{"id":2845,"date":"2020-07-23T12:37:00","date_gmt":"2020-07-23T10:37:00","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=2845"},"modified":"2020-07-23T13:06:06","modified_gmt":"2020-07-23T11:06:06","slug":"5-11-czerwca-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/","title":{"rendered":"5 \u2013 11 czerwca 1920"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0<\/strong>O\u015brodek KARTA<\/strong><\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0<\/strong>Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/strong><\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

5 \u2013 11 czerwca 1920<\/strong><\/p>\n

Walcz\u0105ca dotychczas bez wi\u0119kszych rezultat\u00f3w 1 Armia Konna Budionnego zmienia taktyk\u0119 i uderza 5 czerwca w jednym punkcie \u2013 na styku 3 i 6 Armii WP na Ukrainie. Prze\u0142amuje polsk\u0105 lini\u0119 obrony na odcinku Samhorodek\u2013Nowochwast\u00f3w. 7 czerwca oddzia\u0142y Budionnego zajmuj\u0105 \u017bytomierz i Berdycz\u00f3w, nast\u0119pnie zwracaj\u0105 si\u0119 w kierunku Kijowa. Podj\u0119ta zostaje decyzja o wycofaniu 3 Armii WP z tego obszaru. 8 czerwca w Warszawie rozpoczyna si\u0119 strajk \u2013 prac\u0119 przerywaj\u0105 elektrownia, gazownia i wodoci\u0105gi; na ulice nie wyje\u017cd\u017caj\u0105 tramwaje. Atmosfer\u0119 zaostrza og\u0142oszona 9 czerwca dymisja premiera Leopolda Skulskiego. 10 czerwca oddzia\u0142y polskie opuszczaj\u0105 Kij\u00f3w, unikaj\u0105c gro\u017aby otoczenia.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Siemion Budionny (dow\u00f3dca 1 Armii Konnej):<\/strong><\/p>\n

Patrzy\u0142em przez lornetk\u0119 na pole bitwy. Wsz\u0119dzie kipia\u0142y zaci\u0119te starcia. [\u2026] Bojcy rzucali na zasieki z drutu kolczastego kurtki, deski, pnie, maty. Inni r\u0105bali drut kolczasty szablami, rwali kolbami, rozci\u0105gali r\u0119kami. W wielu miejscach zasieki by\u0142y ju\u017c przerwane i w okopach zacz\u0119\u0142a si\u0119 za\u017carta walka. Tu i tam s\u0142ysza\u0142o si\u0119 wybuchy granat\u00f3w, bez\u0142adn\u0105 strzelanin\u0119. [\u2026]<\/p>\n

Nagle w polu widzenia znalaz\u0142a si\u0119 grupa polskich je\u017ad\u017ac\u00f3w. Wyjechali z lasu 1,5 kilometra na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Oziernej. [\u2026] B\u0142ysn\u0119\u0142y setki szabel i brygada przesz\u0142a w galop. Dlaczego nasi zwlekaj\u0105? Czy zd\u0105\u017c\u0105 si\u0119 przegrupowa\u0107 do kontrataku? Gdy trwo\u017cne my\u015bli goni\u0142y mi po g\u0142owie, zdarzy\u0142o si\u0119 co\u015b, czego nie oczekiwa\u0142em. Z okop\u00f3w, oczyszczonych z przeciwnika, gdzie nie powinna zosta\u0107 \u017cywa dusza, nagle zaterkota\u0142 karabin maszynowy. D\u0142uga seria ci\u0119\u0142a po nieprzyjacielskiej konnicy. Upad\u0142 jeden u\u0142an, drugi, trzeci… Kilka koni stan\u0119\u0142o d\u0119ba i run\u0119\u0142o na ziemi\u0119. Szereg atakuj\u0105cych si\u0119 rozsypa\u0142, cz\u0119\u015b\u0107 u\u0142an\u00f3w cofn\u0119\u0142a si\u0119. [\u2026] W ci\u0105gu kilku minut byli\u015bmy w okopach. Wok\u00f3\u0142, dok\u0105d si\u0119ga\u0142 wzrok: w okopach, w lejach, na drutach kolczastych \u2013 czasem na wp\u00f3\u0142 przysypane ziemi\u0105 \u2013 le\u017ca\u0142y trupy ludzi, wala\u0142y si\u0119 po\u0142amane karabiny, strzelby…<\/p>\n

Objecha\u0142em zrujnowany okop i zatrzyma\u0142em konia przy stanowisku karabinu maszynowego. Ros\u0142y jasnow\u0142osy bojec le\u017ca\u0142 bez ruchu. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce na jego ca\u0142ym ciele nie ma miejsca bez ran, mia\u0142 po\u0142amane nogi, porwane ubranie. Zsinia\u0142ymi r\u0119kami wczepi\u0142 si\u0119 w r\u0119koje\u015b\u0107 karabinu i tak zamar\u0142, opu\u015bciwszy g\u0142ow\u0119 na zmi\u0119t\u0105 fura\u017ck\u0119.<\/p>\n

Pod Oziern\u0105, 5 czerwca 1920<\/p>\n

[Siemion Budionnyj, Proidiennyj put\u2019<\/em>, Moskwa 1965, t\u0142um. Agnieszka Knyt]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Lw\u00f3w, 1920.
Samolot Ansaldo Balilla Eskadry im. Tadeusza Ko\u015bciuszki lec\u0105cy nad miastem.
Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n

Por. Kenneth Malcolm Murray <\/strong>(Amerykanin, lotnik z 7 Eskadry Lotniczej im. Ko\u015bciuszki):<\/strong><\/p>\n

[W trakcie lotu rozpoznawczego pilot Edward Corsi] Spostrzeg\u0142 ciemn\u0105 plam\u0119 na drodze. Zni\u017cy\u0142 si\u0119, jak tylko m\u00f3g\u0142, i ujrza\u0142, \u017ce skrzy\u017cowanie trzech dr\u00f3g jest pe\u0142ne wojska. Budionny koncentrowa\u0142 si\u0142y i zn\u00f3w posuwa\u0142 si\u0119 na zach\u00f3d! Corsi znurkowa\u0142 i rzuci\u0142 dwie bomby, o\u015ble\u00adpiaj\u0105cy b\u0142ysk o\u015bwietli\u0142 scen\u0119 dzikiej jatki. Potem, podniecony walk\u0105, poszed\u0142 \u015blizgiem w d\u00f3\u0142 i pocz\u0105\u0142 zaciekle siec z obu swoich kaem\u00f3w. Ludzie i zwierz\u0119ta zbici w dzikie gromady staczali si\u0119 z drogi mi\u0119dzy rzadko rosn\u0105ce drzewa. [\u2026] Rozwidlenie dr\u00f3g us\u0142ane by\u0142o trupami, miotaj\u0105cymi si\u0119, oszala\u0142ymi ko\u0144mi, lud\u017ami poskr\u0119canymi w pozach \u015bmierci i rannymi, czo\u0142gaj\u0105cymi si\u0119 pod os\u0142on\u0119 drzew. [\u2026]<\/p>\n

Zato\u00adczy\u0142 ko\u0142o, by lepiej przyjrze\u0107 si\u0119 konnicy. Zni\u017ca\u0142 si\u0119 coraz bardziej, badaj\u0105c dok\u0142adnie teren, licz\u0105c kolumny je\u017ad\u017ac\u00f3w: pi\u0119\u0107, sze\u015b\u0107, siedem, osiem, dziewi\u0119\u0107, wielki Bo\u017ce! \u2013 dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy. Sami Kozacy!<\/p>\n

\u2013 To si\u0119 dzieje naprawd\u0119! \u2013 wyszepta\u0142.<\/p>\n

Paw\u0142ocza (Ukraina), 5 czerwca 1920<\/p>\n

[Kenneth Malcolm Murray, Skrzyd\u0142a nad Polsk\u0105<\/em>, \u201eKarta\u201d 21\/1997]<\/p>\n

J\u00f3zef Pi\u0142sudski:<\/strong><\/p>\n

Ten nowy instrument walki, jakim okaza\u0142a si\u0119 dla naszych nieprzygotowanych do tego wojsk jazda Budionnego, stawa\u0142 si\u0119 jak\u0105\u015b legendarn\u0105, nieprzezwyci\u0119\u017con\u0105 si\u0142\u0105 i, rzec mo\u017cna, \u017ce im dalej od frontu, tym wp\u0142yw tej sugestii niepoddaj\u0105cej si\u0119 rozumowaniu by\u0142 silniejszy i bardziej nieodparty.<\/p>\n

[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Rok 1920<\/em> \/ Michai\u0142 Tuchaczewski, Poch\u00f3d za Wis\u0142\u0119<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 1989]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Maksymilian Majewski w pi\u015bmie \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d: <\/strong><\/p>\n

Baczno\u015b\u0107 Warmiacy! Chwila plebiscytu bliska. Chwila ta rozstrzygnie o przynale\u017cno\u015bci Waszej do Polski. Polska chcia\u0142aby i te ziemie, kt\u00f3re obj\u0119te s\u0105 plebiscytem, przygarn\u0105\u0107 do siebie i widzie\u0107 je wolnymi i szcz\u0119\u015bliwymi. W Waszych r\u0119kach wi\u0119c Warmiacy spoczywa los tej ziemi. Wielk\u0105 agitacj\u0119 uprawiaj\u0105 Niemcy, chc\u0105c te ziemie nadal zatrzyma\u0107, aby\u015bcie Wy i Wasze dzieci im si\u0119 wys\u0142ugiwali. Chcecie przynale\u017ce\u0107 do Polski, to niechaj ka\u017cdy jak najspieszniej poda adres obojga p\u0142ci od 20. roku, miejscowo\u015b\u0107, dat\u0119 urodzenia, zaw\u00f3d i wyznanie mieszkaj\u0105cych na obczy\u017anie lub w wolnej ju\u017c Polsce, celem przybycia na g\u0142osowanie. Mieszka\u0144cy, kt\u00f3rzy wiecie o pobycie Waszych krewnych lub znajomych mieszkaj\u0105cych na obczy\u017anie, ale urodzonych w powiecie olszty\u0144skim lub reszelskim, podajcie nam ich adres, aby\u015bmy i tych do g\u0142osowania zawezwa\u0107 mogli.<\/p>\n

Warszawa, 6 czerwca 1920<\/p>\n

[Maksymilian Majewski, Baczno\u015b\u0107 Warmiacy!<\/em>, \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d nr 23\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Premier Leopold Skulski.
Fot. Wac\u0142aw Saryusz Wolski \/ Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n

Z informacji \u201eKuriera Warszawskiego:<\/strong><\/p>\n

Dzi\u015b rano nie przyst\u0105pili do zaj\u0119\u0107 pracownicy elektrowni, tramwaj\u00f3w, wodoci\u0105gu i w og\u00f3le instytucji miejskich, maj\u0105cych charakter zak\u0142ad\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej. Strajkuj\u0105cy pracownicy postawili \u017c\u0105dania natury ekonomicznej, pozornie wi\u0119c zdawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce jedynie nieprzyj\u0119cie tych \u017c\u0105da\u0144 wywo\u0142a\u0142o strajk. Tymczasem strajk ten ma r\u00f3wnie\u017c t\u0142o polityczne. [\u2026] Przerwano prac\u0119 w szpitalach. Chorzy s\u0105 pozbawieni \u015bwiat\u0142a i wody. Bezwzgl\u0119dny, nieludzki strajk da\u0142 si\u0119 wi\u0119c przede wszystkim we znaki ludziom cierpi\u0105cym \u2013 przewa\u017cnie z warstw ubo\u017cszych. To owoc pos\u0142uchu, jaki robotnicy miejscy daj\u0105 swoim przyw\u00f3dcom.<\/p>\n

Warszawa, 8 czerwca 1920<\/p>\n

[Strajk, <\/em>\u201eKurier Warszawski\u201d nr 157\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ppor. Mieczys\u0142aw Lepecki (1 Dywizja Piechoty):<\/strong><\/p>\n

Wszy\u00adst\u00adkie te wie\u00ad\u015bci nie na\u00adru\u00adszy\u00ad\u0142y jed\u00adnak wiel\u00adkie\u00adgo zdu\u00admie\u00adnia \u017co\u0142\u00adnie\u00adrzy, wy\u00adwo\u00ad\u0142a\u00adne\u00adgo od\u00adwro\u00adtem. Przy\u00adzwy\u00adcza\u00adjo\u00adno si\u0119 po\u00adgar\u00addza\u0107 nie\u00adprzy\u00adja\u00adcie\u00adlem, uwa\u00ad\u017ca\u00adj\u0105c go za tch\u00f3rz\u00adli\u00adwe\u00adgo, \u017ale zor\u00adga\u00adni\u00adzo\u00adwa\u00adne\u00adgo prze\u00adciw\u00adni\u00adka i\u00a0obe\u00adcne po\u00ad\u0142o\u00ad\u017ce\u00adnie trak\u00adto\u00adwa\u00adno ja\u00adko co\u015b dziw\u00adne\u00adgo, a\u00a0w\u00a0ka\u017c\u00addym ra\u00adzie kr\u00f3t\u00adkie\u00adgo. […]<\/p>\n

Przed sa\u00admym opu\u00adszcze\u00adniem mia\u00adsta uli\u00adce za\u00adcz\u0119\u00ad\u0142y przy\u00adbie\u00adra\u0107 zgo\u00ad\u0142a in\u00adny cha\u00adrak\u00adter od te\u00adgo, ja\u00adki przez kil\u00adku\u00adty\u00adgo\u00addnio\u00adwy okres na\u00adsze\u00adgo po\u00adby\u00adtu zdo\u00ad\u0142a\u00ad\u0142y na\u00adbra\u0107. […] Co chwi\u00adla roz\u00adle\u00adga\u00ad\u0142y si\u0119 okrzy\u00adki ra\u00adbo\u00adwa\u00adnych i\u00a0wy\u00adni\u00adka\u00ad\u0142y awan\u00adtu\u00adry. Skle\u00adpy ju\u017c od dw\u00f3ch dni by\u00ad\u0142y za\u00admkni\u0119\u00adte, a\u00a0wszy\u00adst\u00adkie to\u00adwa\u00adry, po sta\u00adre\u00admu, sta\u00adran\u00adnie scho\u00adwa\u00adne. […] Do ostat\u00adniej nie\u00admal chwi\u00adli \u0142u\u00addzi\u00adli\u00ad\u015bmy si\u0119, \u017ce nadej\u00add\u0105 no\u00adwe roz\u00adka\u00adzy, na\u00adka\u00adzu\u00adj\u0105\u00adce po\u00adzo\u00adsta\u00adnie w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie i\u00a0po\u00adwstrzy\u00adma\u00adnie od\u00adwro\u00adtu. Roz\u00adka\u00adzy ta\u00adkie jed\u00adnak nie nadesz\u0142y.<\/p>\n

Oko\u00ad\u0142o po\u00ad\u0142u\u00addnia po\u00adsze\u00add\u0142em na Kre\u00adszcza\u00adtik, aby ode\u00adbra\u0107 od fo\u00adto\u00adgra\u00adfa za\u00adm\u00f3wio\u00adne pier\u00adwej zdj\u0119\u00adcia. Ca\u00ad\u0142a uli\u00adca za\u00adpe\u0142\u00adnio\u00adna by\u00ad\u0142a \u201ewred\u00adny\u00admi\u201d szu\u00admo\u00adwi\u00adna\u00admi miej\u00adski\u00admi. Roz\u00adra\u00addo\u00adwa\u00adne twa\u00adrze tej ho\u00ad\u0142o\u00adty zdra\u00addza\u00ad\u0142y nie\u00addwu\u00adznacz\u00adnie, \u017ce nasz od\u00adwr\u00f3t wy\u00adwo\u00ad\u0142y\u00adwa\u0142 ich \u017cy\u00adw\u0105 ra\u00addo\u015b\u0107. T\u0142um sta\u00adwa\u0142 si\u0119 co\u00adraz bez\u00adczel\u00adniej\u00adszy i\u00a0\u015bmiel\u00adszy. Na jed\u00adnej z\u00a0bocz\u00adnych ulic [\u2026] oto\u00adczy\u00ad\u0142o mnie kil\u00adku\u00adna\u00adstu wy\u00adro\u00adst\u00adk\u00f3w, \u201ero\u00adbi\u0105c t\u0142ok\u201d i\u00a0usi\u00ad\u0142u\u00adj\u0105c spro\u00adwo\u00adko\u00adwa\u0107. Na szcz\u0119\u00ad\u015bcie mia\u00ad\u0142em przy so\u00adbie re\u00adwol\u00adwer i\u00a0gru\u00adby ha\u00adrap z\u00a0by\u00adczej sk\u00f3ry, ja\u00adki pod\u00f3w\u00adczas cz\u0119\u00adsto no\u00adsi\u00adli na\u00adsi ofi\u00adce\u00adro\u00adwie. Re\u00adwol\u00adwe\u00adrem gro\u00adzi\u00ad\u0142em, a\u00a0ha\u00adra\u00adpem bi\u00ad\u0142em i\u00a0ja\u00adko\u015b przedo\u00adsta\u00ad\u0142em si\u0119 na Bi\u00adbi\u00adkow\u00adski bul\u00adwar.<\/p>\n

[…] Praw\u00addzi\u00adwe tra\u00adge\u00addie roz\u00adgry\u00adwa\u00ad\u0142y si\u0119 na sta\u00adcji ko\u00adle\u00adjo\u00adwej. Ju\u017c od cza\u00adsu wtar\u00adgni\u0119\u00adcia Bu\u00addion\u00adne\u00adgo na na\u00adsze ty\u00ad\u0142y, a\u00a0wi\u0119c od kil\u00adku dni, po\u00adci\u0105\u00adgi do Pol\u00adski nie od\u00adcho\u00addzi\u00ad\u0142y, a\u00a0po\u00adnie\u00adwa\u017c w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie po\u00adzo\u00adsta\u00ad\u0142y je\u00adszcze ty\u00adsi\u0105\u00adce Po\u00adla\u00adk\u00f3w, niechc\u0105\u00adcych [\u2026] po\u00adzo\u00adsta\u0107 pod ba\u00adtem bol\u00adsze\u00adwic\u00adkim, prze\u00adto zde\u00adner\u00adwo\u00adwa\u00adne ich gro\u00adma\u00addy oble\u00adga\u00ad\u0142y sta\u00adcj\u0119 dzie\u0144 i\u00a0noc. […] A\u017c ser\u00adce si\u0119 kra\u00adja\u00ad\u0142o, widz\u0105c tych lu\u00addzi ob\u00addar\u00adtych, bo\u00adsych, g\u0142od\u00adnych i\u00a0zroz\u00adpa\u00adczo\u00adnych, kt\u00f3rzy z ja\u00adkim\u015b nie\u00adzwy\u00adk\u0142ym upo\u00adrem pcha\u00adli si\u0119 do po\u00adci\u0105\u00adg\u00f3w. Wszy\u00adscy zda\u00adwa\u00adli si\u0119 by\u0107 za\u00adhip\u00adno\u00adty\u00adzo\u00adwa\u00adni jed\u00adn\u0105 my\u00ad\u015bl\u0105: \u201eDo Pol\u00adski, do Pol\u00adski!\u201d.<\/p>\n

Kij\u00f3w, 10 czerw\u00adca 1920<\/p>\n

[Mieczys\u0142aw Lepecki, W blaskach wojny<\/em>, Warszawa 1926]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kij\u00f3w, czerwiec 1920.
Polskie oddzia\u0142y opuszczaj\u0105 miasto.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

Ppor. Wiktor Tomir Drymmer (szef Sekcji Kontrwywiadu Oddzia\u0142u II Dow\u00f3dztwa Frontu Po\u0142udniowo-Wschodniego):<\/strong><\/p>\n

Po\u00adwi\u00adnie\u00adnem nie\u00adzw\u0142ocz\u00adnie opu\u00ad\u015bci\u0107 Ki\u00adj\u00f3w. Prak\u00adtycz\u00adnie nie by\u00ad\u0142o to wy\u00adko\u00adnal\u00adne, nie mo\u00adg\u0142em zo\u00adsta\u00adwi\u0107 ani wi\u0119\u00ad\u017ani\u00f3w, ani akt, a\u00a0ja\u00adko je\u00addy\u00adny \u015bro\u00addek lo\u00adko\u00admo\u00adcji mia\u00ad\u0142em ele\u00adganc\u00adki lek\u00adki po\u00adw\u00f3z, za\u00adprz\u0119\u00ad\u017co\u00adny w\u00a0pa\u00adr\u0119 siw\u00adk\u00f3w. Trze\u00adba by\u00ad\u0142o ra\u00addzi\u0107 so\u00adbie sa\u00adme\u00admu. Wy\u00ads\u0142a\u00ad\u0142em pa\u00adtro\u00adle dla re\u00adkwi\u00adzy\u00adcji jak naj\u00adwi\u0119k\u00adszej ilo\u00ad\u015bci wo\u00adz\u00f3w, bry\u00adczek czy in\u00adnych \u015brod\u00adk\u00f3w trans\u00adpor\u00adtu. Po pa\u00adru go\u00addzi\u00adnach moi lu\u00addzie zna\u00adle\u00ad\u017ali sa\u00admo\u00adch\u00f3d oso\u00adbo\u00adwy hup\u00admo\u00adbil z ben\u00adzy\u00adn\u0105 oraz plat\u00adfor\u00adm\u0119 stra\u00ad\u017cac\u00adk\u0105 za\u00adprz\u0119\u00adgni\u0119\u00adt\u0105 w dwa ko\u00adnie. [\u2026] Ak\u00adta za\u00adj\u0119\u00ad\u0142y pra\u00adwie ca\u00ad\u0142\u0105 plat\u00adfor\u00adm\u0119. Kil\u00adku star\u00adszych wie\u00adkiem wi\u0119\u00ad\u017ani\u00f3w oraz dw\u00f3ch ofi\u00adce\u00adr\u00f3w ukra\u00adi\u0144\u00adskich je\u00adcha\u00ad\u0142o mo\u00adim po\u00adwo\u00adzem. Ja z\u00a0mo\u00adi\u00admi ofi\u00adce\u00adra\u00admi hup\u00admo\u00adbi\u00adlem, re\u00adszta sz\u0142a. W\u00a0ostat\u00adniej chwi\u00adli ob\u00adje\u00adcha\u00ad\u0142em bu\u00addyn\u00adki i\u00a0biu\u00adra na\u00adsze\u00adgo szta\u00adbu i\u00a0ka\u00adza\u00ad\u0142em spa\u00adli\u0107 po\u00adzo\u00adsta\u00adwio\u00adne ak\u00adta.<\/p>\n

Prze\u00adje\u017c\u00add\u017ca\u00adj\u0105c z\u00a0por. Fa\u00adre\u00adnhol\u00adcem ko\u00ad\u0142o ban\u00adku pa\u0144\u00adstwo\u00adwe\u00adgo, po\u00admy\u00ad\u015bla\u00ad\u0142em so\u00adbie, \u017ce na\u00adle\u00ad\u017ca\u00ad\u0142o\u00adby za\u00adbra\u0107 znaj\u00addu\u00adj\u0105\u00adce si\u0119 tam pie\u00adni\u0105\u00addze \u2013 po co ma\u00adj\u0105 si\u0119 do\u00adsta\u0107 bol\u00adsze\u00adwi\u00adkom. Por. Fa\u00adre\u00adnholc sta\u0142 przy drzwiach, za\u00adpew\u00adnia\u00adj\u0105c mi od\u00adwr\u00f3t, szo\u00adfer z bro\u00adni\u0105 sie\u00addzia\u0142 w sa\u00admo\u00adcho\u00addzie. Nie bez stra\u00adchu scho\u00addzi\u00ad\u0142em z dwo\u00adma urz\u0119\u00addni\u00adka\u00admi ban\u00adko\u00adwy\u00admi do podziem\u00adne\u00adgo skarb\u00adca. Po\u00adka\u00adza\u00adno mi dzie\u00adsi\u0119\u0107 czy je\u00adde\u00adna\u00ad\u015bcie wor\u00adk\u00f3w \u2013 ta\u00adkich, ja\u00adkich w\u00a0Pol\u00adsce u\u017cy\u00adwa\u00ad\u0142o si\u0119 do prze\u00adwo\u00ad\u017ce\u00adnia kar\u00adto\u00adfli. Po\u00adwie\u00addzie\u00adli mi, \u017ce w\u00a0ka\u017c\u00addym wor\u00adku jest mi\u00adlion ru\u00adbli. \u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

Kij\u00f3w, 10 czerwca 1920<\/p>\n

[Wiktor Tomir Drymmer, W s\u0142u\u017cbie Polsce<\/em>, Warszawa 1998]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mjr Ta\u00adde\u00adusz Ku\u00adtrze\u00adba (szef Sztabu 3 Armii):<\/strong><\/p>\n

Do\u00adw\u00f3d\u00adca ar\u00admii, wraz z\u00a0sze\u00adfem szta\u00adbu i\u00a0ofi\u00adce\u00adrem ordy\u00adnan\u00adso\u00adwym, opu\u00ad\u015bci\u0142 Ki\u00adj\u00f3w 10 czerw\u00adca oko\u00ad\u0142o go\u00addzi\u00adny 17.00, uda\u00adj\u0105c si\u0119 au\u00adtem do 1 Dy\u00adwi\u00adzji Le\u00adgio\u00adn\u00f3w. [\u2026] W\u00a0mie\u00ad\u015bcie spo\u00adk\u00f3j, skle\u00adpy po\u00adza\u00admy\u00adka\u00adne, ma\u00ad\u0142o os\u00f3b na uli\u00adcach, jed\u00adnym s\u0142o\u00adwem \u2013 ty\u00adpo\u00adwy na\u00adstr\u00f3j nie\u00adpew\u00adno\u00ad\u015bci i\u00a0ocze\u00adki\u00adwa\u00adnia na ry\u00adch\u0142\u0105 zmia\u00adn\u0119 w\u0142a\u00addzy. W\u00a0ta\u00adkim po\u00ad\u0142o\u00ad\u017ce\u00adniu o\u00a0akt ter\u00adro\u00adry\u00adstycz\u00adny nie\u00adtrud\u00adno. Ad\u00adiu\u00adtant oso\u00adbi\u00adsty \u2013 rtm. Su\u00adli\u00adstrow\u00adski \u2013 zwra\u00adca si\u0119 ze s\u0142u\u00adsznym za\u00adpy\u00adta\u00adniem: \u201eCzy au\u00adto ma je\u00adcha\u0107 szyb\u00adko, czy po\u00adma\u00ad\u0142u?\u201d. Ja\u00adzda po\u00adwol\u00adna u\u0142a\u00adtwia cel\u00adno\u015b\u0107 ewen\u00adtu\u00adal\u00adne\u00adgo strza\u00ad\u0142u, ja\u00adzda szyb\u00adka mo\u00ad\u017ce spra\u00adwia\u0107 wra\u00ad\u017ce\u00adnie stra\u00adchu lub uciecz\u00adki. Do\u00adw\u00f3d\u00adca ar\u00admii na\u00adka\u00adzu\u00adje ja\u00adzd\u0119 tem\u00adpem zwy\u00adk\u0142ym, po\u00adwol\u00adnym.<\/p>\n

Kij\u00f3w, 10 czerwca 1920\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n

[Tadeusz Kutrzeba, Wyprawa kijowska 1920 roku<\/em>, Warszawa 1937]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Stefan \u017beromski w li\u015bcie do J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego:<\/strong><\/p>\n

Na \u017cyczenie Ministerium Spraw Zagranicznych uda\u0142em si\u0119 w okolice Kwidzyna, Malborka, Sztumu itd. dla przedplebiscytowego przypatrzenia si\u0119 stanowi rzeczy. Po rozejrzeniu si\u0119 w stosunkach i zapoznaniu z lud\u017ami przyszed\u0142em do przekonania, \u017ce te kraje b\u0119d\u0105 dla nas stracone na zawsze, o ile wojsko polskie nie wkroczy tutaj i nie zajmie ich moc\u0105 or\u0119\u017ca. Jak by si\u0119 to dokona\u0107 mog\u0142o \u2013 na drodze wojny czy na drodze samowolnej \u2013 to jest rzecz rz\u0105du polskiego. Jedno jest pewne, \u017ce je\u015bli Polska chce posiada\u0107 Gda\u0144sk, musi posiada\u0107 przede wszystkim kolej Warszawa\u2013M\u0142awa\u2013Malbork\u2013Gda\u0144sk. Mazury Pruskie same przez si\u0119 musia\u00ad\u0142yby by\u0107 zaj\u0119te, gdy\u017c za Polsk\u0105 g\u0142osowa\u0107 nie b\u0119d\u0105. Okolice czysto polskie, ludzie wo\u0142aj\u0105cy wielkim g\u0142osem na zebra\u00adniach o wkroczenie wojska polskiego, znakomicie zagospo\u00addarowane miasta, jak Sztum, Kwidzyn \u2013 kt\u00f3re stan\u0105 si\u0119 polski\u00admi po up\u0142ywie dwu\u2013trzech miesi\u0119cy, jak staje si\u0119 ju\u017c polskim Grudzi\u0105dz, Tczew, Gniew itd. \u2013 nie mog\u0105 zosta\u0107 poza Pol\u00adsk\u0105 i nie mog\u0105 by\u0107 oddane Niemcom na zag\u0142ad\u0119.<\/p>\n

Raczy Czcigodny Pan Naczelnik wybaczy\u0107, \u017ce zatrudniam go tymi swymi my\u015blami, nie b\u0119d\u0105c do tego upowa\u017cnionym. Uwa\u017ca\u0142em jednak za konieczne wskaza\u0107 wszystkim gor\u0105cym ludziom tutejszym ten kierunek, to jest kierunek zwr\u00f3cenia si\u0119 do Naczelnika Pa\u0144stwa za przede wszystkim nieodzow\u00adny. Jest to g\u0142os powszechny, a nawet krzyk powszechny tu\u00adtejszych ludzi.<\/p>\n

Or\u0142owo, 10 czerwca 1920<\/p>\n

[Stefan \u017beromski, Listy 1919\u20131925<\/em>, Warszawa 2010]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

1920.
Stefan \u017beromski podczas podr\u00f3\u017cy na Warmi\u0119 i Mazury w okresie przygotowa\u0144 do plebiscytu.
Fot. Biblioteka Narodowa<\/p>\n

Kazimierz Soko\u0142owski <\/strong>(student Uniwersytetu Warszawskiego): <\/strong><\/p>\n

Nad g\u00f3rn\u0105 Berezyn\u0105 sytuacja si\u0119 poprawi\u0142a [\u2026]. Natomiast pod Koziatynem odparto \u201es\u0142absze ataki nieprzyjaciela\u201d, a pod Czarnobylem rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 atak bolszewicki, dot\u0105d nieodparty\u2026 Sytuacja ci\u0105gle ta sama, o ile nie gorsza. Nie uwa\u017cam, \u017ce pisz\u0105c te s\u0142owa, jestem pesymist\u0105, lecz stwierdzam tylko ci\u0119\u017cki moment, w jakim armia i nar\u00f3d dzisiaj si\u0119 znalaz\u0142y. [\u2026]<\/p>\n

Strajk warszawski nie wygasa, lecz si\u0119 rozszerza. Rz\u0105d swoje, magistrat swoje, robotnicy \u2013 tak\u017ce swoje. Chc\u0105c zaradzi\u0107 z\u0142emu, SSS [Stowarzyszenie Samopomocy Spo\u0142ecznej] pracuje, jak mo\u017ce \u2013 i sztubacy, skauci, studenci dozoruj\u0105 elektrowni, stacji filtr\u00f3w i pomp, je\u017cd\u017c\u0105 (od dzi\u015b) kilkoma tramwajami, zwo\u017c\u0105 zapasy \u017cywno\u015bci itp. z pomoc\u0105 wojska, przy poklasku publiczno\u015bci i drwinach strajkuj\u0105cych. \u201eKurier Warszawski\u201d utrzymuje, \u017ce PPS nie potrafi opanowa\u0107 rozp\u0119tanego sw\u0105 demagogi\u0105 sza\u0142u strajkomanii, a robociarze wi\u0119cej s\u0142uchaj\u0105 komunist\u00f3w.<\/p>\n

Warszawa, 11 czerwca 1920<\/p>\n

[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, <\/em>Toru\u0144 2018]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":2839,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-2845","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n5 \u2013 11 czerwca 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"5 \u2013 11 czerwca 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-07-23T10:37:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-07-23T11:06:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1594\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1128\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"15 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/\",\"name\":\"5 \u2013 11 czerwca 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls-300x212.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls-1024x725.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg\",\"datePublished\":\"2020-07-23T10:37:00+02:00\",\"dateModified\":\"2020-07-23T11:06:06+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-07-24\",\"endDate\":\"2020-07-24\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.\\n\u2042\\n5 \u2013 11 czerwca 1920\\nWalcz\u0105ca dotychczas bez wi\u0119kszych rezultat\u00f3w 1 Armia Konna Budionnego zmienia taktyk\u0119 i uderza 5 czerwca w jednym punkcie \u2013 na styku 3 i 6 Armii WP na Ukrainie. Prze\u0142amuje polsk\u0105 lini\u0119 obrony na odcinku Samhorodek\u2013Nowochwast\u00f3w. 7 czerwca oddzia\u0142y Budionnego zajmuj\u0105 \u017bytomierz i Berdycz\u00f3w, nast\u0119pnie zwracaj\u0105 si\u0119 w kierunku Kijowa. Podj\u0119ta zostaje decyzja o wycofaniu 3 Armii WP z tego obszaru. 8 czerwca w Warszawie rozpoczyna si\u0119 strajk \u2013 prac\u0119 przerywaj\u0105 elektrownia, gazownia i wodoci\u0105gi; na ulice nie wyje\u017cd\u017caj\u0105 tramwaje. Atmosfer\u0119 zaostrza og\u0142oszona 9 czerwca dymisja premiera Leopolda Skulskiego. 10 czerwca oddzia\u0142y polskie opuszczaj\u0105 Kij\u00f3w, unikaj\u0105c gro\u017aby otoczenia.\\n \u2042\\nSiemion Budionny (dow\u00f3dca 1 Armii Konnej):\\nPatrzy\u0142em przez lornetk\u0119 na pole bitwy. Wsz\u0119dzie kipia\u0142y zaci\u0119te starcia. [\u2026] Bojcy rzucali na zasieki z drutu kolczastego kurtki, deski, pnie, maty. Inni r\u0105bali drut kolczasty szablami, rwali kolbami, rozci\u0105gali r\u0119kami. W wielu miejscach zasieki by\u0142y ju\u017c przerwane i w okopach zacz\u0119\u0142a si\u0119 za\u017carta walka. Tu i tam s\u0142ysza\u0142o si\u0119 wybuchy granat\u00f3w, bez\u0142adn\u0105 strzelanin\u0119. [\u2026]\\nNagle w polu widzenia znalaz\u0142a si\u0119 grupa polskich je\u017ad\u017ac\u00f3w. Wyjechali z lasu 1,5 kilometra na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Oziernej. [\u2026] B\u0142ysn\u0119\u0142y setki szabel i brygada przesz\u0142a w galop. Dlaczego nasi zwlekaj\u0105? Czy zd\u0105\u017c\u0105 si\u0119 przegrupowa\u0107 do kontrataku? Gdy trwo\u017cne my\u015bli goni\u0142y mi po g\u0142owie, zdarzy\u0142o si\u0119 co\u015b, czego nie oczekiwa\u0142em. Z okop\u00f3w, oczyszczonych z przeciwnika, gdzie nie powinna zosta\u0107 \u017cywa dusza, nagle zaterkota\u0142 karabin maszynowy. D\u0142uga seria ci\u0119\u0142a po nieprzyjacielskiej konnicy. Upad\u0142 jeden u\u0142an, drugi, trzeci... Kilka koni stan\u0119\u0142o d\u0119ba i run\u0119\u0142o na ziemi\u0119. Szereg atakuj\u0105cych si\u0119 rozsypa\u0142, cz\u0119\u015b\u0107 u\u0142an\u00f3w cofn\u0119\u0142a si\u0119. [\u2026] W ci\u0105gu kilku minut byli\u015bmy w okopach. Wok\u00f3\u0142, dok\u0105d si\u0119ga\u0142 wzrok: w okopach, w lejach, na drutach kolczastych \u2013 czasem na wp\u00f3\u0142 przysypane ziemi\u0105 \u2013 le\u017ca\u0142y trupy ludzi, wala\u0142y si\u0119 po\u0142amane karabiny, strzelby...\\nObjecha\u0142em zrujnowany okop i zatrzyma\u0142em konia przy stanowisku karabinu maszynowego. Ros\u0142y jasnow\u0142osy bojec le\u017ca\u0142 bez ruchu. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce na jego ca\u0142ym ciele nie ma miejsca bez ran, mia\u0142 po\u0142amane nogi, porwane ubranie. Zsinia\u0142ymi r\u0119kami wczepi\u0142 si\u0119 w r\u0119koje\u015b\u0107 karabinu i tak zamar\u0142, opu\u015bciwszy g\u0142ow\u0119 na zmi\u0119t\u0105 fura\u017ck\u0119.\\nPod Oziern\u0105, 5 czerwca 1920\\n[Siemion Budionnyj, Proidiennyj put\u2019, Moskwa 1965, t\u0142um. Agnieszka Knyt]\\nLw\u00f3w, 1920.Samolot Ansaldo Balilla Eskadry im. Tadeusza Ko\u015bciuszki lec\u0105cy nad miastem.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\\nPor. Kenneth Malcolm Murray (Amerykanin, lotnik z 7 Eskadry Lotniczej im. Ko\u015bciuszki):\\n[W trakcie lotu rozpoznawczego pilot Edward Corsi] Spostrzeg\u0142 ciemn\u0105 plam\u0119 na drodze. Zni\u017cy\u0142 si\u0119, jak tylko m\u00f3g\u0142, i ujrza\u0142, \u017ce skrzy\u017cowanie trzech dr\u00f3g jest pe\u0142ne wojska. Budionny koncentrowa\u0142 si\u0142y i zn\u00f3w posuwa\u0142 si\u0119 na zach\u00f3d! Corsi znurkowa\u0142 i rzuci\u0142 dwie bomby, o\u015ble\u00adpiaj\u0105cy b\u0142ysk o\u015bwietli\u0142 scen\u0119 dzikiej jatki. Potem, podniecony walk\u0105, poszed\u0142 \u015blizgiem w d\u00f3\u0142 i pocz\u0105\u0142 zaciekle siec z obu swoich kaem\u00f3w. Ludzie i zwierz\u0119ta zbici w dzikie gromady staczali si\u0119 z drogi mi\u0119dzy rzadko rosn\u0105ce drzewa. [\u2026] Rozwidlenie dr\u00f3g us\u0142ane by\u0142o trupami, miotaj\u0105cymi si\u0119, oszala\u0142ymi ko\u0144mi, lud\u017ami poskr\u0119canymi w pozach \u015bmierci i rannymi, czo\u0142gaj\u0105cymi si\u0119 pod os\u0142on\u0119 drzew. [\u2026]\\nZato\u00adczy\u0142 ko\u0142o, by lepiej przyjrze\u0107 si\u0119 konnicy. Zni\u017ca\u0142 si\u0119 coraz bardziej, badaj\u0105c dok\u0142adnie teren, licz\u0105c kolumny je\u017ad\u017ac\u00f3w: pi\u0119\u0107, sze\u015b\u0107, siedem, osiem, dziewi\u0119\u0107, wielki Bo\u017ce! \u2013 dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy. Sami Kozacy!\\n\u2013 To si\u0119 dzieje naprawd\u0119! \u2013 wyszepta\u0142.\\nPaw\u0142ocza (Ukraina), 5 czerwca 1920\\n[Kenneth Malcolm Murray, Skrzyd\u0142a nad Polsk\u0105, \u201eKarta\u201d 21\/1997]\\nJ\u00f3zef Pi\u0142sudski:\\nTen nowy instrument walki, jakim okaza\u0142a si\u0119 dla naszych nieprzygotowanych do tego wojsk jazda Budionnego, stawa\u0142 si\u0119 jak\u0105\u015b legendarn\u0105, nieprzezwyci\u0119\u017con\u0105 si\u0142\u0105 i, rzec mo\u017cna, \u017ce im dalej od frontu, tym wp\u0142yw tej sugestii niepoddaj\u0105cej si\u0119 rozumowaniu by\u0142 silniejszy i bardziej nieodparty.\\n[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Rok 1920 \/ Michai\u0142 Tuchaczewski, Poch\u00f3d za Wis\u0142\u0119, \u0141\u00f3d\u017a 1989]\\n\u00a0\\nMaksymilian Majewski w pi\u015bmie \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d: \\nBaczno\u015b\u0107 Warmiacy! Chwila plebiscytu bliska. Chwila ta rozstrzygnie o przynale\u017cno\u015bci Waszej do Polski. Polska chcia\u0142aby i te ziemie, kt\u00f3re obj\u0119te s\u0105 plebiscytem, przygarn\u0105\u0107 do siebie i widzie\u0107 je wolnymi i szcz\u0119\u015bliwymi. W Waszych r\u0119kach wi\u0119c Warmiacy spoczywa los tej ziemi. Wielk\u0105 agitacj\u0119 uprawiaj\u0105 Niemcy, chc\u0105c te ziemie nadal zatrzyma\u0107, aby\u015bcie Wy i Wasze dzieci im si\u0119 wys\u0142ugiwali. Chcecie przynale\u017ce\u0107 do Polski, to niechaj ka\u017cdy jak najspieszniej poda adres obojga p\u0142ci od 20. roku, miejscowo\u015b\u0107, dat\u0119 urodzenia, zaw\u00f3d i wyznanie mieszkaj\u0105cych na obczy\u017anie lub w wolnej ju\u017c Polsce, celem przybycia na g\u0142osowanie. Mieszka\u0144cy, kt\u00f3rzy wiecie o pobycie Waszych krewnych lub znajomych mieszkaj\u0105cych na obczy\u017anie, ale urodzonych w powiecie olszty\u0144skim lub reszelskim, podajcie nam ich adres, aby\u015bmy i tych do g\u0142osowania zawezwa\u0107 mogli.\\nWarszawa, 6 czerwca 1920\\n[Maksymilian Majewski, Baczno\u015b\u0107 Warmiacy!, \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d nr 23\/1920]\\nPremier Leopold Skulski.Fot. Wac\u0142aw Saryusz Wolski \/ Narodowe Archiwum Cyfrowe\\nZ informacji \u201eKuriera Warszawskiego:\\nDzi\u015b rano nie przyst\u0105pili do zaj\u0119\u0107 pracownicy elektrowni, tramwaj\u00f3w, wodoci\u0105gu i w og\u00f3le instytucji miejskich, maj\u0105cych charakter zak\u0142ad\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej. Strajkuj\u0105cy pracownicy postawili \u017c\u0105dania natury ekonomicznej, pozornie wi\u0119c zdawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce jedynie nieprzyj\u0119cie tych \u017c\u0105da\u0144 wywo\u0142a\u0142o strajk. Tymczasem strajk ten ma r\u00f3wnie\u017c t\u0142o polityczne. [\u2026] Przerwano prac\u0119 w szpitalach. Chorzy s\u0105 pozbawieni \u015bwiat\u0142a i wody. Bezwzgl\u0119dny, nieludzki strajk da\u0142 si\u0119 wi\u0119c przede wszystkim we znaki ludziom cierpi\u0105cym \u2013 przewa\u017cnie z warstw ubo\u017cszych. To owoc pos\u0142uchu, jaki robotnicy miejscy daj\u0105 swoim przyw\u00f3dcom.\\nWarszawa, 8 czerwca 1920\\n[Strajk, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 157\/1920]\\n\u00a0\\nPpor. Mieczys\u0142aw Lepecki (1 Dywizja Piechoty):\\nWszy\u00adst\u00adkie te wie\u00ad\u015bci nie na\u00adru\u00adszy\u00ad\u0142y jed\u00adnak wiel\u00adkie\u00adgo zdu\u00admie\u00adnia \u017co\u0142\u00adnie\u00adrzy, wy\u00adwo\u00ad\u0142a\u00adne\u00adgo od\u00adwro\u00adtem. Przy\u00adzwy\u00adcza\u00adjo\u00adno si\u0119 po\u00adgar\u00addza\u0107 nie\u00adprzy\u00adja\u00adcie\u00adlem, uwa\u00ad\u017ca\u00adj\u0105c go za tch\u00f3rz\u00adli\u00adwe\u00adgo, \u017ale zor\u00adga\u00adni\u00adzo\u00adwa\u00adne\u00adgo prze\u00adciw\u00adni\u00adka i\u00a0obe\u00adcne po\u00ad\u0142o\u00ad\u017ce\u00adnie trak\u00adto\u00adwa\u00adno ja\u00adko co\u015b dziw\u00adne\u00adgo, a\u00a0w\u00a0ka\u017c\u00addym ra\u00adzie kr\u00f3t\u00adkie\u00adgo. [...]\\nPrzed sa\u00admym opu\u00adszcze\u00adniem mia\u00adsta uli\u00adce za\u00adcz\u0119\u00ad\u0142y przy\u00adbie\u00adra\u0107 zgo\u00ad\u0142a in\u00adny cha\u00adrak\u00adter od te\u00adgo, ja\u00adki przez kil\u00adku\u00adty\u00adgo\u00addnio\u00adwy okres na\u00adsze\u00adgo po\u00adby\u00adtu zdo\u00ad\u0142a\u00ad\u0142y na\u00adbra\u0107. [...] Co chwi\u00adla roz\u00adle\u00adga\u00ad\u0142y si\u0119 okrzy\u00adki ra\u00adbo\u00adwa\u00adnych i\u00a0wy\u00adni\u00adka\u00ad\u0142y awan\u00adtu\u00adry. Skle\u00adpy ju\u017c od dw\u00f3ch dni by\u00ad\u0142y za\u00admkni\u0119\u00adte, a\u00a0wszy\u00adst\u00adkie to\u00adwa\u00adry, po sta\u00adre\u00admu, sta\u00adran\u00adnie scho\u00adwa\u00adne. [...] Do ostat\u00adniej nie\u00admal chwi\u00adli \u0142u\u00addzi\u00adli\u00ad\u015bmy si\u0119, \u017ce nadej\u00add\u0105 no\u00adwe roz\u00adka\u00adzy, na\u00adka\u00adzu\u00adj\u0105\u00adce po\u00adzo\u00adsta\u00adnie w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie i\u00a0po\u00adwstrzy\u00adma\u00adnie od\u00adwro\u00adtu. Roz\u00adka\u00adzy ta\u00adkie jed\u00adnak nie nadesz\u0142y.\\nOko\u00ad\u0142o po\u00ad\u0142u\u00addnia po\u00adsze\u00add\u0142em na Kre\u00adszcza\u00adtik, aby ode\u00adbra\u0107 od fo\u00adto\u00adgra\u00adfa za\u00adm\u00f3wio\u00adne pier\u00adwej zdj\u0119\u00adcia. Ca\u00ad\u0142a uli\u00adca za\u00adpe\u0142\u00adnio\u00adna by\u00ad\u0142a \u201ewred\u00adny\u00admi\u201d szu\u00admo\u00adwi\u00adna\u00admi miej\u00adski\u00admi. Roz\u00adra\u00addo\u00adwa\u00adne twa\u00adrze tej ho\u00ad\u0142o\u00adty zdra\u00addza\u00ad\u0142y nie\u00addwu\u00adznacz\u00adnie, \u017ce nasz od\u00adwr\u00f3t wy\u00adwo\u00ad\u0142y\u00adwa\u0142 ich \u017cy\u00adw\u0105 ra\u00addo\u015b\u0107. T\u0142um sta\u00adwa\u0142 si\u0119 co\u00adraz bez\u00adczel\u00adniej\u00adszy i\u00a0\u015bmiel\u00adszy. Na jed\u00adnej z\u00a0bocz\u00adnych ulic [\u2026] oto\u00adczy\u00ad\u0142o mnie kil\u00adku\u00adna\u00adstu wy\u00adro\u00adst\u00adk\u00f3w, \u201ero\u00adbi\u0105c t\u0142ok\u201d i\u00a0usi\u00ad\u0142u\u00adj\u0105c spro\u00adwo\u00adko\u00adwa\u0107. Na szcz\u0119\u00ad\u015bcie mia\u00ad\u0142em przy so\u00adbie re\u00adwol\u00adwer i\u00a0gru\u00adby ha\u00adrap z\u00a0by\u00adczej sk\u00f3ry, ja\u00adki pod\u00f3w\u00adczas cz\u0119\u00adsto no\u00adsi\u00adli na\u00adsi ofi\u00adce\u00adro\u00adwie. Re\u00adwol\u00adwe\u00adrem gro\u00adzi\u00ad\u0142em, a\u00a0ha\u00adra\u00adpem bi\u00ad\u0142em i\u00a0ja\u00adko\u015b przedo\u00adsta\u00ad\u0142em si\u0119 na Bi\u00adbi\u00adkow\u00adski bul\u00adwar.\\n[...] Praw\u00addzi\u00adwe tra\u00adge\u00addie roz\u00adgry\u00adwa\u00ad\u0142y si\u0119 na sta\u00adcji ko\u00adle\u00adjo\u00adwej. Ju\u017c od cza\u00adsu wtar\u00adgni\u0119\u00adcia Bu\u00addion\u00adne\u00adgo na na\u00adsze ty\u00ad\u0142y, a\u00a0wi\u0119c od kil\u00adku dni, po\u00adci\u0105\u00adgi do Pol\u00adski nie od\u00adcho\u00addzi\u00ad\u0142y, a\u00a0po\u00adnie\u00adwa\u017c w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie po\u00adzo\u00adsta\u00ad\u0142y je\u00adszcze ty\u00adsi\u0105\u00adce Po\u00adla\u00adk\u00f3w, niechc\u0105\u00adcych [\u2026] po\u00adzo\u00adsta\u0107 pod ba\u00adtem bol\u00adsze\u00adwic\u00adkim, prze\u00adto zde\u00adner\u00adwo\u00adwa\u00adne ich gro\u00adma\u00addy oble\u00adga\u00ad\u0142y sta\u00adcj\u0119 dzie\u0144 i\u00a0noc. [...] A\u017c ser\u00adce si\u0119 kra\u00adja\u00ad\u0142o, widz\u0105c tych lu\u00addzi ob\u00addar\u00adtych, bo\u00adsych, g\u0142od\u00adnych i\u00a0zroz\u00adpa\u00adczo\u00adnych, kt\u00f3rzy z ja\u00adkim\u015b nie\u00adzwy\u00adk\u0142ym upo\u00adrem pcha\u00adli si\u0119 do po\u00adci\u0105\u00adg\u00f3w. Wszy\u00adscy zda\u00adwa\u00adli si\u0119 by\u0107 za\u00adhip\u00adno\u00adty\u00adzo\u00adwa\u00adni jed\u00adn\u0105 my\u00ad\u015bl\u0105: \u201eDo Pol\u00adski, do Pol\u00adski!\u201d.\\nKij\u00f3w, 10 czerw\u00adca 1920\\n[Mieczys\u0142aw Lepecki, W blaskach wojny, Warszawa 1926]\\nKij\u00f3w, czerwiec 1920.Polskie oddzia\u0142y opuszczaj\u0105 miasto.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\nPpor. Wiktor Tomir Drymmer (szef Sekcji Kontrwywiadu Oddzia\u0142u II Dow\u00f3dztwa Frontu Po\u0142udniowo-Wschodniego):\\nPo\u00adwi\u00adnie\u00adnem nie\u00adzw\u0142ocz\u00adnie opu\u00ad\u015bci\u0107 Ki\u00adj\u00f3w. Prak\u00adtycz\u00adnie nie by\u00ad\u0142o to wy\u00adko\u00adnal\u00adne, nie mo\u00adg\u0142em zo\u00adsta\u00adwi\u0107 ani wi\u0119\u00ad\u017ani\u00f3w, ani akt, a\u00a0ja\u00adko je\u00addy\u00adny \u015bro\u00addek lo\u00adko\u00admo\u00adcji mia\u00ad\u0142em ele\u00adganc\u00adki lek\u00adki po\u00adw\u00f3z, za\u00adprz\u0119\u00ad\u017co\u00adny w\u00a0pa\u00adr\u0119 siw\u00adk\u00f3w. Trze\u00adba by\u00ad\u0142o ra\u00addzi\u0107 so\u00adbie sa\u00adme\u00admu. Wy\u00ads\u0142a\u00ad\u0142em pa\u00adtro\u00adle dla re\u00adkwi\u00adzy\u00adcji jak naj\u00adwi\u0119k\u00adszej ilo\u00ad\u015bci wo\u00adz\u00f3w, bry\u00adczek czy in\u00adnych \u015brod\u00adk\u00f3w trans\u00adpor\u00adtu. Po pa\u00adru go\u00addzi\u00adnach moi lu\u00addzie zna\u00adle\u00ad\u017ali sa\u00admo\u00adch\u00f3d oso\u00adbo\u00adwy hup\u00admo\u00adbil z ben\u00adzy\u00adn\u0105 oraz plat\u00adfor\u00adm\u0119 stra\u00ad\u017cac\u00adk\u0105 za\u00adprz\u0119\u00adgni\u0119\u00adt\u0105 w dwa ko\u00adnie. [\u2026] Ak\u00adta za\u00adj\u0119\u00ad\u0142y pra\u00adwie ca\u00ad\u0142\u0105 plat\u00adfor\u00adm\u0119. Kil\u00adku star\u00adszych wie\u00adkiem wi\u0119\u00ad\u017ani\u00f3w oraz dw\u00f3ch ofi\u00adce\u00adr\u00f3w ukra\u00adi\u0144\u00adskich je\u00adcha\u00ad\u0142o mo\u00adim po\u00adwo\u00adzem. Ja z\u00a0mo\u00adi\u00admi ofi\u00adce\u00adra\u00admi hup\u00admo\u00adbi\u00adlem, re\u00adszta sz\u0142a. W\u00a0ostat\u00adniej chwi\u00adli ob\u00adje\u00adcha\u00ad\u0142em bu\u00addyn\u00adki i\u00a0biu\u00adra na\u00adsze\u00adgo szta\u00adbu i\u00a0ka\u00adza\u00ad\u0142em spa\u00adli\u0107 po\u00adzo\u00adsta\u00adwio\u00adne ak\u00adta.\\nPrze\u00adje\u017c\u00add\u017ca\u00adj\u0105c z\u00a0por. Fa\u00adre\u00adnhol\u00adcem ko\u00ad\u0142o ban\u00adku pa\u0144\u00adstwo\u00adwe\u00adgo, po\u00admy\u00ad\u015bla\u00ad\u0142em so\u00adbie, \u017ce na\u00adle\u00ad\u017ca\u00ad\u0142o\u00adby za\u00adbra\u0107 znaj\u00addu\u00adj\u0105\u00adce si\u0119 tam pie\u00adni\u0105\u00addze \u2013 po co ma\u00adj\u0105 si\u0119 do\u00adsta\u0107 bol\u00adsze\u00adwi\u00adkom. Por. Fa\u00adre\u00adnholc sta\u0142 przy drzwiach, za\u00adpew\u00adnia\u00adj\u0105c mi od\u00adwr\u00f3t, szo\u00adfer z bro\u00adni\u0105 sie\u00addzia\u0142 w sa\u00admo\u00adcho\u00addzie. Nie bez stra\u00adchu scho\u00addzi\u00ad\u0142em z dwo\u00adma urz\u0119\u00addni\u00adka\u00admi ban\u00adko\u00adwy\u00admi do podziem\u00adne\u00adgo skarb\u00adca. Po\u00adka\u00adza\u00adno mi dzie\u00adsi\u0119\u0107 czy je\u00adde\u00adna\u00ad\u015bcie wor\u00adk\u00f3w \u2013 ta\u00adkich, ja\u00adkich w\u00a0Pol\u00adsce u\u017cy\u00adwa\u00ad\u0142o si\u0119 do prze\u00adwo\u00ad\u017ce\u00adnia kar\u00adto\u00adfli. Po\u00adwie\u00addzie\u00adli mi, \u017ce w\u00a0ka\u017c\u00addym wor\u00adku jest mi\u00adlion ru\u00adbli. \u00a0\u00a0\u00a0\\nKij\u00f3w, 10 czerwca 1920\\n[Wiktor Tomir Drymmer, W s\u0142u\u017cbie Polsce, Warszawa 1998]\\n\u00a0\\nMjr Ta\u00adde\u00adusz Ku\u00adtrze\u00adba (szef Sztabu 3 Armii):\\nDo\u00adw\u00f3d\u00adca ar\u00admii, wraz z\u00a0sze\u00adfem szta\u00adbu i\u00a0ofi\u00adce\u00adrem ordy\u00adnan\u00adso\u00adwym, opu\u00ad\u015bci\u0142 Ki\u00adj\u00f3w 10 czerw\u00adca oko\u00ad\u0142o go\u00addzi\u00adny 17.00, uda\u00adj\u0105c si\u0119 au\u00adtem do 1 Dy\u00adwi\u00adzji Le\u00adgio\u00adn\u00f3w. [\u2026] W\u00a0mie\u00ad\u015bcie spo\u00adk\u00f3j, skle\u00adpy po\u00adza\u00admy\u00adka\u00adne, ma\u00ad\u0142o os\u00f3b na uli\u00adcach, jed\u00adnym s\u0142o\u00adwem \u2013 ty\u00adpo\u00adwy na\u00adstr\u00f3j nie\u00adpew\u00adno\u00ad\u015bci i\u00a0ocze\u00adki\u00adwa\u00adnia na ry\u00adch\u0142\u0105 zmia\u00adn\u0119 w\u0142a\u00addzy. W\u00a0ta\u00adkim po\u00ad\u0142o\u00ad\u017ce\u00adniu o\u00a0akt ter\u00adro\u00adry\u00adstycz\u00adny nie\u00adtrud\u00adno. Ad\u00adiu\u00adtant oso\u00adbi\u00adsty \u2013 rtm. Su\u00adli\u00adstrow\u00adski \u2013 zwra\u00adca si\u0119 ze s\u0142u\u00adsznym za\u00adpy\u00adta\u00adniem: \u201eCzy au\u00adto ma je\u00adcha\u0107 szyb\u00adko, czy po\u00adma\u00ad\u0142u?\u201d. Ja\u00adzda po\u00adwol\u00adna u\u0142a\u00adtwia cel\u00adno\u015b\u0107 ewen\u00adtu\u00adal\u00adne\u00adgo strza\u00ad\u0142u, ja\u00adzda szyb\u00adka mo\u00ad\u017ce spra\u00adwia\u0107 wra\u00ad\u017ce\u00adnie stra\u00adchu lub uciecz\u00adki. Do\u00adw\u00f3d\u00adca ar\u00admii na\u00adka\u00adzu\u00adje ja\u00adzd\u0119 tem\u00adpem zwy\u00adk\u0142ym, po\u00adwol\u00adnym.\\nKij\u00f3w, 10 czerwca 1920\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\\n[Tadeusz Kutrzeba, Wyprawa kijowska 1920 roku, Warszawa 1937]\\n\u00a0\\nStefan \u017beromski w li\u015bcie do J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego:\\nNa \u017cyczenie Ministerium Spraw Zagranicznych uda\u0142em si\u0119 w okolice Kwidzyna, Malborka, Sztumu itd. dla przedplebiscytowego przypatrzenia si\u0119 stanowi rzeczy. Po rozejrzeniu si\u0119 w stosunkach i zapoznaniu z lud\u017ami przyszed\u0142em do przekonania, \u017ce te kraje b\u0119d\u0105 dla nas stracone na zawsze, o ile wojsko polskie nie wkroczy tutaj i nie zajmie ich moc\u0105 or\u0119\u017ca. Jak by si\u0119 to dokona\u0107 mog\u0142o \u2013 na drodze wojny czy na drodze samowolnej \u2013 to jest rzecz rz\u0105du polskiego. Jedno jest pewne, \u017ce je\u015bli Polska chce posiada\u0107 Gda\u0144sk, musi posiada\u0107 przede wszystkim kolej Warszawa\u2013M\u0142awa\u2013Malbork\u2013Gda\u0144sk. Mazury Pruskie same przez si\u0119 musia\u00ad\u0142yby by\u0107 zaj\u0119te, gdy\u017c za Polsk\u0105 g\u0142osowa\u0107 nie b\u0119d\u0105. Okolice czysto polskie, ludzie wo\u0142aj\u0105cy wielkim g\u0142osem na zebra\u00adniach o wkroczenie wojska polskiego, znakomicie zagospo\u00addarowane miasta, jak Sztum, Kwidzyn \u2013 kt\u00f3re stan\u0105 si\u0119 polski\u00admi po up\u0142ywie dwu\u2013trzech miesi\u0119cy, jak staje si\u0119 ju\u017c polskim Grudzi\u0105dz, Tczew, Gniew itd. \u2013 nie mog\u0105 zosta\u0107 poza Pol\u00adsk\u0105 i nie mog\u0105 by\u0107 oddane Niemcom na zag\u0142ad\u0119.\\nRaczy Czcigodny Pan Naczelnik wybaczy\u0107, \u017ce zatrudniam go tymi swymi my\u015blami, nie b\u0119d\u0105c do tego upowa\u017cnionym. Uwa\u017ca\u0142em jednak za konieczne wskaza\u0107 wszystkim gor\u0105cym ludziom tutejszym ten kierunek, to jest kierunek zwr\u00f3cenia si\u0119 do Naczelnika Pa\u0144stwa za przede wszystkim nieodzow\u00adny. Jest to g\u0142os powszechny, a nawet krzyk powszechny tu\u00adtejszych ludzi.\\nOr\u0142owo, 10 czerwca 1920\\n[Stefan \u017beromski, Listy 1919\u20131925, Warszawa 2010]\\n1920.Stefan \u017beromski podczas podr\u00f3\u017cy na Warmi\u0119 i Mazury w okresie przygotowa\u0144 do plebiscytu.Fot. Biblioteka Narodowa\\nKazimierz Soko\u0142owski (student Uniwersytetu Warszawskiego): \\nNad g\u00f3rn\u0105 Berezyn\u0105 sytuacja si\u0119 poprawi\u0142a [\u2026]. Natomiast pod Koziatynem odparto \u201es\u0142absze ataki nieprzyjaciela\u201d, a pod Czarnobylem rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 atak bolszewicki, dot\u0105d nieodparty\u2026 Sytuacja ci\u0105gle ta sama, o ile nie gorsza. Nie uwa\u017cam, \u017ce pisz\u0105c te s\u0142owa, jestem pesymist\u0105, lecz stwierdzam tylko ci\u0119\u017cki moment, w jakim armia i nar\u00f3d dzisiaj si\u0119 znalaz\u0142y. [\u2026]\\nStrajk warszawski nie wygasa, lecz si\u0119 rozszerza. Rz\u0105d swoje, magistrat swoje, robotnicy \u2013 tak\u017ce swoje. Chc\u0105c zaradzi\u0107 z\u0142emu, SSS [Stowarzyszenie Samopomocy Spo\u0142ecznej] pracuje, jak mo\u017ce \u2013 i sztubacy, skauci, studenci dozoruj\u0105 elektrowni, stacji filtr\u00f3w i pomp, je\u017cd\u017c\u0105 (od dzi\u015b) kilkoma tramwajami, zwo\u017c\u0105 zapasy \u017cywno\u015bci itp. z pomoc\u0105 wojska, przy poklasku publiczno\u015bci i drwinach strajkuj\u0105cych. \u201eKurier Warszawski\u201d utrzymuje, \u017ce PPS nie potrafi opanowa\u0107 rozp\u0119tanego sw\u0105 demagogi\u0105 sza\u0142u strajkomanii, a robociarze wi\u0119cej s\u0142uchaj\u0105 komunist\u00f3w.\\nWarszawa, 11 czerwca 1920\\n[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, Toru\u0144 2018]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg\",\"width\":1594,\"height\":1128},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"5 \u2013 11 czerwca 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"5 \u2013 11 czerwca 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"5 \u2013 11 czerwca 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-07-23T10:37:00+00:00","article_modified_time":"2020-07-23T11:06:06+00:00","og_image":[{"width":1594,"height":1128,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"15 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/","name":"5 \u2013 11 czerwca 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls-300x212.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls-1024x725.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg","datePublished":"2020-07-23T10:37:00+02:00","dateModified":"2020-07-23T11:06:06+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-07-24","endDate":"2020-07-24","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.\n\u2042\n5 \u2013 11 czerwca 1920\nWalcz\u0105ca dotychczas bez wi\u0119kszych rezultat\u00f3w 1 Armia Konna Budionnego zmienia taktyk\u0119 i uderza 5 czerwca w jednym punkcie \u2013 na styku 3 i 6 Armii WP na Ukrainie. Prze\u0142amuje polsk\u0105 lini\u0119 obrony na odcinku Samhorodek\u2013Nowochwast\u00f3w. 7 czerwca oddzia\u0142y Budionnego zajmuj\u0105 \u017bytomierz i Berdycz\u00f3w, nast\u0119pnie zwracaj\u0105 si\u0119 w kierunku Kijowa. Podj\u0119ta zostaje decyzja o wycofaniu 3 Armii WP z tego obszaru. 8 czerwca w Warszawie rozpoczyna si\u0119 strajk \u2013 prac\u0119 przerywaj\u0105 elektrownia, gazownia i wodoci\u0105gi; na ulice nie wyje\u017cd\u017caj\u0105 tramwaje. Atmosfer\u0119 zaostrza og\u0142oszona 9 czerwca dymisja premiera Leopolda Skulskiego. 10 czerwca oddzia\u0142y polskie opuszczaj\u0105 Kij\u00f3w, unikaj\u0105c gro\u017aby otoczenia.\n \u2042\nSiemion Budionny (dow\u00f3dca 1 Armii Konnej):\nPatrzy\u0142em przez lornetk\u0119 na pole bitwy. Wsz\u0119dzie kipia\u0142y zaci\u0119te starcia. [\u2026] Bojcy rzucali na zasieki z drutu kolczastego kurtki, deski, pnie, maty. Inni r\u0105bali drut kolczasty szablami, rwali kolbami, rozci\u0105gali r\u0119kami. W wielu miejscach zasieki by\u0142y ju\u017c przerwane i w okopach zacz\u0119\u0142a si\u0119 za\u017carta walka. Tu i tam s\u0142ysza\u0142o si\u0119 wybuchy granat\u00f3w, bez\u0142adn\u0105 strzelanin\u0119. [\u2026]\nNagle w polu widzenia znalaz\u0142a si\u0119 grupa polskich je\u017ad\u017ac\u00f3w. Wyjechali z lasu 1,5 kilometra na p\u00f3\u0142nocny zach\u00f3d od Oziernej. [\u2026] B\u0142ysn\u0119\u0142y setki szabel i brygada przesz\u0142a w galop. Dlaczego nasi zwlekaj\u0105? Czy zd\u0105\u017c\u0105 si\u0119 przegrupowa\u0107 do kontrataku? Gdy trwo\u017cne my\u015bli goni\u0142y mi po g\u0142owie, zdarzy\u0142o si\u0119 co\u015b, czego nie oczekiwa\u0142em. Z okop\u00f3w, oczyszczonych z przeciwnika, gdzie nie powinna zosta\u0107 \u017cywa dusza, nagle zaterkota\u0142 karabin maszynowy. D\u0142uga seria ci\u0119\u0142a po nieprzyjacielskiej konnicy. Upad\u0142 jeden u\u0142an, drugi, trzeci... Kilka koni stan\u0119\u0142o d\u0119ba i run\u0119\u0142o na ziemi\u0119. Szereg atakuj\u0105cych si\u0119 rozsypa\u0142, cz\u0119\u015b\u0107 u\u0142an\u00f3w cofn\u0119\u0142a si\u0119. [\u2026] W ci\u0105gu kilku minut byli\u015bmy w okopach. Wok\u00f3\u0142, dok\u0105d si\u0119ga\u0142 wzrok: w okopach, w lejach, na drutach kolczastych \u2013 czasem na wp\u00f3\u0142 przysypane ziemi\u0105 \u2013 le\u017ca\u0142y trupy ludzi, wala\u0142y si\u0119 po\u0142amane karabiny, strzelby...\nObjecha\u0142em zrujnowany okop i zatrzyma\u0142em konia przy stanowisku karabinu maszynowego. Ros\u0142y jasnow\u0142osy bojec le\u017ca\u0142 bez ruchu. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce na jego ca\u0142ym ciele nie ma miejsca bez ran, mia\u0142 po\u0142amane nogi, porwane ubranie. Zsinia\u0142ymi r\u0119kami wczepi\u0142 si\u0119 w r\u0119koje\u015b\u0107 karabinu i tak zamar\u0142, opu\u015bciwszy g\u0142ow\u0119 na zmi\u0119t\u0105 fura\u017ck\u0119.\nPod Oziern\u0105, 5 czerwca 1920\n[Siemion Budionnyj, Proidiennyj put\u2019, Moskwa 1965, t\u0142um. Agnieszka Knyt]\nLw\u00f3w, 1920.Samolot Ansaldo Balilla Eskadry im. Tadeusza Ko\u015bciuszki lec\u0105cy nad miastem.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\nPor. Kenneth Malcolm Murray (Amerykanin, lotnik z 7 Eskadry Lotniczej im. Ko\u015bciuszki):\n[W trakcie lotu rozpoznawczego pilot Edward Corsi] Spostrzeg\u0142 ciemn\u0105 plam\u0119 na drodze. Zni\u017cy\u0142 si\u0119, jak tylko m\u00f3g\u0142, i ujrza\u0142, \u017ce skrzy\u017cowanie trzech dr\u00f3g jest pe\u0142ne wojska. Budionny koncentrowa\u0142 si\u0142y i zn\u00f3w posuwa\u0142 si\u0119 na zach\u00f3d! Corsi znurkowa\u0142 i rzuci\u0142 dwie bomby, o\u015ble\u00adpiaj\u0105cy b\u0142ysk o\u015bwietli\u0142 scen\u0119 dzikiej jatki. Potem, podniecony walk\u0105, poszed\u0142 \u015blizgiem w d\u00f3\u0142 i pocz\u0105\u0142 zaciekle siec z obu swoich kaem\u00f3w. Ludzie i zwierz\u0119ta zbici w dzikie gromady staczali si\u0119 z drogi mi\u0119dzy rzadko rosn\u0105ce drzewa. [\u2026] Rozwidlenie dr\u00f3g us\u0142ane by\u0142o trupami, miotaj\u0105cymi si\u0119, oszala\u0142ymi ko\u0144mi, lud\u017ami poskr\u0119canymi w pozach \u015bmierci i rannymi, czo\u0142gaj\u0105cymi si\u0119 pod os\u0142on\u0119 drzew. [\u2026]\nZato\u00adczy\u0142 ko\u0142o, by lepiej przyjrze\u0107 si\u0119 konnicy. Zni\u017ca\u0142 si\u0119 coraz bardziej, badaj\u0105c dok\u0142adnie teren, licz\u0105c kolumny je\u017ad\u017ac\u00f3w: pi\u0119\u0107, sze\u015b\u0107, siedem, osiem, dziewi\u0119\u0107, wielki Bo\u017ce! \u2013 dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy. Sami Kozacy!\n\u2013 To si\u0119 dzieje naprawd\u0119! \u2013 wyszepta\u0142.\nPaw\u0142ocza (Ukraina), 5 czerwca 1920\n[Kenneth Malcolm Murray, Skrzyd\u0142a nad Polsk\u0105, \u201eKarta\u201d 21\/1997]\nJ\u00f3zef Pi\u0142sudski:\nTen nowy instrument walki, jakim okaza\u0142a si\u0119 dla naszych nieprzygotowanych do tego wojsk jazda Budionnego, stawa\u0142 si\u0119 jak\u0105\u015b legendarn\u0105, nieprzezwyci\u0119\u017con\u0105 si\u0142\u0105 i, rzec mo\u017cna, \u017ce im dalej od frontu, tym wp\u0142yw tej sugestii niepoddaj\u0105cej si\u0119 rozumowaniu by\u0142 silniejszy i bardziej nieodparty.\n[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Rok 1920 \/ Michai\u0142 Tuchaczewski, Poch\u00f3d za Wis\u0142\u0119, \u0141\u00f3d\u017a 1989]\n\u00a0\nMaksymilian Majewski w pi\u015bmie \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d: \nBaczno\u015b\u0107 Warmiacy! Chwila plebiscytu bliska. Chwila ta rozstrzygnie o przynale\u017cno\u015bci Waszej do Polski. Polska chcia\u0142aby i te ziemie, kt\u00f3re obj\u0119te s\u0105 plebiscytem, przygarn\u0105\u0107 do siebie i widzie\u0107 je wolnymi i szcz\u0119\u015bliwymi. W Waszych r\u0119kach wi\u0119c Warmiacy spoczywa los tej ziemi. Wielk\u0105 agitacj\u0119 uprawiaj\u0105 Niemcy, chc\u0105c te ziemie nadal zatrzyma\u0107, aby\u015bcie Wy i Wasze dzieci im si\u0119 wys\u0142ugiwali. Chcecie przynale\u017ce\u0107 do Polski, to niechaj ka\u017cdy jak najspieszniej poda adres obojga p\u0142ci od 20. roku, miejscowo\u015b\u0107, dat\u0119 urodzenia, zaw\u00f3d i wyznanie mieszkaj\u0105cych na obczy\u017anie lub w wolnej ju\u017c Polsce, celem przybycia na g\u0142osowanie. Mieszka\u0144cy, kt\u00f3rzy wiecie o pobycie Waszych krewnych lub znajomych mieszkaj\u0105cych na obczy\u017anie, ale urodzonych w powiecie olszty\u0144skim lub reszelskim, podajcie nam ich adres, aby\u015bmy i tych do g\u0142osowania zawezwa\u0107 mogli.\nWarszawa, 6 czerwca 1920\n[Maksymilian Majewski, Baczno\u015b\u0107 Warmiacy!, \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d nr 23\/1920]\nPremier Leopold Skulski.Fot. Wac\u0142aw Saryusz Wolski \/ Narodowe Archiwum Cyfrowe\nZ informacji \u201eKuriera Warszawskiego:\nDzi\u015b rano nie przyst\u0105pili do zaj\u0119\u0107 pracownicy elektrowni, tramwaj\u00f3w, wodoci\u0105gu i w og\u00f3le instytucji miejskich, maj\u0105cych charakter zak\u0142ad\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej. Strajkuj\u0105cy pracownicy postawili \u017c\u0105dania natury ekonomicznej, pozornie wi\u0119c zdawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce jedynie nieprzyj\u0119cie tych \u017c\u0105da\u0144 wywo\u0142a\u0142o strajk. Tymczasem strajk ten ma r\u00f3wnie\u017c t\u0142o polityczne. [\u2026] Przerwano prac\u0119 w szpitalach. Chorzy s\u0105 pozbawieni \u015bwiat\u0142a i wody. Bezwzgl\u0119dny, nieludzki strajk da\u0142 si\u0119 wi\u0119c przede wszystkim we znaki ludziom cierpi\u0105cym \u2013 przewa\u017cnie z warstw ubo\u017cszych. To owoc pos\u0142uchu, jaki robotnicy miejscy daj\u0105 swoim przyw\u00f3dcom.\nWarszawa, 8 czerwca 1920\n[Strajk, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 157\/1920]\n\u00a0\nPpor. Mieczys\u0142aw Lepecki (1 Dywizja Piechoty):\nWszy\u00adst\u00adkie te wie\u00ad\u015bci nie na\u00adru\u00adszy\u00ad\u0142y jed\u00adnak wiel\u00adkie\u00adgo zdu\u00admie\u00adnia \u017co\u0142\u00adnie\u00adrzy, wy\u00adwo\u00ad\u0142a\u00adne\u00adgo od\u00adwro\u00adtem. Przy\u00adzwy\u00adcza\u00adjo\u00adno si\u0119 po\u00adgar\u00addza\u0107 nie\u00adprzy\u00adja\u00adcie\u00adlem, uwa\u00ad\u017ca\u00adj\u0105c go za tch\u00f3rz\u00adli\u00adwe\u00adgo, \u017ale zor\u00adga\u00adni\u00adzo\u00adwa\u00adne\u00adgo prze\u00adciw\u00adni\u00adka i\u00a0obe\u00adcne po\u00ad\u0142o\u00ad\u017ce\u00adnie trak\u00adto\u00adwa\u00adno ja\u00adko co\u015b dziw\u00adne\u00adgo, a\u00a0w\u00a0ka\u017c\u00addym ra\u00adzie kr\u00f3t\u00adkie\u00adgo. [...]\nPrzed sa\u00admym opu\u00adszcze\u00adniem mia\u00adsta uli\u00adce za\u00adcz\u0119\u00ad\u0142y przy\u00adbie\u00adra\u0107 zgo\u00ad\u0142a in\u00adny cha\u00adrak\u00adter od te\u00adgo, ja\u00adki przez kil\u00adku\u00adty\u00adgo\u00addnio\u00adwy okres na\u00adsze\u00adgo po\u00adby\u00adtu zdo\u00ad\u0142a\u00ad\u0142y na\u00adbra\u0107. [...] Co chwi\u00adla roz\u00adle\u00adga\u00ad\u0142y si\u0119 okrzy\u00adki ra\u00adbo\u00adwa\u00adnych i\u00a0wy\u00adni\u00adka\u00ad\u0142y awan\u00adtu\u00adry. Skle\u00adpy ju\u017c od dw\u00f3ch dni by\u00ad\u0142y za\u00admkni\u0119\u00adte, a\u00a0wszy\u00adst\u00adkie to\u00adwa\u00adry, po sta\u00adre\u00admu, sta\u00adran\u00adnie scho\u00adwa\u00adne. [...] Do ostat\u00adniej nie\u00admal chwi\u00adli \u0142u\u00addzi\u00adli\u00ad\u015bmy si\u0119, \u017ce nadej\u00add\u0105 no\u00adwe roz\u00adka\u00adzy, na\u00adka\u00adzu\u00adj\u0105\u00adce po\u00adzo\u00adsta\u00adnie w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie i\u00a0po\u00adwstrzy\u00adma\u00adnie od\u00adwro\u00adtu. Roz\u00adka\u00adzy ta\u00adkie jed\u00adnak nie nadesz\u0142y.\nOko\u00ad\u0142o po\u00ad\u0142u\u00addnia po\u00adsze\u00add\u0142em na Kre\u00adszcza\u00adtik, aby ode\u00adbra\u0107 od fo\u00adto\u00adgra\u00adfa za\u00adm\u00f3wio\u00adne pier\u00adwej zdj\u0119\u00adcia. Ca\u00ad\u0142a uli\u00adca za\u00adpe\u0142\u00adnio\u00adna by\u00ad\u0142a \u201ewred\u00adny\u00admi\u201d szu\u00admo\u00adwi\u00adna\u00admi miej\u00adski\u00admi. Roz\u00adra\u00addo\u00adwa\u00adne twa\u00adrze tej ho\u00ad\u0142o\u00adty zdra\u00addza\u00ad\u0142y nie\u00addwu\u00adznacz\u00adnie, \u017ce nasz od\u00adwr\u00f3t wy\u00adwo\u00ad\u0142y\u00adwa\u0142 ich \u017cy\u00adw\u0105 ra\u00addo\u015b\u0107. T\u0142um sta\u00adwa\u0142 si\u0119 co\u00adraz bez\u00adczel\u00adniej\u00adszy i\u00a0\u015bmiel\u00adszy. Na jed\u00adnej z\u00a0bocz\u00adnych ulic [\u2026] oto\u00adczy\u00ad\u0142o mnie kil\u00adku\u00adna\u00adstu wy\u00adro\u00adst\u00adk\u00f3w, \u201ero\u00adbi\u0105c t\u0142ok\u201d i\u00a0usi\u00ad\u0142u\u00adj\u0105c spro\u00adwo\u00adko\u00adwa\u0107. Na szcz\u0119\u00ad\u015bcie mia\u00ad\u0142em przy so\u00adbie re\u00adwol\u00adwer i\u00a0gru\u00adby ha\u00adrap z\u00a0by\u00adczej sk\u00f3ry, ja\u00adki pod\u00f3w\u00adczas cz\u0119\u00adsto no\u00adsi\u00adli na\u00adsi ofi\u00adce\u00adro\u00adwie. Re\u00adwol\u00adwe\u00adrem gro\u00adzi\u00ad\u0142em, a\u00a0ha\u00adra\u00adpem bi\u00ad\u0142em i\u00a0ja\u00adko\u015b przedo\u00adsta\u00ad\u0142em si\u0119 na Bi\u00adbi\u00adkow\u00adski bul\u00adwar.\n[...] Praw\u00addzi\u00adwe tra\u00adge\u00addie roz\u00adgry\u00adwa\u00ad\u0142y si\u0119 na sta\u00adcji ko\u00adle\u00adjo\u00adwej. Ju\u017c od cza\u00adsu wtar\u00adgni\u0119\u00adcia Bu\u00addion\u00adne\u00adgo na na\u00adsze ty\u00ad\u0142y, a\u00a0wi\u0119c od kil\u00adku dni, po\u00adci\u0105\u00adgi do Pol\u00adski nie od\u00adcho\u00addzi\u00ad\u0142y, a\u00a0po\u00adnie\u00adwa\u017c w\u00a0Ki\u00adjo\u00adwie po\u00adzo\u00adsta\u00ad\u0142y je\u00adszcze ty\u00adsi\u0105\u00adce Po\u00adla\u00adk\u00f3w, niechc\u0105\u00adcych [\u2026] po\u00adzo\u00adsta\u0107 pod ba\u00adtem bol\u00adsze\u00adwic\u00adkim, prze\u00adto zde\u00adner\u00adwo\u00adwa\u00adne ich gro\u00adma\u00addy oble\u00adga\u00ad\u0142y sta\u00adcj\u0119 dzie\u0144 i\u00a0noc. [...] A\u017c ser\u00adce si\u0119 kra\u00adja\u00ad\u0142o, widz\u0105c tych lu\u00addzi ob\u00addar\u00adtych, bo\u00adsych, g\u0142od\u00adnych i\u00a0zroz\u00adpa\u00adczo\u00adnych, kt\u00f3rzy z ja\u00adkim\u015b nie\u00adzwy\u00adk\u0142ym upo\u00adrem pcha\u00adli si\u0119 do po\u00adci\u0105\u00adg\u00f3w. Wszy\u00adscy zda\u00adwa\u00adli si\u0119 by\u0107 za\u00adhip\u00adno\u00adty\u00adzo\u00adwa\u00adni jed\u00adn\u0105 my\u00ad\u015bl\u0105: \u201eDo Pol\u00adski, do Pol\u00adski!\u201d.\nKij\u00f3w, 10 czerw\u00adca 1920\n[Mieczys\u0142aw Lepecki, W blaskach wojny, Warszawa 1926]\nKij\u00f3w, czerwiec 1920.Polskie oddzia\u0142y opuszczaj\u0105 miasto.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\nPpor. Wiktor Tomir Drymmer (szef Sekcji Kontrwywiadu Oddzia\u0142u II Dow\u00f3dztwa Frontu Po\u0142udniowo-Wschodniego):\nPo\u00adwi\u00adnie\u00adnem nie\u00adzw\u0142ocz\u00adnie opu\u00ad\u015bci\u0107 Ki\u00adj\u00f3w. Prak\u00adtycz\u00adnie nie by\u00ad\u0142o to wy\u00adko\u00adnal\u00adne, nie mo\u00adg\u0142em zo\u00adsta\u00adwi\u0107 ani wi\u0119\u00ad\u017ani\u00f3w, ani akt, a\u00a0ja\u00adko je\u00addy\u00adny \u015bro\u00addek lo\u00adko\u00admo\u00adcji mia\u00ad\u0142em ele\u00adganc\u00adki lek\u00adki po\u00adw\u00f3z, za\u00adprz\u0119\u00ad\u017co\u00adny w\u00a0pa\u00adr\u0119 siw\u00adk\u00f3w. Trze\u00adba by\u00ad\u0142o ra\u00addzi\u0107 so\u00adbie sa\u00adme\u00admu. Wy\u00ads\u0142a\u00ad\u0142em pa\u00adtro\u00adle dla re\u00adkwi\u00adzy\u00adcji jak naj\u00adwi\u0119k\u00adszej ilo\u00ad\u015bci wo\u00adz\u00f3w, bry\u00adczek czy in\u00adnych \u015brod\u00adk\u00f3w trans\u00adpor\u00adtu. Po pa\u00adru go\u00addzi\u00adnach moi lu\u00addzie zna\u00adle\u00ad\u017ali sa\u00admo\u00adch\u00f3d oso\u00adbo\u00adwy hup\u00admo\u00adbil z ben\u00adzy\u00adn\u0105 oraz plat\u00adfor\u00adm\u0119 stra\u00ad\u017cac\u00adk\u0105 za\u00adprz\u0119\u00adgni\u0119\u00adt\u0105 w dwa ko\u00adnie. [\u2026] Ak\u00adta za\u00adj\u0119\u00ad\u0142y pra\u00adwie ca\u00ad\u0142\u0105 plat\u00adfor\u00adm\u0119. Kil\u00adku star\u00adszych wie\u00adkiem wi\u0119\u00ad\u017ani\u00f3w oraz dw\u00f3ch ofi\u00adce\u00adr\u00f3w ukra\u00adi\u0144\u00adskich je\u00adcha\u00ad\u0142o mo\u00adim po\u00adwo\u00adzem. Ja z\u00a0mo\u00adi\u00admi ofi\u00adce\u00adra\u00admi hup\u00admo\u00adbi\u00adlem, re\u00adszta sz\u0142a. W\u00a0ostat\u00adniej chwi\u00adli ob\u00adje\u00adcha\u00ad\u0142em bu\u00addyn\u00adki i\u00a0biu\u00adra na\u00adsze\u00adgo szta\u00adbu i\u00a0ka\u00adza\u00ad\u0142em spa\u00adli\u0107 po\u00adzo\u00adsta\u00adwio\u00adne ak\u00adta.\nPrze\u00adje\u017c\u00add\u017ca\u00adj\u0105c z\u00a0por. Fa\u00adre\u00adnhol\u00adcem ko\u00ad\u0142o ban\u00adku pa\u0144\u00adstwo\u00adwe\u00adgo, po\u00admy\u00ad\u015bla\u00ad\u0142em so\u00adbie, \u017ce na\u00adle\u00ad\u017ca\u00ad\u0142o\u00adby za\u00adbra\u0107 znaj\u00addu\u00adj\u0105\u00adce si\u0119 tam pie\u00adni\u0105\u00addze \u2013 po co ma\u00adj\u0105 si\u0119 do\u00adsta\u0107 bol\u00adsze\u00adwi\u00adkom. Por. Fa\u00adre\u00adnholc sta\u0142 przy drzwiach, za\u00adpew\u00adnia\u00adj\u0105c mi od\u00adwr\u00f3t, szo\u00adfer z bro\u00adni\u0105 sie\u00addzia\u0142 w sa\u00admo\u00adcho\u00addzie. Nie bez stra\u00adchu scho\u00addzi\u00ad\u0142em z dwo\u00adma urz\u0119\u00addni\u00adka\u00admi ban\u00adko\u00adwy\u00admi do podziem\u00adne\u00adgo skarb\u00adca. Po\u00adka\u00adza\u00adno mi dzie\u00adsi\u0119\u0107 czy je\u00adde\u00adna\u00ad\u015bcie wor\u00adk\u00f3w \u2013 ta\u00adkich, ja\u00adkich w\u00a0Pol\u00adsce u\u017cy\u00adwa\u00ad\u0142o si\u0119 do prze\u00adwo\u00ad\u017ce\u00adnia kar\u00adto\u00adfli. Po\u00adwie\u00addzie\u00adli mi, \u017ce w\u00a0ka\u017c\u00addym wor\u00adku jest mi\u00adlion ru\u00adbli. \u00a0\u00a0\u00a0\nKij\u00f3w, 10 czerwca 1920\n[Wiktor Tomir Drymmer, W s\u0142u\u017cbie Polsce, Warszawa 1998]\n\u00a0\nMjr Ta\u00adde\u00adusz Ku\u00adtrze\u00adba (szef Sztabu 3 Armii):\nDo\u00adw\u00f3d\u00adca ar\u00admii, wraz z\u00a0sze\u00adfem szta\u00adbu i\u00a0ofi\u00adce\u00adrem ordy\u00adnan\u00adso\u00adwym, opu\u00ad\u015bci\u0142 Ki\u00adj\u00f3w 10 czerw\u00adca oko\u00ad\u0142o go\u00addzi\u00adny 17.00, uda\u00adj\u0105c si\u0119 au\u00adtem do 1 Dy\u00adwi\u00adzji Le\u00adgio\u00adn\u00f3w. [\u2026] W\u00a0mie\u00ad\u015bcie spo\u00adk\u00f3j, skle\u00adpy po\u00adza\u00admy\u00adka\u00adne, ma\u00ad\u0142o os\u00f3b na uli\u00adcach, jed\u00adnym s\u0142o\u00adwem \u2013 ty\u00adpo\u00adwy na\u00adstr\u00f3j nie\u00adpew\u00adno\u00ad\u015bci i\u00a0ocze\u00adki\u00adwa\u00adnia na ry\u00adch\u0142\u0105 zmia\u00adn\u0119 w\u0142a\u00addzy. W\u00a0ta\u00adkim po\u00ad\u0142o\u00ad\u017ce\u00adniu o\u00a0akt ter\u00adro\u00adry\u00adstycz\u00adny nie\u00adtrud\u00adno. Ad\u00adiu\u00adtant oso\u00adbi\u00adsty \u2013 rtm. Su\u00adli\u00adstrow\u00adski \u2013 zwra\u00adca si\u0119 ze s\u0142u\u00adsznym za\u00adpy\u00adta\u00adniem: \u201eCzy au\u00adto ma je\u00adcha\u0107 szyb\u00adko, czy po\u00adma\u00ad\u0142u?\u201d. Ja\u00adzda po\u00adwol\u00adna u\u0142a\u00adtwia cel\u00adno\u015b\u0107 ewen\u00adtu\u00adal\u00adne\u00adgo strza\u00ad\u0142u, ja\u00adzda szyb\u00adka mo\u00ad\u017ce spra\u00adwia\u0107 wra\u00ad\u017ce\u00adnie stra\u00adchu lub uciecz\u00adki. Do\u00adw\u00f3d\u00adca ar\u00admii na\u00adka\u00adzu\u00adje ja\u00adzd\u0119 tem\u00adpem zwy\u00adk\u0142ym, po\u00adwol\u00adnym.\nKij\u00f3w, 10 czerwca 1920\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\n[Tadeusz Kutrzeba, Wyprawa kijowska 1920 roku, Warszawa 1937]\n\u00a0\nStefan \u017beromski w li\u015bcie do J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego:\nNa \u017cyczenie Ministerium Spraw Zagranicznych uda\u0142em si\u0119 w okolice Kwidzyna, Malborka, Sztumu itd. dla przedplebiscytowego przypatrzenia si\u0119 stanowi rzeczy. Po rozejrzeniu si\u0119 w stosunkach i zapoznaniu z lud\u017ami przyszed\u0142em do przekonania, \u017ce te kraje b\u0119d\u0105 dla nas stracone na zawsze, o ile wojsko polskie nie wkroczy tutaj i nie zajmie ich moc\u0105 or\u0119\u017ca. Jak by si\u0119 to dokona\u0107 mog\u0142o \u2013 na drodze wojny czy na drodze samowolnej \u2013 to jest rzecz rz\u0105du polskiego. Jedno jest pewne, \u017ce je\u015bli Polska chce posiada\u0107 Gda\u0144sk, musi posiada\u0107 przede wszystkim kolej Warszawa\u2013M\u0142awa\u2013Malbork\u2013Gda\u0144sk. Mazury Pruskie same przez si\u0119 musia\u00ad\u0142yby by\u0107 zaj\u0119te, gdy\u017c za Polsk\u0105 g\u0142osowa\u0107 nie b\u0119d\u0105. Okolice czysto polskie, ludzie wo\u0142aj\u0105cy wielkim g\u0142osem na zebra\u00adniach o wkroczenie wojska polskiego, znakomicie zagospo\u00addarowane miasta, jak Sztum, Kwidzyn \u2013 kt\u00f3re stan\u0105 si\u0119 polski\u00admi po up\u0142ywie dwu\u2013trzech miesi\u0119cy, jak staje si\u0119 ju\u017c polskim Grudzi\u0105dz, Tczew, Gniew itd. \u2013 nie mog\u0105 zosta\u0107 poza Pol\u00adsk\u0105 i nie mog\u0105 by\u0107 oddane Niemcom na zag\u0142ad\u0119.\nRaczy Czcigodny Pan Naczelnik wybaczy\u0107, \u017ce zatrudniam go tymi swymi my\u015blami, nie b\u0119d\u0105c do tego upowa\u017cnionym. Uwa\u017ca\u0142em jednak za konieczne wskaza\u0107 wszystkim gor\u0105cym ludziom tutejszym ten kierunek, to jest kierunek zwr\u00f3cenia si\u0119 do Naczelnika Pa\u0144stwa za przede wszystkim nieodzow\u00adny. Jest to g\u0142os powszechny, a nawet krzyk powszechny tu\u00adtejszych ludzi.\nOr\u0142owo, 10 czerwca 1920\n[Stefan \u017beromski, Listy 1919\u20131925, Warszawa 2010]\n1920.Stefan \u017beromski podczas podr\u00f3\u017cy na Warmi\u0119 i Mazury w okresie przygotowa\u0144 do plebiscytu.Fot. Biblioteka Narodowa\nKazimierz Soko\u0142owski (student Uniwersytetu Warszawskiego): \nNad g\u00f3rn\u0105 Berezyn\u0105 sytuacja si\u0119 poprawi\u0142a [\u2026]. Natomiast pod Koziatynem odparto \u201es\u0142absze ataki nieprzyjaciela\u201d, a pod Czarnobylem rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 atak bolszewicki, dot\u0105d nieodparty\u2026 Sytuacja ci\u0105gle ta sama, o ile nie gorsza. Nie uwa\u017cam, \u017ce pisz\u0105c te s\u0142owa, jestem pesymist\u0105, lecz stwierdzam tylko ci\u0119\u017cki moment, w jakim armia i nar\u00f3d dzisiaj si\u0119 znalaz\u0142y. [\u2026]\nStrajk warszawski nie wygasa, lecz si\u0119 rozszerza. Rz\u0105d swoje, magistrat swoje, robotnicy \u2013 tak\u017ce swoje. Chc\u0105c zaradzi\u0107 z\u0142emu, SSS [Stowarzyszenie Samopomocy Spo\u0142ecznej] pracuje, jak mo\u017ce \u2013 i sztubacy, skauci, studenci dozoruj\u0105 elektrowni, stacji filtr\u00f3w i pomp, je\u017cd\u017c\u0105 (od dzi\u015b) kilkoma tramwajami, zwo\u017c\u0105 zapasy \u017cywno\u015bci itp. z pomoc\u0105 wojska, przy poklasku publiczno\u015bci i drwinach strajkuj\u0105cych. \u201eKurier Warszawski\u201d utrzymuje, \u017ce PPS nie potrafi opanowa\u0107 rozp\u0119tanego sw\u0105 demagogi\u0105 sza\u0142u strajkomanii, a robociarze wi\u0119cej s\u0142uchaj\u0105 komunist\u00f3w.\nWarszawa, 11 czerwca 1920\n[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, Toru\u0144 2018]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/is_teczka26_lotnictwo_po_1939_x40_18145_200-pxls.jpg","width":1594,"height":1128},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/23\/5-11-czerwca-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"5 \u2013 11 czerwca 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2845","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2845"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2845\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2846,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2845\/revisions\/2846"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2839"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2845"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2845"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2845"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}