{"id":2748,"date":"2020-07-10T13:29:29","date_gmt":"2020-07-10T11:29:29","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=2748"},"modified":"2020-07-10T13:32:55","modified_gmt":"2020-07-10T11:32:55","slug":"8-14-maja-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/","title":{"rendered":"8\u201314 maja 1920"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0<\/strong>O\u015brodek KARTA<\/strong><\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0<\/strong>Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/strong><\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

8\u201314 maja 1920<\/strong><\/p>\n

8 maja rano wojska polskie i ukrai\u0144skie wkraczaj\u0105 do Kijowa. Powstaje tu rz\u0105d Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej atamana Semena Petlury. 9 maja odbywa si\u0119 polsko-ukrai\u0144ska defilada g\u0142\u00f3wn\u0105 kijowsk\u0105 arteri\u0105. Pa\u0144stwa zachodnie traktuj\u0105 polski triumf z rezerw\u0105 \u2013 premier Wielkiej Brytanii Lloyd George: \u201ePolacy maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do arogancji i powinni uwa\u017ca\u0107, by nie dosta\u0107 po \u0142bie\u201d. 11 maja Sowieci wydaj\u0105 dekret o \u201e\u015brodkach walki z ofensyw\u0105 polsk\u0105\u201d, wprowadzaj\u0105cy stan wojenny w 24 guberniach Rosji. Do Armii Czerwonej zg\u0142asza si\u0119 wielu komunist\u00f3w, w tym Polak\u00f3w, a sama akcja militarna Pi\u0142sudskiego nie zyskuje znacz\u0105cego poparcia w\u015br\u00f3d ludno\u015bci ukrai\u0144skiej. Oddzia\u0142y sowieckiego Frontu Zachodniego rozpoczynaj\u0105 ofensyw\u0119 na litewsko-bia\u0142oruskim odcinku frontu. <\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Ppor. Mie\u00adczy\u00ads\u0142aw Le\u00adpec\u00adki <\/strong>(1 Dywizja Piechoty):<\/strong><\/p>\n

1 pu\u0142k znaj\u00addo\u00adwa\u0142 si\u0119 od kil\u00adku dni w\u00a0dro\u00addze, zmie\u00adrza\u00adj\u0105c dniem i\u00a0no\u00adc\u0105 w\u00a0kie\u00adrun\u00adku Ki\u00adjo\u00adwa. Ju\u017c o\u00a0sz\u00f3stej ra\u00adno wkro\u00adczy\u00adli\u00ad\u015bmy do te\u00adgo mia\u00adsta. Po\u00admi\u00admo wcze\u00adsnej go\u00addzi\u00adny, Bi\u00adbi\u00adkow\u00adski bul\u00adwar, kt\u00f3rym szli\u00ad\u015bmy, prze\u00adpe\u0142\u00adnio\u00adny by\u0142 t\u0142u\u00admem lu\u00addzi, wi\u00adta\u00adj\u0105\u00adcych nas owa\u00adcyj\u00adnie. Ko\u00adbie\u00adty ob\u00adda\u00adrza\u00ad\u0142y nas kwia\u00adta\u00admi, a\u00a0po\u00adnie\u00adwa\u017c by\u0142 to czas kwit\u00adni\u0119\u00adcia bz\u00f3w, \u017co\u0142\u00adnie\u00adrze na\u00adsi wprost to\u00adn\u0119\u00adli w\u00a0po\u00adwo\u00addzi pi\u0119k\u00adnych li\u00adlio\u00adwych kwia\u00adt\u00f3w.<\/p>\n

Ki\u00adj\u00f3w, 8 ma\u00adja 1920<\/p>\n

[Mieczys\u0142aw Lepecki, W blaskach wojny<\/em>, Warszawa 1926]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Zo\u00adfia Krau\u00adze <\/strong>(Polka, mieszkanka Kijowa):<\/strong><\/p>\n

Przy\u00adszed\u0142 do nas Cze\u00ads\u0142aw i\u00a0oznaj\u00admi\u0142, \u017ce woj\u00adsko pol\u00adskie jest w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie, \u017ce w\u0142a\u00ad\u015bnie id\u0105 Kre\u00adszcza\u00adti\u00adkiem, a\u00a0w\u0142a\u00addza bol\u00adsze\u00adwic\u00adka w\u00a0no\u00adcy opu\u00ad\u015bci\u00ad\u0142a Ki\u00adj\u00f3w. By\u00ad\u0142o to co\u015b tak nie\u00adwia\u00adry\u00adgod\u00adne\u00adgo, tak nie\u00adspo\u00addzie\u00adwa\u00adne\u00adgo, \u017ce nie mo\u00adg\u0142y\u00ad\u015bmy uwie\u00adrzy\u0107. \u017bad\u00adnych strza\u00ad\u0142\u00f3w nie by\u00ad\u0142o s\u0142y\u00adcha\u0107, nie by\u00ad\u0142o walk, nie wie\u00addzia\u00ad\u0142y\u00ad\u015bmy o\u00a0nad\u00adcho\u00addz\u0105\u00adcej do Ki\u00adjo\u00adwa ar\u00admii pol\u00adskiej. Pra\u00adsa o\u00a0tym nie pi\u00adsa\u00ad\u0142a, ra\u00addia je\u00adszcze nie by\u00ad\u0142o, podr\u00f3\u017ce utru\u00addnio\u00adne \u2013 \u017cy\u00ad\u0142y\u00ad\u015bmy od\u00adci\u0119\u00adte od re\u00adszty \u015bwia\u00adta… Ubra\u00ad\u0142am si\u0119 szyb\u00adko, wzi\u0119\u00ad\u0142am ze so\u00adb\u0105 c\u00f3recz\u00adk\u0119 i\u00a0po\u00adbie\u00adg\u0142y\u00ad\u015bmy w\u00a0stro\u00adn\u0119 Kre\u00adszcza\u00adti\u00adku. Zo\u00adba\u00adczy\u00ad\u0142am prze\u00adje\u017c\u00add\u017ca\u00adj\u0105\u00adce kon\u00adno woj\u00adsko pol\u00adskie z\u00a0orze\u0142\u00adka\u00admi na ro\u00adga\u00adtyw\u00adkach! Prze\u00adje\u017c\u00add\u017ca\u00ad\u0142o wol\u00adno.<\/p>\n

Ki\u00adj\u00f3w, 8 ma\u00adja 1920<\/p>\n

[Zofia Krauze, Rzeki mojego \u017cycia. Wspomnienia<\/em>, Krak\u00f3w 1979]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kij\u00f3w, maj 1920.
Wkroczenie wojsk polskich i ukrai\u0144skich do miasta.
Fot. Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n

Andrzej Konarski <\/strong>(ziemianin spod Kijowa):<\/strong><\/p>\n

W\u00a0mia\u00adr\u0119 zbli\u00ad\u017ca\u00adnia si\u0119 do Kre\u00adszcza\u00adti\u00adku, g\u0142\u00f3w\u00adnej uli\u00adcy Ki\u00adjo\u00adwa \u2013 lu\u00addzi by\u00ad\u0142o co\u00adraz wi\u0119\u00adcej. Na cho\u00addni\u00adkach, na je\u00adz\u00addniach, w otwar\u00adtych oknach ka\u00admie\u00adnic. Na\u00adstr\u00f3j by\u0142 \u015bwi\u0105\u00adtecz\u00adny, twa\u00adrze we\u00adso\u00ad\u0142e, og\u00f3l\u00adne roz\u00admo\u00adwy i\u00a0okrzy\u00adki. Wie\u00adlu Po\u00adla\u00adk\u00f3w nio\u00ads\u0142o na\u00adr\u0119\u00adcza kwia\u00adt\u00f3w \u2013 wsz\u0119\u00addzie zre\u00adszt\u0105 do\u00admi\u00adno\u00adwa\u0142 j\u0119\u00adzyk pol\u00adski. […]<\/p>\n

S\u0142y\u00adcha\u0107 by\u00ad\u0142o krzy\u00adki lu\u00addzi, r\u017ce\u00adnie ko\u00adni i\u00a0stu\u00adkot pod\u00adk\u00f3w o\u00a0bruk. Ob\u0142ok zbli\u00ad\u017ca\u0142 si\u0119 szyb\u00adko. Wi\u00adda\u0107 ju\u017c by\u00ad\u0142o wy\u00adra\u00ad\u017anie zbli\u00ad\u017ca\u00adj\u0105\u00adcych si\u0119 je\u017ad\u017a\u00adc\u00f3w. Ko\u00adnie sz\u0142y w\u00a0lu\u00ad\u017anym tr\u00f3j\u00adko\u00adwym szy\u00adku, na po\u00add\u00adnie\u00adsio\u00adnych w\u00a0g\u00f3r\u0119 lan\u00adcach fur\u00adko\u00adta\u00ad\u0142y ko\u00adlo\u00adro\u00adwe pro\u00adpor\u00adce. T\u0142um osza\u00adla\u0142. Deszcz kwia\u00adt\u00f3w le\u00adcia\u0142 z\u00a0bal\u00adko\u00adn\u00f3w, okien i\u00a0cho\u00addni\u00adk\u00f3w. Sy\u00adpa\u00ad\u0142y si\u0119 na u\u0142a\u0144\u00adskie g\u0142o\u00adwy i\u00a0\u0142by ko\u0144\u00adskie, tkwi\u00ad\u0142y na ostrzach lanc i\u00a0lu\u00adfach ka\u00adra\u00adbi\u00adn\u00f3w. S\u0142a\u00ad\u0142y si\u0119 ko\u00adlo\u00adro\u00adw\u0105 \u0142\u0105\u00adk\u0105 pod ko\u00adpy\u00adta\u00admi. Lu\u00addzie krzy\u00adcze\u00adli. Kto\u015b \u015bpie\u00adwa\u0142 Je\u00adszcze Pol\u00adska nie zgi\u00adn\u0119\u00ad\u0142a<\/em>, kto\u015b in\u00adny War\u00adsza\u00adwian\u00adk\u0119<\/em>. Wi\u00adwa\u00adty i\u00a0okrzy\u00adki mie\u00adsza\u00ad\u0142y si\u0119 z\u00a0g\u0142o\u00ad\u015bnym szlo\u00adchem ko\u00adbiet i\u00a0m\u0119\u017c\u00adczyzn.<\/p>\n

Ki\u00adj\u00f3w, 8 ma\u00adja 1920<\/p>\n

[Andrzej Konarski, Wspomnienia<\/em>, Archiwum O\u015brodka KARTA, AW II\/2698]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mjr Ta\u00adde\u00adusz Ku\u00adtrze\u00adba <\/strong>(szef sztabu 3 Armii):<\/strong><\/p>\n

Odby\u0142 si\u0119 prze\u00admarsz przez Ki\u00adj\u00f3w wszy\u00adst\u00adkich wojsk skie\u00adro\u00adwa\u00adnych na front dla ob\u00adsa\u00addy li\u00adnii obron\u00adnych oraz do odwo\u00addu. Prze\u00admarsz po\u00ad\u0142\u0105\u00adczo\u00adno z\u00a0de\u00adfi\u00adla\u00add\u0105 w\u00a0\u015brod\u00adku mia\u00adsta, kt\u00f3r\u0105 przyj\u00admo\u00adwa\u0142 do\u00adw\u00f3d\u00adca gru\u00adpy ope\u00adra\u00adcyj\u00adnej, ge\u00adne\u00adra\u0142 Rydz-\u015ami\u00adg\u0142y. De\u00adfi\u00adla\u00adda wy\u00adpa\u00add\u0142a zna\u00adko\u00admi\u00adcie.<\/p>\n

Ki\u00adj\u00f3w, 9 ma\u00adja 1920<\/p>\n

[Tadeusz Kutrzeba, Wyprawa kijowska 1920 roku<\/em>, Warszawa 1937]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Andrzej Konarski:<\/strong><\/p>\n

En\u00adtu\u00adzjazm by\u0142 ogrom\u00adny. Zn\u00f3w deszcz kwia\u00adt\u00f3w. Okrzy\u00adki ra\u00addo\u00ad\u015bci i\u00a0za\u00adchwy\u00adtu. Na\u00adprze\u00adciw\u00adko nas, pod ho\u00adte\u00adlem, sta\u00ad\u0142y dwie gra\u00adj\u0105\u00adce na zmia\u00adn\u0119 orkie\u00adstry woj\u00adsko\u00adwe. Po dru\u00adgiej stro\u00adnie, na usta\u00adwio\u00adnej pro\u00adwi\u00adzo\u00adrycz\u00adnie try\u00adbu\u00adnie, sta\u00adli wy\u00ad\u017csi ofi\u00adce\u00adro\u00adwie odbie\u00adra\u00adj\u0105\u00adcy de\u00adfi\u00adla\u00add\u0119: ge\u00adne\u00adra\u0142 Rydz-\u015ami\u00adg\u0142y w\u00a0oto\u00adcze\u00adniu szta\u00adbu.<\/p>\n

Nie\u00adko\u0144\u00adcz\u0105\u00adca si\u0119 licz\u00adba prze\u00adp\u0142y\u00adwa\u00adj\u0105\u00adcych przez Kre\u00adszcza\u00adtik od\u00addzia\u00ad\u0142\u00f3w ro\u00adbi\u00ad\u0142a po pro\u00adstu oszo\u0142a\u00admia\u00adj\u0105\u00adce wra\u00ad\u017ce\u00adnie. Ile\u017c mu\u00adsia\u00ad\u0142o by\u0107 tych wojsk, je\u00ad\u015bli w\u00a0sa\u00admej de\u00adfi\u00adla\u00addzie bra\u00ad\u0142o udzia\u0142 ty\u00adle od\u00addzia\u00ad\u0142\u00f3w! Do\u00adpie\u00adro po\u00adtem, ju\u017c w\u00a0dro\u00addze do War\u00adsza\u00adwy, do\u00adwie\u00addzia\u00ad\u0142em si\u0119, \u017ce ca\u00ad\u0142a de\u00adfi\u00adla\u00adda by\u00ad\u0142a tri\u00adkiem pro\u00adpa\u00adgan\u00addo\u00adwo-stra\u00adte\u00adgicz\u00adnym. Ca\u00ad\u0142y rajd przez Ukra\u00adi\u00adn\u0119 \u2013 maj\u00adster\u00adsztyk pod wzgl\u0119\u00addem sztu\u00adki woj\u00adsko\u00adwej \u2013 wy\u00adko\u00adna\u00adny by\u0142 \u017ca\u00ad\u0142o\u00ad\u015bnie sk\u0105\u00adp\u0105 ilo\u00ad\u015bci\u0105 woj\u00adska. W\u00a0ki\u00adjow\u00adskiej de\u00adfi\u00adla\u00addzie \u201enieko\u0144\u00adcz\u0105\u00adce si\u0119 od\u00addzia\u00ad\u0142y\u201d, po przej\u00ad\u015bciu Kre\u00adszcza\u00adti\u00adku, ws\u0105\u00adcza\u00ad\u0142y si\u0119 w\u00a0bocz\u00adne uli\u00adce, prze\u00adgru\u00adpo\u00adwy\u00adwa\u00ad\u0142y si\u0119 i\u00a0do\u00adko\u00adny\u00adwa\u00ad\u0142y po\u00adnow\u00adnie de\u00adfi\u00adla\u00addo\u00adwe\u00adgo prze\u00admar\u00adszu.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Ki\u00adj\u00f3w, 9 ma\u00adja 1920<\/p>\n

[Andrzej Konarski, Wspomnienia\u2026<\/em>]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Henryk J\u00f3zewski <\/strong>(wiceminister spraw wewn\u0119trznych w rz\u0105dzie Petlury):<\/strong><\/p>\n

Uda\u00ad\u0142em si\u0119 z\u00a0po\u00adle\u00adce\u00adnia ata\u00adma\u00adna Pe\u00adtlu\u00adry do Ki\u00adjo\u00adwa. Mia\u00ad\u0142em w\u00a0imie\u00adniu rz\u0105\u00addu Ukra\u00adi\u0144\u00adskiej Re\u00adpu\u00adbli\u00adki Lu\u00addo\u00adwej prze\u00adj\u0105\u0107 w\u0142a\u00addz\u0119 nad mia\u00adstem z r\u0105k gen. Ry\u00addza-\u015ami\u00adg\u0142e\u00adgo i mia\u00adno\u00adwa\u0107 ukrai\u0144\u00adskie\u00adgo ko\u00admi\u00adsa\u00adrza Ki\u00adjo\u00adwa.<\/p>\n

Sy\u00adtu\u00ada\u00adcja by\u00ad\u0142a do\u015b\u0107 ory\u00adgi\u00adnal\u00adna, a\u00a0na\u00adwet w\u00a0pew\u00adnym sen\u00adsie nie\u00adsa\u00admo\u00adwi\u00adta. Zna\u00adny pol\u00adskie\u00admu spo\u00ad\u0142e\u00adcze\u0144\u00adstwu Hen\u00adryk J\u00f3zew\u00adski, ki\u00adjo\u00adwia\u00adnin z uro\u00addze\u00adnia, dzia\u00ad\u0142acz spo\u00ad\u0142ecz\u00adny, pre\u00adzes \u201eFilarecji\u201d, mu\u00adzyk i wsp\u00f3\u0142\u00adtw\u00f3r\u00adca pol\u00adskie\u00adgo te\u00ada\u00adtru \u201eStu\u00addya\u201d \u2013 zja\u00adwia si\u0119 w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie ja\u00adko minister ukra\u00adi\u0144\u00adski i\u00a0po\u00adwo\u00ad\u0142u\u00adje ukra\u00adi\u0144\u00adsk\u0105 ad\u00admi\u00adni\u00adstra\u00adcj\u0119.<\/p>\n

[…] Po\u00adwszech\u00adny na\u00adstr\u00f3j by\u0142 o\u017cy\u00adwio\u00adny i we\u00adso\u00ad\u0142y. Ki\u00adjo\u00adwian\u00adki ta\u0144\u00adczy\u00ad\u0142y z pol\u00adski\u00admi \u017co\u0142nierzami na skwe\u00adrach i\u00a0pla\u00adcy\u00adkach. Te\u00adgo Ki\u00adj\u00f3w je\u00adszcze nie wi\u00addzia\u0142, po\u00admi\u00admo \u017ce nie\u00adjed\u00adna ar\u00admia przez to mia\u00adsto ma\u00adsze\u00adro\u00adwa\u00ad\u0142a. Na\u00adwet \u017co\u0142\u00adnie\u00adrze ukra\u00adi\u0144\u00adscy nie mie\u00adli ta\u00adkie\u00adgo po\u00adwo\u00addze\u00adnia.<\/p>\n

Ki\u00adj\u00f3w<\/p>\n

[Henryk J\u00f3zewski, \u017bycie konspirowane<\/em>, \u201eKarta\u201d nr 5, 1991]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kij\u00f3w, maj 1920.
Defilada wojsk polskich ulic\u0105 Wielk\u0105 W\u0142odzimiersk\u0105.
Fot. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie<\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eGazecie Podhala\u0144skiej\u201d:<\/strong><\/p>\n

Wra\u017cenie zwyci\u0119stwa jest w ca\u0142ej Europie wielkie. Rzecz prosta, \u017ce jeszcze zawsze nie z tym si\u0119 licz\u0105, kt\u00f3ry jest s\u0142aby, ale z tym, kt\u00f3ry jest silny i nie daje si\u0119 pokona\u0107. Najbardziej bol\u0105 nasze zwyci\u0119stwa Czech\u00f3w i Prusak\u00f3w; ostatni jawnie pomagaj\u0105 Rosjanom przeciw Polsce. Czesi za\u015b obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce po zawarciu pokoju z Rosj\u0105, Polska nie zapomni o ich post\u0119powaniu na obszarach plebiscytowych. Wreszcie og\u0142oszenie niepodleg\u0142ej Ukrainy przez Polsk\u0119 psuje czeskie plany; chcieli bowiem Czesi mie\u0107 przez Ukrain\u0119 korytarz do Rosji i w ten spos\u00f3b okr\u0105\u017cy\u0107 Polsk\u0119 ze wszystkich stron. Polityka polska niweczy ich zbrodnicze zamiary.<\/p>\n

Nowy Targ, 9 maja 1920<\/p>\n

[Zwyci\u0119stwa na Ukrainie<\/em>, \u201eGazeta Podhala\u0144ska\u201d nr 19\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eCzasie\u201d: <\/strong><\/p>\n

Na Warmii i Mazurach po\u0142o\u017cenie bez wyj\u015bcia. Przed trzema tygodniami po pogromie, jaki mia\u0142 miejsce na ca\u0142ym terenie plebiscytowym, biuro informacyjne rad ludowych i zwi\u0105zk\u00f3w ludowych mazurskich po d\u0142ugich naradach i powa\u017cnym rozpatrzeniu kwestii przysz\u0142o do przekonania, \u017ce wszelka praca plebiscytowa dla Polak\u00f3w jest uniemo\u017cliwiona. Biuro informacyjne, kt\u00f3re jest uznane przez wszystkie w\u0142adze na terenie plebiscytowym mazurskim i warmi\u0144skim, pr\u00f3cz kwidzy\u0144skiego, kt\u00f3re ma swoje przedstawicielstwo, zdecydowa\u0142o si\u0119 zawiesi\u0107 wszelkie prace przygotowawcze do plebiscytu, dop\u00f3ki komisja mi\u0119dzysojusznicza nie da Polakom warunk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa i r\u00f3wnouprawnienia z Niemcami, do czego maj\u0105 prawo. W wywodach swoich, przyj\u0119tych jednog\u0142o\u015bnie, biuro o\u015bwiadcza, \u017ce jedynie rz\u0105d polski mo\u017ce je powo\u0142a\u0107 do pracy i dodaje, \u017ce przerwania dzia\u0142alno\u015bci nie nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 za strajk w stosunku do komisji, albo sabotowanie roboty plebiscytowej, lecz jest wywo\u0142ane przez karygodny brak bezpiecze\u0144stwa dla Polak\u00f3w na terenie plebiscytowym.<\/p>\n

Krak\u00f3w, 10 maja 1920<\/p>\n

[Na terenach plebiscytowych, <\/em>\u201eCzas\u201d nr 111\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ppor. Mieczys\u0142aw Lepecki:<\/strong><\/p>\n

Ludno\u015b\u0107 przechodzi\u0142a straszliwy kryzys g\u0142odowy. Twarze przechodni\u00f3w zdradza\u0142y niezwyk\u0142y stopie\u0144 wyczerpania i wyn\u0119dznienia, ubranie ich sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z \u0142achman\u00f3w i to \u0142achman\u00f3w brudnych. Przed nasz\u0105 intendentur\u0105 batalionow\u0105, w czasie wydawania chleba, gromadzi\u0142 si\u0119 zawsze wielki t\u0142um ludzi, obserwuj\u0105cy w milczeniu niezwyk\u0142y widok du\u017cej ilo\u015bci bia\u0142ego chleba. […] Z g\u0142odem sz\u0142a w parze okropna demoralizacja. N\u0119dza zmusza\u0142a kobiety do handlowania swoim cia\u0142em, m\u0119\u017cczyzn do wszelkiego rodzaju szacherek i oszustw. […]<\/p>\n

Wiadomo\u015b\u0107 o przyje\u017adzie […] atamana Petlury przyj\u0119to z wielk\u0105 rado\u015bci\u0105. Wszyscy chcieli go zobaczy\u0107, wielu przypuszcza\u0142o, \u017ce jego przyjazd przyniesie im polepszenie losu. […] Na wielkim placu, przy wspania\u0142ej cerkwi, zebra\u0142y si\u0119 nieprzejrzane t\u0142umy ludzi. […] Petlura nadjecha\u0142 powozem, zaprz\u0119\u017conym w par\u0119 \u0142adnych koni, i zatrzyma\u0142 si\u0119 tu\u017c pod moim balkonem, przed kt\u00f3rym ustawione by\u0142y oddzia\u0142y wojska ukrai\u0144skiego, zorganizowane poprzednio w Polsce. […]<\/p>\n

Balkon, z kt\u00f3rego obserwowa\u0142em Petlur\u0119 i rewi\u0119, nale\u017ca\u0142 do jakiej\u015b rodziny \u017cydowskiej. Gospodarz domu, starszy jegomo\u015b\u0107, pokaza\u0142 mi poczt\u00f3wk\u0119, kolportowan\u0105 pod\u00f3wczas szeroko, z fotografiami Pi\u0142sudskiego i Petlury, pod kt\u00f3rymi widnia\u0142 napis po polsku i ukrai\u0144sku: \u201eBohaterowie narodowi\u201d. Pokazuj\u0105c mi j\u0105 gospodarz rzek\u0142:<\/p>\n

\u2013 Dziwi mnie to, \u017ce Polacy pozwalaj\u0105 na jednej karcie umieszcza\u0107 podobizn\u0119 swojego Naczelnika Pa\u0144stwa z tym bandyt\u0105 \u2013 m\u00f3wi\u0105c to wskaza\u0142 na przemawiaj\u0105cego w\u0142a\u015bnie Petlur\u0119. […] \u2013 M\u00f3g\u0142bym przytoczy\u0107 mn\u00f3stwo wypadk\u00f3w, gdy dawa\u0142 rozkazy swoim \u017co\u0142nierzom, jeszcze przed sojuszem z Polsk\u0105, aby urz\u0105dzali pogromy \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

Kij\u00f3w, 10 maja 1920<\/p>\n

[Mieczys\u0142aw Lepecki, W blaskach\u2026<\/em>]<\/p>\n

\"\"

\u00a0<\/p><\/div>\n

\u201eKurier Poranny\u201d z 10 maja 1920.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Juliusz Zdanowski <\/strong>(polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105, dzia\u0142acz gospodarczy):<\/strong><\/p>\n

Lepiej by by\u0142o, \u017ceby\u015bmy si\u0119 mylili, a Pi\u0142sudski mia\u0142 racj\u0119, ale przecie\u017c wnioski tylko na rzetelnych faktach budowa\u0107 mo\u017cna. A realne fakty to: \u017ce tworzenie Ukrainy scala Rosj\u0119, \u017ce zwolennicy Ukrainy nie stworz\u0105 pomocnego nam pa\u0144stwa, \u017ce nie mamy si\u0142 na tak wielki front i tak wielki kraj, \u017ce nie mamy si\u0142 na tak\u0105 d\u0142ug\u0105 wojn\u0119. To s\u0105 wszystko pewniki. W\u015br\u00f3d okrzyku triumfu prasy belwederskiej, w\u015br\u00f3d hymn\u00f3w zachwytu nawet prasy francuskiej, trudno nam spe\u0142nia\u0107 dzisiaj rol\u0119 czarnowidz\u00f3w i kruk\u00f3w.<\/p>\n

Warszawa, 11 maja 1920\u00a0<\/p>\n

[Dziennik Juliusza Zdanowskiego<\/em>, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921<\/em>, Szczecin 2014]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Sier\u017c. Jerzy Konrad Maciejewski <\/strong>(19 Pu\u0142k Piechoty) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

\u015apiewaj\u0105c, z butnie podniesionymi g\u0142owami, wkraczali\u015bmy do miasta. Z pocz\u0105tku ludno\u015b\u0107, s\u0105dz\u0105c, \u017ce to wchodzi oddzia\u0142 Wo\u0142y\u0144ca (okoliczny partyzant), pochowa\u0142a si\u0119 do piwnic i we wszelakich skrytkach, ale potem, s\u0142ysz\u0105c obcy \u015bpiew, w\u00a0ko\u0144cu skrycie obserwuj\u0105c regularne szeregi \u2013 wyleg\u0142a na ulice i\u00a0ju\u017c w\u00a0\u015br\u00f3dmie\u015bciu pocz\u0119\u0142a obrzuca\u0107 nas kwiatami, a\u00a0u\u00a0wielu os\u00f3b w\u00a0oczach dostrzeg\u0142em \u0142zy.<\/p>\n

Nie dziwota. Na dzisiejsz\u0105 noc naznaczona by\u0142a rze\u017a inteligencji, a\u00a0w\u0142a\u015bciwie miejscowych Polak\u00f3w. A\u00a0mo\u017ce nie tylko dlatego byli tak wzruszeni, mo\u017ce te kobiety i\u00a0ci starsi panowie to byli nasi, Polacy, co jak relikwi\u0119 przechowywali podobizn\u0119 Ko\u015bciuszki, a w noc wigilijn\u0105, pr\u00f3cz B\u00f3g si\u0119 rodzi<\/em>, \u015bpiewali \u201ePrzejdziem Wis\u0142\u0119, przejdziem Wart\u0119\u201d. Ci, co nie spodziewali si\u0119 we snach nawet, aby polski \u017co\u0142nierz zbrojn\u0105 nog\u0105 depta\u0142 prastare dziedziny ojc\u00f3w swoich na wschodnich rubie\u017cach…<\/p>\n

Hajsyn (Podole), 12 maja 1920<\/p>\n

[Jerzy Konrad Maciejewski, Zawadiaka. Dzienniki frontowe 1914\u20131920<\/em>, Warszawa 2015]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Z informacji w \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zaku\u201d:<\/strong><\/p>\n

Dziennik francuski \u201eTemps\u201d drukuje d\u0142ugi artyku\u0142, wychwalaj\u0105cy Polsk\u0119, kt\u00f3ra w nadzwyczajny spos\u00f3b spe\u0142nia sw\u00f3j program. Jak \u0141otyszom oddano Dyneburg, tak Pi\u0142sudski jest zdecydowany odda\u0107 Kij\u00f3w Ukrainie \u2013 pisze \u201eTemps\u201d. Pozostaj\u0105c wierna swoim zasadom, Polska ma prawo oczekiwa\u0107, by rz\u0105d jej uczestniczy\u0142 od tej chwili we wszystkich konferencjach poruszaj\u0105cych sprawy obchodz\u0105ce Polsk\u0119. W najbli\u017cszym czasie Polska domaga\u0107 si\u0119 b\u0119dzie dopuszczenia na konferencj\u0119 w Spa. Mo\u017ce liczy\u0107 na poparcie Francji.<\/p>\n

Katowice, 13 maja 1920<\/p>\n

[Wiadomo\u015bci polityczne. \u201eTemps\u201d o polityce polskiej na wschodzie, <\/em>\u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 108\/1920]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":2742,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-2748","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n8\u201314 maja 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"8\u201314 maja 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-07-10T11:29:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-07-10T11:32:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1575\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1146\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/\",\"name\":\"8\u201314 maja 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web-300x218.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web-1024x745.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg\",\"datePublished\":\"2020-07-10T11:29:29+02:00\",\"dateModified\":\"2020-07-10T11:32:55+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-07-10\",\"endDate\":\"2020-07-10\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.\\n\u2042\\n8\u201314 maja 1920\\n8 maja rano wojska polskie i ukrai\u0144skie wkraczaj\u0105 do Kijowa. Powstaje tu rz\u0105d Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej atamana Semena Petlury. 9 maja odbywa si\u0119 polsko-ukrai\u0144ska defilada g\u0142\u00f3wn\u0105 kijowsk\u0105 arteri\u0105. Pa\u0144stwa zachodnie traktuj\u0105 polski triumf z rezerw\u0105 \u2013 premier Wielkiej Brytanii Lloyd George: \u201ePolacy maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do arogancji i powinni uwa\u017ca\u0107, by nie dosta\u0107 po \u0142bie\u201d. 11 maja Sowieci wydaj\u0105 dekret o \u201e\u015brodkach walki z ofensyw\u0105 polsk\u0105\u201d, wprowadzaj\u0105cy stan wojenny w 24 guberniach Rosji. Do Armii Czerwonej zg\u0142asza si\u0119 wielu komunist\u00f3w, w tym Polak\u00f3w, a sama akcja militarna Pi\u0142sudskiego nie zyskuje znacz\u0105cego poparcia w\u015br\u00f3d ludno\u015bci ukrai\u0144skiej. Oddzia\u0142y sowieckiego Frontu Zachodniego rozpoczynaj\u0105 ofensyw\u0119 na litewsko-bia\u0142oruskim odcinku frontu. \\n\u00a0\\nPpor. Mie\u00adczy\u00ads\u0142aw Le\u00adpec\u00adki (1 Dywizja Piechoty):\\n1 pu\u0142k znaj\u00addo\u00adwa\u0142 si\u0119 od kil\u00adku dni w\u00a0dro\u00addze, zmie\u00adrza\u00adj\u0105c dniem i\u00a0no\u00adc\u0105 w\u00a0kie\u00adrun\u00adku Ki\u00adjo\u00adwa. Ju\u017c o\u00a0sz\u00f3stej ra\u00adno wkro\u00adczy\u00adli\u00ad\u015bmy do te\u00adgo mia\u00adsta. Po\u00admi\u00admo wcze\u00adsnej go\u00addzi\u00adny, Bi\u00adbi\u00adkow\u00adski bul\u00adwar, kt\u00f3rym szli\u00ad\u015bmy, prze\u00adpe\u0142\u00adnio\u00adny by\u0142 t\u0142u\u00admem lu\u00addzi, wi\u00adta\u00adj\u0105\u00adcych nas owa\u00adcyj\u00adnie. Ko\u00adbie\u00adty ob\u00adda\u00adrza\u00ad\u0142y nas kwia\u00adta\u00admi, a\u00a0po\u00adnie\u00adwa\u017c by\u0142 to czas kwit\u00adni\u0119\u00adcia bz\u00f3w, \u017co\u0142\u00adnie\u00adrze na\u00adsi wprost to\u00adn\u0119\u00adli w\u00a0po\u00adwo\u00addzi pi\u0119k\u00adnych li\u00adlio\u00adwych kwia\u00adt\u00f3w.\\nKi\u00adj\u00f3w, 8 ma\u00adja 1920\\n[Mieczys\u0142aw Lepecki, W blaskach wojny, Warszawa 1926]\\n\u00a0\\nZo\u00adfia Krau\u00adze (Polka, mieszkanka Kijowa):\\nPrzy\u00adszed\u0142 do nas Cze\u00ads\u0142aw i\u00a0oznaj\u00admi\u0142, \u017ce woj\u00adsko pol\u00adskie jest w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie, \u017ce w\u0142a\u00ad\u015bnie id\u0105 Kre\u00adszcza\u00adti\u00adkiem, a\u00a0w\u0142a\u00addza bol\u00adsze\u00adwic\u00adka w\u00a0no\u00adcy opu\u00ad\u015bci\u00ad\u0142a Ki\u00adj\u00f3w. By\u00ad\u0142o to co\u015b tak nie\u00adwia\u00adry\u00adgod\u00adne\u00adgo, tak nie\u00adspo\u00addzie\u00adwa\u00adne\u00adgo, \u017ce nie mo\u00adg\u0142y\u00ad\u015bmy uwie\u00adrzy\u0107. \u017bad\u00adnych strza\u00ad\u0142\u00f3w nie by\u00ad\u0142o s\u0142y\u00adcha\u0107, nie by\u00ad\u0142o walk, nie wie\u00addzia\u00ad\u0142y\u00ad\u015bmy o\u00a0nad\u00adcho\u00addz\u0105\u00adcej do Ki\u00adjo\u00adwa ar\u00admii pol\u00adskiej. Pra\u00adsa o\u00a0tym nie pi\u00adsa\u00ad\u0142a, ra\u00addia je\u00adszcze nie by\u00ad\u0142o, podr\u00f3\u017ce utru\u00addnio\u00adne \u2013 \u017cy\u00ad\u0142y\u00ad\u015bmy od\u00adci\u0119\u00adte od re\u00adszty \u015bwia\u00adta... Ubra\u00ad\u0142am si\u0119 szyb\u00adko, wzi\u0119\u00ad\u0142am ze so\u00adb\u0105 c\u00f3recz\u00adk\u0119 i\u00a0po\u00adbie\u00adg\u0142y\u00ad\u015bmy w\u00a0stro\u00adn\u0119 Kre\u00adszcza\u00adti\u00adku. Zo\u00adba\u00adczy\u00ad\u0142am prze\u00adje\u017c\u00add\u017ca\u00adj\u0105\u00adce kon\u00adno woj\u00adsko pol\u00adskie z\u00a0orze\u0142\u00adka\u00admi na ro\u00adga\u00adtyw\u00adkach! Prze\u00adje\u017c\u00add\u017ca\u00ad\u0142o wol\u00adno.\\nKi\u00adj\u00f3w, 8 ma\u00adja 1920\\n[Zofia Krauze, Rzeki mojego \u017cycia. Wspomnienia, Krak\u00f3w 1979]\\nKij\u00f3w, maj 1920.Wkroczenie wojsk polskich i ukrai\u0144skich do miasta.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\\nAndrzej Konarski (ziemianin spod Kijowa):\\nW\u00a0mia\u00adr\u0119 zbli\u00ad\u017ca\u00adnia si\u0119 do Kre\u00adszcza\u00adti\u00adku, g\u0142\u00f3w\u00adnej uli\u00adcy Ki\u00adjo\u00adwa \u2013 lu\u00addzi by\u00ad\u0142o co\u00adraz wi\u0119\u00adcej. Na cho\u00addni\u00adkach, na je\u00adz\u00addniach, w otwar\u00adtych oknach ka\u00admie\u00adnic. Na\u00adstr\u00f3j by\u0142 \u015bwi\u0105\u00adtecz\u00adny, twa\u00adrze we\u00adso\u00ad\u0142e, og\u00f3l\u00adne roz\u00admo\u00adwy i\u00a0okrzy\u00adki. Wie\u00adlu Po\u00adla\u00adk\u00f3w nio\u00ads\u0142o na\u00adr\u0119\u00adcza kwia\u00adt\u00f3w \u2013 wsz\u0119\u00addzie zre\u00adszt\u0105 do\u00admi\u00adno\u00adwa\u0142 j\u0119\u00adzyk pol\u00adski. [...]\\nS\u0142y\u00adcha\u0107 by\u00ad\u0142o krzy\u00adki lu\u00addzi, r\u017ce\u00adnie ko\u00adni i\u00a0stu\u00adkot pod\u00adk\u00f3w o\u00a0bruk. Ob\u0142ok zbli\u00ad\u017ca\u0142 si\u0119 szyb\u00adko. Wi\u00adda\u0107 ju\u017c by\u00ad\u0142o wy\u00adra\u00ad\u017anie zbli\u00ad\u017ca\u00adj\u0105\u00adcych si\u0119 je\u017ad\u017a\u00adc\u00f3w. Ko\u00adnie sz\u0142y w\u00a0lu\u00ad\u017anym tr\u00f3j\u00adko\u00adwym szy\u00adku, na po\u00add\u00adnie\u00adsio\u00adnych w\u00a0g\u00f3r\u0119 lan\u00adcach fur\u00adko\u00adta\u00ad\u0142y ko\u00adlo\u00adro\u00adwe pro\u00adpor\u00adce. T\u0142um osza\u00adla\u0142. Deszcz kwia\u00adt\u00f3w le\u00adcia\u0142 z\u00a0bal\u00adko\u00adn\u00f3w, okien i\u00a0cho\u00addni\u00adk\u00f3w. Sy\u00adpa\u00ad\u0142y si\u0119 na u\u0142a\u0144\u00adskie g\u0142o\u00adwy i\u00a0\u0142by ko\u0144\u00adskie, tkwi\u00ad\u0142y na ostrzach lanc i\u00a0lu\u00adfach ka\u00adra\u00adbi\u00adn\u00f3w. S\u0142a\u00ad\u0142y si\u0119 ko\u00adlo\u00adro\u00adw\u0105 \u0142\u0105\u00adk\u0105 pod ko\u00adpy\u00adta\u00admi. Lu\u00addzie krzy\u00adcze\u00adli. Kto\u015b \u015bpie\u00adwa\u0142 Je\u00adszcze Pol\u00adska nie zgi\u00adn\u0119\u00ad\u0142a, kto\u015b in\u00adny War\u00adsza\u00adwian\u00adk\u0119. Wi\u00adwa\u00adty i\u00a0okrzy\u00adki mie\u00adsza\u00ad\u0142y si\u0119 z\u00a0g\u0142o\u00ad\u015bnym szlo\u00adchem ko\u00adbiet i\u00a0m\u0119\u017c\u00adczyzn.\\nKi\u00adj\u00f3w, 8 ma\u00adja 1920\\n[Andrzej Konarski, Wspomnienia, Archiwum O\u015brodka KARTA, AW II\/2698]\\n\u00a0\\nMjr Ta\u00adde\u00adusz Ku\u00adtrze\u00adba (szef sztabu 3 Armii):\\nOdby\u0142 si\u0119 prze\u00admarsz przez Ki\u00adj\u00f3w wszy\u00adst\u00adkich wojsk skie\u00adro\u00adwa\u00adnych na front dla ob\u00adsa\u00addy li\u00adnii obron\u00adnych oraz do odwo\u00addu. Prze\u00admarsz po\u00ad\u0142\u0105\u00adczo\u00adno z\u00a0de\u00adfi\u00adla\u00add\u0105 w\u00a0\u015brod\u00adku mia\u00adsta, kt\u00f3r\u0105 przyj\u00admo\u00adwa\u0142 do\u00adw\u00f3d\u00adca gru\u00adpy ope\u00adra\u00adcyj\u00adnej, ge\u00adne\u00adra\u0142 Rydz-\u015ami\u00adg\u0142y. De\u00adfi\u00adla\u00adda wy\u00adpa\u00add\u0142a zna\u00adko\u00admi\u00adcie.\\nKi\u00adj\u00f3w, 9 ma\u00adja 1920\\n[Tadeusz Kutrzeba, Wyprawa kijowska 1920 roku, Warszawa 1937]\\n\u00a0\\nAndrzej Konarski:\\nEn\u00adtu\u00adzjazm by\u0142 ogrom\u00adny. Zn\u00f3w deszcz kwia\u00adt\u00f3w. Okrzy\u00adki ra\u00addo\u00ad\u015bci i\u00a0za\u00adchwy\u00adtu. Na\u00adprze\u00adciw\u00adko nas, pod ho\u00adte\u00adlem, sta\u00ad\u0142y dwie gra\u00adj\u0105\u00adce na zmia\u00adn\u0119 orkie\u00adstry woj\u00adsko\u00adwe. Po dru\u00adgiej stro\u00adnie, na usta\u00adwio\u00adnej pro\u00adwi\u00adzo\u00adrycz\u00adnie try\u00adbu\u00adnie, sta\u00adli wy\u00ad\u017csi ofi\u00adce\u00adro\u00adwie odbie\u00adra\u00adj\u0105\u00adcy de\u00adfi\u00adla\u00add\u0119: ge\u00adne\u00adra\u0142 Rydz-\u015ami\u00adg\u0142y w\u00a0oto\u00adcze\u00adniu szta\u00adbu.\\nNie\u00adko\u0144\u00adcz\u0105\u00adca si\u0119 licz\u00adba prze\u00adp\u0142y\u00adwa\u00adj\u0105\u00adcych przez Kre\u00adszcza\u00adtik od\u00addzia\u00ad\u0142\u00f3w ro\u00adbi\u00ad\u0142a po pro\u00adstu oszo\u0142a\u00admia\u00adj\u0105\u00adce wra\u00ad\u017ce\u00adnie. Ile\u017c mu\u00adsia\u00ad\u0142o by\u0107 tych wojsk, je\u00ad\u015bli w\u00a0sa\u00admej de\u00adfi\u00adla\u00addzie bra\u00ad\u0142o udzia\u0142 ty\u00adle od\u00addzia\u00ad\u0142\u00f3w! Do\u00adpie\u00adro po\u00adtem, ju\u017c w\u00a0dro\u00addze do War\u00adsza\u00adwy, do\u00adwie\u00addzia\u00ad\u0142em si\u0119, \u017ce ca\u00ad\u0142a de\u00adfi\u00adla\u00adda by\u00ad\u0142a tri\u00adkiem pro\u00adpa\u00adgan\u00addo\u00adwo-stra\u00adte\u00adgicz\u00adnym. Ca\u00ad\u0142y rajd przez Ukra\u00adi\u00adn\u0119 \u2013 maj\u00adster\u00adsztyk pod wzgl\u0119\u00addem sztu\u00adki woj\u00adsko\u00adwej \u2013 wy\u00adko\u00adna\u00adny by\u0142 \u017ca\u00ad\u0142o\u00ad\u015bnie sk\u0105\u00adp\u0105 ilo\u00ad\u015bci\u0105 woj\u00adska. W\u00a0ki\u00adjow\u00adskiej de\u00adfi\u00adla\u00addzie \u201enieko\u0144\u00adcz\u0105\u00adce si\u0119 od\u00addzia\u00ad\u0142y\u201d, po przej\u00ad\u015bciu Kre\u00adszcza\u00adti\u00adku, ws\u0105\u00adcza\u00ad\u0142y si\u0119 w\u00a0bocz\u00adne uli\u00adce, prze\u00adgru\u00adpo\u00adwy\u00adwa\u00ad\u0142y si\u0119 i\u00a0do\u00adko\u00adny\u00adwa\u00ad\u0142y po\u00adnow\u00adnie de\u00adfi\u00adla\u00addo\u00adwe\u00adgo prze\u00admar\u00adszu.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\\nKi\u00adj\u00f3w, 9 ma\u00adja 1920\\n[Andrzej Konarski, Wspomnienia\u2026]\\n\u00a0\\nHenryk J\u00f3zewski (wiceminister spraw wewn\u0119trznych w rz\u0105dzie Petlury):\\nUda\u00ad\u0142em si\u0119 z\u00a0po\u00adle\u00adce\u00adnia ata\u00adma\u00adna Pe\u00adtlu\u00adry do Ki\u00adjo\u00adwa. Mia\u00ad\u0142em w\u00a0imie\u00adniu rz\u0105\u00addu Ukra\u00adi\u0144\u00adskiej Re\u00adpu\u00adbli\u00adki Lu\u00addo\u00adwej prze\u00adj\u0105\u0107 w\u0142a\u00addz\u0119 nad mia\u00adstem z r\u0105k gen. Ry\u00addza-\u015ami\u00adg\u0142e\u00adgo i mia\u00adno\u00adwa\u0107 ukrai\u0144\u00adskie\u00adgo ko\u00admi\u00adsa\u00adrza Ki\u00adjo\u00adwa.\\nSy\u00adtu\u00ada\u00adcja by\u00ad\u0142a do\u015b\u0107 ory\u00adgi\u00adnal\u00adna, a\u00a0na\u00adwet w\u00a0pew\u00adnym sen\u00adsie nie\u00adsa\u00admo\u00adwi\u00adta. Zna\u00adny pol\u00adskie\u00admu spo\u00ad\u0142e\u00adcze\u0144\u00adstwu Hen\u00adryk J\u00f3zew\u00adski, ki\u00adjo\u00adwia\u00adnin z uro\u00addze\u00adnia, dzia\u00ad\u0142acz spo\u00ad\u0142ecz\u00adny, pre\u00adzes \u201eFilarecji\u201d, mu\u00adzyk i wsp\u00f3\u0142\u00adtw\u00f3r\u00adca pol\u00adskie\u00adgo te\u00ada\u00adtru \u201eStu\u00addya\u201d \u2013 zja\u00adwia si\u0119 w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie ja\u00adko minister ukra\u00adi\u0144\u00adski i\u00a0po\u00adwo\u00ad\u0142u\u00adje ukra\u00adi\u0144\u00adsk\u0105 ad\u00admi\u00adni\u00adstra\u00adcj\u0119.\\n[...] Po\u00adwszech\u00adny na\u00adstr\u00f3j by\u0142 o\u017cy\u00adwio\u00adny i we\u00adso\u00ad\u0142y. Ki\u00adjo\u00adwian\u00adki ta\u0144\u00adczy\u00ad\u0142y z pol\u00adski\u00admi \u017co\u0142nierzami na skwe\u00adrach i\u00a0pla\u00adcy\u00adkach. Te\u00adgo Ki\u00adj\u00f3w je\u00adszcze nie wi\u00addzia\u0142, po\u00admi\u00admo \u017ce nie\u00adjed\u00adna ar\u00admia przez to mia\u00adsto ma\u00adsze\u00adro\u00adwa\u00ad\u0142a. Na\u00adwet \u017co\u0142\u00adnie\u00adrze ukra\u00adi\u0144\u00adscy nie mie\u00adli ta\u00adkie\u00adgo po\u00adwo\u00addze\u00adnia.\\nKi\u00adj\u00f3w\\n[Henryk J\u00f3zewski, \u017bycie konspirowane, \u201eKarta\u201d nr 5, 1991]\\nKij\u00f3w, maj 1920.Defilada wojsk polskich ulic\u0105 Wielk\u0105 W\u0142odzimiersk\u0105.Fot. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie\\nZ artyku\u0142u w \u201eGazecie Podhala\u0144skiej\u201d:\\nWra\u017cenie zwyci\u0119stwa jest w ca\u0142ej Europie wielkie. Rzecz prosta, \u017ce jeszcze zawsze nie z tym si\u0119 licz\u0105, kt\u00f3ry jest s\u0142aby, ale z tym, kt\u00f3ry jest silny i nie daje si\u0119 pokona\u0107. Najbardziej bol\u0105 nasze zwyci\u0119stwa Czech\u00f3w i Prusak\u00f3w; ostatni jawnie pomagaj\u0105 Rosjanom przeciw Polsce. Czesi za\u015b obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce po zawarciu pokoju z Rosj\u0105, Polska nie zapomni o ich post\u0119powaniu na obszarach plebiscytowych. Wreszcie og\u0142oszenie niepodleg\u0142ej Ukrainy przez Polsk\u0119 psuje czeskie plany; chcieli bowiem Czesi mie\u0107 przez Ukrain\u0119 korytarz do Rosji i w ten spos\u00f3b okr\u0105\u017cy\u0107 Polsk\u0119 ze wszystkich stron. Polityka polska niweczy ich zbrodnicze zamiary.\\nNowy Targ, 9 maja 1920\\n[Zwyci\u0119stwa na Ukrainie, \u201eGazeta Podhala\u0144ska\u201d nr 19\/1920]\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u w \u201eCzasie\u201d: \\nNa Warmii i Mazurach po\u0142o\u017cenie bez wyj\u015bcia. Przed trzema tygodniami po pogromie, jaki mia\u0142 miejsce na ca\u0142ym terenie plebiscytowym, biuro informacyjne rad ludowych i zwi\u0105zk\u00f3w ludowych mazurskich po d\u0142ugich naradach i powa\u017cnym rozpatrzeniu kwestii przysz\u0142o do przekonania, \u017ce wszelka praca plebiscytowa dla Polak\u00f3w jest uniemo\u017cliwiona. Biuro informacyjne, kt\u00f3re jest uznane przez wszystkie w\u0142adze na terenie plebiscytowym mazurskim i warmi\u0144skim, pr\u00f3cz kwidzy\u0144skiego, kt\u00f3re ma swoje przedstawicielstwo, zdecydowa\u0142o si\u0119 zawiesi\u0107 wszelkie prace przygotowawcze do plebiscytu, dop\u00f3ki komisja mi\u0119dzysojusznicza nie da Polakom warunk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa i r\u00f3wnouprawnienia z Niemcami, do czego maj\u0105 prawo. W wywodach swoich, przyj\u0119tych jednog\u0142o\u015bnie, biuro o\u015bwiadcza, \u017ce jedynie rz\u0105d polski mo\u017ce je powo\u0142a\u0107 do pracy i dodaje, \u017ce przerwania dzia\u0142alno\u015bci nie nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 za strajk w stosunku do komisji, albo sabotowanie roboty plebiscytowej, lecz jest wywo\u0142ane przez karygodny brak bezpiecze\u0144stwa dla Polak\u00f3w na terenie plebiscytowym.\\nKrak\u00f3w, 10 maja 1920\\n[Na terenach plebiscytowych, \u201eCzas\u201d nr 111\/1920]\\n\u00a0\\nPpor. Mieczys\u0142aw Lepecki:\\nLudno\u015b\u0107 przechodzi\u0142a straszliwy kryzys g\u0142odowy. Twarze przechodni\u00f3w zdradza\u0142y niezwyk\u0142y stopie\u0144 wyczerpania i wyn\u0119dznienia, ubranie ich sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z \u0142achman\u00f3w i to \u0142achman\u00f3w brudnych. Przed nasz\u0105 intendentur\u0105 batalionow\u0105, w czasie wydawania chleba, gromadzi\u0142 si\u0119 zawsze wielki t\u0142um ludzi, obserwuj\u0105cy w milczeniu niezwyk\u0142y widok du\u017cej ilo\u015bci bia\u0142ego chleba. [...] Z g\u0142odem sz\u0142a w parze okropna demoralizacja. N\u0119dza zmusza\u0142a kobiety do handlowania swoim cia\u0142em, m\u0119\u017cczyzn do wszelkiego rodzaju szacherek i oszustw. [...]\\nWiadomo\u015b\u0107 o przyje\u017adzie [...] atamana Petlury przyj\u0119to z wielk\u0105 rado\u015bci\u0105. Wszyscy chcieli go zobaczy\u0107, wielu przypuszcza\u0142o, \u017ce jego przyjazd przyniesie im polepszenie losu. [...] Na wielkim placu, przy wspania\u0142ej cerkwi, zebra\u0142y si\u0119 nieprzejrzane t\u0142umy ludzi. [...] Petlura nadjecha\u0142 powozem, zaprz\u0119\u017conym w par\u0119 \u0142adnych koni, i zatrzyma\u0142 si\u0119 tu\u017c pod moim balkonem, przed kt\u00f3rym ustawione by\u0142y oddzia\u0142y wojska ukrai\u0144skiego, zorganizowane poprzednio w Polsce. [...]\\nBalkon, z kt\u00f3rego obserwowa\u0142em Petlur\u0119 i rewi\u0119, nale\u017ca\u0142 do jakiej\u015b rodziny \u017cydowskiej. Gospodarz domu, starszy jegomo\u015b\u0107, pokaza\u0142 mi poczt\u00f3wk\u0119, kolportowan\u0105 pod\u00f3wczas szeroko, z fotografiami Pi\u0142sudskiego i Petlury, pod kt\u00f3rymi widnia\u0142 napis po polsku i ukrai\u0144sku: \u201eBohaterowie narodowi\u201d. Pokazuj\u0105c mi j\u0105 gospodarz rzek\u0142:\\n\u2013 Dziwi mnie to, \u017ce Polacy pozwalaj\u0105 na jednej karcie umieszcza\u0107 podobizn\u0119 swojego Naczelnika Pa\u0144stwa z tym bandyt\u0105 \u2013 m\u00f3wi\u0105c to wskaza\u0142 na przemawiaj\u0105cego w\u0142a\u015bnie Petlur\u0119. [...] \u2013 M\u00f3g\u0142bym przytoczy\u0107 mn\u00f3stwo wypadk\u00f3w, gdy dawa\u0142 rozkazy swoim \u017co\u0142nierzom, jeszcze przed sojuszem z Polsk\u0105, aby urz\u0105dzali pogromy \u017byd\u00f3w.\\nKij\u00f3w, 10 maja 1920\\n[Mieczys\u0142aw Lepecki, W blaskach\u2026]\\n[caption id=\\\"attachment_2743\\\" align=\\\"alignnone\\\" width=\\\"1764\\\"] \u00a0[\/caption]\\n\u201eKurier Poranny\u201d z 10 maja 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nJuliusz Zdanowski (polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105, dzia\u0142acz gospodarczy):\\nLepiej by by\u0142o, \u017ceby\u015bmy si\u0119 mylili, a Pi\u0142sudski mia\u0142 racj\u0119, ale przecie\u017c wnioski tylko na rzetelnych faktach budowa\u0107 mo\u017cna. A realne fakty to: \u017ce tworzenie Ukrainy scala Rosj\u0119, \u017ce zwolennicy Ukrainy nie stworz\u0105 pomocnego nam pa\u0144stwa, \u017ce nie mamy si\u0142 na tak wielki front i tak wielki kraj, \u017ce nie mamy si\u0142 na tak\u0105 d\u0142ug\u0105 wojn\u0119. To s\u0105 wszystko pewniki. W\u015br\u00f3d okrzyku triumfu prasy belwederskiej, w\u015br\u00f3d hymn\u00f3w zachwytu nawet prasy francuskiej, trudno nam spe\u0142nia\u0107 dzisiaj rol\u0119 czarnowidz\u00f3w i kruk\u00f3w.\\nWarszawa, 11 maja 1920\u00a0\\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\\n\u00a0\\nSier\u017c. Jerzy Konrad Maciejewski (19 Pu\u0142k Piechoty) w dzienniku:\\n\u015apiewaj\u0105c, z butnie podniesionymi g\u0142owami, wkraczali\u015bmy do miasta. Z pocz\u0105tku ludno\u015b\u0107, s\u0105dz\u0105c, \u017ce to wchodzi oddzia\u0142 Wo\u0142y\u0144ca (okoliczny partyzant), pochowa\u0142a si\u0119 do piwnic i we wszelakich skrytkach, ale potem, s\u0142ysz\u0105c obcy \u015bpiew, w\u00a0ko\u0144cu skrycie obserwuj\u0105c regularne szeregi \u2013 wyleg\u0142a na ulice i\u00a0ju\u017c w\u00a0\u015br\u00f3dmie\u015bciu pocz\u0119\u0142a obrzuca\u0107 nas kwiatami, a\u00a0u\u00a0wielu os\u00f3b w\u00a0oczach dostrzeg\u0142em \u0142zy.\\nNie dziwota. Na dzisiejsz\u0105 noc naznaczona by\u0142a rze\u017a inteligencji, a\u00a0w\u0142a\u015bciwie miejscowych Polak\u00f3w. A\u00a0mo\u017ce nie tylko dlatego byli tak wzruszeni, mo\u017ce te kobiety i\u00a0ci starsi panowie to byli nasi, Polacy, co jak relikwi\u0119 przechowywali podobizn\u0119 Ko\u015bciuszki, a w noc wigilijn\u0105, pr\u00f3cz B\u00f3g si\u0119 rodzi, \u015bpiewali \u201ePrzejdziem Wis\u0142\u0119, przejdziem Wart\u0119\u201d. Ci, co nie spodziewali si\u0119 we snach nawet, aby polski \u017co\u0142nierz zbrojn\u0105 nog\u0105 depta\u0142 prastare dziedziny ojc\u00f3w swoich na wschodnich rubie\u017cach...\\nHajsyn (Podole), 12 maja 1920\\n[Jerzy Konrad Maciejewski, Zawadiaka. Dzienniki frontowe 1914\u20131920, Warszawa 2015]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zaku\u201d:\\nDziennik francuski \u201eTemps\u201d drukuje d\u0142ugi artyku\u0142, wychwalaj\u0105cy Polsk\u0119, kt\u00f3ra w nadzwyczajny spos\u00f3b spe\u0142nia sw\u00f3j program. Jak \u0141otyszom oddano Dyneburg, tak Pi\u0142sudski jest zdecydowany odda\u0107 Kij\u00f3w Ukrainie \u2013 pisze \u201eTemps\u201d. Pozostaj\u0105c wierna swoim zasadom, Polska ma prawo oczekiwa\u0107, by rz\u0105d jej uczestniczy\u0142 od tej chwili we wszystkich konferencjach poruszaj\u0105cych sprawy obchodz\u0105ce Polsk\u0119. W najbli\u017cszym czasie Polska domaga\u0107 si\u0119 b\u0119dzie dopuszczenia na konferencj\u0119 w Spa. Mo\u017ce liczy\u0107 na poparcie Francji.\\nKatowice, 13 maja 1920\\n[Wiadomo\u015bci polityczne. \u201eTemps\u201d o polityce polskiej na wschodzie, \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 108\/1920]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg\",\"width\":1575,\"height\":1146},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"8\u201314 maja 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"8\u201314 maja 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"8\u201314 maja 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-07-10T11:29:29+00:00","article_modified_time":"2020-07-10T11:32:55+00:00","og_image":[{"width":1575,"height":1146,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"14 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/","name":"8\u201314 maja 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web-300x218.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web-1024x745.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg","datePublished":"2020-07-10T11:29:29+02:00","dateModified":"2020-07-10T11:32:55+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-07-10","endDate":"2020-07-10","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.\n\u2042\n8\u201314 maja 1920\n8 maja rano wojska polskie i ukrai\u0144skie wkraczaj\u0105 do Kijowa. Powstaje tu rz\u0105d Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej atamana Semena Petlury. 9 maja odbywa si\u0119 polsko-ukrai\u0144ska defilada g\u0142\u00f3wn\u0105 kijowsk\u0105 arteri\u0105. Pa\u0144stwa zachodnie traktuj\u0105 polski triumf z rezerw\u0105 \u2013 premier Wielkiej Brytanii Lloyd George: \u201ePolacy maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do arogancji i powinni uwa\u017ca\u0107, by nie dosta\u0107 po \u0142bie\u201d. 11 maja Sowieci wydaj\u0105 dekret o \u201e\u015brodkach walki z ofensyw\u0105 polsk\u0105\u201d, wprowadzaj\u0105cy stan wojenny w 24 guberniach Rosji. Do Armii Czerwonej zg\u0142asza si\u0119 wielu komunist\u00f3w, w tym Polak\u00f3w, a sama akcja militarna Pi\u0142sudskiego nie zyskuje znacz\u0105cego poparcia w\u015br\u00f3d ludno\u015bci ukrai\u0144skiej. Oddzia\u0142y sowieckiego Frontu Zachodniego rozpoczynaj\u0105 ofensyw\u0119 na litewsko-bia\u0142oruskim odcinku frontu. \n\u00a0\nPpor. Mie\u00adczy\u00ads\u0142aw Le\u00adpec\u00adki (1 Dywizja Piechoty):\n1 pu\u0142k znaj\u00addo\u00adwa\u0142 si\u0119 od kil\u00adku dni w\u00a0dro\u00addze, zmie\u00adrza\u00adj\u0105c dniem i\u00a0no\u00adc\u0105 w\u00a0kie\u00adrun\u00adku Ki\u00adjo\u00adwa. Ju\u017c o\u00a0sz\u00f3stej ra\u00adno wkro\u00adczy\u00adli\u00ad\u015bmy do te\u00adgo mia\u00adsta. Po\u00admi\u00admo wcze\u00adsnej go\u00addzi\u00adny, Bi\u00adbi\u00adkow\u00adski bul\u00adwar, kt\u00f3rym szli\u00ad\u015bmy, prze\u00adpe\u0142\u00adnio\u00adny by\u0142 t\u0142u\u00admem lu\u00addzi, wi\u00adta\u00adj\u0105\u00adcych nas owa\u00adcyj\u00adnie. Ko\u00adbie\u00adty ob\u00adda\u00adrza\u00ad\u0142y nas kwia\u00adta\u00admi, a\u00a0po\u00adnie\u00adwa\u017c by\u0142 to czas kwit\u00adni\u0119\u00adcia bz\u00f3w, \u017co\u0142\u00adnie\u00adrze na\u00adsi wprost to\u00adn\u0119\u00adli w\u00a0po\u00adwo\u00addzi pi\u0119k\u00adnych li\u00adlio\u00adwych kwia\u00adt\u00f3w.\nKi\u00adj\u00f3w, 8 ma\u00adja 1920\n[Mieczys\u0142aw Lepecki, W blaskach wojny, Warszawa 1926]\n\u00a0\nZo\u00adfia Krau\u00adze (Polka, mieszkanka Kijowa):\nPrzy\u00adszed\u0142 do nas Cze\u00ads\u0142aw i\u00a0oznaj\u00admi\u0142, \u017ce woj\u00adsko pol\u00adskie jest w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie, \u017ce w\u0142a\u00ad\u015bnie id\u0105 Kre\u00adszcza\u00adti\u00adkiem, a\u00a0w\u0142a\u00addza bol\u00adsze\u00adwic\u00adka w\u00a0no\u00adcy opu\u00ad\u015bci\u00ad\u0142a Ki\u00adj\u00f3w. By\u00ad\u0142o to co\u015b tak nie\u00adwia\u00adry\u00adgod\u00adne\u00adgo, tak nie\u00adspo\u00addzie\u00adwa\u00adne\u00adgo, \u017ce nie mo\u00adg\u0142y\u00ad\u015bmy uwie\u00adrzy\u0107. \u017bad\u00adnych strza\u00ad\u0142\u00f3w nie by\u00ad\u0142o s\u0142y\u00adcha\u0107, nie by\u00ad\u0142o walk, nie wie\u00addzia\u00ad\u0142y\u00ad\u015bmy o\u00a0nad\u00adcho\u00addz\u0105\u00adcej do Ki\u00adjo\u00adwa ar\u00admii pol\u00adskiej. Pra\u00adsa o\u00a0tym nie pi\u00adsa\u00ad\u0142a, ra\u00addia je\u00adszcze nie by\u00ad\u0142o, podr\u00f3\u017ce utru\u00addnio\u00adne \u2013 \u017cy\u00ad\u0142y\u00ad\u015bmy od\u00adci\u0119\u00adte od re\u00adszty \u015bwia\u00adta... Ubra\u00ad\u0142am si\u0119 szyb\u00adko, wzi\u0119\u00ad\u0142am ze so\u00adb\u0105 c\u00f3recz\u00adk\u0119 i\u00a0po\u00adbie\u00adg\u0142y\u00ad\u015bmy w\u00a0stro\u00adn\u0119 Kre\u00adszcza\u00adti\u00adku. Zo\u00adba\u00adczy\u00ad\u0142am prze\u00adje\u017c\u00add\u017ca\u00adj\u0105\u00adce kon\u00adno woj\u00adsko pol\u00adskie z\u00a0orze\u0142\u00adka\u00admi na ro\u00adga\u00adtyw\u00adkach! Prze\u00adje\u017c\u00add\u017ca\u00ad\u0142o wol\u00adno.\nKi\u00adj\u00f3w, 8 ma\u00adja 1920\n[Zofia Krauze, Rzeki mojego \u017cycia. Wspomnienia, Krak\u00f3w 1979]\nKij\u00f3w, maj 1920.Wkroczenie wojsk polskich i ukrai\u0144skich do miasta.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\nAndrzej Konarski (ziemianin spod Kijowa):\nW\u00a0mia\u00adr\u0119 zbli\u00ad\u017ca\u00adnia si\u0119 do Kre\u00adszcza\u00adti\u00adku, g\u0142\u00f3w\u00adnej uli\u00adcy Ki\u00adjo\u00adwa \u2013 lu\u00addzi by\u00ad\u0142o co\u00adraz wi\u0119\u00adcej. Na cho\u00addni\u00adkach, na je\u00adz\u00addniach, w otwar\u00adtych oknach ka\u00admie\u00adnic. Na\u00adstr\u00f3j by\u0142 \u015bwi\u0105\u00adtecz\u00adny, twa\u00adrze we\u00adso\u00ad\u0142e, og\u00f3l\u00adne roz\u00admo\u00adwy i\u00a0okrzy\u00adki. Wie\u00adlu Po\u00adla\u00adk\u00f3w nio\u00ads\u0142o na\u00adr\u0119\u00adcza kwia\u00adt\u00f3w \u2013 wsz\u0119\u00addzie zre\u00adszt\u0105 do\u00admi\u00adno\u00adwa\u0142 j\u0119\u00adzyk pol\u00adski. [...]\nS\u0142y\u00adcha\u0107 by\u00ad\u0142o krzy\u00adki lu\u00addzi, r\u017ce\u00adnie ko\u00adni i\u00a0stu\u00adkot pod\u00adk\u00f3w o\u00a0bruk. Ob\u0142ok zbli\u00ad\u017ca\u0142 si\u0119 szyb\u00adko. Wi\u00adda\u0107 ju\u017c by\u00ad\u0142o wy\u00adra\u00ad\u017anie zbli\u00ad\u017ca\u00adj\u0105\u00adcych si\u0119 je\u017ad\u017a\u00adc\u00f3w. Ko\u00adnie sz\u0142y w\u00a0lu\u00ad\u017anym tr\u00f3j\u00adko\u00adwym szy\u00adku, na po\u00add\u00adnie\u00adsio\u00adnych w\u00a0g\u00f3r\u0119 lan\u00adcach fur\u00adko\u00adta\u00ad\u0142y ko\u00adlo\u00adro\u00adwe pro\u00adpor\u00adce. T\u0142um osza\u00adla\u0142. Deszcz kwia\u00adt\u00f3w le\u00adcia\u0142 z\u00a0bal\u00adko\u00adn\u00f3w, okien i\u00a0cho\u00addni\u00adk\u00f3w. Sy\u00adpa\u00ad\u0142y si\u0119 na u\u0142a\u0144\u00adskie g\u0142o\u00adwy i\u00a0\u0142by ko\u0144\u00adskie, tkwi\u00ad\u0142y na ostrzach lanc i\u00a0lu\u00adfach ka\u00adra\u00adbi\u00adn\u00f3w. S\u0142a\u00ad\u0142y si\u0119 ko\u00adlo\u00adro\u00adw\u0105 \u0142\u0105\u00adk\u0105 pod ko\u00adpy\u00adta\u00admi. Lu\u00addzie krzy\u00adcze\u00adli. Kto\u015b \u015bpie\u00adwa\u0142 Je\u00adszcze Pol\u00adska nie zgi\u00adn\u0119\u00ad\u0142a, kto\u015b in\u00adny War\u00adsza\u00adwian\u00adk\u0119. Wi\u00adwa\u00adty i\u00a0okrzy\u00adki mie\u00adsza\u00ad\u0142y si\u0119 z\u00a0g\u0142o\u00ad\u015bnym szlo\u00adchem ko\u00adbiet i\u00a0m\u0119\u017c\u00adczyzn.\nKi\u00adj\u00f3w, 8 ma\u00adja 1920\n[Andrzej Konarski, Wspomnienia, Archiwum O\u015brodka KARTA, AW II\/2698]\n\u00a0\nMjr Ta\u00adde\u00adusz Ku\u00adtrze\u00adba (szef sztabu 3 Armii):\nOdby\u0142 si\u0119 prze\u00admarsz przez Ki\u00adj\u00f3w wszy\u00adst\u00adkich wojsk skie\u00adro\u00adwa\u00adnych na front dla ob\u00adsa\u00addy li\u00adnii obron\u00adnych oraz do odwo\u00addu. Prze\u00admarsz po\u00ad\u0142\u0105\u00adczo\u00adno z\u00a0de\u00adfi\u00adla\u00add\u0105 w\u00a0\u015brod\u00adku mia\u00adsta, kt\u00f3r\u0105 przyj\u00admo\u00adwa\u0142 do\u00adw\u00f3d\u00adca gru\u00adpy ope\u00adra\u00adcyj\u00adnej, ge\u00adne\u00adra\u0142 Rydz-\u015ami\u00adg\u0142y. De\u00adfi\u00adla\u00adda wy\u00adpa\u00add\u0142a zna\u00adko\u00admi\u00adcie.\nKi\u00adj\u00f3w, 9 ma\u00adja 1920\n[Tadeusz Kutrzeba, Wyprawa kijowska 1920 roku, Warszawa 1937]\n\u00a0\nAndrzej Konarski:\nEn\u00adtu\u00adzjazm by\u0142 ogrom\u00adny. Zn\u00f3w deszcz kwia\u00adt\u00f3w. Okrzy\u00adki ra\u00addo\u00ad\u015bci i\u00a0za\u00adchwy\u00adtu. Na\u00adprze\u00adciw\u00adko nas, pod ho\u00adte\u00adlem, sta\u00ad\u0142y dwie gra\u00adj\u0105\u00adce na zmia\u00adn\u0119 orkie\u00adstry woj\u00adsko\u00adwe. Po dru\u00adgiej stro\u00adnie, na usta\u00adwio\u00adnej pro\u00adwi\u00adzo\u00adrycz\u00adnie try\u00adbu\u00adnie, sta\u00adli wy\u00ad\u017csi ofi\u00adce\u00adro\u00adwie odbie\u00adra\u00adj\u0105\u00adcy de\u00adfi\u00adla\u00add\u0119: ge\u00adne\u00adra\u0142 Rydz-\u015ami\u00adg\u0142y w\u00a0oto\u00adcze\u00adniu szta\u00adbu.\nNie\u00adko\u0144\u00adcz\u0105\u00adca si\u0119 licz\u00adba prze\u00adp\u0142y\u00adwa\u00adj\u0105\u00adcych przez Kre\u00adszcza\u00adtik od\u00addzia\u00ad\u0142\u00f3w ro\u00adbi\u00ad\u0142a po pro\u00adstu oszo\u0142a\u00admia\u00adj\u0105\u00adce wra\u00ad\u017ce\u00adnie. Ile\u017c mu\u00adsia\u00ad\u0142o by\u0107 tych wojsk, je\u00ad\u015bli w\u00a0sa\u00admej de\u00adfi\u00adla\u00addzie bra\u00ad\u0142o udzia\u0142 ty\u00adle od\u00addzia\u00ad\u0142\u00f3w! Do\u00adpie\u00adro po\u00adtem, ju\u017c w\u00a0dro\u00addze do War\u00adsza\u00adwy, do\u00adwie\u00addzia\u00ad\u0142em si\u0119, \u017ce ca\u00ad\u0142a de\u00adfi\u00adla\u00adda by\u00ad\u0142a tri\u00adkiem pro\u00adpa\u00adgan\u00addo\u00adwo-stra\u00adte\u00adgicz\u00adnym. Ca\u00ad\u0142y rajd przez Ukra\u00adi\u00adn\u0119 \u2013 maj\u00adster\u00adsztyk pod wzgl\u0119\u00addem sztu\u00adki woj\u00adsko\u00adwej \u2013 wy\u00adko\u00adna\u00adny by\u0142 \u017ca\u00ad\u0142o\u00ad\u015bnie sk\u0105\u00adp\u0105 ilo\u00ad\u015bci\u0105 woj\u00adska. W\u00a0ki\u00adjow\u00adskiej de\u00adfi\u00adla\u00addzie \u201enieko\u0144\u00adcz\u0105\u00adce si\u0119 od\u00addzia\u00ad\u0142y\u201d, po przej\u00ad\u015bciu Kre\u00adszcza\u00adti\u00adku, ws\u0105\u00adcza\u00ad\u0142y si\u0119 w\u00a0bocz\u00adne uli\u00adce, prze\u00adgru\u00adpo\u00adwy\u00adwa\u00ad\u0142y si\u0119 i\u00a0do\u00adko\u00adny\u00adwa\u00ad\u0142y po\u00adnow\u00adnie de\u00adfi\u00adla\u00addo\u00adwe\u00adgo prze\u00admar\u00adszu.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\nKi\u00adj\u00f3w, 9 ma\u00adja 1920\n[Andrzej Konarski, Wspomnienia\u2026]\n\u00a0\nHenryk J\u00f3zewski (wiceminister spraw wewn\u0119trznych w rz\u0105dzie Petlury):\nUda\u00ad\u0142em si\u0119 z\u00a0po\u00adle\u00adce\u00adnia ata\u00adma\u00adna Pe\u00adtlu\u00adry do Ki\u00adjo\u00adwa. Mia\u00ad\u0142em w\u00a0imie\u00adniu rz\u0105\u00addu Ukra\u00adi\u0144\u00adskiej Re\u00adpu\u00adbli\u00adki Lu\u00addo\u00adwej prze\u00adj\u0105\u0107 w\u0142a\u00addz\u0119 nad mia\u00adstem z r\u0105k gen. Ry\u00addza-\u015ami\u00adg\u0142e\u00adgo i mia\u00adno\u00adwa\u0107 ukrai\u0144\u00adskie\u00adgo ko\u00admi\u00adsa\u00adrza Ki\u00adjo\u00adwa.\nSy\u00adtu\u00ada\u00adcja by\u00ad\u0142a do\u015b\u0107 ory\u00adgi\u00adnal\u00adna, a\u00a0na\u00adwet w\u00a0pew\u00adnym sen\u00adsie nie\u00adsa\u00admo\u00adwi\u00adta. Zna\u00adny pol\u00adskie\u00admu spo\u00ad\u0142e\u00adcze\u0144\u00adstwu Hen\u00adryk J\u00f3zew\u00adski, ki\u00adjo\u00adwia\u00adnin z uro\u00addze\u00adnia, dzia\u00ad\u0142acz spo\u00ad\u0142ecz\u00adny, pre\u00adzes \u201eFilarecji\u201d, mu\u00adzyk i wsp\u00f3\u0142\u00adtw\u00f3r\u00adca pol\u00adskie\u00adgo te\u00ada\u00adtru \u201eStu\u00addya\u201d \u2013 zja\u00adwia si\u0119 w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie ja\u00adko minister ukra\u00adi\u0144\u00adski i\u00a0po\u00adwo\u00ad\u0142u\u00adje ukra\u00adi\u0144\u00adsk\u0105 ad\u00admi\u00adni\u00adstra\u00adcj\u0119.\n[...] Po\u00adwszech\u00adny na\u00adstr\u00f3j by\u0142 o\u017cy\u00adwio\u00adny i we\u00adso\u00ad\u0142y. Ki\u00adjo\u00adwian\u00adki ta\u0144\u00adczy\u00ad\u0142y z pol\u00adski\u00admi \u017co\u0142nierzami na skwe\u00adrach i\u00a0pla\u00adcy\u00adkach. Te\u00adgo Ki\u00adj\u00f3w je\u00adszcze nie wi\u00addzia\u0142, po\u00admi\u00admo \u017ce nie\u00adjed\u00adna ar\u00admia przez to mia\u00adsto ma\u00adsze\u00adro\u00adwa\u00ad\u0142a. Na\u00adwet \u017co\u0142\u00adnie\u00adrze ukra\u00adi\u0144\u00adscy nie mie\u00adli ta\u00adkie\u00adgo po\u00adwo\u00addze\u00adnia.\nKi\u00adj\u00f3w\n[Henryk J\u00f3zewski, \u017bycie konspirowane, \u201eKarta\u201d nr 5, 1991]\nKij\u00f3w, maj 1920.Defilada wojsk polskich ulic\u0105 Wielk\u0105 W\u0142odzimiersk\u0105.Fot. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie\nZ artyku\u0142u w \u201eGazecie Podhala\u0144skiej\u201d:\nWra\u017cenie zwyci\u0119stwa jest w ca\u0142ej Europie wielkie. Rzecz prosta, \u017ce jeszcze zawsze nie z tym si\u0119 licz\u0105, kt\u00f3ry jest s\u0142aby, ale z tym, kt\u00f3ry jest silny i nie daje si\u0119 pokona\u0107. Najbardziej bol\u0105 nasze zwyci\u0119stwa Czech\u00f3w i Prusak\u00f3w; ostatni jawnie pomagaj\u0105 Rosjanom przeciw Polsce. Czesi za\u015b obawiaj\u0105 si\u0119, \u017ce po zawarciu pokoju z Rosj\u0105, Polska nie zapomni o ich post\u0119powaniu na obszarach plebiscytowych. Wreszcie og\u0142oszenie niepodleg\u0142ej Ukrainy przez Polsk\u0119 psuje czeskie plany; chcieli bowiem Czesi mie\u0107 przez Ukrain\u0119 korytarz do Rosji i w ten spos\u00f3b okr\u0105\u017cy\u0107 Polsk\u0119 ze wszystkich stron. Polityka polska niweczy ich zbrodnicze zamiary.\nNowy Targ, 9 maja 1920\n[Zwyci\u0119stwa na Ukrainie, \u201eGazeta Podhala\u0144ska\u201d nr 19\/1920]\n\u00a0\nZ artyku\u0142u w \u201eCzasie\u201d: \nNa Warmii i Mazurach po\u0142o\u017cenie bez wyj\u015bcia. Przed trzema tygodniami po pogromie, jaki mia\u0142 miejsce na ca\u0142ym terenie plebiscytowym, biuro informacyjne rad ludowych i zwi\u0105zk\u00f3w ludowych mazurskich po d\u0142ugich naradach i powa\u017cnym rozpatrzeniu kwestii przysz\u0142o do przekonania, \u017ce wszelka praca plebiscytowa dla Polak\u00f3w jest uniemo\u017cliwiona. Biuro informacyjne, kt\u00f3re jest uznane przez wszystkie w\u0142adze na terenie plebiscytowym mazurskim i warmi\u0144skim, pr\u00f3cz kwidzy\u0144skiego, kt\u00f3re ma swoje przedstawicielstwo, zdecydowa\u0142o si\u0119 zawiesi\u0107 wszelkie prace przygotowawcze do plebiscytu, dop\u00f3ki komisja mi\u0119dzysojusznicza nie da Polakom warunk\u00f3w bezpiecze\u0144stwa i r\u00f3wnouprawnienia z Niemcami, do czego maj\u0105 prawo. W wywodach swoich, przyj\u0119tych jednog\u0142o\u015bnie, biuro o\u015bwiadcza, \u017ce jedynie rz\u0105d polski mo\u017ce je powo\u0142a\u0107 do pracy i dodaje, \u017ce przerwania dzia\u0142alno\u015bci nie nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 za strajk w stosunku do komisji, albo sabotowanie roboty plebiscytowej, lecz jest wywo\u0142ane przez karygodny brak bezpiecze\u0144stwa dla Polak\u00f3w na terenie plebiscytowym.\nKrak\u00f3w, 10 maja 1920\n[Na terenach plebiscytowych, \u201eCzas\u201d nr 111\/1920]\n\u00a0\nPpor. Mieczys\u0142aw Lepecki:\nLudno\u015b\u0107 przechodzi\u0142a straszliwy kryzys g\u0142odowy. Twarze przechodni\u00f3w zdradza\u0142y niezwyk\u0142y stopie\u0144 wyczerpania i wyn\u0119dznienia, ubranie ich sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z \u0142achman\u00f3w i to \u0142achman\u00f3w brudnych. Przed nasz\u0105 intendentur\u0105 batalionow\u0105, w czasie wydawania chleba, gromadzi\u0142 si\u0119 zawsze wielki t\u0142um ludzi, obserwuj\u0105cy w milczeniu niezwyk\u0142y widok du\u017cej ilo\u015bci bia\u0142ego chleba. [...] Z g\u0142odem sz\u0142a w parze okropna demoralizacja. N\u0119dza zmusza\u0142a kobiety do handlowania swoim cia\u0142em, m\u0119\u017cczyzn do wszelkiego rodzaju szacherek i oszustw. [...]\nWiadomo\u015b\u0107 o przyje\u017adzie [...] atamana Petlury przyj\u0119to z wielk\u0105 rado\u015bci\u0105. Wszyscy chcieli go zobaczy\u0107, wielu przypuszcza\u0142o, \u017ce jego przyjazd przyniesie im polepszenie losu. [...] Na wielkim placu, przy wspania\u0142ej cerkwi, zebra\u0142y si\u0119 nieprzejrzane t\u0142umy ludzi. [...] Petlura nadjecha\u0142 powozem, zaprz\u0119\u017conym w par\u0119 \u0142adnych koni, i zatrzyma\u0142 si\u0119 tu\u017c pod moim balkonem, przed kt\u00f3rym ustawione by\u0142y oddzia\u0142y wojska ukrai\u0144skiego, zorganizowane poprzednio w Polsce. [...]\nBalkon, z kt\u00f3rego obserwowa\u0142em Petlur\u0119 i rewi\u0119, nale\u017ca\u0142 do jakiej\u015b rodziny \u017cydowskiej. Gospodarz domu, starszy jegomo\u015b\u0107, pokaza\u0142 mi poczt\u00f3wk\u0119, kolportowan\u0105 pod\u00f3wczas szeroko, z fotografiami Pi\u0142sudskiego i Petlury, pod kt\u00f3rymi widnia\u0142 napis po polsku i ukrai\u0144sku: \u201eBohaterowie narodowi\u201d. Pokazuj\u0105c mi j\u0105 gospodarz rzek\u0142:\n\u2013 Dziwi mnie to, \u017ce Polacy pozwalaj\u0105 na jednej karcie umieszcza\u0107 podobizn\u0119 swojego Naczelnika Pa\u0144stwa z tym bandyt\u0105 \u2013 m\u00f3wi\u0105c to wskaza\u0142 na przemawiaj\u0105cego w\u0142a\u015bnie Petlur\u0119. [...] \u2013 M\u00f3g\u0142bym przytoczy\u0107 mn\u00f3stwo wypadk\u00f3w, gdy dawa\u0142 rozkazy swoim \u017co\u0142nierzom, jeszcze przed sojuszem z Polsk\u0105, aby urz\u0105dzali pogromy \u017byd\u00f3w.\nKij\u00f3w, 10 maja 1920\n[Mieczys\u0142aw Lepecki, W blaskach\u2026]\n[caption id=\"attachment_2743\" align=\"alignnone\" width=\"1764\"] \u00a0[\/caption]\n\u201eKurier Poranny\u201d z 10 maja 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nJuliusz Zdanowski (polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105, dzia\u0142acz gospodarczy):\nLepiej by by\u0142o, \u017ceby\u015bmy si\u0119 mylili, a Pi\u0142sudski mia\u0142 racj\u0119, ale przecie\u017c wnioski tylko na rzetelnych faktach budowa\u0107 mo\u017cna. A realne fakty to: \u017ce tworzenie Ukrainy scala Rosj\u0119, \u017ce zwolennicy Ukrainy nie stworz\u0105 pomocnego nam pa\u0144stwa, \u017ce nie mamy si\u0142 na tak wielki front i tak wielki kraj, \u017ce nie mamy si\u0142 na tak\u0105 d\u0142ug\u0105 wojn\u0119. To s\u0105 wszystko pewniki. W\u015br\u00f3d okrzyku triumfu prasy belwederskiej, w\u015br\u00f3d hymn\u00f3w zachwytu nawet prasy francuskiej, trudno nam spe\u0142nia\u0107 dzisiaj rol\u0119 czarnowidz\u00f3w i kruk\u00f3w.\nWarszawa, 11 maja 1920\u00a0\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\n\u00a0\nSier\u017c. Jerzy Konrad Maciejewski (19 Pu\u0142k Piechoty) w dzienniku:\n\u015apiewaj\u0105c, z butnie podniesionymi g\u0142owami, wkraczali\u015bmy do miasta. Z pocz\u0105tku ludno\u015b\u0107, s\u0105dz\u0105c, \u017ce to wchodzi oddzia\u0142 Wo\u0142y\u0144ca (okoliczny partyzant), pochowa\u0142a si\u0119 do piwnic i we wszelakich skrytkach, ale potem, s\u0142ysz\u0105c obcy \u015bpiew, w\u00a0ko\u0144cu skrycie obserwuj\u0105c regularne szeregi \u2013 wyleg\u0142a na ulice i\u00a0ju\u017c w\u00a0\u015br\u00f3dmie\u015bciu pocz\u0119\u0142a obrzuca\u0107 nas kwiatami, a\u00a0u\u00a0wielu os\u00f3b w\u00a0oczach dostrzeg\u0142em \u0142zy.\nNie dziwota. Na dzisiejsz\u0105 noc naznaczona by\u0142a rze\u017a inteligencji, a\u00a0w\u0142a\u015bciwie miejscowych Polak\u00f3w. A\u00a0mo\u017ce nie tylko dlatego byli tak wzruszeni, mo\u017ce te kobiety i\u00a0ci starsi panowie to byli nasi, Polacy, co jak relikwi\u0119 przechowywali podobizn\u0119 Ko\u015bciuszki, a w noc wigilijn\u0105, pr\u00f3cz B\u00f3g si\u0119 rodzi, \u015bpiewali \u201ePrzejdziem Wis\u0142\u0119, przejdziem Wart\u0119\u201d. Ci, co nie spodziewali si\u0119 we snach nawet, aby polski \u017co\u0142nierz zbrojn\u0105 nog\u0105 depta\u0142 prastare dziedziny ojc\u00f3w swoich na wschodnich rubie\u017cach...\nHajsyn (Podole), 12 maja 1920\n[Jerzy Konrad Maciejewski, Zawadiaka. Dzienniki frontowe 1914\u20131920, Warszawa 2015]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zaku\u201d:\nDziennik francuski \u201eTemps\u201d drukuje d\u0142ugi artyku\u0142, wychwalaj\u0105cy Polsk\u0119, kt\u00f3ra w nadzwyczajny spos\u00f3b spe\u0142nia sw\u00f3j program. Jak \u0141otyszom oddano Dyneburg, tak Pi\u0142sudski jest zdecydowany odda\u0107 Kij\u00f3w Ukrainie \u2013 pisze \u201eTemps\u201d. Pozostaj\u0105c wierna swoim zasadom, Polska ma prawo oczekiwa\u0107, by rz\u0105d jej uczestniczy\u0142 od tej chwili we wszystkich konferencjach poruszaj\u0105cych sprawy obchodz\u0105ce Polsk\u0119. W najbli\u017cszym czasie Polska domaga\u0107 si\u0119 b\u0119dzie dopuszczenia na konferencj\u0119 w Spa. Mo\u017ce liczy\u0107 na poparcie Francji.\nKatowice, 13 maja 1920\n[Wiadomo\u015bci polityczne. \u201eTemps\u201d o polityce polskiej na wschodzie, \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 108\/1920]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/MWP_teczka-8-56-defilada-w-Kijowie-nr-inw-26117-11_web.jpg","width":1575,"height":1146},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/10\/8-14-maja-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"8\u201314 maja 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2748","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2748"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2748\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2749,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2748\/revisions\/2749"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2742"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2748"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2748"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2748"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}