<\/p>\n

Kamieniec, kwiecie\u0144 1920<\/p>\n

[Henryk J\u00f3zewski, Zamiast pami\u0119tnika (Prawos\u0142awie, Sprawa ukrai\u0144ska, Wo\u0142y\u0144)<\/em>, \u201eZeszyty Historyczne\u201d nr 60, 1982]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z informacji w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d:<\/strong><\/p>\n

Stosunki wywo\u0142ane stanem wojennym, pozbawi\u0142y rolnik\u00f3w potrzebnej si\u0142y poci\u0105gowej. Aby zapobiec mog\u0105cej ewentualnie wynikn\u0105\u0107 katastrofie, ministerstwo spraw wojskowych zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do wszystkich D[ow\u00f3dztw] O[kr\u0119g\u00f3w] G[eneralnych] z poleceniem, na mocy kt\u00f3rego wszystkie formacje wojskowe w kraju maj\u0105 oddawa\u0107 do rob\u00f3t rolnych wszelkie zaprz\u0119gi i konie, kt\u00f3re s\u0105 odpowiednie do pracy na roli. Do obs\u0142ugi koni maj\u0105 by\u0107 u\u017cyci \u017co\u0142nierze, obeznani z prac\u0105 na roli.<\/p>\n

Cz\u0119stochowa, 22 kwietnia 1920<\/p>\n

[Konie dla rolnik\u00f3w, <\/em>\u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 90\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ukrai\u0144ski druk ulotny z 1920 roku: \u201eNajmit Petl\u00fbra prodav Ukpa\u00efnu pol\u2019s\u2019kim panam!\u201d\u00a0(w t\u0142umaczeniu: Najemnik Petlura sprzeda\u0142 Ukrain\u0119 polskim panom. Panowie spalili i rozgrabili Ukrain\u0119. \u015amier\u0107 panom i Petlurowcom!). Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Ppor. W\u0142adys\u0142aw Broniewski <\/strong>(1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w, poeta):<\/strong><\/p>\n

Pisz\u0119 w wagonie, jad\u0105c ju\u017c trzeci dzie\u0144 na Ukrain\u0119. Min\u0119li\u015bmy Sarny, R\u00f3wne i wy\u0142adowywa\u0107 si\u0119 mamy w Zwiahlu, po czym prawdopodobnie robimy \u201eskok\u201d na Kij\u00f3w. Imponuje mi ogrom wojskowych transport\u00f3w, pod\u0105\u017caj\u0105cych bezustannie jedne za drugimi, ogrom zaj\u0119tych teren\u00f3w, masy wojska na wszystkich stacjach \u2013 przypomina mi to \u017cywo pot\u0119g\u0119 militarn\u0105 Niemc\u00f3w przed kilku laty. [\u2026] Na og\u00f3\u0142 jestem dobrze usposobiony i mam ochot\u0119 troch\u0119 powojowa\u0107 \u2013 tym bardziej, \u017ce spodziewam si\u0119 wielkich efekt\u00f3w. Dziadek [Pi\u0142sudski] osobi\u015bcie ma kierowa\u0107 wszystkim. S\u0105dz\u0119, \u017ce b\u0119dziemy to robi\u0107 na korzy\u015b\u0107 Ukrainy \u2013 na og\u00f3\u0142 sympatyzuj\u0119 z petlurowcami, a co do Petlury, to zmieni\u0142em swe zdanie sprzed p\u00f3\u0142 roku.<\/p>\n

22 kwietnia 1920<\/p>\n

[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, <\/em>oprac. M. Tramer, Warszawa 2013]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Kazimierz Wierzy\u0144ski (oficer Biura Prasowego Naczelnego Dow\u00f3dztwa, poeta): <\/strong><\/p>\n

Dosta\u0142em rozkaz wyjazdu do sztabu \u015bcis\u0142ego, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 w R\u00f3wnem. Polecono mi za\u0142o\u017cy\u0107 tam pismo ukrai\u0144skie, przeznaczone dla ludno\u015bci zajmowanych teren\u00f3w. [\u2026] Mia\u0142o by\u0107 wyrazem ukrai\u0144skiej ideologii niepodleg\u0142o\u015bciowej. Zadaniem moim by\u0142o znale\u017a\u0107 odpowiednich ludzi z obozu Petlury, zorganizowa\u0107 wydawnictwo, a potem im je powierzy\u0107. \u201eJed\u017a i poka\u017c, co potrafisz\u201d \u2013 powiedzia\u0142 mi na po\u017cegnanie m\u00f3j szef, kapitan [Juliusz] Kaden-Bandrowski. [\u2026] Zacz\u0105\u0142em prac\u0119 eksploratora. Szuka\u0142em drukarni, szuka\u0142em papieru, szuka\u0142em Ukrai\u0144c\u00f3w. Papier istnia\u0142, ale tylko taki, jakiego u\u017cywano na rozlepiane po mie\u015bcie afisze kinowe, bardzo cienki i co gorsza nie bia\u0142y, lecz w r\u00f3\u017cnych kolorach. Odkry\u0142em te\u017c co\u015b, co nazywa\u0142o si\u0119 \u2013 po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce \u2013 drukarni\u0105, w zakamarkach miejskich wy\u0142owi\u0142em jakich\u015b zecer\u00f3w. [\u2026] Najtrudniej by\u0142o z Ukrai\u0144cami. Ci, kt\u00f3rzy godzili si\u0119 p\u00f3j\u015b\u0107 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119, nie mieli poj\u0119cia o dziennikarstwie; ci, kt\u00f3rym nieobce by\u0142o pi\u00f3ro w r\u0119ku, mieli tysi\u0105ce zastrze\u017ce\u0144 politycznych. Dyskutowali\u015bmy w\u00a0niesko\u0144czono\u015b\u0107 o nowej sytuacji, o Petlurze, o wolnej Ukrainie.[\u2026] Zacz\u0105\u0142em wydawa\u0107 pismo na kolorowym papierze.<\/p>\n

R\u00f3wne<\/p>\n

[Kazimierz Wierzy\u0144ski, Pami\u0119tnik poety, <\/em>Warszawa 2018]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z informacji w \u201eGazecie Gda\u0144skiej\u201d: <\/strong><\/p>\n

Umowy, kt\u00f3re toczy\u0142y si\u0119 niedawno w Warszawie pomi\u0119dzy rz\u0105dem polskim i nadkomisarzem gda\u0144skim Sir [Reginaldem] Towerem, doprowadzi\u0142y do podpisania wedle doniesie\u0144 niemieckich do nast\u0119puj\u0105cych wynik\u00f3w: [\u2026] Urz\u0119dy gda\u0144skie otrzymaj\u0105 proste po\u0142\u0105czenia telegraficzne i telefoniczne z Niemcami. Tak samo urz\u0119dy polskie z Warszaw\u0105, Poznaniem i innymi wa\u017cnymi polskimi miejscowo\u015bciami. Gda\u0144sk otrzyma pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 wagon\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w Wolnym Mie\u015bcie. O ile wagony nie b\u0119d\u0105 potrzebne Gda\u0144skowi, otrzyma je Polska za pewnym wynagrodzeniem tytu\u0142em po\u017cyczki. W wymienionych urz\u0119dach przyznane zostan\u0105 Polsce pewne przywileje. G\u0142\u00f3wn\u0105 kontrol\u0119 wykonuje na razie Anglia. Kontrakt wygotowany jest w j\u0119zykach: polskim, niemieckim i angielskim. W razie niedok\u0142adno\u015bci z powodu fa\u0142szywego przet\u0142umaczenia miarodajny jest tekst angielski.<\/p>\n

Wolne Miasto Gda\u0144sk, 24 kwietnia 1920<\/p>\n

[Tymczasowy uk\u0142ad pomi\u0119dzy Gda\u0144skiem i Polsk\u0105,<\/em> \u201eGazeta Gda\u0144ska\u201d nr 95\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":2628,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[107,209],"tags":[],"class_list":["post-2635","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n17\u201323 kwietnia 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"17\u201323 kwietnia 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-06-30T13:02:25+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-06-30T13:13:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2362\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1667\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"10 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/\",\"name\":\"17\u201323 kwietnia 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225-300x212.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225-1024x723.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg\",\"datePublished\":\"2020-06-30T13:02:25+02:00\",\"dateModified\":\"2020-06-30T13:13:16+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-06-30\",\"endDate\":\"2020-06-30\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.\\n\u2042\\nW pocz\u0105tkach wiosny 1920, po ponad roku walk przesuwaj\u0105cego si\u0119 na wsch\u00f3d frontu polsko-bolszewickiego, za\u0142amuje si\u0119 perspektywa rozm\u00f3w pokojowych. Wr\u00f3g pozoruje wol\u0119 rozejmu, a i J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Naczelny W\u00f3dz, stwierdza: \u201eBolszewik\u00f3w trzeba pobi\u0107 i to nied\u0142ugo, p\u00f3ki jeszcze nie wzro\u015bli w si\u0142\u0119\u201d. 21 kwietnia podpisana zostaje w Warszawie umowa o wsp\u00f3\u0142pracy pomi\u0119dzy rz\u0105dami Polski i Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej. Wojska URL zostaj\u0105 sojusznikiem polskiej armii. Polska uznaje prawo Ukrainy do niepodleg\u0142o\u015bci, a dyrektoriat atamana Semena Petlury za jej legaln\u0105 w\u0142adz\u0119; przysz\u0142a granica polsko-ukrai\u0144ska ma przebiega\u0107 wzd\u0142u\u017c linii Zbrucza i Prypeci. Obie strony frontu mobilizuj\u0105 si\u0119 do wojny. W biedniejszych \u015brodowiskach narasta g\u0142\u00f3d.\u00a0\\n\u2042\\nZ informacji \u201eIlustrowanego Kuriera Codziennego\u201d:\u00a0\\nDzienniki niemieckie podaj\u0105 telegram z Moskwy, wedle kt\u00f3rego komisarz do spraw zagranicznych Rosji bolszewickiej [Gieorgij] Cziczerin zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do rz\u0105d\u00f3w pa\u0144stw koalicyjnych, a\u017ceby u\u017cy\u0142y swojego wp\u0142ywu, w celu sk\u0142onienia rz\u0105du polskiego, i\u017cby okaza\u0142 ust\u0119pliwo\u015b\u0107 w sprawie wyboru miejsca na rokowania pokojowe. Cziczerin zapomnia\u0142 przy tym widocznie o przys\u0142owiu: \u201eNie pluj w studni\u0119, z kt\u00f3rej napi\u0107 si\u0119 jeszcze mo\u017cesz\u201d. W pierwszej bowiem nocie do Polski, wzywaj\u0105cej nas do zawarcia pokoju, zaj\u0105\u0142 wprost przeciwne stanowisko i usi\u0142owa\u0142 podbi\u0107 b\u0119benka Polsce, a\u017ceby nie s\u0142ucha\u0142a koalicji, nie sz\u0142a na jej pasku i zawar\u0142a na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 pok\u00f3j z Rosj\u0105 bolszewick\u0105. Cziczerin przy tej sposobno\u015bci nazwa\u0142 koalicj\u0119 imperialistami i drabami kapitalistycznymi, kt\u00f3rzy chc\u0105 wyzyska\u0107 Polsk\u0119. Dzisiaj Cziczerin widocznie uwa\u017ca, \u017ce pok\u00f3j z Polsk\u0105 bardzo mu potrzebny, skoro do tych samych \u201eimperialist\u00f3w\u201d i \u201edrab\u00f3w\u201d idzie na skarg\u0119 przeciw Polsce.\\nKrak\u00f3w, 17 kwietnia 1920\\n[Cziczerin idzie po wod\u0119 do studni, do kt\u00f3rej naplu\u0142 dawniej. Bolszewicy prosz\u0105 entent\u0119 o wstawienie si\u0119 u Polski, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 105\/1920]\\nZ apelu do ch\u0142op\u00f3w w tygodniku \u201ePiast\u201d: \\nW tym roku, kiedy skutki wojny d\u0142ugoletniej najgorzej daj\u0105 si\u0119 odczuwa\u0107, po\u0142o\u017cenie biedak\u00f3w na wsi staje si\u0119 wprost rozpaczliwe. Pod strzechy ich zagl\u0105da g\u0142\u00f3d, kt\u00f3ry w niejednej wsi porwa\u0142 ju\u017c niejedn\u0105 ofiar\u0119. W tym ci\u0119\u017ckim czasie spada na wszystkich szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 co je\u015b\u0107, chrze\u015bcija\u0144ski, obywatelski obowi\u0105zek przyj\u015bcia z pomoc\u0105 biedakom.\\n[\u2026] G\u0142\u00f3d jest doradc\u0105 z\u0142ym i g\u0142\u00f3d mo\u017ce pchn\u0105\u0107 na was tych biedak\u00f3w, tym bardziej \u017ce nie brak warcho\u0142\u00f3w, \u017ce nie brak agitator\u00f3w, p\u0142atnych przez bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy d\u0105\u017c\u0105 do tego, aby nawet na wsi wywo\u0142a\u0107 rewolucj\u0119 i popchn\u0105\u0107 bezrolnych i ma\u0142orolnych przeciwko tym, kt\u00f3rzy posiadaj\u0105. [\u2026] Kto nie chce na wsi doprowadzi\u0107 do katastrofy, ten niech si\u0119 nawet ostatkami dzieli z biedakami. Nie wolno wam dopu\u015bci\u0107 do tego, by pod waszym bokiem wasi braci i siostry i ich dzieci z g\u0142odu w tym ci\u0119\u017ckim przedn\u00f3wku gin\u0119\u0142y.\\nKrak\u00f3w, 18 kwietnia 1920\\n[Do Braci ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy posiadaj\u0105 \u015brodki \u017cywno\u015bci, \u201ePiast\u201d nr 16\/1920]\\n\u00a0\\n \\nBia\u0142oru\u015b, 20 kwietnia 1920.Spotkanie J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego z gen. W\u0142adys\u0142awem Jungiem, dow\u00f3dc\u0105 15 Dywizji Piechoty na Bia\u0142orusi.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\\n\u00a0\\nMaria Kasprowiczowa (\u017cona Jana, pisarza) w dzienniku:\\n\u017byjemy jak na wyspie, otoczeni zwartym pier\u015bcieniem strasznej epidemii. W obu s\u0105siednich wsiach od kilku tygodni panuje tyfus plamisty. Ludzie pozbawieni opieki le\u00adkarskiej i najprymitywniejszej piel\u0119gnacji zara\u017caj\u0105 si\u0119 i mr\u0105, jak muchy. Tyfus, przyniesiony z Rosji, szaleje na ca\u0142ym wschodnim pograniczu Polski. Epidemia i zupe\u0142na dezorganizacja \u017cycia spo\u0142ecz\u00adnego, oto s\u0105 pierwsze konsekwencje wojny. Gin\u0105 nie tylko ca\u0142e rodziny, lecz ca\u0142e dos\u0142ownie wsie ule\u00adgaj\u0105 zag\u0142adzie. Ludno\u015b\u0107 tutejsza jest jeszcze bezna\u00addziejnie dzika i ciemna. A\u017ceby dobrze zje\u015b\u0107 na sty\u00adpie, ch\u0142op idzie do umar\u0142ego s\u0105siada, gdzie le\u017cy je\u00adszcze w tej\u017ce izbie kilku chorych. [\u2026] Zrozumia\u0142am tutaj z niezwyk\u0142\u0105 si\u0142\u0105, \u017ce plag\u0105 ludzko\u015bci jest przede wszystkim ciemnota. Nie g\u0142\u00f3d, nie choroba, nie wojna, ani nawet \u015bmier\u0107, tylko ciem\u00adnota, na skutek kt\u00f3rej cz\u0142owiek pozostaje na ca\u0142e \u017cycie brudnym, pop\u0119dzanymi batem zwierz\u0119ciem.\\nLipowce (k. Lwowa), 20 kwietnia 1920\\n[Maria Kasprowiczowa, Moje \u017cycie z nim: 1910\u20131914; Wojna: 1914\u20131922, Warszawa 1932]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eCzasie\u201d:\\nMinister rolnictwa [Franciszek] Bardel w rozmowie z przedstawicielami prasy wyrazi\u0142 si\u0119 bardzo niekorzystnie o naszej sytuacji aprowizacyjnej: \u201e[\u2026] Ma\u0142opolska jest do tego stopnia pozbawiona zapas\u00f3w, \u017ce nie ma ani ziarna na zasiew, ani ziemniak\u00f3w do sadzenia. Lepszy jest stan w powiatach Kongres\u00f3wki granicz\u0105cych z Pozna\u0144skiem; znajduje si\u0119 tu do\u015b\u0107 ziemniak\u00f3w i zbo\u017ca na wyw\u00f3z. Najlepiej jest w samym Pozna\u0144skiem i na Pomorzu. Pozna\u0144skie ofiarowuje 5000 wagon\u00f3w ziemniak\u00f3w do sadzenia i 2200 wagon\u00f3w zbo\u017ca do zasiewu. Potrzeba jednak dwa razy tyle. Ale i te ofiarowane z Pozna\u0144skiego ilo\u015bci trudno przewie\u017a\u0107 z powodu braku wagon\u00f3w. Co do mi\u0119sa, to mamy 6\u00a0milion\u00f3w sztuk byd\u0142a; przyrost roczny wynosi 10 procent, zu\u017cywamy za\u015b na konsumpcj\u0119 dwa razy tyle i dlatego stan byd\u0142a b\u0119dzie si\u0119 zmniejsza\u0142\u201d.\\nWarszawa, 21 kwietnia 1920\\n[Min. Bardel o aprowizacji, \u201eCzas\u201d nr 96\/1920]\\n[caption id=\\\"attachment_2629\\\" align=\\\"aligncenter\\\" width=\\\"2500\\\"] \u00a0[\/caption]\\nTarnopol (Ukraina), 1920 rok.\\nAtaman Semen Petlura (siedzi w \u015brodku) w salonce, b\u0119d\u0105cej siedzib\u0105 jego sztabu podczas\u00a0wojny polsko-bolszewickiej.Fot. Laub \/ O\u015brodek KARTA\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eGazecie Robotniczej\u201d:\\nDzi\u015b rano podpisana zosta\u0142a ugoda z rz\u0105dem ukrai\u0144skim co do okupacji Ukrainy przez Polsk\u0119 do Dniepru, przy czym granic\u0119 polsk\u0105 ustalono po Zbrucz i Styr. W tych dniach rz\u0105d polski og\u0142osi\u0142 akt, uznaj\u0105cy niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy. Umow\u0119 w imieniu rz\u0105du ukrai\u0144skiego podpisa\u0142 minister spraw zagranicznych Andrij Liwycki, z upowa\u017cnienia prezydenta gabinetu ministr\u00f3w \u2013 Izaaka Mazepy. Umow\u0119 ma ratyfikowa\u0107 ataman Semen Petlura, kt\u00f3ry obecnie zaj\u0105\u0142 stanowisko naczelnika pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego.\\nWarszawa, 21 kwietnia 1920\\n[\u201eGazeta Robotnicza\u201d nr 96\/120]\\n\u00a0\\nHenryk J\u00f3zewski (wiceminister spraw wewn\u0119trznych w rz\u0105dzie Petlury):\\nPe\u00adtlu\u00adra by\u0142 uzna\u00adnym przez wszy\u00adst\u00adkich au\u00adto\u00adry\u00adte\u00adtem. Oczy ukra\u00adi\u0144\u00adskie by\u00ad\u0142y w\u00a0nie\u00adgo wpa\u00adtrzo\u00adne. On rz\u0105\u00addzi\u0142, wy\u00adda\u00adwa\u0142 roz\u00adka\u00adzy, de\u00adcy\u00addo\u00adwa\u0142, pro\u00adwa\u00addzi\u0142, by\u0142 wo\u00addzem Ukra\u00adiny w\u00a0ca\u00ad\u0142ym te\u00adgo s\u0142o\u00adwa zna\u00adcze\u00adniu. [...] \u017by\u00adwe\u00adgo uspo\u00adso\u00adbie\u00adnia, za\u00adwsze czyn\u00adny, pe\u00ad\u0142en ini\u00adcja\u00adty\u00adwy, cza\u00adsem su\u00adro\u00adwy i\u00a0bezwzgl\u0119d\u00adny [...]. Oso\u00adba J\u00f3ze\u00adfa Pi\u0142\u00adsud\u00adskie\u00adgo ro\u00adbi\u00ad\u0142a na nim wiel\u00adkie wra\u00ad\u017ce\u00adnie, zbli\u00ad\u017ca\u00ad\u0142a go do Pol\u00adski, u\u0142atwia\u00ad\u0142a po\u00adro\u00adzu\u00admie\u00adnie z\u00a0Pol\u00adsk\u0105. Mo\u017c\u00adna za\u00adry\u00adzy\u00adko\u00adwa\u0107 stwier\u00addze\u00adnie, \u017ce gdy\u00adby nie Pi\u0142\u00adsud\u00adski, nie do\u00adsz\u0142o\u00adby do pol\u00adsko-ukra\u00adi\u0144\u00adskiej jed\u00adno\u00ad\u015bci. Nie do\u00adsz\u0142o\u00adby do niej tak\u00ad\u017ce, gdy\u00adby nie Pe\u00adtlu\u00adra.\\nKamieniec, kwiecie\u0144 1920\\n[Henryk J\u00f3zewski, Zamiast pami\u0119tnika (Prawos\u0142awie, Sprawa ukrai\u0144ska, Wo\u0142y\u0144), \u201eZeszyty Historyczne\u201d nr 60, 1982]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d:\\nStosunki wywo\u0142ane stanem wojennym, pozbawi\u0142y rolnik\u00f3w potrzebnej si\u0142y poci\u0105gowej. Aby zapobiec mog\u0105cej ewentualnie wynikn\u0105\u0107 katastrofie, ministerstwo spraw wojskowych zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do wszystkich D[ow\u00f3dztw] O[kr\u0119g\u00f3w] G[eneralnych] z poleceniem, na mocy kt\u00f3rego wszystkie formacje wojskowe w kraju maj\u0105 oddawa\u0107 do rob\u00f3t rolnych wszelkie zaprz\u0119gi i konie, kt\u00f3re s\u0105 odpowiednie do pracy na roli. Do obs\u0142ugi koni maj\u0105 by\u0107 u\u017cyci \u017co\u0142nierze, obeznani z prac\u0105 na roli.\\nCz\u0119stochowa, 22 kwietnia 1920\\n[Konie dla rolnik\u00f3w, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 90\/1920]\\nUkrai\u0144ski druk ulotny z 1920 roku: \u201eNajmit Petl\u00fbra prodav Ukpa\u00efnu pol\u2019s\u2019kim panam!\u201d\u00a0(w t\u0142umaczeniu: Najemnik Petlura sprzeda\u0142 Ukrain\u0119 polskim panom. Panowie spalili i rozgrabili Ukrain\u0119. \u015amier\u0107 panom i Petlurowcom!). Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej.\\n\u00a0\\nPpor. W\u0142adys\u0142aw Broniewski (1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w, poeta):\\nPisz\u0119 w wagonie, jad\u0105c ju\u017c trzeci dzie\u0144 na Ukrain\u0119. Min\u0119li\u015bmy Sarny, R\u00f3wne i wy\u0142adowywa\u0107 si\u0119 mamy w Zwiahlu, po czym prawdopodobnie robimy \u201eskok\u201d na Kij\u00f3w. Imponuje mi ogrom wojskowych transport\u00f3w, pod\u0105\u017caj\u0105cych bezustannie jedne za drugimi, ogrom zaj\u0119tych teren\u00f3w, masy wojska na wszystkich stacjach \u2013 przypomina mi to \u017cywo pot\u0119g\u0119 militarn\u0105 Niemc\u00f3w przed kilku laty. [\u2026] Na og\u00f3\u0142 jestem dobrze usposobiony i mam ochot\u0119 troch\u0119 powojowa\u0107 \u2013 tym bardziej, \u017ce spodziewam si\u0119 wielkich efekt\u00f3w. Dziadek [Pi\u0142sudski] osobi\u015bcie ma kierowa\u0107 wszystkim. S\u0105dz\u0119, \u017ce b\u0119dziemy to robi\u0107 na korzy\u015b\u0107 Ukrainy \u2013 na og\u00f3\u0142 sympatyzuj\u0119 z petlurowcami, a co do Petlury, to zmieni\u0142em swe zdanie sprzed p\u00f3\u0142 roku.\\n22 kwietnia 1920\\n[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, oprac. M. Tramer, Warszawa 2013]\\n\u00a0\\nKazimierz Wierzy\u0144ski (oficer Biura Prasowego Naczelnego Dow\u00f3dztwa, poeta): \\nDosta\u0142em rozkaz wyjazdu do sztabu \u015bcis\u0142ego, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 w R\u00f3wnem. Polecono mi za\u0142o\u017cy\u0107 tam pismo ukrai\u0144skie, przeznaczone dla ludno\u015bci zajmowanych teren\u00f3w. [\u2026] Mia\u0142o by\u0107 wyrazem ukrai\u0144skiej ideologii niepodleg\u0142o\u015bciowej. Zadaniem moim by\u0142o znale\u017a\u0107 odpowiednich ludzi z obozu Petlury, zorganizowa\u0107 wydawnictwo, a potem im je powierzy\u0107. \u201eJed\u017a i poka\u017c, co potrafisz\u201d \u2013 powiedzia\u0142 mi na po\u017cegnanie m\u00f3j szef, kapitan [Juliusz] Kaden-Bandrowski. [\u2026] Zacz\u0105\u0142em prac\u0119 eksploratora. Szuka\u0142em drukarni, szuka\u0142em papieru, szuka\u0142em Ukrai\u0144c\u00f3w. Papier istnia\u0142, ale tylko taki, jakiego u\u017cywano na rozlepiane po mie\u015bcie afisze kinowe, bardzo cienki i co gorsza nie bia\u0142y, lecz w r\u00f3\u017cnych kolorach. Odkry\u0142em te\u017c co\u015b, co nazywa\u0142o si\u0119 \u2013 po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce \u2013 drukarni\u0105, w zakamarkach miejskich wy\u0142owi\u0142em jakich\u015b zecer\u00f3w. [\u2026] Najtrudniej by\u0142o z Ukrai\u0144cami. Ci, kt\u00f3rzy godzili si\u0119 p\u00f3j\u015b\u0107 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119, nie mieli poj\u0119cia o dziennikarstwie; ci, kt\u00f3rym nieobce by\u0142o pi\u00f3ro w r\u0119ku, mieli tysi\u0105ce zastrze\u017ce\u0144 politycznych. Dyskutowali\u015bmy w\u00a0niesko\u0144czono\u015b\u0107 o nowej sytuacji, o Petlurze, o wolnej Ukrainie.[\u2026] Zacz\u0105\u0142em wydawa\u0107 pismo na kolorowym papierze.\\nR\u00f3wne\\n[Kazimierz Wierzy\u0144ski, Pami\u0119tnik poety, Warszawa 2018]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eGazecie Gda\u0144skiej\u201d: \\nUmowy, kt\u00f3re toczy\u0142y si\u0119 niedawno w Warszawie pomi\u0119dzy rz\u0105dem polskim i nadkomisarzem gda\u0144skim Sir [Reginaldem] Towerem, doprowadzi\u0142y do podpisania wedle doniesie\u0144 niemieckich do nast\u0119puj\u0105cych wynik\u00f3w: [\u2026] Urz\u0119dy gda\u0144skie otrzymaj\u0105 proste po\u0142\u0105czenia telegraficzne i telefoniczne z Niemcami. Tak samo urz\u0119dy polskie z Warszaw\u0105, Poznaniem i innymi wa\u017cnymi polskimi miejscowo\u015bciami. Gda\u0144sk otrzyma pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 wagon\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w Wolnym Mie\u015bcie. O ile wagony nie b\u0119d\u0105 potrzebne Gda\u0144skowi, otrzyma je Polska za pewnym wynagrodzeniem tytu\u0142em po\u017cyczki. W wymienionych urz\u0119dach przyznane zostan\u0105 Polsce pewne przywileje. G\u0142\u00f3wn\u0105 kontrol\u0119 wykonuje na razie Anglia. Kontrakt wygotowany jest w j\u0119zykach: polskim, niemieckim i angielskim. W razie niedok\u0142adno\u015bci z powodu fa\u0142szywego przet\u0142umaczenia miarodajny jest tekst angielski.\\nWolne Miasto Gda\u0144sk, 24 kwietnia 1920\\n[Tymczasowy uk\u0142ad pomi\u0119dzy Gda\u0144skiem i Polsk\u0105, \u201eGazeta Gda\u0144ska\u201d nr 95\/1920]\\n\u00a0\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg\",\"width\":2362,\"height\":1667},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"17\u201323 kwietnia 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"17\u201323 kwietnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"17\u201323 kwietnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-06-30T13:02:25+00:00","article_modified_time":"2020-06-30T13:13:16+00:00","og_image":[{"width":2362,"height":1667,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"10 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/","name":"17\u201323 kwietnia 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225-300x212.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225-1024x723.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg","datePublished":"2020-06-30T13:02:25+02:00","dateModified":"2020-06-30T13:13:16+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-06-30","endDate":"2020-06-30","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.\n\u2042\nW pocz\u0105tkach wiosny 1920, po ponad roku walk przesuwaj\u0105cego si\u0119 na wsch\u00f3d frontu polsko-bolszewickiego, za\u0142amuje si\u0119 perspektywa rozm\u00f3w pokojowych. Wr\u00f3g pozoruje wol\u0119 rozejmu, a i J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Naczelny W\u00f3dz, stwierdza: \u201eBolszewik\u00f3w trzeba pobi\u0107 i to nied\u0142ugo, p\u00f3ki jeszcze nie wzro\u015bli w si\u0142\u0119\u201d. 21 kwietnia podpisana zostaje w Warszawie umowa o wsp\u00f3\u0142pracy pomi\u0119dzy rz\u0105dami Polski i Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej. Wojska URL zostaj\u0105 sojusznikiem polskiej armii. Polska uznaje prawo Ukrainy do niepodleg\u0142o\u015bci, a dyrektoriat atamana Semena Petlury za jej legaln\u0105 w\u0142adz\u0119; przysz\u0142a granica polsko-ukrai\u0144ska ma przebiega\u0107 wzd\u0142u\u017c linii Zbrucza i Prypeci. Obie strony frontu mobilizuj\u0105 si\u0119 do wojny. W biedniejszych \u015brodowiskach narasta g\u0142\u00f3d.\u00a0\n\u2042\nZ informacji \u201eIlustrowanego Kuriera Codziennego\u201d:\u00a0\nDzienniki niemieckie podaj\u0105 telegram z Moskwy, wedle kt\u00f3rego komisarz do spraw zagranicznych Rosji bolszewickiej [Gieorgij] Cziczerin zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do rz\u0105d\u00f3w pa\u0144stw koalicyjnych, a\u017ceby u\u017cy\u0142y swojego wp\u0142ywu, w celu sk\u0142onienia rz\u0105du polskiego, i\u017cby okaza\u0142 ust\u0119pliwo\u015b\u0107 w sprawie wyboru miejsca na rokowania pokojowe. Cziczerin zapomnia\u0142 przy tym widocznie o przys\u0142owiu: \u201eNie pluj w studni\u0119, z kt\u00f3rej napi\u0107 si\u0119 jeszcze mo\u017cesz\u201d. W pierwszej bowiem nocie do Polski, wzywaj\u0105cej nas do zawarcia pokoju, zaj\u0105\u0142 wprost przeciwne stanowisko i usi\u0142owa\u0142 podbi\u0107 b\u0119benka Polsce, a\u017ceby nie s\u0142ucha\u0142a koalicji, nie sz\u0142a na jej pasku i zawar\u0142a na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 pok\u00f3j z Rosj\u0105 bolszewick\u0105. Cziczerin przy tej sposobno\u015bci nazwa\u0142 koalicj\u0119 imperialistami i drabami kapitalistycznymi, kt\u00f3rzy chc\u0105 wyzyska\u0107 Polsk\u0119. Dzisiaj Cziczerin widocznie uwa\u017ca, \u017ce pok\u00f3j z Polsk\u0105 bardzo mu potrzebny, skoro do tych samych \u201eimperialist\u00f3w\u201d i \u201edrab\u00f3w\u201d idzie na skarg\u0119 przeciw Polsce.\nKrak\u00f3w, 17 kwietnia 1920\n[Cziczerin idzie po wod\u0119 do studni, do kt\u00f3rej naplu\u0142 dawniej. Bolszewicy prosz\u0105 entent\u0119 o wstawienie si\u0119 u Polski, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 105\/1920]\nZ apelu do ch\u0142op\u00f3w w tygodniku \u201ePiast\u201d: \nW tym roku, kiedy skutki wojny d\u0142ugoletniej najgorzej daj\u0105 si\u0119 odczuwa\u0107, po\u0142o\u017cenie biedak\u00f3w na wsi staje si\u0119 wprost rozpaczliwe. Pod strzechy ich zagl\u0105da g\u0142\u00f3d, kt\u00f3ry w niejednej wsi porwa\u0142 ju\u017c niejedn\u0105 ofiar\u0119. W tym ci\u0119\u017ckim czasie spada na wszystkich szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w, kt\u00f3rzy maj\u0105 co je\u015b\u0107, chrze\u015bcija\u0144ski, obywatelski obowi\u0105zek przyj\u015bcia z pomoc\u0105 biedakom.\n[\u2026] G\u0142\u00f3d jest doradc\u0105 z\u0142ym i g\u0142\u00f3d mo\u017ce pchn\u0105\u0107 na was tych biedak\u00f3w, tym bardziej \u017ce nie brak warcho\u0142\u00f3w, \u017ce nie brak agitator\u00f3w, p\u0142atnych przez bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy d\u0105\u017c\u0105 do tego, aby nawet na wsi wywo\u0142a\u0107 rewolucj\u0119 i popchn\u0105\u0107 bezrolnych i ma\u0142orolnych przeciwko tym, kt\u00f3rzy posiadaj\u0105. [\u2026] Kto nie chce na wsi doprowadzi\u0107 do katastrofy, ten niech si\u0119 nawet ostatkami dzieli z biedakami. Nie wolno wam dopu\u015bci\u0107 do tego, by pod waszym bokiem wasi braci i siostry i ich dzieci z g\u0142odu w tym ci\u0119\u017ckim przedn\u00f3wku gin\u0119\u0142y.\nKrak\u00f3w, 18 kwietnia 1920\n[Do Braci ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy posiadaj\u0105 \u015brodki \u017cywno\u015bci, \u201ePiast\u201d nr 16\/1920]\n\u00a0\n \nBia\u0142oru\u015b, 20 kwietnia 1920.Spotkanie J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego z gen. W\u0142adys\u0142awem Jungiem, dow\u00f3dc\u0105 15 Dywizji Piechoty na Bia\u0142orusi.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\n\u00a0\nMaria Kasprowiczowa (\u017cona Jana, pisarza) w dzienniku:\n\u017byjemy jak na wyspie, otoczeni zwartym pier\u015bcieniem strasznej epidemii. W obu s\u0105siednich wsiach od kilku tygodni panuje tyfus plamisty. Ludzie pozbawieni opieki le\u00adkarskiej i najprymitywniejszej piel\u0119gnacji zara\u017caj\u0105 si\u0119 i mr\u0105, jak muchy. Tyfus, przyniesiony z Rosji, szaleje na ca\u0142ym wschodnim pograniczu Polski. Epidemia i zupe\u0142na dezorganizacja \u017cycia spo\u0142ecz\u00adnego, oto s\u0105 pierwsze konsekwencje wojny. Gin\u0105 nie tylko ca\u0142e rodziny, lecz ca\u0142e dos\u0142ownie wsie ule\u00adgaj\u0105 zag\u0142adzie. Ludno\u015b\u0107 tutejsza jest jeszcze bezna\u00addziejnie dzika i ciemna. A\u017ceby dobrze zje\u015b\u0107 na sty\u00adpie, ch\u0142op idzie do umar\u0142ego s\u0105siada, gdzie le\u017cy je\u00adszcze w tej\u017ce izbie kilku chorych. [\u2026] Zrozumia\u0142am tutaj z niezwyk\u0142\u0105 si\u0142\u0105, \u017ce plag\u0105 ludzko\u015bci jest przede wszystkim ciemnota. Nie g\u0142\u00f3d, nie choroba, nie wojna, ani nawet \u015bmier\u0107, tylko ciem\u00adnota, na skutek kt\u00f3rej cz\u0142owiek pozostaje na ca\u0142e \u017cycie brudnym, pop\u0119dzanymi batem zwierz\u0119ciem.\nLipowce (k. Lwowa), 20 kwietnia 1920\n[Maria Kasprowiczowa, Moje \u017cycie z nim: 1910\u20131914; Wojna: 1914\u20131922, Warszawa 1932]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eCzasie\u201d:\nMinister rolnictwa [Franciszek] Bardel w rozmowie z przedstawicielami prasy wyrazi\u0142 si\u0119 bardzo niekorzystnie o naszej sytuacji aprowizacyjnej: \u201e[\u2026] Ma\u0142opolska jest do tego stopnia pozbawiona zapas\u00f3w, \u017ce nie ma ani ziarna na zasiew, ani ziemniak\u00f3w do sadzenia. Lepszy jest stan w powiatach Kongres\u00f3wki granicz\u0105cych z Pozna\u0144skiem; znajduje si\u0119 tu do\u015b\u0107 ziemniak\u00f3w i zbo\u017ca na wyw\u00f3z. Najlepiej jest w samym Pozna\u0144skiem i na Pomorzu. Pozna\u0144skie ofiarowuje 5000 wagon\u00f3w ziemniak\u00f3w do sadzenia i 2200 wagon\u00f3w zbo\u017ca do zasiewu. Potrzeba jednak dwa razy tyle. Ale i te ofiarowane z Pozna\u0144skiego ilo\u015bci trudno przewie\u017a\u0107 z powodu braku wagon\u00f3w. Co do mi\u0119sa, to mamy 6\u00a0milion\u00f3w sztuk byd\u0142a; przyrost roczny wynosi 10 procent, zu\u017cywamy za\u015b na konsumpcj\u0119 dwa razy tyle i dlatego stan byd\u0142a b\u0119dzie si\u0119 zmniejsza\u0142\u201d.\nWarszawa, 21 kwietnia 1920\n[Min. Bardel o aprowizacji, \u201eCzas\u201d nr 96\/1920]\n[caption id=\"attachment_2629\" align=\"aligncenter\" width=\"2500\"] \u00a0[\/caption]\nTarnopol (Ukraina), 1920 rok.\nAtaman Semen Petlura (siedzi w \u015brodku) w salonce, b\u0119d\u0105cej siedzib\u0105 jego sztabu podczas\u00a0wojny polsko-bolszewickiej.Fot. Laub \/ O\u015brodek KARTA\n\u00a0\nZ informacji w \u201eGazecie Robotniczej\u201d:\nDzi\u015b rano podpisana zosta\u0142a ugoda z rz\u0105dem ukrai\u0144skim co do okupacji Ukrainy przez Polsk\u0119 do Dniepru, przy czym granic\u0119 polsk\u0105 ustalono po Zbrucz i Styr. W tych dniach rz\u0105d polski og\u0142osi\u0142 akt, uznaj\u0105cy niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy. Umow\u0119 w imieniu rz\u0105du ukrai\u0144skiego podpisa\u0142 minister spraw zagranicznych Andrij Liwycki, z upowa\u017cnienia prezydenta gabinetu ministr\u00f3w \u2013 Izaaka Mazepy. Umow\u0119 ma ratyfikowa\u0107 ataman Semen Petlura, kt\u00f3ry obecnie zaj\u0105\u0142 stanowisko naczelnika pa\u0144stwa ukrai\u0144skiego.\nWarszawa, 21 kwietnia 1920\n[\u201eGazeta Robotnicza\u201d nr 96\/120]\n\u00a0\nHenryk J\u00f3zewski (wiceminister spraw wewn\u0119trznych w rz\u0105dzie Petlury):\nPe\u00adtlu\u00adra by\u0142 uzna\u00adnym przez wszy\u00adst\u00adkich au\u00adto\u00adry\u00adte\u00adtem. Oczy ukra\u00adi\u0144\u00adskie by\u00ad\u0142y w\u00a0nie\u00adgo wpa\u00adtrzo\u00adne. On rz\u0105\u00addzi\u0142, wy\u00adda\u00adwa\u0142 roz\u00adka\u00adzy, de\u00adcy\u00addo\u00adwa\u0142, pro\u00adwa\u00addzi\u0142, by\u0142 wo\u00addzem Ukra\u00adiny w\u00a0ca\u00ad\u0142ym te\u00adgo s\u0142o\u00adwa zna\u00adcze\u00adniu. [...] \u017by\u00adwe\u00adgo uspo\u00adso\u00adbie\u00adnia, za\u00adwsze czyn\u00adny, pe\u00ad\u0142en ini\u00adcja\u00adty\u00adwy, cza\u00adsem su\u00adro\u00adwy i\u00a0bezwzgl\u0119d\u00adny [...]. Oso\u00adba J\u00f3ze\u00adfa Pi\u0142\u00adsud\u00adskie\u00adgo ro\u00adbi\u00ad\u0142a na nim wiel\u00adkie wra\u00ad\u017ce\u00adnie, zbli\u00ad\u017ca\u00ad\u0142a go do Pol\u00adski, u\u0142atwia\u00ad\u0142a po\u00adro\u00adzu\u00admie\u00adnie z\u00a0Pol\u00adsk\u0105. Mo\u017c\u00adna za\u00adry\u00adzy\u00adko\u00adwa\u0107 stwier\u00addze\u00adnie, \u017ce gdy\u00adby nie Pi\u0142\u00adsud\u00adski, nie do\u00adsz\u0142o\u00adby do pol\u00adsko-ukra\u00adi\u0144\u00adskiej jed\u00adno\u00ad\u015bci. Nie do\u00adsz\u0142o\u00adby do niej tak\u00ad\u017ce, gdy\u00adby nie Pe\u00adtlu\u00adra.\nKamieniec, kwiecie\u0144 1920\n[Henryk J\u00f3zewski, Zamiast pami\u0119tnika (Prawos\u0142awie, Sprawa ukrai\u0144ska, Wo\u0142y\u0144), \u201eZeszyty Historyczne\u201d nr 60, 1982]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d:\nStosunki wywo\u0142ane stanem wojennym, pozbawi\u0142y rolnik\u00f3w potrzebnej si\u0142y poci\u0105gowej. Aby zapobiec mog\u0105cej ewentualnie wynikn\u0105\u0107 katastrofie, ministerstwo spraw wojskowych zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do wszystkich D[ow\u00f3dztw] O[kr\u0119g\u00f3w] G[eneralnych] z poleceniem, na mocy kt\u00f3rego wszystkie formacje wojskowe w kraju maj\u0105 oddawa\u0107 do rob\u00f3t rolnych wszelkie zaprz\u0119gi i konie, kt\u00f3re s\u0105 odpowiednie do pracy na roli. Do obs\u0142ugi koni maj\u0105 by\u0107 u\u017cyci \u017co\u0142nierze, obeznani z prac\u0105 na roli.\nCz\u0119stochowa, 22 kwietnia 1920\n[Konie dla rolnik\u00f3w, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 90\/1920]\nUkrai\u0144ski druk ulotny z 1920 roku: \u201eNajmit Petl\u00fbra prodav Ukpa\u00efnu pol\u2019s\u2019kim panam!\u201d\u00a0(w t\u0142umaczeniu: Najemnik Petlura sprzeda\u0142 Ukrain\u0119 polskim panom. Panowie spalili i rozgrabili Ukrain\u0119. \u015amier\u0107 panom i Petlurowcom!). Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej.\n\u00a0\nPpor. W\u0142adys\u0142aw Broniewski (1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w, poeta):\nPisz\u0119 w wagonie, jad\u0105c ju\u017c trzeci dzie\u0144 na Ukrain\u0119. Min\u0119li\u015bmy Sarny, R\u00f3wne i wy\u0142adowywa\u0107 si\u0119 mamy w Zwiahlu, po czym prawdopodobnie robimy \u201eskok\u201d na Kij\u00f3w. Imponuje mi ogrom wojskowych transport\u00f3w, pod\u0105\u017caj\u0105cych bezustannie jedne za drugimi, ogrom zaj\u0119tych teren\u00f3w, masy wojska na wszystkich stacjach \u2013 przypomina mi to \u017cywo pot\u0119g\u0119 militarn\u0105 Niemc\u00f3w przed kilku laty. [\u2026] Na og\u00f3\u0142 jestem dobrze usposobiony i mam ochot\u0119 troch\u0119 powojowa\u0107 \u2013 tym bardziej, \u017ce spodziewam si\u0119 wielkich efekt\u00f3w. Dziadek [Pi\u0142sudski] osobi\u015bcie ma kierowa\u0107 wszystkim. S\u0105dz\u0119, \u017ce b\u0119dziemy to robi\u0107 na korzy\u015b\u0107 Ukrainy \u2013 na og\u00f3\u0142 sympatyzuj\u0119 z petlurowcami, a co do Petlury, to zmieni\u0142em swe zdanie sprzed p\u00f3\u0142 roku.\n22 kwietnia 1920\n[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, oprac. M. Tramer, Warszawa 2013]\n\u00a0\nKazimierz Wierzy\u0144ski (oficer Biura Prasowego Naczelnego Dow\u00f3dztwa, poeta): \nDosta\u0142em rozkaz wyjazdu do sztabu \u015bcis\u0142ego, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 w R\u00f3wnem. Polecono mi za\u0142o\u017cy\u0107 tam pismo ukrai\u0144skie, przeznaczone dla ludno\u015bci zajmowanych teren\u00f3w. [\u2026] Mia\u0142o by\u0107 wyrazem ukrai\u0144skiej ideologii niepodleg\u0142o\u015bciowej. Zadaniem moim by\u0142o znale\u017a\u0107 odpowiednich ludzi z obozu Petlury, zorganizowa\u0107 wydawnictwo, a potem im je powierzy\u0107. \u201eJed\u017a i poka\u017c, co potrafisz\u201d \u2013 powiedzia\u0142 mi na po\u017cegnanie m\u00f3j szef, kapitan [Juliusz] Kaden-Bandrowski. [\u2026] Zacz\u0105\u0142em prac\u0119 eksploratora. Szuka\u0142em drukarni, szuka\u0142em papieru, szuka\u0142em Ukrai\u0144c\u00f3w. Papier istnia\u0142, ale tylko taki, jakiego u\u017cywano na rozlepiane po mie\u015bcie afisze kinowe, bardzo cienki i co gorsza nie bia\u0142y, lecz w r\u00f3\u017cnych kolorach. Odkry\u0142em te\u017c co\u015b, co nazywa\u0142o si\u0119 \u2013 po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce \u2013 drukarni\u0105, w zakamarkach miejskich wy\u0142owi\u0142em jakich\u015b zecer\u00f3w. [\u2026] Najtrudniej by\u0142o z Ukrai\u0144cami. Ci, kt\u00f3rzy godzili si\u0119 p\u00f3j\u015b\u0107 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119, nie mieli poj\u0119cia o dziennikarstwie; ci, kt\u00f3rym nieobce by\u0142o pi\u00f3ro w r\u0119ku, mieli tysi\u0105ce zastrze\u017ce\u0144 politycznych. Dyskutowali\u015bmy w\u00a0niesko\u0144czono\u015b\u0107 o nowej sytuacji, o Petlurze, o wolnej Ukrainie.[\u2026] Zacz\u0105\u0142em wydawa\u0107 pismo na kolorowym papierze.\nR\u00f3wne\n[Kazimierz Wierzy\u0144ski, Pami\u0119tnik poety, Warszawa 2018]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eGazecie Gda\u0144skiej\u201d: \nUmowy, kt\u00f3re toczy\u0142y si\u0119 niedawno w Warszawie pomi\u0119dzy rz\u0105dem polskim i nadkomisarzem gda\u0144skim Sir [Reginaldem] Towerem, doprowadzi\u0142y do podpisania wedle doniesie\u0144 niemieckich do nast\u0119puj\u0105cych wynik\u00f3w: [\u2026] Urz\u0119dy gda\u0144skie otrzymaj\u0105 proste po\u0142\u0105czenia telegraficzne i telefoniczne z Niemcami. Tak samo urz\u0119dy polskie z Warszaw\u0105, Poznaniem i innymi wa\u017cnymi polskimi miejscowo\u015bciami. Gda\u0144sk otrzyma pewn\u0105 ilo\u015b\u0107 wagon\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w Wolnym Mie\u015bcie. O ile wagony nie b\u0119d\u0105 potrzebne Gda\u0144skowi, otrzyma je Polska za pewnym wynagrodzeniem tytu\u0142em po\u017cyczki. W wymienionych urz\u0119dach przyznane zostan\u0105 Polsce pewne przywileje. G\u0142\u00f3wn\u0105 kontrol\u0119 wykonuje na razie Anglia. Kontrakt wygotowany jest w j\u0119zykach: polskim, niemieckim i angielskim. W razie niedok\u0142adno\u015bci z powodu fa\u0142szywego przet\u0142umaczenia miarodajny jest tekst angielski.\nWolne Miasto Gda\u0144sk, 24 kwietnia 1920\n[Tymczasowy uk\u0142ad pomi\u0119dzy Gda\u0144skiem i Polsk\u0105, \u201eGazeta Gda\u0144ska\u201d nr 95\/1920]\n\u00a0\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/06\/NAC_22-225.jpg","width":2362,"height":1667},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/06\/30\/17-23-kwietnia-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"17\u201323 kwietnia 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2635","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2635"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2635\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2636,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2635\/revisions\/2636"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2628"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2635"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2635"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2635"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n