{"id":2768,"date":"2020-07-14T10:34:16","date_gmt":"2020-07-14T08:34:16","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=2768"},"modified":"2020-07-14T12:47:19","modified_gmt":"2020-07-14T10:47:19","slug":"8-14-maja-1920-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/","title":{"rendered":"15\u201321 maja 1920"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0<\/strong>O\u015brodek KARTA<\/strong><\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0<\/strong>Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/strong><\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

15\u201321 maja 1920<\/strong><\/p>\n

Sowieci od po\u0142owy maja czyni\u0105 intensywne przygotowania do kontrofensywy na Ukrainie oraz decyduj\u0105cych dzia\u0142a\u0144 na Bia\u0142orusi. 16 maja sowiecka 12 Armia rozpoczyna dzia\u0142ania zaczepne. W\u00f3dz Naczelny, J\u00f3zef Pi\u0142sudski, 17 maja wydaje dyrektyw\u0119 o utworzeniu Frontu P\u00f3\u0142nocnego, a nast\u0119pnego dnia przyje\u017cd\u017ca do Warszawy, gdzie witany jest \u2013 przez w\u0142adze polityczne i spo\u0142ecze\u0144stwo \u2013 jako wielki strateg i heroiczny zwyci\u0119zca. W ko\u015bciele \u015bw. Aleksandra odbywa si\u0119 specjalna msza na jego cze\u015b\u0107. W tych dniach na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim nast\u0119puje eskalacja wzajemnej polsko-czeskiej agresji, maj\u0105ca zastraszy\u0107 przeciwnika przed planowanym plebiscytem, kt\u00f3rego celem by\u0142oby rozstrzygni\u0119cie sporu terytorialnego mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Czechos\u0142owacj\u0105.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ofensywa rosyjska na Bia\u0142ejrusi, maj-czerwiec 1920.
[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowe<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eRobotniku\u201d:<\/strong><\/p>\n

Wieczorem po zako\u0144czeniu obrad zjazdowych [w Warszawie], agenci policji tajnej przy pomocy milicji aresztowali 14 os\u00f3b, wychodz\u0105cych za zjazdu [zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych]. Ca\u0142a ta policyjna akcja jest bezprawiem i gwa\u0142tem. Aresztowano uczestnik\u00f3w legalnego zjazdu zawodowego, aresztowano bez \u017cadnych motyw\u00f3w prawnych, bez \u017cadnych nawet formalno\u015bci prawnych. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce chodzi\u0142o tu o komunist\u00f3w, kt\u00f3rych rozpoznawa\u0142o oko policyjne, przy czym kilku naszych towarzyszy [socjalist\u00f3w z PPS] wzi\u0119to za komunist\u00f3w. Ale na jakiej to podstawie aresztuje si\u0119 komunist\u00f3w za uczestnictwo w zje\u017adzie zawodowym? [\u2026]<\/p>\n

Nasi towarzysze ostro \u015bcierali si\u0119 z komunistami \u2013 zjazd zawodowy stwierdzi\u0142 raz jeszcze, \u017ce zdrowa my\u015bl socjalistyczna coraz bardziej wypiera komunizm z ruchu robotniczego. A oto bezmy\u015blno\u015b\u0107 policyjna i wprost bezmierna wedle carskich wzor\u00f3w samowola policyjna z komunist\u00f3w robi \u201em\u0119czennik\u00f3w\u201d. Przeciw tego rodzaju dzikim represjom og\u00f3\u0142 robotniczy, bez wzgl\u0119du na przekonania i stanowisko polityczne, najostrzej protestuje.<\/p>\n

Warszawa, 15 maja 1920<\/p>\n

[\u201eRobotnik\u201d nr 181\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Por. Aleksander Mazaraki <\/strong>(cz\u0142onek Wojskowej Misji Ja\u00adpo\u0144\u00adskiej) w ra\u00adpor\u00adcie z podr\u00f3\u017cy na front:<\/strong><\/p>\n

Bol\u00adsze\u00adwi\u00adcy po za\u00adj\u0119\u00adciu \u017by\u00adto\u00admie\u00adrza przez Woj\u00adsko Polskie nie by\u00adli pew\u00adni po\u00adwo\u00addze\u00adnia na pra\u00adwej [zachodniej] stro\u00adnie Dnie\u00adpru. W\u00a0ci\u0105\u00adgu ty\u00adgo\u00addnia ewa\u00adku\u00ado\u00adwa\u00adli Ki\u00adj\u00f3w, wy\u00adwo\u00ad\u017c\u0105c co si\u0119 da i\u00a0za\u00adcie\u00adra\u00adj\u0105c wszel\u00adkie \u015bla\u00addy swych zbro\u00addni. Pro\u00adjek\u00adto\u00adwa\u00adne wy\u00adwie\u00adzie\u00adnie uczen\u00adnic sz\u00f3stej i\u00a0si\u00f3d\u00admej kla\u00adsy za Dniepr nie do\u00adsz\u0142o do skut\u00adku. W\u00a0cze\u00adre\u00adzwy\u00adczaj\u00adkach i\u00a0piw\u00adni\u00adcach, w\u00a0kt\u00f3rych m\u0119\u00adczo\u00adno i\u00a0roz\u00adstrze\u00adli\u00adwa\u00adno ska\u00adza\u00adnych, pod\u0142o\u00adgi s\u0105 za\u00adsypa\u00adne tro\u00adci\u00adna\u00admi, a\u00a0\u015bcia\u00adny po\u00adbie\u00adlo\u00adno. Po\u00adnie\u00adwa\u017c ro\u00adbo\u00adta odby\u00adwa\u00ad\u0142a si\u0119 z\u00a0wiel\u00adkim po\u00ad\u015bpie\u00adchem, nie zdo\u00ad\u0142a\u00adno usu\u00adn\u0105\u0107 wszy\u00adst\u00adkie\u00adgo. \u015ala\u00addy krwi na \u015bcia\u00adnach i\u00a0m\u00f3zgu na su\u00adfi\u00adtach wi\u00addnie\u00adj\u0105 do\u00adk\u0142a\u00addnie. Bol\u00adsze\u00adwi\u00adcy ucho\u00addz\u0105c z\u00a0Ki\u00adjo\u00adwa za\u00adbra\u00adli oko\u00ad\u0142o trzy\u00adstu za\u00adk\u0142a\u00addni\u00adk\u00f3w, z\u00a0kt\u00f3rych na czer\u00adni\u00adhow\u00adsk\u0105 stro\u00adn\u0119 prze\u00adwie\u00ad\u017ali tyl\u00adko stu pi\u0119\u0107\u00addzie\u00adsi\u0119\u00adciu. Re\u00adszt\u0119 za\u015b za\u00admor\u00addo\u00adwa\u00adno w Ki\u00adjo\u00adwie, a tru\u00adpy wy\u00adwie\u00adzio\u00adno no\u00adc\u0105 i po\u00adta\u00adje\u00admnie po\u00adcho\u00adwa\u00adno. [\u2026]<\/p>\n

Przed za\u00adj\u0119\u00adciem Ki\u00adjo\u00adwa przez woj\u00adska pol\u00adskie prze\u00adsz\u0142o przez te\u00adatr ana\u00adto\u00admicz\u00adny [niszczenie cia\u0142a] dwie\u00ad\u015bcie tru\u00adp\u00f3w, roz\u00adstrze\u00adla\u00adnych w\u00a0g\u0142o\u00adw\u0119 z\u00a0ty\u00ad\u0142u. Tru\u00adpy te po\u00adcho\u00adwa\u00adne s\u0105 na cmen\u00adta\u00adrzu \u0141u\u00adkja\u00adnow\u00adskim. Ile za\u015b ofiar pa\u00add\u0142o po\u00adza tym, po\u00adwie\u00addzie\u0107 trud\u00adno, po\u00adnie\u00adwa\u017c bol\u00adsze\u00adwi\u00adcy spi\u00adja\u00adj\u0105c wo\u00ad\u017ani\u00adc\u00f3w wy\u00adwo\u00adzi\u00adli tru\u00adpy no\u00adca\u00admi, nie wia\u00addo\u00admo w\u00a0kt\u00f3r\u0105 stro\u00adn\u0119.<\/p>\n

Kij\u00f3w, 17 ma\u00adja 1920<\/p>\n

[Sprawozdanie z odbytej z Szefem Wojskowej Misji Japo\u0144skiej drogi na front Kapitana Yamawaki<\/em>, Instytut Polski i Muzeum Sikorskiego w Londynie, A I 14\/4]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ulotka z okresu plebiscytu na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Niko\u0142aj Mura\u0142ow <\/strong>(cz\u0142onek bolszewickiej Rady Wojskowo-Rewolucyjnej 12 Armii) w raporcie:<\/strong><\/p>\n

Nie tylko Prawy Brzeg [Dniepru], ale te\u017c gubernia po\u0142tawska i cz\u0119\u015b\u0107 czernihowskiej s\u0105 niby wrz\u0105cy kocio\u0142, gdzie k\u0142\u0119bi\u0105 si\u0119 bandyci, podpuszczani przez agent\u00f3w Petlury, Denikina i Polak\u00f3w. […] Ukraina nie wierzy nikomu, nie szanuje \u017cadnej w\u0142adzy. Uszanuje tego i podporz\u0105dkuje si\u0119 temu, kto ma pot\u0119\u017cn\u0105 organizacj\u0119 wojskow\u0105 i dobr\u0105 administracj\u0119. Ukrain\u0119 trzeba pozbawi\u0107 si\u0142, zgnie\u015b\u0107, wyniszczy\u0107 bandyckich mieszka\u0144c\u00f3w. To\u00a0niewdzi\u0119czne zadanie powinni wykona\u0107 polscy panowie i Petlura. Wtedy Ukraina b\u0119dzie sk\u0142onna nas zaakceptowa\u0107 […].<\/p>\n

Z ankiety przeprowadzonej w\u015br\u00f3d polskich je\u0144c\u00f3w wojennych w celu poznania ich nastroj\u00f3w oraz stopnia \u015bwiadomo\u015bci rewolucyjnej wy\u0142ania si\u0119 wyra\u017any obraz narodowego entuzjazmu, kt\u00f3ry ogarnia i polskiego ch\u0142opa, i polskiego robotnika.<\/p>\n

Na przyk\u0142ad legionista 44 pu\u0142ku \u2013 robotnik, \u015blusarz z Warszawy. Ma 23 lata, narodowo\u015b\u0107 \u2013 polski \u017byd. Jest\u00a0przekonany, \u017ce walczy za ojczyzn\u0119, \u017ce Pi\u0142sudski jest wielkim dobroczy\u0144c\u0105, a my kacapy jeste\u015bmy ciemi\u0119\u017ccami, grabie\u017ccami. […] Taka jest piechota, a kawaleria \u2013 jeszcze bardziej szowinistyczna. Bij\u0105 si\u0119 \u015bwietnie. Oczywi\u015bcie, nasi bij\u0105 si\u0119 lepiej, ale naszych jest mniej, \u017ale s\u0105 obuci, niedobrze ubrani, ostatnio strasznie \u017ali na ch\u0142opa, zastraszeni przez niego, mimo woli zdenerwowani. Obserwuj\u0105 ty\u0142y, gdzie stale podejrzewaj\u0105 zasadzk\u0119, pu\u0142apk\u0119 przygotowan\u0105 przez ch\u0142op\u00f3w. Takie s\u0105 fakty. \u00a0<\/p>\n

[…] Polska armia jest silna liczebnie, wspaniale wyposa\u017cona w sprz\u0119t, ma \u015bwietnych dow\u00f3dc\u00f3w, stosuje niemieck\u0105 taktyk\u0119 okopywania si\u0119, umacniania pozycji [\u2026]. Tej armii trzeba przeciwstawi\u0107 si\u0142\u0119 podobn\u0105 liczebnie, tj. nie mniej ni\u017c 100 tysi\u0119cy bagnet\u00f3w. Ale Armia Czerwona to armia z\u017ceranych przez wszy bosych oberwa\u0144c\u00f3w, a to obni\u017ca zdolno\u015b\u0107 bojow\u0105 o 50 procent.<\/p>\n

17 maja 1920<\/p>\n

[Polsko-sowietskaja wojna 1919\u20131920<\/em>, Moskwa 1994, t\u0142um. Dorota Pazio]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mi\u00adcha\u0142 Kos\u00adsa\u00adkow\u00adski <\/strong>(dyplomata, zast\u0119pca komisarza generalnego Zarz\u0105du Cywilnego Ziem Wschodnich): <\/strong><\/p>\n

Po\u00adwr\u00f3ci\u0142 do War\u00adsza\u00adwy z Ki\u00adjo\u00adwa Pi\u0142\u00adsud\u00adski. Ze\u00adbra\u0142 si\u0119 rz\u0105d na sta\u00adcji, by po\u00adwi\u00adta\u0107 zwy\u00adci\u0119z\u00adc\u0119. Dziw\u00adnie mi by\u00ad\u0142o. Mia\u00ad\u0142em w\u00a0ser\u00adcu \u017cy\u00adwe uczu\u00adcie wdzi\u0119cz\u00adno\u00ad\u015bci i uzna\u00adnia dla te\u00adgo cz\u0142o\u00adwie\u00adka, kt\u00f3ry o\u017cy\u00adwi\u0142 tra\u00addy\u00adcje Kir\u00adchol\u00admu i\u00a0Wie\u00addnia. Od\u00adczu\u00ad\u0142em wra\u00ad\u017ce\u00adnie sil\u00adne, gdy wy\u00adsia\u00adda\u0142 z\u00a0wa\u00adgo\u00adnu pod d\u017awi\u0119\u00adki hym\u00adnu Bo\u00ad\u017ce, co\u015b Pol\u00adsk\u0119<\/em>.<\/p>\n

Ale oto prze\u00adm\u00f3wi\u0142 pre\u00adzes mi\u00adni\u00adstr\u00f3w [Leopold] Skul\u00adski zdaw\u00adko\u00adwo, zim\u00adno, mo\u00adno\u00adton\u00adnym g\u0142o\u00adsem, wie\u00addz\u0105c, \u017ce prze\u00adm\u00f3wie\u00adnie je\u00adgo czy\u00adta\u0107 b\u0119\u00addzie kraj ca\u00ad\u0142y, wi\u0119c… nie trze\u00adba ni\u00adko\u00adgo ura\u00adzi\u0107. Na\u00adwet nie zdj\u0105\u0142 na po\u00adwi\u00adta\u00adnie fil\u00adco\u00adwe\u00adgo ka\u00adpe\u00adlu\u00adsi\u00adka, pod\u00adczas gdy my, ca\u00ad\u0142y rz\u0105d w\u00a0kom\u00adple\u00adcie, wi\u00adce\u00admi\u00adni\u00adstro\u00adwie i\u00a0sze\u00adfo\u00adwie sek\u00adcji, sta\u00adli\u00ad\u015bmy z czar\u00adny\u00admi, sztyw\u00adny\u00admi ka\u00adpe\u00adlu\u00adsza\u00admi w r\u0119\u00adku, pod\u00adczas gdy gru\u00adpa kil\u00adku\u00adna\u00adstu ge\u00adne\u00adra\u00ad\u0142\u00f3w pol\u00adskich, kil\u00adku\u00adna\u00adstu po\u00ads\u0142\u00f3w kra\u00adj\u00f3w ob\u00adcych, sta\u00ad\u0142a z\u00a0r\u0119\u00adk\u0105 przy czap\u00adkach sa\u00adlu\u00adtu\u00adj\u0105c bo\u00adha\u00adte\u00adra Pol\u00adski, pod\u00adczas gdy mu\u00adzy\u00adka hymn na\u00adro\u00addo\u00adwy wy\u00adko\u00adny\u00adwa\u00ad\u0142a, a\u00a0woj\u00adsko pre\u00adzen\u00adto\u00adwa\u00ad\u0142o bro\u0144.<\/p>\n

Roz\u00adle\u00adg\u0142y si\u0119 okrzy\u00adki na cze\u015b\u0107 wo\u00addza na\u00adczel\u00adne\u00adgo, ale dziw\u00adne, zim\u00adne, nie\u00ado\u00admal z\u00a0car\u00adskich cza\u00ads\u00f3w \u2013 mro\u00adzi\u00ad\u0142y krew. Co\u015b nie\u00addo\u00adpo\u00adwie\u00addzia\u00adne\u00adgo za\u00adwi\u00ads\u0142o w\u00a0at\u00admo\u00adsfe\u00adrze.<\/p>\n

War\u00adsza\u00adwa, 18 ma\u00adja 1920<\/p>\n

[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach<\/em>, wyb. i oprac. Jan Borkowski, Warszawa 1990]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Woj\u00adcie\u00adch Tr\u0105mp\u00adczy\u0144\u00adski (marsza\u0142ek Sejmu) podczas po\u00adwi\u00adta\u00adnia J\u00f3ze\u00adfa Pi\u0142\u00adsud\u00adskie\u00adgo w Sejmie:<\/strong><\/p>\n

(Na\u00adczel\u00adnik Pa\u0144\u00adstwa uka\u00adzu\u00adje si\u0119 w\u00a0lo\u00ad\u017cy. Po\u00ads\u0142o\u00adwie po\u00adwsta\u00adj\u0105 i\u00a0wi\u00adta\u00adj\u0105 go d\u0142u\u00adgo\u00adtrwa\u00ad\u0142y\u00admi, rz\u0119\u00adsi\u00adsty\u00admi okla\u00adska\u00admi.)<\/em><\/p>\n

Pa\u00adnie Na\u00adczel\u00adni\u00adku Pa\u0144\u00adstwa! Sejm ca\u00ad\u0142y przez usta mo\u00adje wi\u00adta Ci\u0119, Wo\u00addzu Na\u00adczel\u00adny, wra\u00adca\u00adj\u0105\u00adce\u00adgo ze szla\u00adku Bo\u00adle\u00ads\u0142a\u00adwa Chro\u00adbre\u00adgo. Od cza\u00ads\u00f3w Kir\u00adchol\u00admu i\u00a0Cho\u00adci\u00admia na\u00adr\u00f3d pol\u00adski ta\u00adkich trium\u00adf\u00f3w or\u0119\u00ad\u017ca swe\u00adgo nie prze\u00ad\u017cy\u00adwa\u0142. Ale nie triumf nad po\u00adgr\u0105\u00ad\u017co\u00adnym wro\u00adgiem, nie py\u00adcha na\u00adro\u00addo\u00adwa roz\u00adpie\u00adra ser\u00adca na\u00adsze. Hi\u00adsto\u00adria nie wi\u00addzia\u00ad\u0142a je\u00adszcze kra\u00adju, kt\u00f3ry by w tak trud\u00adnych wa\u00adrun\u00adkach jak nasz two\u00adrzy\u0142 sw\u0105 pa\u0144\u00adstwo\u00adwo\u015b\u0107. W\u00a0ta\u00adkiej to chwi\u00adli zwy\u00adci\u0119\u00adski Tw\u00f3j po\u00adch\u00f3d na Ki\u00adj\u00f3w da\u0142 na\u00adro\u00addo\u00adwi po\u00adczu\u00adcie w\u0142a\u00adsnej si\u00ad\u0142y, wzmoc\u00adni\u0142 wia\u00adr\u0119 we w\u0142a\u00adsn\u0105 przy\u00adsz\u0142o\u015b\u0107, wzm\u00f3g\u0142 je\u00adgo dziel\u00adno\u015b\u0107 du\u00adcho\u00adw\u0105, a\u00a0przede wszy\u00adst\u00adkim stwo\u00adrzy\u0142 pod\u00adsta\u00adw\u0119 do po\u00admy\u00ad\u015bl\u00adne\u00adgo i\u00a0sta\u00ad\u0142e\u00adgo po\u00adko\u00adju, kt\u00f3re\u00adgo wszy\u00adscy tak bar\u00addzo pra\u00adgnie\u00admy. [\u2026] Daremnie wrogowie nasi liczyli na r\u00f3\u017cnic\u0119 pogl\u0105d\u00f3w politycznych w Polsce. Ca\u0142a Polska jest zgodn\u0105 w pragnieniu, aby ludno\u015b\u0107, dzi\u015b przez armi\u0119 nasz\u0105 uwolniona, sama stanowi\u0142a o swym losie, o formie swej pa\u0144stwowo\u015bci, o formie swego rz\u0105du.<\/p>\n

War\u00adsza\u00adwa, 18 ma\u00adja 1920<\/p>\n

[Sprawozdanie stenograficzne ze 148 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 18 maja 1920 r, <\/em>Biblioteka Cyfrowa UMCS]<\/p>\n

\"\"Warszawa, 18 maja 1920.
Uroczysta msza w ko\u015bciele \u015bw. Aleksandra na cze\u015b\u0107 Naczelnego Wodza J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego.
Fot. Instytut Polski im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Maciej Rataj <\/strong>(cz\u0142onek sejmowej komisji spraw zagranicznych, pose\u0142 PSL \u201ePiast\u201d):<\/strong><\/p>\n

Pra\u00adwi\u00adca tro\u00adch\u0119 si\u0119 krzy\u00adwi\u00ad\u0142a, ale przy\u00adsz\u0142a [do Sej\u00admu] w kom\u00adple\u00adcie. […] Ob\u00adser\u00adwo\u00adwa\u00ad\u0142em ar\u00adcy\u00adbi\u00adsku\u00adpa Te\u00ado\u00addo\u00adro\u00adwi\u00adcza [po\u00ads\u0142a z ra\u00admie\u00adnia Na\u00adro\u00addo\u00adwej De\u00admo\u00adkra\u00adcji]: sta\u0142 w \u0142a\u00adwie bla\u00addy, z za\u00adci\u00ad\u015bni\u0119\u00adty\u00admi war\u00adga\u00admi i kla\u00adska\u0142 z in\u00adny\u00admi w spo\u00ads\u00f3b tro\u00adch\u0119 sztucz\u00adny, wy\u00admu\u00adszo\u00adny. Ci\u0119\u017c\u00adka si\u0119 w nim mu\u00adsia\u00ad\u0142a to\u00adczy\u0107 wal\u00adka mi\u0119\u00addzy nie\u00adna\u00adwi\u00ad\u015bci\u0105 do Pi\u0142\u00adsud\u00adskie\u00adgo z jed\u00adnej stro\u00adny, a go\u00adr\u0105\u00adcym pa\u00adtrio\u00adty\u00adzmem, kt\u00f3re\u00adgo da\u0142 nie\u00adje\u00adden do\u00adw\u00f3d.<\/p>\n

Warszawa, 18 maja 1920<\/p>\n

[Maciej Rataj, Pami\u0119tniki<\/em>, Warszawa 1965]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Maria D\u0105browska (pisarka) w artykule Pr\u00f3g tryumfu<\/em>:<\/strong><\/p>\n

Tyle lat sz\u0142o si\u0119 do tego dnia.<\/p>\n

W pokorze i cudownej rado\u015bci przekraczamy ten pr\u00f3g tryumfu. Bo teraz ju\u017c nie mo\u017cna i\u015b\u0107 ni\u017cej. Ju\u017c przed nami tylko najtrudniejsze wysi\u0142ki. I tylko najwy\u017cszy piorunowy entuzjazm \u2013 wielkich czyn\u00f3w, kt\u00f3rymi \u017cywi\u0107 si\u0119 b\u0119dzie nie tylko nar\u00f3d, ale wszyscy ludzie w swoim wielkim i tw\u00f3rczym pochodzie \u017cycia.<\/p>\n

Jak\u017ce inaczej mo\u017ce by\u0107? Na tak\u0105 drog\u0119 wprowadzi\u0142 nas geniusz rasy, uosobiony w Pi\u0142sudskim.<\/p>\n

Warszawa, 18 maja 1920<\/p>\n

[\u201eNowy Wiek. Popularny Dziennik Ilustrowany\u201d nr 5700, 1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Jan Hupka<\/strong> (ziemianin):<\/strong><\/p>\n

Pi\u0142sudski ma takie szcz\u0119\u015bcie, \u017ce mo\u017ce jemu uda si\u0119 to, co zdawa\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe, tj. znalezienie i skupienie na Ukrainie do\u015b\u0107 silnych a przyjaznych Polsce pa\u0144stwowotw\u00f3rczych czynnik\u00f3w. […]<\/p>\n

Naczelny nasz w\u00f3dz Pi\u0142sudski urasta mi w oczach na takiego bohatera narodowego, \u017ce w jego cieniu blednie pami\u0119\u0107 Ko\u015bciuszki i Poniatowskiego. Bo tamci nie mieli sukcesu, a on go ma. […]<\/p>\n

Wielkie sukcesy or\u0119\u017cne naprawiaj\u0105 b\u0142\u0119dy naszej dyplomacji. I zaczynaj\u0105 ju\u017c liczy\u0107 si\u0119 z Polsk\u0105 nie tylko Francja i W\u0142ochy, ale nawet stale nas dot\u0105d lekcewa\u017c\u0105ca… Anglia.<\/p>\n

Niwiska k. Lwowa, 19 maja 1920<\/p>\n

[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach<\/em>, Warszawa 1990]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:<\/strong><\/p>\n

Roman Dmowski by\u0142 [\u2026] na pos\u0142uchaniu u Naczelnika Pa\u0144stwa. Konferencja trwa\u0142a dwie godziny i zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 tutejszych k\u00f3\u0142 politycznych. Dmowski, kt\u00f3ry od czasu odrodzenia Polski przebywa w Polsce pierwszy raz, bada pilnie stosunki i zapoznaje si\u0119 z po\u0142o\u017ceniem wewn\u0119trznym pa\u0144stwa. Ko\u0142a polityczne zbli\u017cone do Dmowskiego s\u0105 przekonane, \u017ce zar\u00f3wno wyniki bada\u0144, jak i wyniki konferencji u Naczelnika Pa\u0144stwa spowodowa\u0142y zbli\u017cenie Dmowskiego do polityki wytkni\u0119tej i systematycznie urzeczywistnianej przez g\u0142ow\u0119 pa\u0144stwa. Dmowski wyrazi\u0142 si\u0119 o post\u0119pach, jakie pa\u0144stwowo\u015b\u0107 polska poczyni\u0142a w przeci\u0105gu 18 miesi\u0119cy z najwy\u017cszym uznaniem. Obserwacje jego, odnosz\u0105ce si\u0119 do stosunku wojska wzgl\u0119dem Najwy\u017cszego Wodza, przyczyni\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do gruntownej rewizji dawnych pogl\u0105d\u00f3w Dmowskiego na stanowisko i dzia\u0142alno\u015b\u0107 J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego.<\/p>\n

Warszawa, 21 maja 1920<\/p>\n

[Dmowski przedstawicielem Polski w Spa, <\/em>\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 140\/1920]<\/p>\n

\"\"Trzciana (S\u0142owacja), 1920.
Cz\u0142onkowie Komitetu Plebiscytowego Spisko-Orawskiego.
Fot. PAU \/ Archiwum Nauki PAN i PAU<\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d: <\/strong><\/p>\n

Cierpliwo\u015b\u0107 ludno\u015bci polskiej wyczerpa\u0142a si\u0119. Zag\u0142\u0119bie Ostrawsko-Karwi\u0144skie w nieustannym ogniu prze\u015bladowa\u0144, prowokacji i zbrodni czeskich barbarzy\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych nie pow\u015bci\u0105gn\u0119\u0142a mi\u0119dzysojusznicza komisja, znalaz\u0142o si\u0119 w stadium najwy\u017cszego napi\u0119cia. Ludno\u015b\u0107 polska, doprowadzona do ostateczno\u015bci i pozostawiona sama sobie, chwyci\u0142a si\u0119 samoobrony i \u015brodk\u00f3w odwetowych, do czego ponadto doprowadzi\u0142o neutralne zachowanie si\u0119 wojsk koalicyjnych wobec dokonywanych gwa\u0142t\u00f3w czeskich. Nale\u017cy przy tym podkre\u015bli\u0107 stale zaobserwowane zjawisko, \u017ce w ostatnich konsekwencjach terror wytwarza odruch terroru, anarchia kontranarchi\u0119.<\/p>\n

Dzi\u015b rano ruszy\u0142 lud roboczy Zag\u0142\u0119bia do Cieszyna. Kilkuset robotnik\u00f3w i g\u00f3rnik\u00f3w stan\u0119\u0142o przed gmachem s\u0105du karnego, w kt\u00f3rego wi\u0119zieniach trzymano aresztowanych, oskar\u017conych o zamach rzekomo dokonany na osobie znanego Czecha Jandy. Mi\u0119dzy aresztowanymi s\u0105 porucznik wojsk polskich Zientek, sier\u017canci sztabowi Tomczyk i Pawlica. Wobec silnej i gro\u017anej postawy manifestant\u00f3w i kategoryczno\u015bci ich \u017c\u0105dania, s\u0119dzia uwi\u0119zionych uwolni\u0142.<\/p>\n

Cieszyn, 21 maja 1920<\/p>\n

[Odwet ludno\u015bci polskiej w Cieszynie, <\/em>\u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 114\/1920]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":2763,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-2768","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n15\u201321 maja 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"15\u201321 maja 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-07-14T08:34:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-07-14T10:47:19+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1340\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/\",\"name\":\"15\u201321 maja 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-300x157.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-1024x536.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2020-07-14T08:34:16+02:00\",\"dateModified\":\"2020-07-14T10:47:19+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-07-14\",\"endDate\":\"2020-07-14\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.\\n\u2042\\n15\u201321 maja 1920\\nSowieci od po\u0142owy maja czyni\u0105 intensywne przygotowania do kontrofensywy na Ukrainie oraz decyduj\u0105cych dzia\u0142a\u0144 na Bia\u0142orusi. 16 maja sowiecka 12 Armia rozpoczyna dzia\u0142ania zaczepne. W\u00f3dz Naczelny, J\u00f3zef Pi\u0142sudski, 17 maja wydaje dyrektyw\u0119 o utworzeniu Frontu P\u00f3\u0142nocnego, a nast\u0119pnego dnia przyje\u017cd\u017ca do Warszawy, gdzie witany jest \u2013 przez w\u0142adze polityczne i spo\u0142ecze\u0144stwo \u2013 jako wielki strateg i heroiczny zwyci\u0119zca. W ko\u015bciele \u015bw. Aleksandra odbywa si\u0119 specjalna msza na jego cze\u015b\u0107. W tych dniach na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim nast\u0119puje eskalacja wzajemnej polsko-czeskiej agresji, maj\u0105ca zastraszy\u0107 przeciwnika przed planowanym plebiscytem, kt\u00f3rego celem by\u0142oby rozstrzygni\u0119cie sporu terytorialnego mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Czechos\u0142owacj\u0105.\\nOfensywa rosyjska na Bia\u0142ejrusi, maj-czerwiec 1920.[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowe\\n\u2042\\nZ artyku\u0142u w \u201eRobotniku\u201d:\\nWieczorem po zako\u0144czeniu obrad zjazdowych [w Warszawie], agenci policji tajnej przy pomocy milicji aresztowali 14 os\u00f3b, wychodz\u0105cych za zjazdu [zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych]. Ca\u0142a ta policyjna akcja jest bezprawiem i gwa\u0142tem. Aresztowano uczestnik\u00f3w legalnego zjazdu zawodowego, aresztowano bez \u017cadnych motyw\u00f3w prawnych, bez \u017cadnych nawet formalno\u015bci prawnych. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce chodzi\u0142o tu o komunist\u00f3w, kt\u00f3rych rozpoznawa\u0142o oko policyjne, przy czym kilku naszych towarzyszy [socjalist\u00f3w z PPS] wzi\u0119to za komunist\u00f3w. Ale na jakiej to podstawie aresztuje si\u0119 komunist\u00f3w za uczestnictwo w zje\u017adzie zawodowym? [\u2026]\\nNasi towarzysze ostro \u015bcierali si\u0119 z komunistami \u2013 zjazd zawodowy stwierdzi\u0142 raz jeszcze, \u017ce zdrowa my\u015bl socjalistyczna coraz bardziej wypiera komunizm z ruchu robotniczego. A oto bezmy\u015blno\u015b\u0107 policyjna i wprost bezmierna wedle carskich wzor\u00f3w samowola policyjna z komunist\u00f3w robi \u201em\u0119czennik\u00f3w\u201d. Przeciw tego rodzaju dzikim represjom og\u00f3\u0142 robotniczy, bez wzgl\u0119du na przekonania i stanowisko polityczne, najostrzej protestuje.\\nWarszawa, 15 maja 1920\\n[\u201eRobotnik\u201d nr 181\/1920]\\n\u00a0\\nPor. Aleksander Mazaraki (cz\u0142onek Wojskowej Misji Ja\u00adpo\u0144\u00adskiej) w ra\u00adpor\u00adcie z podr\u00f3\u017cy na front:\\nBol\u00adsze\u00adwi\u00adcy po za\u00adj\u0119\u00adciu \u017by\u00adto\u00admie\u00adrza przez Woj\u00adsko Polskie nie by\u00adli pew\u00adni po\u00adwo\u00addze\u00adnia na pra\u00adwej [zachodniej] stro\u00adnie Dnie\u00adpru. W\u00a0ci\u0105\u00adgu ty\u00adgo\u00addnia ewa\u00adku\u00ado\u00adwa\u00adli Ki\u00adj\u00f3w, wy\u00adwo\u00ad\u017c\u0105c co si\u0119 da i\u00a0za\u00adcie\u00adra\u00adj\u0105c wszel\u00adkie \u015bla\u00addy swych zbro\u00addni. Pro\u00adjek\u00adto\u00adwa\u00adne wy\u00adwie\u00adzie\u00adnie uczen\u00adnic sz\u00f3stej i\u00a0si\u00f3d\u00admej kla\u00adsy za Dniepr nie do\u00adsz\u0142o do skut\u00adku. W\u00a0cze\u00adre\u00adzwy\u00adczaj\u00adkach i\u00a0piw\u00adni\u00adcach, w\u00a0kt\u00f3rych m\u0119\u00adczo\u00adno i\u00a0roz\u00adstrze\u00adli\u00adwa\u00adno ska\u00adza\u00adnych, pod\u0142o\u00adgi s\u0105 za\u00adsypa\u00adne tro\u00adci\u00adna\u00admi, a\u00a0\u015bcia\u00adny po\u00adbie\u00adlo\u00adno. Po\u00adnie\u00adwa\u017c ro\u00adbo\u00adta odby\u00adwa\u00ad\u0142a si\u0119 z\u00a0wiel\u00adkim po\u00ad\u015bpie\u00adchem, nie zdo\u00ad\u0142a\u00adno usu\u00adn\u0105\u0107 wszy\u00adst\u00adkie\u00adgo. \u015ala\u00addy krwi na \u015bcia\u00adnach i\u00a0m\u00f3zgu na su\u00adfi\u00adtach wi\u00addnie\u00adj\u0105 do\u00adk\u0142a\u00addnie. Bol\u00adsze\u00adwi\u00adcy ucho\u00addz\u0105c z\u00a0Ki\u00adjo\u00adwa za\u00adbra\u00adli oko\u00ad\u0142o trzy\u00adstu za\u00adk\u0142a\u00addni\u00adk\u00f3w, z\u00a0kt\u00f3rych na czer\u00adni\u00adhow\u00adsk\u0105 stro\u00adn\u0119 prze\u00adwie\u00ad\u017ali tyl\u00adko stu pi\u0119\u0107\u00addzie\u00adsi\u0119\u00adciu. Re\u00adszt\u0119 za\u015b za\u00admor\u00addo\u00adwa\u00adno w Ki\u00adjo\u00adwie, a tru\u00adpy wy\u00adwie\u00adzio\u00adno no\u00adc\u0105 i po\u00adta\u00adje\u00admnie po\u00adcho\u00adwa\u00adno. [\u2026]\\nPrzed za\u00adj\u0119\u00adciem Ki\u00adjo\u00adwa przez woj\u00adska pol\u00adskie prze\u00adsz\u0142o przez te\u00adatr ana\u00adto\u00admicz\u00adny [niszczenie cia\u0142a] dwie\u00ad\u015bcie tru\u00adp\u00f3w, roz\u00adstrze\u00adla\u00adnych w\u00a0g\u0142o\u00adw\u0119 z\u00a0ty\u00ad\u0142u. Tru\u00adpy te po\u00adcho\u00adwa\u00adne s\u0105 na cmen\u00adta\u00adrzu \u0141u\u00adkja\u00adnow\u00adskim. Ile za\u015b ofiar pa\u00add\u0142o po\u00adza tym, po\u00adwie\u00addzie\u0107 trud\u00adno, po\u00adnie\u00adwa\u017c bol\u00adsze\u00adwi\u00adcy spi\u00adja\u00adj\u0105c wo\u00ad\u017ani\u00adc\u00f3w wy\u00adwo\u00adzi\u00adli tru\u00adpy no\u00adca\u00admi, nie wia\u00addo\u00admo w\u00a0kt\u00f3r\u0105 stro\u00adn\u0119.\\nKij\u00f3w, 17 ma\u00adja 1920\\n[Sprawozdanie z odbytej z Szefem Wojskowej Misji Japo\u0144skiej drogi na front Kapitana Yamawaki, Instytut Polski i Muzeum Sikorskiego w Londynie, A I 14\/4]\\nUlotka z okresu plebiscytu na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nNiko\u0142aj Mura\u0142ow (cz\u0142onek bolszewickiej Rady Wojskowo-Rewolucyjnej 12 Armii) w raporcie:\\nNie tylko Prawy Brzeg [Dniepru], ale te\u017c gubernia po\u0142tawska i cz\u0119\u015b\u0107 czernihowskiej s\u0105 niby wrz\u0105cy kocio\u0142, gdzie k\u0142\u0119bi\u0105 si\u0119 bandyci, podpuszczani przez agent\u00f3w Petlury, Denikina i Polak\u00f3w. [...] Ukraina nie wierzy nikomu, nie szanuje \u017cadnej w\u0142adzy. Uszanuje tego i podporz\u0105dkuje si\u0119 temu, kto ma pot\u0119\u017cn\u0105 organizacj\u0119 wojskow\u0105 i dobr\u0105 administracj\u0119. Ukrain\u0119 trzeba pozbawi\u0107 si\u0142, zgnie\u015b\u0107, wyniszczy\u0107 bandyckich mieszka\u0144c\u00f3w. To\u00a0niewdzi\u0119czne zadanie powinni wykona\u0107 polscy panowie i Petlura. Wtedy Ukraina b\u0119dzie sk\u0142onna nas zaakceptowa\u0107 [...].\\nZ ankiety przeprowadzonej w\u015br\u00f3d polskich je\u0144c\u00f3w wojennych w celu poznania ich nastroj\u00f3w oraz stopnia \u015bwiadomo\u015bci rewolucyjnej wy\u0142ania si\u0119 wyra\u017any obraz narodowego entuzjazmu, kt\u00f3ry ogarnia i polskiego ch\u0142opa, i polskiego robotnika.\\nNa przyk\u0142ad legionista 44 pu\u0142ku \u2013 robotnik, \u015blusarz z Warszawy. Ma 23 lata, narodowo\u015b\u0107 \u2013 polski \u017byd. Jest\u00a0przekonany, \u017ce walczy za ojczyzn\u0119, \u017ce Pi\u0142sudski jest wielkim dobroczy\u0144c\u0105, a my kacapy jeste\u015bmy ciemi\u0119\u017ccami, grabie\u017ccami. [...] Taka jest piechota, a kawaleria \u2013 jeszcze bardziej szowinistyczna. Bij\u0105 si\u0119 \u015bwietnie. Oczywi\u015bcie, nasi bij\u0105 si\u0119 lepiej, ale naszych jest mniej, \u017ale s\u0105 obuci, niedobrze ubrani, ostatnio strasznie \u017ali na ch\u0142opa, zastraszeni przez niego, mimo woli zdenerwowani. Obserwuj\u0105 ty\u0142y, gdzie stale podejrzewaj\u0105 zasadzk\u0119, pu\u0142apk\u0119 przygotowan\u0105 przez ch\u0142op\u00f3w. Takie s\u0105 fakty. \u00a0\\n[...] Polska armia jest silna liczebnie, wspaniale wyposa\u017cona w sprz\u0119t, ma \u015bwietnych dow\u00f3dc\u00f3w, stosuje niemieck\u0105 taktyk\u0119 okopywania si\u0119, umacniania pozycji [\u2026]. Tej armii trzeba przeciwstawi\u0107 si\u0142\u0119 podobn\u0105 liczebnie, tj. nie mniej ni\u017c 100 tysi\u0119cy bagnet\u00f3w. Ale Armia Czerwona to armia z\u017ceranych przez wszy bosych oberwa\u0144c\u00f3w, a to obni\u017ca zdolno\u015b\u0107 bojow\u0105 o 50 procent.\\n17 maja 1920\\n[Polsko-sowietskaja wojna 1919\u20131920, Moskwa 1994, t\u0142um. Dorota Pazio]\\n\u00a0\\nMi\u00adcha\u0142 Kos\u00adsa\u00adkow\u00adski (dyplomata, zast\u0119pca komisarza generalnego Zarz\u0105du Cywilnego Ziem Wschodnich): \\nPo\u00adwr\u00f3ci\u0142 do War\u00adsza\u00adwy z Ki\u00adjo\u00adwa Pi\u0142\u00adsud\u00adski. Ze\u00adbra\u0142 si\u0119 rz\u0105d na sta\u00adcji, by po\u00adwi\u00adta\u0107 zwy\u00adci\u0119z\u00adc\u0119. Dziw\u00adnie mi by\u00ad\u0142o. Mia\u00ad\u0142em w\u00a0ser\u00adcu \u017cy\u00adwe uczu\u00adcie wdzi\u0119cz\u00adno\u00ad\u015bci i uzna\u00adnia dla te\u00adgo cz\u0142o\u00adwie\u00adka, kt\u00f3ry o\u017cy\u00adwi\u0142 tra\u00addy\u00adcje Kir\u00adchol\u00admu i\u00a0Wie\u00addnia. Od\u00adczu\u00ad\u0142em wra\u00ad\u017ce\u00adnie sil\u00adne, gdy wy\u00adsia\u00adda\u0142 z\u00a0wa\u00adgo\u00adnu pod d\u017awi\u0119\u00adki hym\u00adnu Bo\u00ad\u017ce, co\u015b Pol\u00adsk\u0119.\\nAle oto prze\u00adm\u00f3wi\u0142 pre\u00adzes mi\u00adni\u00adstr\u00f3w [Leopold] Skul\u00adski zdaw\u00adko\u00adwo, zim\u00adno, mo\u00adno\u00adton\u00adnym g\u0142o\u00adsem, wie\u00addz\u0105c, \u017ce prze\u00adm\u00f3wie\u00adnie je\u00adgo czy\u00adta\u0107 b\u0119\u00addzie kraj ca\u00ad\u0142y, wi\u0119c... nie trze\u00adba ni\u00adko\u00adgo ura\u00adzi\u0107. Na\u00adwet nie zdj\u0105\u0142 na po\u00adwi\u00adta\u00adnie fil\u00adco\u00adwe\u00adgo ka\u00adpe\u00adlu\u00adsi\u00adka, pod\u00adczas gdy my, ca\u00ad\u0142y rz\u0105d w\u00a0kom\u00adple\u00adcie, wi\u00adce\u00admi\u00adni\u00adstro\u00adwie i\u00a0sze\u00adfo\u00adwie sek\u00adcji, sta\u00adli\u00ad\u015bmy z czar\u00adny\u00admi, sztyw\u00adny\u00admi ka\u00adpe\u00adlu\u00adsza\u00admi w r\u0119\u00adku, pod\u00adczas gdy gru\u00adpa kil\u00adku\u00adna\u00adstu ge\u00adne\u00adra\u00ad\u0142\u00f3w pol\u00adskich, kil\u00adku\u00adna\u00adstu po\u00ads\u0142\u00f3w kra\u00adj\u00f3w ob\u00adcych, sta\u00ad\u0142a z\u00a0r\u0119\u00adk\u0105 przy czap\u00adkach sa\u00adlu\u00adtu\u00adj\u0105c bo\u00adha\u00adte\u00adra Pol\u00adski, pod\u00adczas gdy mu\u00adzy\u00adka hymn na\u00adro\u00addo\u00adwy wy\u00adko\u00adny\u00adwa\u00ad\u0142a, a\u00a0woj\u00adsko pre\u00adzen\u00adto\u00adwa\u00ad\u0142o bro\u0144.\\nRoz\u00adle\u00adg\u0142y si\u0119 okrzy\u00adki na cze\u015b\u0107 wo\u00addza na\u00adczel\u00adne\u00adgo, ale dziw\u00adne, zim\u00adne, nie\u00ado\u00admal z\u00a0car\u00adskich cza\u00ads\u00f3w \u2013 mro\u00adzi\u00ad\u0142y krew. Co\u015b nie\u00addo\u00adpo\u00adwie\u00addzia\u00adne\u00adgo za\u00adwi\u00ads\u0142o w\u00a0at\u00admo\u00adsfe\u00adrze.\\nWar\u00adsza\u00adwa, 18 ma\u00adja 1920\\n[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach, wyb. i oprac. Jan Borkowski, Warszawa 1990]\\n\u00a0\\nWoj\u00adcie\u00adch Tr\u0105mp\u00adczy\u0144\u00adski (marsza\u0142ek Sejmu) podczas po\u00adwi\u00adta\u00adnia J\u00f3ze\u00adfa Pi\u0142\u00adsud\u00adskie\u00adgo w Sejmie:\\n(Na\u00adczel\u00adnik Pa\u0144\u00adstwa uka\u00adzu\u00adje si\u0119 w\u00a0lo\u00ad\u017cy. Po\u00ads\u0142o\u00adwie po\u00adwsta\u00adj\u0105 i\u00a0wi\u00adta\u00adj\u0105 go d\u0142u\u00adgo\u00adtrwa\u00ad\u0142y\u00admi, rz\u0119\u00adsi\u00adsty\u00admi okla\u00adska\u00admi.)\\nPa\u00adnie Na\u00adczel\u00adni\u00adku Pa\u0144\u00adstwa! Sejm ca\u00ad\u0142y przez usta mo\u00adje wi\u00adta Ci\u0119, Wo\u00addzu Na\u00adczel\u00adny, wra\u00adca\u00adj\u0105\u00adce\u00adgo ze szla\u00adku Bo\u00adle\u00ads\u0142a\u00adwa Chro\u00adbre\u00adgo. Od cza\u00ads\u00f3w Kir\u00adchol\u00admu i\u00a0Cho\u00adci\u00admia na\u00adr\u00f3d pol\u00adski ta\u00adkich trium\u00adf\u00f3w or\u0119\u00ad\u017ca swe\u00adgo nie prze\u00ad\u017cy\u00adwa\u0142. Ale nie triumf nad po\u00adgr\u0105\u00ad\u017co\u00adnym wro\u00adgiem, nie py\u00adcha na\u00adro\u00addo\u00adwa roz\u00adpie\u00adra ser\u00adca na\u00adsze. Hi\u00adsto\u00adria nie wi\u00addzia\u00ad\u0142a je\u00adszcze kra\u00adju, kt\u00f3ry by w tak trud\u00adnych wa\u00adrun\u00adkach jak nasz two\u00adrzy\u0142 sw\u0105 pa\u0144\u00adstwo\u00adwo\u015b\u0107. W\u00a0ta\u00adkiej to chwi\u00adli zwy\u00adci\u0119\u00adski Tw\u00f3j po\u00adch\u00f3d na Ki\u00adj\u00f3w da\u0142 na\u00adro\u00addo\u00adwi po\u00adczu\u00adcie w\u0142a\u00adsnej si\u00ad\u0142y, wzmoc\u00adni\u0142 wia\u00adr\u0119 we w\u0142a\u00adsn\u0105 przy\u00adsz\u0142o\u015b\u0107, wzm\u00f3g\u0142 je\u00adgo dziel\u00adno\u015b\u0107 du\u00adcho\u00adw\u0105, a\u00a0przede wszy\u00adst\u00adkim stwo\u00adrzy\u0142 pod\u00adsta\u00adw\u0119 do po\u00admy\u00ad\u015bl\u00adne\u00adgo i\u00a0sta\u00ad\u0142e\u00adgo po\u00adko\u00adju, kt\u00f3re\u00adgo wszy\u00adscy tak bar\u00addzo pra\u00adgnie\u00admy. [\u2026] Daremnie wrogowie nasi liczyli na r\u00f3\u017cnic\u0119 pogl\u0105d\u00f3w politycznych w Polsce. Ca\u0142a Polska jest zgodn\u0105 w pragnieniu, aby ludno\u015b\u0107, dzi\u015b przez armi\u0119 nasz\u0105 uwolniona, sama stanowi\u0142a o swym losie, o formie swej pa\u0144stwowo\u015bci, o formie swego rz\u0105du.\\nWar\u00adsza\u00adwa, 18 ma\u00adja 1920\\n[Sprawozdanie stenograficzne ze 148 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 18 maja 1920 r, Biblioteka Cyfrowa UMCS]\\nWarszawa, 18 maja 1920.Uroczysta msza w ko\u015bciele \u015bw. Aleksandra na cze\u015b\u0107 Naczelnego Wodza J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego.Fot. Instytut Polski im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\\n\u00a0\\nMaciej Rataj (cz\u0142onek sejmowej komisji spraw zagranicznych, pose\u0142 PSL \u201ePiast\u201d):\\nPra\u00adwi\u00adca tro\u00adch\u0119 si\u0119 krzy\u00adwi\u00ad\u0142a, ale przy\u00adsz\u0142a [do Sej\u00admu] w kom\u00adple\u00adcie. [...] Ob\u00adser\u00adwo\u00adwa\u00ad\u0142em ar\u00adcy\u00adbi\u00adsku\u00adpa Te\u00ado\u00addo\u00adro\u00adwi\u00adcza [po\u00ads\u0142a z ra\u00admie\u00adnia Na\u00adro\u00addo\u00adwej De\u00admo\u00adkra\u00adcji]: sta\u0142 w \u0142a\u00adwie bla\u00addy, z za\u00adci\u00ad\u015bni\u0119\u00adty\u00admi war\u00adga\u00admi i kla\u00adska\u0142 z in\u00adny\u00admi w spo\u00ads\u00f3b tro\u00adch\u0119 sztucz\u00adny, wy\u00admu\u00adszo\u00adny. Ci\u0119\u017c\u00adka si\u0119 w nim mu\u00adsia\u00ad\u0142a to\u00adczy\u0107 wal\u00adka mi\u0119\u00addzy nie\u00adna\u00adwi\u00ad\u015bci\u0105 do Pi\u0142\u00adsud\u00adskie\u00adgo z jed\u00adnej stro\u00adny, a go\u00adr\u0105\u00adcym pa\u00adtrio\u00adty\u00adzmem, kt\u00f3re\u00adgo da\u0142 nie\u00adje\u00adden do\u00adw\u00f3d.\\nWarszawa, 18 maja 1920\\n[Maciej Rataj, Pami\u0119tniki, Warszawa 1965]\\n\u00a0\\nMaria D\u0105browska (pisarka) w artykule Pr\u00f3g tryumfu:\\nTyle lat sz\u0142o si\u0119 do tego dnia.\\nW pokorze i cudownej rado\u015bci przekraczamy ten pr\u00f3g tryumfu. Bo teraz ju\u017c nie mo\u017cna i\u015b\u0107 ni\u017cej. Ju\u017c przed nami tylko najtrudniejsze wysi\u0142ki. I tylko najwy\u017cszy piorunowy entuzjazm \u2013 wielkich czyn\u00f3w, kt\u00f3rymi \u017cywi\u0107 si\u0119 b\u0119dzie nie tylko nar\u00f3d, ale wszyscy ludzie w swoim wielkim i tw\u00f3rczym pochodzie \u017cycia.\\nJak\u017ce inaczej mo\u017ce by\u0107? Na tak\u0105 drog\u0119 wprowadzi\u0142 nas geniusz rasy, uosobiony w Pi\u0142sudskim.\\nWarszawa, 18 maja 1920\\n[\u201eNowy Wiek. Popularny Dziennik Ilustrowany\u201d nr 5700, 1920]\\n\u00a0\\nJan Hupka (ziemianin):\\nPi\u0142sudski ma takie szcz\u0119\u015bcie, \u017ce mo\u017ce jemu uda si\u0119 to, co zdawa\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe, tj. znalezienie i skupienie na Ukrainie do\u015b\u0107 silnych a przyjaznych Polsce pa\u0144stwowotw\u00f3rczych czynnik\u00f3w. [...]\\nNaczelny nasz w\u00f3dz Pi\u0142sudski urasta mi w oczach na takiego bohatera narodowego, \u017ce w jego cieniu blednie pami\u0119\u0107 Ko\u015bciuszki i Poniatowskiego. Bo tamci nie mieli sukcesu, a on go ma. [...]\\nWielkie sukcesy or\u0119\u017cne naprawiaj\u0105 b\u0142\u0119dy naszej dyplomacji. I zaczynaj\u0105 ju\u017c liczy\u0107 si\u0119 z Polsk\u0105 nie tylko Francja i W\u0142ochy, ale nawet stale nas dot\u0105d lekcewa\u017c\u0105ca... Anglia.\\nNiwiska k. Lwowa, 19 maja 1920\\n[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach, Warszawa 1990]\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:\\nRoman Dmowski by\u0142 [\u2026] na pos\u0142uchaniu u Naczelnika Pa\u0144stwa. Konferencja trwa\u0142a dwie godziny i zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 tutejszych k\u00f3\u0142 politycznych. Dmowski, kt\u00f3ry od czasu odrodzenia Polski przebywa w Polsce pierwszy raz, bada pilnie stosunki i zapoznaje si\u0119 z po\u0142o\u017ceniem wewn\u0119trznym pa\u0144stwa. Ko\u0142a polityczne zbli\u017cone do Dmowskiego s\u0105 przekonane, \u017ce zar\u00f3wno wyniki bada\u0144, jak i wyniki konferencji u Naczelnika Pa\u0144stwa spowodowa\u0142y zbli\u017cenie Dmowskiego do polityki wytkni\u0119tej i systematycznie urzeczywistnianej przez g\u0142ow\u0119 pa\u0144stwa. Dmowski wyrazi\u0142 si\u0119 o post\u0119pach, jakie pa\u0144stwowo\u015b\u0107 polska poczyni\u0142a w przeci\u0105gu 18 miesi\u0119cy z najwy\u017cszym uznaniem. Obserwacje jego, odnosz\u0105ce si\u0119 do stosunku wojska wzgl\u0119dem Najwy\u017cszego Wodza, przyczyni\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do gruntownej rewizji dawnych pogl\u0105d\u00f3w Dmowskiego na stanowisko i dzia\u0142alno\u015b\u0107 J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego.\\nWarszawa, 21 maja 1920\\n[Dmowski przedstawicielem Polski w Spa, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 140\/1920]\\nTrzciana (S\u0142owacja), 1920.Cz\u0142onkowie Komitetu Plebiscytowego Spisko-Orawskiego.Fot. PAU \/ Archiwum Nauki PAN i PAU\\nZ artyku\u0142u w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d: \\nCierpliwo\u015b\u0107 ludno\u015bci polskiej wyczerpa\u0142a si\u0119. Zag\u0142\u0119bie Ostrawsko-Karwi\u0144skie w nieustannym ogniu prze\u015bladowa\u0144, prowokacji i zbrodni czeskich barbarzy\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych nie pow\u015bci\u0105gn\u0119\u0142a mi\u0119dzysojusznicza komisja, znalaz\u0142o si\u0119 w stadium najwy\u017cszego napi\u0119cia. Ludno\u015b\u0107 polska, doprowadzona do ostateczno\u015bci i pozostawiona sama sobie, chwyci\u0142a si\u0119 samoobrony i \u015brodk\u00f3w odwetowych, do czego ponadto doprowadzi\u0142o neutralne zachowanie si\u0119 wojsk koalicyjnych wobec dokonywanych gwa\u0142t\u00f3w czeskich. Nale\u017cy przy tym podkre\u015bli\u0107 stale zaobserwowane zjawisko, \u017ce w ostatnich konsekwencjach terror wytwarza odruch terroru, anarchia kontranarchi\u0119.\\nDzi\u015b rano ruszy\u0142 lud roboczy Zag\u0142\u0119bia do Cieszyna. Kilkuset robotnik\u00f3w i g\u00f3rnik\u00f3w stan\u0119\u0142o przed gmachem s\u0105du karnego, w kt\u00f3rego wi\u0119zieniach trzymano aresztowanych, oskar\u017conych o zamach rzekomo dokonany na osobie znanego Czecha Jandy. Mi\u0119dzy aresztowanymi s\u0105 porucznik wojsk polskich Zientek, sier\u017canci sztabowi Tomczyk i Pawlica. Wobec silnej i gro\u017anej postawy manifestant\u00f3w i kategoryczno\u015bci ich \u017c\u0105dania, s\u0119dzia uwi\u0119zionych uwolni\u0142.\\nCieszyn, 21 maja 1920\\n[Odwet ludno\u015bci polskiej w Cieszynie, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 114\/1920]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1340},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"15\u201321 maja 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"15\u201321 maja 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"15\u201321 maja 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-07-14T08:34:16+00:00","article_modified_time":"2020-07-14T10:47:19+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1340,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"14 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/","name":"15\u201321 maja 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-300x157.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-1024x536.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg","datePublished":"2020-07-14T08:34:16+02:00","dateModified":"2020-07-14T10:47:19+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-07-14","endDate":"2020-07-14","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.\n\u2042\n15\u201321 maja 1920\nSowieci od po\u0142owy maja czyni\u0105 intensywne przygotowania do kontrofensywy na Ukrainie oraz decyduj\u0105cych dzia\u0142a\u0144 na Bia\u0142orusi. 16 maja sowiecka 12 Armia rozpoczyna dzia\u0142ania zaczepne. W\u00f3dz Naczelny, J\u00f3zef Pi\u0142sudski, 17 maja wydaje dyrektyw\u0119 o utworzeniu Frontu P\u00f3\u0142nocnego, a nast\u0119pnego dnia przyje\u017cd\u017ca do Warszawy, gdzie witany jest \u2013 przez w\u0142adze polityczne i spo\u0142ecze\u0144stwo \u2013 jako wielki strateg i heroiczny zwyci\u0119zca. W ko\u015bciele \u015bw. Aleksandra odbywa si\u0119 specjalna msza na jego cze\u015b\u0107. W tych dniach na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim nast\u0119puje eskalacja wzajemnej polsko-czeskiej agresji, maj\u0105ca zastraszy\u0107 przeciwnika przed planowanym plebiscytem, kt\u00f3rego celem by\u0142oby rozstrzygni\u0119cie sporu terytorialnego mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Czechos\u0142owacj\u0105.\nOfensywa rosyjska na Bia\u0142ejrusi, maj-czerwiec 1920.[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowe\n\u2042\nZ artyku\u0142u w \u201eRobotniku\u201d:\nWieczorem po zako\u0144czeniu obrad zjazdowych [w Warszawie], agenci policji tajnej przy pomocy milicji aresztowali 14 os\u00f3b, wychodz\u0105cych za zjazdu [zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych]. Ca\u0142a ta policyjna akcja jest bezprawiem i gwa\u0142tem. Aresztowano uczestnik\u00f3w legalnego zjazdu zawodowego, aresztowano bez \u017cadnych motyw\u00f3w prawnych, bez \u017cadnych nawet formalno\u015bci prawnych. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce chodzi\u0142o tu o komunist\u00f3w, kt\u00f3rych rozpoznawa\u0142o oko policyjne, przy czym kilku naszych towarzyszy [socjalist\u00f3w z PPS] wzi\u0119to za komunist\u00f3w. Ale na jakiej to podstawie aresztuje si\u0119 komunist\u00f3w za uczestnictwo w zje\u017adzie zawodowym? [\u2026]\nNasi towarzysze ostro \u015bcierali si\u0119 z komunistami \u2013 zjazd zawodowy stwierdzi\u0142 raz jeszcze, \u017ce zdrowa my\u015bl socjalistyczna coraz bardziej wypiera komunizm z ruchu robotniczego. A oto bezmy\u015blno\u015b\u0107 policyjna i wprost bezmierna wedle carskich wzor\u00f3w samowola policyjna z komunist\u00f3w robi \u201em\u0119czennik\u00f3w\u201d. Przeciw tego rodzaju dzikim represjom og\u00f3\u0142 robotniczy, bez wzgl\u0119du na przekonania i stanowisko polityczne, najostrzej protestuje.\nWarszawa, 15 maja 1920\n[\u201eRobotnik\u201d nr 181\/1920]\n\u00a0\nPor. Aleksander Mazaraki (cz\u0142onek Wojskowej Misji Ja\u00adpo\u0144\u00adskiej) w ra\u00adpor\u00adcie z podr\u00f3\u017cy na front:\nBol\u00adsze\u00adwi\u00adcy po za\u00adj\u0119\u00adciu \u017by\u00adto\u00admie\u00adrza przez Woj\u00adsko Polskie nie by\u00adli pew\u00adni po\u00adwo\u00addze\u00adnia na pra\u00adwej [zachodniej] stro\u00adnie Dnie\u00adpru. W\u00a0ci\u0105\u00adgu ty\u00adgo\u00addnia ewa\u00adku\u00ado\u00adwa\u00adli Ki\u00adj\u00f3w, wy\u00adwo\u00ad\u017c\u0105c co si\u0119 da i\u00a0za\u00adcie\u00adra\u00adj\u0105c wszel\u00adkie \u015bla\u00addy swych zbro\u00addni. Pro\u00adjek\u00adto\u00adwa\u00adne wy\u00adwie\u00adzie\u00adnie uczen\u00adnic sz\u00f3stej i\u00a0si\u00f3d\u00admej kla\u00adsy za Dniepr nie do\u00adsz\u0142o do skut\u00adku. W\u00a0cze\u00adre\u00adzwy\u00adczaj\u00adkach i\u00a0piw\u00adni\u00adcach, w\u00a0kt\u00f3rych m\u0119\u00adczo\u00adno i\u00a0roz\u00adstrze\u00adli\u00adwa\u00adno ska\u00adza\u00adnych, pod\u0142o\u00adgi s\u0105 za\u00adsypa\u00adne tro\u00adci\u00adna\u00admi, a\u00a0\u015bcia\u00adny po\u00adbie\u00adlo\u00adno. Po\u00adnie\u00adwa\u017c ro\u00adbo\u00adta odby\u00adwa\u00ad\u0142a si\u0119 z\u00a0wiel\u00adkim po\u00ad\u015bpie\u00adchem, nie zdo\u00ad\u0142a\u00adno usu\u00adn\u0105\u0107 wszy\u00adst\u00adkie\u00adgo. \u015ala\u00addy krwi na \u015bcia\u00adnach i\u00a0m\u00f3zgu na su\u00adfi\u00adtach wi\u00addnie\u00adj\u0105 do\u00adk\u0142a\u00addnie. Bol\u00adsze\u00adwi\u00adcy ucho\u00addz\u0105c z\u00a0Ki\u00adjo\u00adwa za\u00adbra\u00adli oko\u00ad\u0142o trzy\u00adstu za\u00adk\u0142a\u00addni\u00adk\u00f3w, z\u00a0kt\u00f3rych na czer\u00adni\u00adhow\u00adsk\u0105 stro\u00adn\u0119 prze\u00adwie\u00ad\u017ali tyl\u00adko stu pi\u0119\u0107\u00addzie\u00adsi\u0119\u00adciu. Re\u00adszt\u0119 za\u015b za\u00admor\u00addo\u00adwa\u00adno w Ki\u00adjo\u00adwie, a tru\u00adpy wy\u00adwie\u00adzio\u00adno no\u00adc\u0105 i po\u00adta\u00adje\u00admnie po\u00adcho\u00adwa\u00adno. [\u2026]\nPrzed za\u00adj\u0119\u00adciem Ki\u00adjo\u00adwa przez woj\u00adska pol\u00adskie prze\u00adsz\u0142o przez te\u00adatr ana\u00adto\u00admicz\u00adny [niszczenie cia\u0142a] dwie\u00ad\u015bcie tru\u00adp\u00f3w, roz\u00adstrze\u00adla\u00adnych w\u00a0g\u0142o\u00adw\u0119 z\u00a0ty\u00ad\u0142u. Tru\u00adpy te po\u00adcho\u00adwa\u00adne s\u0105 na cmen\u00adta\u00adrzu \u0141u\u00adkja\u00adnow\u00adskim. Ile za\u015b ofiar pa\u00add\u0142o po\u00adza tym, po\u00adwie\u00addzie\u0107 trud\u00adno, po\u00adnie\u00adwa\u017c bol\u00adsze\u00adwi\u00adcy spi\u00adja\u00adj\u0105c wo\u00ad\u017ani\u00adc\u00f3w wy\u00adwo\u00adzi\u00adli tru\u00adpy no\u00adca\u00admi, nie wia\u00addo\u00admo w\u00a0kt\u00f3r\u0105 stro\u00adn\u0119.\nKij\u00f3w, 17 ma\u00adja 1920\n[Sprawozdanie z odbytej z Szefem Wojskowej Misji Japo\u0144skiej drogi na front Kapitana Yamawaki, Instytut Polski i Muzeum Sikorskiego w Londynie, A I 14\/4]\nUlotka z okresu plebiscytu na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nNiko\u0142aj Mura\u0142ow (cz\u0142onek bolszewickiej Rady Wojskowo-Rewolucyjnej 12 Armii) w raporcie:\nNie tylko Prawy Brzeg [Dniepru], ale te\u017c gubernia po\u0142tawska i cz\u0119\u015b\u0107 czernihowskiej s\u0105 niby wrz\u0105cy kocio\u0142, gdzie k\u0142\u0119bi\u0105 si\u0119 bandyci, podpuszczani przez agent\u00f3w Petlury, Denikina i Polak\u00f3w. [...] Ukraina nie wierzy nikomu, nie szanuje \u017cadnej w\u0142adzy. Uszanuje tego i podporz\u0105dkuje si\u0119 temu, kto ma pot\u0119\u017cn\u0105 organizacj\u0119 wojskow\u0105 i dobr\u0105 administracj\u0119. Ukrain\u0119 trzeba pozbawi\u0107 si\u0142, zgnie\u015b\u0107, wyniszczy\u0107 bandyckich mieszka\u0144c\u00f3w. To\u00a0niewdzi\u0119czne zadanie powinni wykona\u0107 polscy panowie i Petlura. Wtedy Ukraina b\u0119dzie sk\u0142onna nas zaakceptowa\u0107 [...].\nZ ankiety przeprowadzonej w\u015br\u00f3d polskich je\u0144c\u00f3w wojennych w celu poznania ich nastroj\u00f3w oraz stopnia \u015bwiadomo\u015bci rewolucyjnej wy\u0142ania si\u0119 wyra\u017any obraz narodowego entuzjazmu, kt\u00f3ry ogarnia i polskiego ch\u0142opa, i polskiego robotnika.\nNa przyk\u0142ad legionista 44 pu\u0142ku \u2013 robotnik, \u015blusarz z Warszawy. Ma 23 lata, narodowo\u015b\u0107 \u2013 polski \u017byd. Jest\u00a0przekonany, \u017ce walczy za ojczyzn\u0119, \u017ce Pi\u0142sudski jest wielkim dobroczy\u0144c\u0105, a my kacapy jeste\u015bmy ciemi\u0119\u017ccami, grabie\u017ccami. [...] Taka jest piechota, a kawaleria \u2013 jeszcze bardziej szowinistyczna. Bij\u0105 si\u0119 \u015bwietnie. Oczywi\u015bcie, nasi bij\u0105 si\u0119 lepiej, ale naszych jest mniej, \u017ale s\u0105 obuci, niedobrze ubrani, ostatnio strasznie \u017ali na ch\u0142opa, zastraszeni przez niego, mimo woli zdenerwowani. Obserwuj\u0105 ty\u0142y, gdzie stale podejrzewaj\u0105 zasadzk\u0119, pu\u0142apk\u0119 przygotowan\u0105 przez ch\u0142op\u00f3w. Takie s\u0105 fakty. \u00a0\n[...] Polska armia jest silna liczebnie, wspaniale wyposa\u017cona w sprz\u0119t, ma \u015bwietnych dow\u00f3dc\u00f3w, stosuje niemieck\u0105 taktyk\u0119 okopywania si\u0119, umacniania pozycji [\u2026]. Tej armii trzeba przeciwstawi\u0107 si\u0142\u0119 podobn\u0105 liczebnie, tj. nie mniej ni\u017c 100 tysi\u0119cy bagnet\u00f3w. Ale Armia Czerwona to armia z\u017ceranych przez wszy bosych oberwa\u0144c\u00f3w, a to obni\u017ca zdolno\u015b\u0107 bojow\u0105 o 50 procent.\n17 maja 1920\n[Polsko-sowietskaja wojna 1919\u20131920, Moskwa 1994, t\u0142um. Dorota Pazio]\n\u00a0\nMi\u00adcha\u0142 Kos\u00adsa\u00adkow\u00adski (dyplomata, zast\u0119pca komisarza generalnego Zarz\u0105du Cywilnego Ziem Wschodnich): \nPo\u00adwr\u00f3ci\u0142 do War\u00adsza\u00adwy z Ki\u00adjo\u00adwa Pi\u0142\u00adsud\u00adski. Ze\u00adbra\u0142 si\u0119 rz\u0105d na sta\u00adcji, by po\u00adwi\u00adta\u0107 zwy\u00adci\u0119z\u00adc\u0119. Dziw\u00adnie mi by\u00ad\u0142o. Mia\u00ad\u0142em w\u00a0ser\u00adcu \u017cy\u00adwe uczu\u00adcie wdzi\u0119cz\u00adno\u00ad\u015bci i uzna\u00adnia dla te\u00adgo cz\u0142o\u00adwie\u00adka, kt\u00f3ry o\u017cy\u00adwi\u0142 tra\u00addy\u00adcje Kir\u00adchol\u00admu i\u00a0Wie\u00addnia. Od\u00adczu\u00ad\u0142em wra\u00ad\u017ce\u00adnie sil\u00adne, gdy wy\u00adsia\u00adda\u0142 z\u00a0wa\u00adgo\u00adnu pod d\u017awi\u0119\u00adki hym\u00adnu Bo\u00ad\u017ce, co\u015b Pol\u00adsk\u0119.\nAle oto prze\u00adm\u00f3wi\u0142 pre\u00adzes mi\u00adni\u00adstr\u00f3w [Leopold] Skul\u00adski zdaw\u00adko\u00adwo, zim\u00adno, mo\u00adno\u00adton\u00adnym g\u0142o\u00adsem, wie\u00addz\u0105c, \u017ce prze\u00adm\u00f3wie\u00adnie je\u00adgo czy\u00adta\u0107 b\u0119\u00addzie kraj ca\u00ad\u0142y, wi\u0119c... nie trze\u00adba ni\u00adko\u00adgo ura\u00adzi\u0107. Na\u00adwet nie zdj\u0105\u0142 na po\u00adwi\u00adta\u00adnie fil\u00adco\u00adwe\u00adgo ka\u00adpe\u00adlu\u00adsi\u00adka, pod\u00adczas gdy my, ca\u00ad\u0142y rz\u0105d w\u00a0kom\u00adple\u00adcie, wi\u00adce\u00admi\u00adni\u00adstro\u00adwie i\u00a0sze\u00adfo\u00adwie sek\u00adcji, sta\u00adli\u00ad\u015bmy z czar\u00adny\u00admi, sztyw\u00adny\u00admi ka\u00adpe\u00adlu\u00adsza\u00admi w r\u0119\u00adku, pod\u00adczas gdy gru\u00adpa kil\u00adku\u00adna\u00adstu ge\u00adne\u00adra\u00ad\u0142\u00f3w pol\u00adskich, kil\u00adku\u00adna\u00adstu po\u00ads\u0142\u00f3w kra\u00adj\u00f3w ob\u00adcych, sta\u00ad\u0142a z\u00a0r\u0119\u00adk\u0105 przy czap\u00adkach sa\u00adlu\u00adtu\u00adj\u0105c bo\u00adha\u00adte\u00adra Pol\u00adski, pod\u00adczas gdy mu\u00adzy\u00adka hymn na\u00adro\u00addo\u00adwy wy\u00adko\u00adny\u00adwa\u00ad\u0142a, a\u00a0woj\u00adsko pre\u00adzen\u00adto\u00adwa\u00ad\u0142o bro\u0144.\nRoz\u00adle\u00adg\u0142y si\u0119 okrzy\u00adki na cze\u015b\u0107 wo\u00addza na\u00adczel\u00adne\u00adgo, ale dziw\u00adne, zim\u00adne, nie\u00ado\u00admal z\u00a0car\u00adskich cza\u00ads\u00f3w \u2013 mro\u00adzi\u00ad\u0142y krew. Co\u015b nie\u00addo\u00adpo\u00adwie\u00addzia\u00adne\u00adgo za\u00adwi\u00ads\u0142o w\u00a0at\u00admo\u00adsfe\u00adrze.\nWar\u00adsza\u00adwa, 18 ma\u00adja 1920\n[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach, wyb. i oprac. Jan Borkowski, Warszawa 1990]\n\u00a0\nWoj\u00adcie\u00adch Tr\u0105mp\u00adczy\u0144\u00adski (marsza\u0142ek Sejmu) podczas po\u00adwi\u00adta\u00adnia J\u00f3ze\u00adfa Pi\u0142\u00adsud\u00adskie\u00adgo w Sejmie:\n(Na\u00adczel\u00adnik Pa\u0144\u00adstwa uka\u00adzu\u00adje si\u0119 w\u00a0lo\u00ad\u017cy. Po\u00ads\u0142o\u00adwie po\u00adwsta\u00adj\u0105 i\u00a0wi\u00adta\u00adj\u0105 go d\u0142u\u00adgo\u00adtrwa\u00ad\u0142y\u00admi, rz\u0119\u00adsi\u00adsty\u00admi okla\u00adska\u00admi.)\nPa\u00adnie Na\u00adczel\u00adni\u00adku Pa\u0144\u00adstwa! Sejm ca\u00ad\u0142y przez usta mo\u00adje wi\u00adta Ci\u0119, Wo\u00addzu Na\u00adczel\u00adny, wra\u00adca\u00adj\u0105\u00adce\u00adgo ze szla\u00adku Bo\u00adle\u00ads\u0142a\u00adwa Chro\u00adbre\u00adgo. Od cza\u00ads\u00f3w Kir\u00adchol\u00admu i\u00a0Cho\u00adci\u00admia na\u00adr\u00f3d pol\u00adski ta\u00adkich trium\u00adf\u00f3w or\u0119\u00ad\u017ca swe\u00adgo nie prze\u00ad\u017cy\u00adwa\u0142. Ale nie triumf nad po\u00adgr\u0105\u00ad\u017co\u00adnym wro\u00adgiem, nie py\u00adcha na\u00adro\u00addo\u00adwa roz\u00adpie\u00adra ser\u00adca na\u00adsze. Hi\u00adsto\u00adria nie wi\u00addzia\u00ad\u0142a je\u00adszcze kra\u00adju, kt\u00f3ry by w tak trud\u00adnych wa\u00adrun\u00adkach jak nasz two\u00adrzy\u0142 sw\u0105 pa\u0144\u00adstwo\u00adwo\u015b\u0107. W\u00a0ta\u00adkiej to chwi\u00adli zwy\u00adci\u0119\u00adski Tw\u00f3j po\u00adch\u00f3d na Ki\u00adj\u00f3w da\u0142 na\u00adro\u00addo\u00adwi po\u00adczu\u00adcie w\u0142a\u00adsnej si\u00ad\u0142y, wzmoc\u00adni\u0142 wia\u00adr\u0119 we w\u0142a\u00adsn\u0105 przy\u00adsz\u0142o\u015b\u0107, wzm\u00f3g\u0142 je\u00adgo dziel\u00adno\u015b\u0107 du\u00adcho\u00adw\u0105, a\u00a0przede wszy\u00adst\u00adkim stwo\u00adrzy\u0142 pod\u00adsta\u00adw\u0119 do po\u00admy\u00ad\u015bl\u00adne\u00adgo i\u00a0sta\u00ad\u0142e\u00adgo po\u00adko\u00adju, kt\u00f3re\u00adgo wszy\u00adscy tak bar\u00addzo pra\u00adgnie\u00admy. [\u2026] Daremnie wrogowie nasi liczyli na r\u00f3\u017cnic\u0119 pogl\u0105d\u00f3w politycznych w Polsce. Ca\u0142a Polska jest zgodn\u0105 w pragnieniu, aby ludno\u015b\u0107, dzi\u015b przez armi\u0119 nasz\u0105 uwolniona, sama stanowi\u0142a o swym losie, o formie swej pa\u0144stwowo\u015bci, o formie swego rz\u0105du.\nWar\u00adsza\u00adwa, 18 ma\u00adja 1920\n[Sprawozdanie stenograficzne ze 148 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 18 maja 1920 r, Biblioteka Cyfrowa UMCS]\nWarszawa, 18 maja 1920.Uroczysta msza w ko\u015bciele \u015bw. Aleksandra na cze\u015b\u0107 Naczelnego Wodza J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego.Fot. Instytut Polski im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\n\u00a0\nMaciej Rataj (cz\u0142onek sejmowej komisji spraw zagranicznych, pose\u0142 PSL \u201ePiast\u201d):\nPra\u00adwi\u00adca tro\u00adch\u0119 si\u0119 krzy\u00adwi\u00ad\u0142a, ale przy\u00adsz\u0142a [do Sej\u00admu] w kom\u00adple\u00adcie. [...] Ob\u00adser\u00adwo\u00adwa\u00ad\u0142em ar\u00adcy\u00adbi\u00adsku\u00adpa Te\u00ado\u00addo\u00adro\u00adwi\u00adcza [po\u00ads\u0142a z ra\u00admie\u00adnia Na\u00adro\u00addo\u00adwej De\u00admo\u00adkra\u00adcji]: sta\u0142 w \u0142a\u00adwie bla\u00addy, z za\u00adci\u00ad\u015bni\u0119\u00adty\u00admi war\u00adga\u00admi i kla\u00adska\u0142 z in\u00adny\u00admi w spo\u00ads\u00f3b tro\u00adch\u0119 sztucz\u00adny, wy\u00admu\u00adszo\u00adny. Ci\u0119\u017c\u00adka si\u0119 w nim mu\u00adsia\u00ad\u0142a to\u00adczy\u0107 wal\u00adka mi\u0119\u00addzy nie\u00adna\u00adwi\u00ad\u015bci\u0105 do Pi\u0142\u00adsud\u00adskie\u00adgo z jed\u00adnej stro\u00adny, a go\u00adr\u0105\u00adcym pa\u00adtrio\u00adty\u00adzmem, kt\u00f3re\u00adgo da\u0142 nie\u00adje\u00adden do\u00adw\u00f3d.\nWarszawa, 18 maja 1920\n[Maciej Rataj, Pami\u0119tniki, Warszawa 1965]\n\u00a0\nMaria D\u0105browska (pisarka) w artykule Pr\u00f3g tryumfu:\nTyle lat sz\u0142o si\u0119 do tego dnia.\nW pokorze i cudownej rado\u015bci przekraczamy ten pr\u00f3g tryumfu. Bo teraz ju\u017c nie mo\u017cna i\u015b\u0107 ni\u017cej. Ju\u017c przed nami tylko najtrudniejsze wysi\u0142ki. I tylko najwy\u017cszy piorunowy entuzjazm \u2013 wielkich czyn\u00f3w, kt\u00f3rymi \u017cywi\u0107 si\u0119 b\u0119dzie nie tylko nar\u00f3d, ale wszyscy ludzie w swoim wielkim i tw\u00f3rczym pochodzie \u017cycia.\nJak\u017ce inaczej mo\u017ce by\u0107? Na tak\u0105 drog\u0119 wprowadzi\u0142 nas geniusz rasy, uosobiony w Pi\u0142sudskim.\nWarszawa, 18 maja 1920\n[\u201eNowy Wiek. Popularny Dziennik Ilustrowany\u201d nr 5700, 1920]\n\u00a0\nJan Hupka (ziemianin):\nPi\u0142sudski ma takie szcz\u0119\u015bcie, \u017ce mo\u017ce jemu uda si\u0119 to, co zdawa\u0142o si\u0119 niemo\u017cliwe, tj. znalezienie i skupienie na Ukrainie do\u015b\u0107 silnych a przyjaznych Polsce pa\u0144stwowotw\u00f3rczych czynnik\u00f3w. [...]\nNaczelny nasz w\u00f3dz Pi\u0142sudski urasta mi w oczach na takiego bohatera narodowego, \u017ce w jego cieniu blednie pami\u0119\u0107 Ko\u015bciuszki i Poniatowskiego. Bo tamci nie mieli sukcesu, a on go ma. [...]\nWielkie sukcesy or\u0119\u017cne naprawiaj\u0105 b\u0142\u0119dy naszej dyplomacji. I zaczynaj\u0105 ju\u017c liczy\u0107 si\u0119 z Polsk\u0105 nie tylko Francja i W\u0142ochy, ale nawet stale nas dot\u0105d lekcewa\u017c\u0105ca... Anglia.\nNiwiska k. Lwowa, 19 maja 1920\n[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach, Warszawa 1990]\n\u00a0\nZ artyku\u0142u w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:\nRoman Dmowski by\u0142 [\u2026] na pos\u0142uchaniu u Naczelnika Pa\u0144stwa. Konferencja trwa\u0142a dwie godziny i zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 tutejszych k\u00f3\u0142 politycznych. Dmowski, kt\u00f3ry od czasu odrodzenia Polski przebywa w Polsce pierwszy raz, bada pilnie stosunki i zapoznaje si\u0119 z po\u0142o\u017ceniem wewn\u0119trznym pa\u0144stwa. Ko\u0142a polityczne zbli\u017cone do Dmowskiego s\u0105 przekonane, \u017ce zar\u00f3wno wyniki bada\u0144, jak i wyniki konferencji u Naczelnika Pa\u0144stwa spowodowa\u0142y zbli\u017cenie Dmowskiego do polityki wytkni\u0119tej i systematycznie urzeczywistnianej przez g\u0142ow\u0119 pa\u0144stwa. Dmowski wyrazi\u0142 si\u0119 o post\u0119pach, jakie pa\u0144stwowo\u015b\u0107 polska poczyni\u0142a w przeci\u0105gu 18 miesi\u0119cy z najwy\u017cszym uznaniem. Obserwacje jego, odnosz\u0105ce si\u0119 do stosunku wojska wzgl\u0119dem Najwy\u017cszego Wodza, przyczyni\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do gruntownej rewizji dawnych pogl\u0105d\u00f3w Dmowskiego na stanowisko i dzia\u0142alno\u015b\u0107 J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego.\nWarszawa, 21 maja 1920\n[Dmowski przedstawicielem Polski w Spa, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 140\/1920]\nTrzciana (S\u0142owacja), 1920.Cz\u0142onkowie Komitetu Plebiscytowego Spisko-Orawskiego.Fot. PAU \/ Archiwum Nauki PAN i PAU\nZ artyku\u0142u w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d: \nCierpliwo\u015b\u0107 ludno\u015bci polskiej wyczerpa\u0142a si\u0119. Zag\u0142\u0119bie Ostrawsko-Karwi\u0144skie w nieustannym ogniu prze\u015bladowa\u0144, prowokacji i zbrodni czeskich barbarzy\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych nie pow\u015bci\u0105gn\u0119\u0142a mi\u0119dzysojusznicza komisja, znalaz\u0142o si\u0119 w stadium najwy\u017cszego napi\u0119cia. Ludno\u015b\u0107 polska, doprowadzona do ostateczno\u015bci i pozostawiona sama sobie, chwyci\u0142a si\u0119 samoobrony i \u015brodk\u00f3w odwetowych, do czego ponadto doprowadzi\u0142o neutralne zachowanie si\u0119 wojsk koalicyjnych wobec dokonywanych gwa\u0142t\u00f3w czeskich. Nale\u017cy przy tym podkre\u015bli\u0107 stale zaobserwowane zjawisko, \u017ce w ostatnich konsekwencjach terror wytwarza odruch terroru, anarchia kontranarchi\u0119.\nDzi\u015b rano ruszy\u0142 lud roboczy Zag\u0142\u0119bia do Cieszyna. Kilkuset robotnik\u00f3w i g\u00f3rnik\u00f3w stan\u0119\u0142o przed gmachem s\u0105du karnego, w kt\u00f3rego wi\u0119zieniach trzymano aresztowanych, oskar\u017conych o zamach rzekomo dokonany na osobie znanego Czecha Jandy. Mi\u0119dzy aresztowanymi s\u0105 porucznik wojsk polskich Zientek, sier\u017canci sztabowi Tomczyk i Pawlica. Wobec silnej i gro\u017anej postawy manifestant\u00f3w i kategoryczno\u015bci ich \u017c\u0105dania, s\u0119dzia uwi\u0119zionych uwolni\u0142.\nCieszyn, 21 maja 1920\n[Odwet ludno\u015bci polskiej w Cieszynie, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 114\/1920]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/IS_szuflada18-10123-scaled.jpg","width":2560,"height":1340},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/14\/8-14-maja-1920-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"15\u201321 maja 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2768","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2768"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2768\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2774,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2768\/revisions\/2774"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2763"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2768"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2768"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2768"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}