{"id":2855,"date":"2020-07-28T14:53:00","date_gmt":"2020-07-28T12:53:00","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=2855"},"modified":"2020-07-31T21:29:12","modified_gmt":"2020-07-31T19:29:12","slug":"12-18-czerwca-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/","title":{"rendered":"12 \u2013 18 czerwca 1920"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0<\/strong>O\u015brodek KARTA<\/strong><\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0<\/strong>Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/strong><\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

12 \u2013 18 czerwca 1920<\/strong><\/p>\n

Armia Konna Budionnego atakuje cofaj\u0105c\u0105 si\u0119 3 Armi\u0119 WP; armie polskie cofaj\u0105 si\u0119 na ca\u0142ej linii. Komisarz polityczny Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego \u2013 J\u00f3zef Stalin \u2013 w li\u015bcie do Lenina proponuje, aby w przysz\u0142o\u015bci Polsk\u0119 utrzyma\u0107 jako ca\u0142kowicie podleg\u0142ego satelit\u0119. Odwr\u00f3t wojska polskiego uruchamia w Polsce fal\u0119 antywojennej propagandy komunistycznej; nie udaje si\u0119 jednak porwa\u0107 robotnik\u00f3w do powszechnej akcji antypa\u0144stwowej. W Warszawie dalej trwa strajk, a ruch samopomocy spo\u0142ecznej pr\u00f3buje powstrzyma\u0107 chaos i nie dopu\u015bci\u0107 do parali\u017cu miasta. 14 czerwca zbiera si\u0119 na inauguracyjnym posiedzeniu Zgromadzenie Konstytucyjne Wolnego Miasta Gda\u0144ska. Zaostrza si\u0119 sytuacja przed planowanymi plebiscytami na Warmii i Mazurach oraz na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/h3>\n

Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak (proboszcz parafii Chojnata): <\/strong><\/p>\n

Gabinet Skulskiego upad\u0142. Doprowadzi\u0142o do tego Stronnictwo Ludowe pod przewodnictwem pos\u0142a [Wincentego] Witosa z Galicji, kt\u00f3ry teraz nie wie, jak z tej kaba\u0142y wybrn\u0105\u0107, bo\u0107 trudno, \u017ceby ch\u0142op prosty da\u0142 sobie rad\u0119 w tak trudnych sprawach, jak tworzy\u0107 rz\u0105d, jeszcze w takim chaosie. Martwi\u0105 si\u0119 tym ludziska i rozmaite gorzkie \u017cale po gazetach wypisuj\u0105.<\/p>\n

Chojnata (\u0141\u00f3dzkie), 12 czerwca 1920<\/p>\n

[Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak, Kronika parafii Chojnata 1911\u20131920<\/em>, Warszawa 1995]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W\u0142odzimierz Fiszer (nauczyciel, Polak mieszkaj\u0105cy na Ukrainie):<\/strong><\/p>\n

Nad Da\u00adszo\u00adwem za\u00adcz\u0119\u00ad\u0142y kr\u0105\u00ad\u017cy\u0107 ae\u00adro\u00adpla\u00adny. No\u00adc\u0105 us\u0142y\u00adsza\u00ad\u0142em sil\u00adny wy\u00adbuch; praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie z ae\u00adro\u00adpla\u00adnu zrzu\u00adco\u00adno bom\u00adb\u0119. Na\u00adza\u00adjutrz ra\u00adno wy\u00adcho\u00addz\u0119 na dw\u00f3r, a\u00a0kto\u015b z\u00a0uli\u00adcy krzy\u00adczy do mnie: \u201ePolacy odeszli!\u201d. Po chwili jaki\u015b przechodzie\u0144 m\u00f3wi mi, \u017ce zerwali most na\u00a0rzece Sobii; okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie zerwali, tylko uszkodzili. Wycofywali si\u0119 szybko, w pop\u0142ochu. Paru \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy sp\u0119dzili noc w ramionach mo\u0142ody\u0107, dopiero rankiem dowiedzia\u0142o si\u0119 o wycofaniu si\u0119 wojska i pu\u015bci\u0142o za nim w pogo\u0144. Kilka polskich rodzin zdo\u0142a\u0142o noc\u0105 si\u0119 spakowa\u0107 i zabrali si\u0119 z armi\u0105.<\/p>\n

Tak wi\u0119c jeszcze jedna nadzieja zawiod\u0142a. Przegapili\u015bmy okazj\u0119 i nie wiadomo, czy pojawi si\u0119 nast\u0119pna. Jak gdyby uchyli\u0142o si\u0119 sklepienie piwnicy, z kt\u00f3rej wyjrzeli\u015bmy na \u015bwiat bo\u017cy, ale wyj\u015b\u0107 nie zd\u0105\u017cyli\u015bmy i klapa znowu opad\u0142a. Podczas pierwszych dni po odej\u015bciu Polak\u00f3w panowa\u0142o w miasteczku pe\u0142ne grozy oczekiwanie, wyczuwa\u0142o si\u0119 powiew anarchii. W jednym z dom\u00f3w dyrektora miejscowej fabryki, Polaka, kt\u00f3ry zabra\u0142 si\u0119 wraz z rodzin\u0105 z wojskiem, zosta\u0142a tylko stara guwernantka \u2013 nie mam poj\u0119cia, dlaczego j\u0105 zostawili. W nocy zar\u017cni\u0119to kobiet\u0119 no\u017cem \u2013 i morderstwo to nie zwr\u00f3ci\u0142o niemal niczyjej uwagi, jak\u00a0gdyby kto\u015b zabi\u0142 much\u0119.<\/p>\n

Daszow<\/p>\n

[W\u0142odzimierz Fiszer, Wspomnienia<\/em>, mps., Archiwum O\u015brodka KARTA, AW\/II\/2523]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

1920.
Ulotka Komunistycznej Partii Robotniczej Polski.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Z informacji \u201eKuriera Warszawskiego\u201d: <\/strong><\/p>\n

Og\u00f3lny przebieg i charakter strajku pozostaje niemal bez zmiany. [\u2026] Prac\u0119 w instytucjach u\u017cyteczno\u015bci publicznej, kt\u00f3rych wstrzymanie grozi kl\u0119sk\u0105 og\u00f3\u0142owi ludno\u015bci, prowadz\u0105 w miar\u0119 swych si\u0142 i mo\u017cno\u015bci dzielni i ofiarni cz\u0142onkowie Stowarzyszenia Samopomocy Spo\u0142ecznej. Gazowni nie uruchomiono z przyczyn od SSS niezale\u017cnych. Ze strony lekarzy szpitalnych otrzymujemy skargi, i\u017c brak gazu powoduje powa\u017cne utrudnienia w ich pracy i odbija si\u0119 ujemnie na jej sprawno\u015bci. [\u2026]<\/p>\n

Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c g\u00f3ruj\u0105 tu wp\u0142ywy polityczne, kt\u00f3re jako narz\u0119dzie swych cel\u00f3w, obra\u0142y sobie masy robotnicze. [\u2026] Mo\u017cna wi\u0119c raczej przewidywa\u0107, i\u017c w najbli\u017cszych dniach ze strony kierownik\u00f3w warstw robotniczych nie tylko nie b\u0119dzie tendencji kompromis\u00f3w, lecz raczej pr\u00f3by rozszerzenia strajku, dla wci\u0105gni\u0119cia w niebezpieczn\u0105 gr\u0119 mas jak najszerszych.<\/p>\n

Warszawa, 13 czerwca 1920<\/p>\n

[\u201eKurier Warszawski\u201d nr 162\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Z informacji w dzienniku \u201eNowa Reforma\u201d: <\/strong><\/p>\n

Odby\u0142o si\u0119 pierwsze posiedzenie gda\u0144skiego zgromadzenia prawodawczego w Landeshausie. Obrady zagai\u0142 d\u0142u\u017cszym przem\u00f3wieniem komisarz Ententy Reginald Tower. [\u2026] Zaznaczy\u0142 mi\u0119dzy innymi, \u017ce zadania, czekaj\u0105ce zgromadzenie ustawodawcze, s\u0105 bardzo ci\u0119\u017ckie. Dot\u0105d mi\u0119dzy rz\u0105dem koalicyjnym w Gda\u0144sku a jego miejscowymi wsp\u00f3\u0142pracownikami istnia\u0142y lojalne stosunki \u2013 i m\u00f3wca \u017cyczy sobie, aby utrzyma\u0142y si\u0119 one nadal. Zadaniem konstytuanty jest uchwalenie konstytucji i wypracowanie uk\u0142adu polsko-gda\u0144skiego.<\/p>\n

Gda\u0144sk, 14 czerwca 1920<\/p>\n

[Pierwsze posiedzenie konstytuanty gda\u0144skiej, <\/em>\u201eNowa Reforma\u201d nr 143\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ppor. Wiktor Tomir Drymmer (szef Sekcji Kontrwywiadu Oddzia\u0142u II Dow\u00f3dztwa Frontu Po\u0142udniowo-Wschodniego):<\/strong><\/p>\n

Odwr\u00f3t. C\u00f3\u017c mo\u017ce by\u0107 straszniejszego dla m\u0142odego, niedo\u015bwiadczonego \u017co\u0142nierza, jak cofa\u0107 si\u0119. [\u2026] My\u015bl\u0119, \u017ce du\u017c\u0105 win\u0119 ponosili oficerowie i ich postawa. Widzia\u0142em oficer\u00f3w p\u0142acz\u0105cych i rozpaczaj\u0105cych g\u0142o\u015bno, wymy\u015blaj\u0105cych na wszystko i na wszystkich, niby z \u017calu nad Polsk\u0105, ale czu\u0142em w tym akcenty strachu przed dostaniem si\u0119 w r\u0119ce bolszewik\u00f3w. Widzia\u0142em \u017candarm\u00f3w, od oficer\u00f3w poczynaj\u0105c, zrywaj\u0105cych swoje odznaki \u017candarmskie na pierwszy odg\u0142os strza\u0142\u00f3w. […] Opanowanie tej masy ludzkiej, przej\u0119tej ostatnim atakiem bolszewickim, przy braku pomocy ze strony oficer\u00f3w, za kt\u00f3rych by\u0142o mi wstyd, by\u0142o trudne. Jednego z oficer\u00f3w musia\u0142em mocno uderzy\u0107, gdy siedzia\u0142 na kamieniu i rozpacza\u0142 wykrzykuj\u0105c, \u017ce wszystko stracone, \u017ce Pi\u0142sudski nas zdradzi\u0142 i wyda\u0142 bolszewikom.<\/p>\n

Droga Kij\u00f3w\u2013Koroste\u0144<\/p>\n

[Wiktor Tomir Drymmer, W s\u0142u\u017cbie Polsce<\/em>, Warszawa 1998]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

1920.
Antypolska ulotka z okresu przygotowa\u0144 do plebiscytu na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.
Ze zbior\u00f3w Ksi\u0105\u017cnicy Cieszy\u0144skiej<\/p>\n

Por. Tadeusz Pietrykowski (9 Pu\u0142k Strzelc\u00f3w Wielkopolskich):<\/strong><\/p>\n

Zaczynamy si\u0119 cofa\u0107, lecz to ju\u017c za p\u00f3\u017ano na regularny odwr\u00f3t. Drog\u0119 mamy odci\u0119t\u0105. Skr\u0119camy w bok, w prawo, a tu zielona \u0142\u0105ka. Na skraju \u0142\u0105ki mamy pod sob\u0105 jeszcze do\u015b\u0107 silny grunt, cho\u0107 ju\u017c co\u015bkolwiek mi\u0119kki. Idziemy dalej \u2013 a to bagna! Konie grz\u0119zn\u0105 \u2013 b\u0142oto si\u0119ga im po brzuchy, a \u017co\u0142nierze wpadaj\u0105 po pas. […] Cofa\u0107 nie mo\u017cemy si\u0119, bo bolszewicy ju\u017c na skraju \u0142\u0105ki, ju\u017c strzelaj\u0105 do nas jak do kaczek, topi\u0105cych si\u0119 w b\u0142ocie. Zabijamy wi\u0119c konie wystrza\u0142em z rewolweru. Na co maj\u0105 si\u0119 d\u0142u\u017cej m\u0119czy\u0107? Dla nich ratunku ju\u017c nie ma. […] Wszyscy wpadamy po pas w b\u0142oto. Kto mniejszy wzrostem a grubszy, wpada po szyj\u0119 w bagno i topi si\u0119. \u015amier\u0107 z dw\u00f3ch stron zagl\u0105da nam w oczy. […]<\/p>\n

Nikt nikogo ratowa\u0107 nie mo\u017ce, przeciwnie \u2013 jeden drugiego si\u0119 trzyma i wci\u0105ga go z sob\u0105 w przepa\u015b\u0107 moczar. Kto\u00a0zwinny a wzrostu wysokiego, ten jak piskorz rzuca si\u0119 po b\u0142ocie i dociera do brzegu \u0142\u0105ki. […] Nie formujemy szyk\u00f3w. Jeszcze wci\u0105\u017c jeste\u015bmy pod wra\u017ceniem prze\u017cytego przera\u017cenia; zaczynamy ucieka\u0107, jak\u00a0nie-\u017co\u0142nierze, jak stado sp\u0142oszonych owiec.<\/p>\n

[Tadeusz Pietrykowski, Odwr\u00f3t\u2026 Gar\u015b\u0107 wspomnie\u0144 i obrazk\u00f3w wojennych z czasu walk bolszewickich 1920 r. na podstawie pami\u0119tnika adiutanta 67 pp (9 pu\u0142ku strzelc\u00f3w wielkopolskich)<\/em>, \u201eBoje Polskie\u201d t. XIII, Pozna\u0144 1926]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Ppor. W\u0142a\u00addy\u00ads\u0142aw Bro\u00adniew\u00adski (1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w, poeta):<\/strong><\/p>\n

Cof\u00adn\u0119\u00adli\u00ad\u015bmy si\u0119. Od pi\u0119\u00adciu dni po raz pierw\u00adszy je\u00adstem w\u00a0miej\u00adscu wzgl\u0119\u00addnie bez\u00adpiecz\u00adnym [\u2026], a wi\u0119c roz\u00adk\u0142a\u00addam ni\u00adniej\u00adsz\u0105 ksi\u0119\u00adg\u0119, kt\u00f3r\u0105 dla pew\u00adno\u00ad\u015bci no\u00adsi\u00ad\u0142em w\u00a0swym map\u00adni\u00adku. Od pi\u0119\u00adciu dni nie ja\u00add\u0142em nic po\u00adrz\u0105d\u00adne\u00adgo (na\u00adwet te\u00adraz pi\u00adsz\u0119 g\u0142od\u00adny), nie spa\u00ad\u0142em, nie roz\u00adbie\u00adra\u00ad\u0142em si\u0119 \u2013 jed\u00adnym s\u0142o\u00adwem, mi\u00admo me\u00adgo szta\u00adbo\u00adwe\u00adgo przy\u00addzia\u00ad\u0142u, czu\u00adj\u0119 si\u0119 jak ka\u017c\u00addy prze\u00adci\u0119t\u00adny \u017co\u0142\u00adnierz li\u00adnio\u00adwy, a\u00a0mo\u00ad\u017ce na\u00adwet go\u00adrzej.<\/p>\n

Przez bol\u00adsze\u00adwic\u00adki pier\u00ad\u015bcie\u0144 prze\u00adbi\u00adja\u00adli\u00ad\u015bmy si\u0119 pod Bo\u00adro\u00addian\u00adk\u0105. Za\u00adci\u0119\u00adta wal\u00adka trwa\u00ad\u0142a dwa dni. Stra\u00adty ci\u0119\u017c\u00adkie, jed\u00adnak nie na\u00adpo\u00adle\u00ado\u0144\u00adskie. Od\u00adwr\u00f3t ten by\u0142 swo\u00adje\u00adgo ro\u00addza\u00adju \u201emaj\u00adster\u00adszty\u00adkiem\u201d sztu\u00adki wo\u00adjen\u00adnej: ar\u00admia, oto\u00adczo\u00adna ze wszy\u00adst\u00adkich stron, ob\u0142a\u00addo\u00adwa\u00adna ogrom\u00adnym ta\u00adbo\u00adrem, po\u00adko\u00adnu\u00adje de\u00adfen\u00adsyw\u00adnie prze\u00adciw\u00adni\u00adka i\u00a0pra\u00adwie nic ze swe\u00adgo ma\u00adj\u0105t\u00adku nie tra\u00adci.<\/p>\n

Wy\u00adpro\u00adwa\u00addze\u00adnie ta\u00adbo\u00adr\u00f3w na\u00adszych, ci\u0105\u00adgn\u0105\u00adcych si\u0119 na dzie\u00adsi\u0105t\u00adki ki\u00adlo\u00adme\u00adtr\u00f3w, i\u00a0ma\u00adj\u0105t\u00adku ko\u00adle\u00adjo\u00adwe\u00adgo, sta\u00adno\u00adwi\u00ad\u0142o naj\u00adtru\u00addniej\u00adszy punkt na\u00adszej ope\u00adra\u00adcji. Jest fa\u00adtal\u00adnym pol\u00adskim przy\u00adzwy\u00adcza\u00adje\u00adniem wo\u00ad\u017ce\u00adnie ze so\u00adb\u0105 ma\u00adksi\u00admum gra\u00adt\u00f3w; pr\u00f3cz te\u00adgo ba\u00adbi\u00adniec ca\u00ad\u0142y prze\u00adr\u00f3\u017c\u00adnych \u017con ofi\u00adcer\u00adskich. Dla te\u00adgo to \u201ema\u00adj\u0105t\u00adku ar\u00admii\u201d krwa\u00adwi\u00ad\u0142a si\u0119 tak 1 Bry\u00adga\u00adda w\u00a0ata\u00adkach fron\u00adto\u00adwych!<\/p>\n

Koroste\u0144, 14 czerw\u00adca 1920<\/p>\n

[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik<\/em>, Warszawa 2013]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska<\/strong> (ziemianka, pisarka):<\/strong><\/p>\n

Pod Berdyczowem front przerwany. Ch\u0142opi m\u00f3wi\u0105, \u017ce Polacy cofaj\u0105 si\u0119 wsz\u0119dzie bez boju. Co to ma znaczy\u0107? Przecie\u017c niemo\u017cliwe, \u017ceby nasza armia tak bez planu si\u0119 zaawanturowa\u0142a, a potem cofa\u0142a?! Musi w tym by\u0107 jaka\u015b my\u015bl, jaka\u015b kombinacja. Bo\u017ce, mi\u0142osierdzia, opieki Twojej tam, na linii boj\u00f3w! W naszym k\u0105cie pop\u0142och zupe\u0142ny, cho\u0107 front si\u0119 jeszcze trzyma na dawnym miejscu, w Olfan\u00f3wce i Podles\u00f3wce, ale Kozacy grupkami i w pojedynk\u0119 zmykaj\u0105, po drodze zachodz\u0105 do dworu, prosz\u0105c o jakie\u015b po\u017cywienie. Rekruci przeszli na stron\u0119 bolszewik\u00f3w. \u015aliczna armia i dziwny patriotyzm: rekrut ucieka do nieprzyjaciela, a stary \u017co\u0142nierz zmyka na ty\u0142y. Z Jampola, kto mo\u017ce, wyje\u017cd\u017ca.<\/p>\n

Maj\u0105tek Gruszka (Podole), 15 czerwca 1920<\/p>\n

[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, <\/em>\u0141omianki 2008]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

1920.
Antypolska ulotka z okresu przygotowa\u0144 do plebiscytu na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.
Ze zbior\u00f3w Ksi\u0105\u017cnicy Cieszy\u0144skiej<\/p>\n

Z raportu Polskiej Agencji Konsularnej w Boguminie:<\/strong><\/p>\n

Dzisiejsza noc by\u0142a widowni\u0105 krwawej rozprawy: oko\u0142o trzystu bandyt\u00f3w czeskich strzelaj\u0105cych kulami dum-dum otworzy\u0142o formalny ogie\u0144 karabinowy na polsk\u0105 granic\u0119 w Skrzeczoniu, kt\u00f3rej broni\u0142o tylko o\u015bmiu \u017candarm\u00f3w polskich. Rezultat tej nier\u00f3wnej walki by\u0142 smutny: jednego \u017candarma polskiego (\u015bp. J\u00f3zef Kogut) zabito, jednego (Jan Czuba) czescy pa\u0142karze zaci\u0105gn\u0119li do Morawskiej Ostrawy, zn\u0119caj\u0105c si\u0119 nad nim w haniebny spos\u00f3b do tego stopnia, \u017ce p\u0142aka\u0142 z b\u00f3lu, trzeciego \u017candarma (Wiktor Dejowski) pobito dotkliwie. [\u2026] Bogumin roi si\u0119 od czeskich zbir\u00f3w, z kt\u00f3rych ka\u017cdy ma rewolwer w kieszeni, a pod paltem karabin, lecz tego francuska komenda nie widzi. [\u2026] Bandyci czescy w bia\u0142y dzie\u0144 przyje\u017cd\u017caj\u0105 tu automobilami i z mieszka\u0144 wywo\u017c\u0105 Polak\u00f3w. [\u2026] Pozostali Polacy boj\u0105 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce s\u0105 Polakami. Przy plebiscycie w takich warunkach na pewno przegraliby\u015bmy.<\/p>\n

Bogumin, 16 czerwca 1920<\/p>\n

[Edward D\u0142ugajczyk, Polska konspiracja wojskowa na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim w latach 1919\u20131920<\/em>, Katowice 2005]<\/p>\n

Sier\u017c. W\u0142adys\u0142aw Goliczewski (33 Pu\u0142k Piechoty):<\/strong><\/p>\n

Na odpoczynku znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w zapad\u0142ej wiosczynie, kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w poza frontem, gdzie dochodzi\u0142o tylko s\u0142abe echo artylerii. Korzystaj\u0105c ze \u015bwi\u0119tego spokoju zabrano si\u0119 do roboty, \u017ceby si\u0119 jako tako ogarn\u0105\u0107. Cerowano mocno poszarpane ubranie, \u0142atano buty, doprowadzano do poprzedniego stanu zaniedbana bro\u0144. Ale zanim zd\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 ubi\u0107 dostateczn\u0105 ilo\u015b\u0107 wszy, ju\u017c 15 czerwca postawiono nas na nogi. [\u2026] Rozpocz\u0119li\u015bmy w\u0119dr\u00f3wk\u0119 wzd\u0142u\u017c frontu w kierunku p\u00f3\u0142nocnym.<\/p>\n

17 czerwca 1920<\/p>\n

[Walecznych tysi\u0105c. Pami\u0119tniki sier\u017canta W\u0142adys\u0142awa Goliczewskiego z wojny polsko-bolszewickiej<\/em>, Warszawa 1934]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Auta (Bia\u0142oru\u015b), czerwiec 1920.
\u017bo\u0142nierze 5 kompanii 28 pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Kaniowskich.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

Z informacji \u201eIlustrowanego Kuriera Codziennego\u201d: <\/strong><\/p>\n

Pisma g\u00f3rno\u015bl\u0105skie donosz\u0105 o udziale pu\u0142ku bytomskiego w ostatnich walkach na froncie. Pu\u0142k ten otrzyma\u0142 rozkaz prze\u0142amania frontu bolszewickiego i wywi\u0105za\u0142 si\u0119 z zadania \u015bwietnie. [\u2026] Dow\u00f3dztwo pu\u0142ku bytomskiego og\u0142asza w pismach polskich G\u00f3rnego \u015al\u0105ska nast\u0119puj\u0105cy komunikat: \u201eZ rozkazu naczelnego dow\u00f3dztwa zosta\u0142 wys\u0142any pu\u0142k bytomski strzelc\u00f3w na obron\u0119 Rzeczpospolitej Polskiej, zagro\u017conej przez hordy bolszewickie. Ochotniczo ofiarowali oni swoje si\u0142y ku obronie Ojczyzny, chc\u0105c zapewni\u0107 jej granice i dowie\u015b\u0107 przed \u015bwiatem, \u017ce oni s\u0105 gotowi umiera\u0107 dobrowolnie za Polsk\u0119. Bohaterskim tym aktem przep\u0119dzili bandy bolszewickie. Zwyci\u0119stwo to jednak okupione zosta\u0142o krwi\u0105. Poleg\u0142o kilkunastu wiernych syn\u00f3w Ojczyzny, dowodz\u0105c, \u017ce w\u0119z\u0142y, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 Polsk\u0119 z G\u00f3rnym \u015al\u0105skiem s\u0105 silniejsze od \u015bmierci\u201d.<\/p>\n

Krak\u00f3w, 18 czerwca 1920<\/p>\n

[Krwawy \u015blub G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Polsk\u0105<\/em>, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 165\/1920]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":2852,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-2855","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n12 \u2013 18 czerwca 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"12 \u2013 18 czerwca 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-07-28T12:53:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-07-31T19:29:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1575\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"989\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/\",\"name\":\"12 \u2013 18 czerwca 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web-300x188.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web-1024x643.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg\",\"datePublished\":\"2020-07-28T12:53:00+02:00\",\"dateModified\":\"2020-07-31T19:29:12+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-07-28\",\"endDate\":\"2020-07-28\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.\\n\u2042\\n12 \u2013 18 czerwca 1920\\nArmia Konna Budionnego atakuje cofaj\u0105c\u0105 si\u0119 3 Armi\u0119 WP; armie polskie cofaj\u0105 si\u0119 na ca\u0142ej linii. Komisarz polityczny Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego \u2013 J\u00f3zef Stalin \u2013 w li\u015bcie do Lenina proponuje, aby w przysz\u0142o\u015bci Polsk\u0119 utrzyma\u0107 jako ca\u0142kowicie podleg\u0142ego satelit\u0119. Odwr\u00f3t wojska polskiego uruchamia w Polsce fal\u0119 antywojennej propagandy komunistycznej; nie udaje si\u0119 jednak porwa\u0107 robotnik\u00f3w do powszechnej akcji antypa\u0144stwowej. W Warszawie dalej trwa strajk, a ruch samopomocy spo\u0142ecznej pr\u00f3buje powstrzyma\u0107 chaos i nie dopu\u015bci\u0107 do parali\u017cu miasta. 14 czerwca zbiera si\u0119 na inauguracyjnym posiedzeniu Zgromadzenie Konstytucyjne Wolnego Miasta Gda\u0144ska. Zaostrza si\u0119 sytuacja przed planowanymi plebiscytami na Warmii i Mazurach oraz na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.\\n\u2042\\nKs. Micha\u0142 Wo\u017aniak (proboszcz parafii Chojnata): \\nGabinet Skulskiego upad\u0142. Doprowadzi\u0142o do tego Stronnictwo Ludowe pod przewodnictwem pos\u0142a [Wincentego] Witosa z Galicji, kt\u00f3ry teraz nie wie, jak z tej kaba\u0142y wybrn\u0105\u0107, bo\u0107 trudno, \u017ceby ch\u0142op prosty da\u0142 sobie rad\u0119 w tak trudnych sprawach, jak tworzy\u0107 rz\u0105d, jeszcze w takim chaosie. Martwi\u0105 si\u0119 tym ludziska i rozmaite gorzkie \u017cale po gazetach wypisuj\u0105.\\nChojnata (\u0141\u00f3dzkie), 12 czerwca 1920\\n[Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak, Kronika parafii Chojnata 1911\u20131920, Warszawa 1995]\\n\u00a0\\nW\u0142odzimierz Fiszer (nauczyciel, Polak mieszkaj\u0105cy na Ukrainie):\\nNad Da\u00adszo\u00adwem za\u00adcz\u0119\u00ad\u0142y kr\u0105\u00ad\u017cy\u0107 ae\u00adro\u00adpla\u00adny. No\u00adc\u0105 us\u0142y\u00adsza\u00ad\u0142em sil\u00adny wy\u00adbuch; praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie z ae\u00adro\u00adpla\u00adnu zrzu\u00adco\u00adno bom\u00adb\u0119. Na\u00adza\u00adjutrz ra\u00adno wy\u00adcho\u00addz\u0119 na dw\u00f3r, a\u00a0kto\u015b z\u00a0uli\u00adcy krzy\u00adczy do mnie: \u201ePolacy odeszli!\u201d. Po chwili jaki\u015b przechodzie\u0144 m\u00f3wi mi, \u017ce zerwali most na\u00a0rzece Sobii; okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie zerwali, tylko uszkodzili. Wycofywali si\u0119 szybko, w pop\u0142ochu. Paru \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy sp\u0119dzili noc w ramionach mo\u0142ody\u0107, dopiero rankiem dowiedzia\u0142o si\u0119 o wycofaniu si\u0119 wojska i pu\u015bci\u0142o za nim w pogo\u0144. Kilka polskich rodzin zdo\u0142a\u0142o noc\u0105 si\u0119 spakowa\u0107 i zabrali si\u0119 z armi\u0105.\\nTak wi\u0119c jeszcze jedna nadzieja zawiod\u0142a. Przegapili\u015bmy okazj\u0119 i nie wiadomo, czy pojawi si\u0119 nast\u0119pna. Jak gdyby uchyli\u0142o si\u0119 sklepienie piwnicy, z kt\u00f3rej wyjrzeli\u015bmy na \u015bwiat bo\u017cy, ale wyj\u015b\u0107 nie zd\u0105\u017cyli\u015bmy i klapa znowu opad\u0142a. Podczas pierwszych dni po odej\u015bciu Polak\u00f3w panowa\u0142o w miasteczku pe\u0142ne grozy oczekiwanie, wyczuwa\u0142o si\u0119 powiew anarchii. W jednym z dom\u00f3w dyrektora miejscowej fabryki, Polaka, kt\u00f3ry zabra\u0142 si\u0119 wraz z rodzin\u0105 z wojskiem, zosta\u0142a tylko stara guwernantka \u2013 nie mam poj\u0119cia, dlaczego j\u0105 zostawili. W nocy zar\u017cni\u0119to kobiet\u0119 no\u017cem \u2013 i morderstwo to nie zwr\u00f3ci\u0142o niemal niczyjej uwagi, jak\u00a0gdyby kto\u015b zabi\u0142 much\u0119.\\nDaszow\\n[W\u0142odzimierz Fiszer, Wspomnienia, mps., Archiwum O\u015brodka KARTA, AW\/II\/2523]\\n1920.Ulotka Komunistycznej Partii Robotniczej Polski.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nZ informacji \u201eKuriera Warszawskiego\u201d: \\nOg\u00f3lny przebieg i charakter strajku pozostaje niemal bez zmiany. [\u2026] Prac\u0119 w instytucjach u\u017cyteczno\u015bci publicznej, kt\u00f3rych wstrzymanie grozi kl\u0119sk\u0105 og\u00f3\u0142owi ludno\u015bci, prowadz\u0105 w miar\u0119 swych si\u0142 i mo\u017cno\u015bci dzielni i ofiarni cz\u0142onkowie Stowarzyszenia Samopomocy Spo\u0142ecznej. Gazowni nie uruchomiono z przyczyn od SSS niezale\u017cnych. Ze strony lekarzy szpitalnych otrzymujemy skargi, i\u017c brak gazu powoduje powa\u017cne utrudnienia w ich pracy i odbija si\u0119 ujemnie na jej sprawno\u015bci. [\u2026]\\nNie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c g\u00f3ruj\u0105 tu wp\u0142ywy polityczne, kt\u00f3re jako narz\u0119dzie swych cel\u00f3w, obra\u0142y sobie masy robotnicze. [\u2026] Mo\u017cna wi\u0119c raczej przewidywa\u0107, i\u017c w najbli\u017cszych dniach ze strony kierownik\u00f3w warstw robotniczych nie tylko nie b\u0119dzie tendencji kompromis\u00f3w, lecz raczej pr\u00f3by rozszerzenia strajku, dla wci\u0105gni\u0119cia w niebezpieczn\u0105 gr\u0119 mas jak najszerszych.\\nWarszawa, 13 czerwca 1920\\n[\u201eKurier Warszawski\u201d nr 162\/1920]\\n\u00a0\\nZ informacji w dzienniku \u201eNowa Reforma\u201d: \\nOdby\u0142o si\u0119 pierwsze posiedzenie gda\u0144skiego zgromadzenia prawodawczego w Landeshausie. Obrady zagai\u0142 d\u0142u\u017cszym przem\u00f3wieniem komisarz Ententy Reginald Tower. [\u2026] Zaznaczy\u0142 mi\u0119dzy innymi, \u017ce zadania, czekaj\u0105ce zgromadzenie ustawodawcze, s\u0105 bardzo ci\u0119\u017ckie. Dot\u0105d mi\u0119dzy rz\u0105dem koalicyjnym w Gda\u0144sku a jego miejscowymi wsp\u00f3\u0142pracownikami istnia\u0142y lojalne stosunki \u2013 i m\u00f3wca \u017cyczy sobie, aby utrzyma\u0142y si\u0119 one nadal. Zadaniem konstytuanty jest uchwalenie konstytucji i wypracowanie uk\u0142adu polsko-gda\u0144skiego.\\nGda\u0144sk, 14 czerwca 1920\\n[Pierwsze posiedzenie konstytuanty gda\u0144skiej, \u201eNowa Reforma\u201d nr 143\/1920]\\n\u00a0\\nPpor. Wiktor Tomir Drymmer (szef Sekcji Kontrwywiadu Oddzia\u0142u II Dow\u00f3dztwa Frontu Po\u0142udniowo-Wschodniego):\\nOdwr\u00f3t. C\u00f3\u017c mo\u017ce by\u0107 straszniejszego dla m\u0142odego, niedo\u015bwiadczonego \u017co\u0142nierza, jak cofa\u0107 si\u0119. [\u2026] My\u015bl\u0119, \u017ce du\u017c\u0105 win\u0119 ponosili oficerowie i ich postawa. Widzia\u0142em oficer\u00f3w p\u0142acz\u0105cych i rozpaczaj\u0105cych g\u0142o\u015bno, wymy\u015blaj\u0105cych na wszystko i na wszystkich, niby z \u017calu nad Polsk\u0105, ale czu\u0142em w tym akcenty strachu przed dostaniem si\u0119 w r\u0119ce bolszewik\u00f3w. Widzia\u0142em \u017candarm\u00f3w, od oficer\u00f3w poczynaj\u0105c, zrywaj\u0105cych swoje odznaki \u017candarmskie na pierwszy odg\u0142os strza\u0142\u00f3w. [...] Opanowanie tej masy ludzkiej, przej\u0119tej ostatnim atakiem bolszewickim, przy braku pomocy ze strony oficer\u00f3w, za kt\u00f3rych by\u0142o mi wstyd, by\u0142o trudne. Jednego z oficer\u00f3w musia\u0142em mocno uderzy\u0107, gdy siedzia\u0142 na kamieniu i rozpacza\u0142 wykrzykuj\u0105c, \u017ce wszystko stracone, \u017ce Pi\u0142sudski nas zdradzi\u0142 i wyda\u0142 bolszewikom.\\nDroga Kij\u00f3w\u2013Koroste\u0144\\n[Wiktor Tomir Drymmer, W s\u0142u\u017cbie Polsce, Warszawa 1998]\\n1920.Antypolska ulotka z okresu przygotowa\u0144 do plebiscytu na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.Ze zbior\u00f3w Ksi\u0105\u017cnicy Cieszy\u0144skiej\\nPor. Tadeusz Pietrykowski (9 Pu\u0142k Strzelc\u00f3w Wielkopolskich):\\nZaczynamy si\u0119 cofa\u0107, lecz to ju\u017c za p\u00f3\u017ano na regularny odwr\u00f3t. Drog\u0119 mamy odci\u0119t\u0105. Skr\u0119camy w bok, w prawo, a tu zielona \u0142\u0105ka. Na skraju \u0142\u0105ki mamy pod sob\u0105 jeszcze do\u015b\u0107 silny grunt, cho\u0107 ju\u017c co\u015bkolwiek mi\u0119kki. Idziemy dalej \u2013 a to bagna! Konie grz\u0119zn\u0105 \u2013 b\u0142oto si\u0119ga im po brzuchy, a \u017co\u0142nierze wpadaj\u0105 po pas. [...] Cofa\u0107 nie mo\u017cemy si\u0119, bo bolszewicy ju\u017c na skraju \u0142\u0105ki, ju\u017c strzelaj\u0105 do nas jak do kaczek, topi\u0105cych si\u0119 w b\u0142ocie. Zabijamy wi\u0119c konie wystrza\u0142em z rewolweru. Na co maj\u0105 si\u0119 d\u0142u\u017cej m\u0119czy\u0107? Dla nich ratunku ju\u017c nie ma. [...] Wszyscy wpadamy po pas w b\u0142oto. Kto mniejszy wzrostem a grubszy, wpada po szyj\u0119 w bagno i topi si\u0119. \u015amier\u0107 z dw\u00f3ch stron zagl\u0105da nam w oczy. [...]\\nNikt nikogo ratowa\u0107 nie mo\u017ce, przeciwnie \u2013 jeden drugiego si\u0119 trzyma i wci\u0105ga go z sob\u0105 w przepa\u015b\u0107 moczar. Kto\u00a0zwinny a wzrostu wysokiego, ten jak piskorz rzuca si\u0119 po b\u0142ocie i dociera do brzegu \u0142\u0105ki. [...] Nie formujemy szyk\u00f3w. Jeszcze wci\u0105\u017c jeste\u015bmy pod wra\u017ceniem prze\u017cytego przera\u017cenia; zaczynamy ucieka\u0107, jak\u00a0nie-\u017co\u0142nierze, jak stado sp\u0142oszonych owiec.\\n[Tadeusz Pietrykowski, Odwr\u00f3t\u2026 Gar\u015b\u0107 wspomnie\u0144 i obrazk\u00f3w wojennych z czasu walk bolszewickich 1920 r. na podstawie pami\u0119tnika adiutanta 67 pp (9 pu\u0142ku strzelc\u00f3w wielkopolskich), \u201eBoje Polskie\u201d t. XIII, Pozna\u0144 1926]\\n\u00a0\\nPpor. W\u0142a\u00addy\u00ads\u0142aw Bro\u00adniew\u00adski (1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w, poeta):\\nCof\u00adn\u0119\u00adli\u00ad\u015bmy si\u0119. Od pi\u0119\u00adciu dni po raz pierw\u00adszy je\u00adstem w\u00a0miej\u00adscu wzgl\u0119\u00addnie bez\u00adpiecz\u00adnym [\u2026], a wi\u0119c roz\u00adk\u0142a\u00addam ni\u00adniej\u00adsz\u0105 ksi\u0119\u00adg\u0119, kt\u00f3r\u0105 dla pew\u00adno\u00ad\u015bci no\u00adsi\u00ad\u0142em w\u00a0swym map\u00adni\u00adku. Od pi\u0119\u00adciu dni nie ja\u00add\u0142em nic po\u00adrz\u0105d\u00adne\u00adgo (na\u00adwet te\u00adraz pi\u00adsz\u0119 g\u0142od\u00adny), nie spa\u00ad\u0142em, nie roz\u00adbie\u00adra\u00ad\u0142em si\u0119 \u2013 jed\u00adnym s\u0142o\u00adwem, mi\u00admo me\u00adgo szta\u00adbo\u00adwe\u00adgo przy\u00addzia\u00ad\u0142u, czu\u00adj\u0119 si\u0119 jak ka\u017c\u00addy prze\u00adci\u0119t\u00adny \u017co\u0142\u00adnierz li\u00adnio\u00adwy, a\u00a0mo\u00ad\u017ce na\u00adwet go\u00adrzej.\\nPrzez bol\u00adsze\u00adwic\u00adki pier\u00ad\u015bcie\u0144 prze\u00adbi\u00adja\u00adli\u00ad\u015bmy si\u0119 pod Bo\u00adro\u00addian\u00adk\u0105. Za\u00adci\u0119\u00adta wal\u00adka trwa\u00ad\u0142a dwa dni. Stra\u00adty ci\u0119\u017c\u00adkie, jed\u00adnak nie na\u00adpo\u00adle\u00ado\u0144\u00adskie. Od\u00adwr\u00f3t ten by\u0142 swo\u00adje\u00adgo ro\u00addza\u00adju \u201emaj\u00adster\u00adszty\u00adkiem\u201d sztu\u00adki wo\u00adjen\u00adnej: ar\u00admia, oto\u00adczo\u00adna ze wszy\u00adst\u00adkich stron, ob\u0142a\u00addo\u00adwa\u00adna ogrom\u00adnym ta\u00adbo\u00adrem, po\u00adko\u00adnu\u00adje de\u00adfen\u00adsyw\u00adnie prze\u00adciw\u00adni\u00adka i\u00a0pra\u00adwie nic ze swe\u00adgo ma\u00adj\u0105t\u00adku nie tra\u00adci.\\nWy\u00adpro\u00adwa\u00addze\u00adnie ta\u00adbo\u00adr\u00f3w na\u00adszych, ci\u0105\u00adgn\u0105\u00adcych si\u0119 na dzie\u00adsi\u0105t\u00adki ki\u00adlo\u00adme\u00adtr\u00f3w, i\u00a0ma\u00adj\u0105t\u00adku ko\u00adle\u00adjo\u00adwe\u00adgo, sta\u00adno\u00adwi\u00ad\u0142o naj\u00adtru\u00addniej\u00adszy punkt na\u00adszej ope\u00adra\u00adcji. Jest fa\u00adtal\u00adnym pol\u00adskim przy\u00adzwy\u00adcza\u00adje\u00adniem wo\u00ad\u017ce\u00adnie ze so\u00adb\u0105 ma\u00adksi\u00admum gra\u00adt\u00f3w; pr\u00f3cz te\u00adgo ba\u00adbi\u00adniec ca\u00ad\u0142y prze\u00adr\u00f3\u017c\u00adnych \u017con ofi\u00adcer\u00adskich. Dla te\u00adgo to \u201ema\u00adj\u0105t\u00adku ar\u00admii\u201d krwa\u00adwi\u00ad\u0142a si\u0119 tak 1 Bry\u00adga\u00adda w\u00a0ata\u00adkach fron\u00adto\u00adwych!\\nKoroste\u0144, 14 czerw\u00adca 1920\\n[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, Warszawa 2013]\\n\u00a0\\nEl\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka):\\nPod Berdyczowem front przerwany. Ch\u0142opi m\u00f3wi\u0105, \u017ce Polacy cofaj\u0105 si\u0119 wsz\u0119dzie bez boju. Co to ma znaczy\u0107? Przecie\u017c niemo\u017cliwe, \u017ceby nasza armia tak bez planu si\u0119 zaawanturowa\u0142a, a potem cofa\u0142a?! Musi w tym by\u0107 jaka\u015b my\u015bl, jaka\u015b kombinacja. Bo\u017ce, mi\u0142osierdzia, opieki Twojej tam, na linii boj\u00f3w! W naszym k\u0105cie pop\u0142och zupe\u0142ny, cho\u0107 front si\u0119 jeszcze trzyma na dawnym miejscu, w Olfan\u00f3wce i Podles\u00f3wce, ale Kozacy grupkami i w pojedynk\u0119 zmykaj\u0105, po drodze zachodz\u0105 do dworu, prosz\u0105c o jakie\u015b po\u017cywienie. Rekruci przeszli na stron\u0119 bolszewik\u00f3w. \u015aliczna armia i dziwny patriotyzm: rekrut ucieka do nieprzyjaciela, a stary \u017co\u0142nierz zmyka na ty\u0142y. Z Jampola, kto mo\u017ce, wyje\u017cd\u017ca.\\nMaj\u0105tek Gruszka (Podole), 15 czerwca 1920\\n[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, \u0141omianki 2008]\\n1920.Antypolska ulotka z okresu przygotowa\u0144 do plebiscytu na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.Ze zbior\u00f3w Ksi\u0105\u017cnicy Cieszy\u0144skiej\\nZ raportu Polskiej Agencji Konsularnej w Boguminie:\\nDzisiejsza noc by\u0142a widowni\u0105 krwawej rozprawy: oko\u0142o trzystu bandyt\u00f3w czeskich strzelaj\u0105cych kulami dum-dum otworzy\u0142o formalny ogie\u0144 karabinowy na polsk\u0105 granic\u0119 w Skrzeczoniu, kt\u00f3rej broni\u0142o tylko o\u015bmiu \u017candarm\u00f3w polskich. Rezultat tej nier\u00f3wnej walki by\u0142 smutny: jednego \u017candarma polskiego (\u015bp. J\u00f3zef Kogut) zabito, jednego (Jan Czuba) czescy pa\u0142karze zaci\u0105gn\u0119li do Morawskiej Ostrawy, zn\u0119caj\u0105c si\u0119 nad nim w haniebny spos\u00f3b do tego stopnia, \u017ce p\u0142aka\u0142 z b\u00f3lu, trzeciego \u017candarma (Wiktor Dejowski) pobito dotkliwie. [\u2026] Bogumin roi si\u0119 od czeskich zbir\u00f3w, z kt\u00f3rych ka\u017cdy ma rewolwer w kieszeni, a pod paltem karabin, lecz tego francuska komenda nie widzi. [\u2026] Bandyci czescy w bia\u0142y dzie\u0144 przyje\u017cd\u017caj\u0105 tu automobilami i z mieszka\u0144 wywo\u017c\u0105 Polak\u00f3w. [\u2026] Pozostali Polacy boj\u0105 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce s\u0105 Polakami. Przy plebiscycie w takich warunkach na pewno przegraliby\u015bmy.\\nBogumin, 16 czerwca 1920\\n[Edward D\u0142ugajczyk, Polska konspiracja wojskowa na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim w latach 1919\u20131920, Katowice 2005]\\nSier\u017c. W\u0142adys\u0142aw Goliczewski (33 Pu\u0142k Piechoty):\\nNa odpoczynku znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w zapad\u0142ej wiosczynie, kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w poza frontem, gdzie dochodzi\u0142o tylko s\u0142abe echo artylerii. Korzystaj\u0105c ze \u015bwi\u0119tego spokoju zabrano si\u0119 do roboty, \u017ceby si\u0119 jako tako ogarn\u0105\u0107. Cerowano mocno poszarpane ubranie, \u0142atano buty, doprowadzano do poprzedniego stanu zaniedbana bro\u0144. Ale zanim zd\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 ubi\u0107 dostateczn\u0105 ilo\u015b\u0107 wszy, ju\u017c 15 czerwca postawiono nas na nogi. [\u2026] Rozpocz\u0119li\u015bmy w\u0119dr\u00f3wk\u0119 wzd\u0142u\u017c frontu w kierunku p\u00f3\u0142nocnym.\\n17 czerwca 1920\\n[Walecznych tysi\u0105c. Pami\u0119tniki sier\u017canta W\u0142adys\u0142awa Goliczewskiego z wojny polsko-bolszewickiej, Warszawa 1934]\\nAuta (Bia\u0142oru\u015b), czerwiec 1920.\u017bo\u0142nierze 5 kompanii 28 pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Kaniowskich.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\nZ informacji \u201eIlustrowanego Kuriera Codziennego\u201d: \\nPisma g\u00f3rno\u015bl\u0105skie donosz\u0105 o udziale pu\u0142ku bytomskiego w ostatnich walkach na froncie. Pu\u0142k ten otrzyma\u0142 rozkaz prze\u0142amania frontu bolszewickiego i wywi\u0105za\u0142 si\u0119 z zadania \u015bwietnie. [\u2026] Dow\u00f3dztwo pu\u0142ku bytomskiego og\u0142asza w pismach polskich G\u00f3rnego \u015al\u0105ska nast\u0119puj\u0105cy komunikat: \u201eZ rozkazu naczelnego dow\u00f3dztwa zosta\u0142 wys\u0142any pu\u0142k bytomski strzelc\u00f3w na obron\u0119 Rzeczpospolitej Polskiej, zagro\u017conej przez hordy bolszewickie. Ochotniczo ofiarowali oni swoje si\u0142y ku obronie Ojczyzny, chc\u0105c zapewni\u0107 jej granice i dowie\u015b\u0107 przed \u015bwiatem, \u017ce oni s\u0105 gotowi umiera\u0107 dobrowolnie za Polsk\u0119. Bohaterskim tym aktem przep\u0119dzili bandy bolszewickie. Zwyci\u0119stwo to jednak okupione zosta\u0142o krwi\u0105. Poleg\u0142o kilkunastu wiernych syn\u00f3w Ojczyzny, dowodz\u0105c, \u017ce w\u0119z\u0142y, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 Polsk\u0119 z G\u00f3rnym \u015al\u0105skiem s\u0105 silniejsze od \u015bmierci\u201d.\\nKrak\u00f3w, 18 czerwca 1920\\n[Krwawy \u015blub G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Polsk\u0105, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 165\/1920]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg\",\"width\":1575,\"height\":989},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"12 \u2013 18 czerwca 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"12 \u2013 18 czerwca 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"12 \u2013 18 czerwca 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-07-28T12:53:00+00:00","article_modified_time":"2020-07-31T19:29:12+00:00","og_image":[{"width":1575,"height":989,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/","name":"12 \u2013 18 czerwca 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web-300x188.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web-1024x643.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg","datePublished":"2020-07-28T12:53:00+02:00","dateModified":"2020-07-31T19:29:12+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-07-28","endDate":"2020-07-28","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym w ka\u017cdy wtorek i czwartek zostanie przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.\n\u2042\n12 \u2013 18 czerwca 1920\nArmia Konna Budionnego atakuje cofaj\u0105c\u0105 si\u0119 3 Armi\u0119 WP; armie polskie cofaj\u0105 si\u0119 na ca\u0142ej linii. Komisarz polityczny Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego \u2013 J\u00f3zef Stalin \u2013 w li\u015bcie do Lenina proponuje, aby w przysz\u0142o\u015bci Polsk\u0119 utrzyma\u0107 jako ca\u0142kowicie podleg\u0142ego satelit\u0119. Odwr\u00f3t wojska polskiego uruchamia w Polsce fal\u0119 antywojennej propagandy komunistycznej; nie udaje si\u0119 jednak porwa\u0107 robotnik\u00f3w do powszechnej akcji antypa\u0144stwowej. W Warszawie dalej trwa strajk, a ruch samopomocy spo\u0142ecznej pr\u00f3buje powstrzyma\u0107 chaos i nie dopu\u015bci\u0107 do parali\u017cu miasta. 14 czerwca zbiera si\u0119 na inauguracyjnym posiedzeniu Zgromadzenie Konstytucyjne Wolnego Miasta Gda\u0144ska. Zaostrza si\u0119 sytuacja przed planowanymi plebiscytami na Warmii i Mazurach oraz na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.\n\u2042\nKs. Micha\u0142 Wo\u017aniak (proboszcz parafii Chojnata): \nGabinet Skulskiego upad\u0142. Doprowadzi\u0142o do tego Stronnictwo Ludowe pod przewodnictwem pos\u0142a [Wincentego] Witosa z Galicji, kt\u00f3ry teraz nie wie, jak z tej kaba\u0142y wybrn\u0105\u0107, bo\u0107 trudno, \u017ceby ch\u0142op prosty da\u0142 sobie rad\u0119 w tak trudnych sprawach, jak tworzy\u0107 rz\u0105d, jeszcze w takim chaosie. Martwi\u0105 si\u0119 tym ludziska i rozmaite gorzkie \u017cale po gazetach wypisuj\u0105.\nChojnata (\u0141\u00f3dzkie), 12 czerwca 1920\n[Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak, Kronika parafii Chojnata 1911\u20131920, Warszawa 1995]\n\u00a0\nW\u0142odzimierz Fiszer (nauczyciel, Polak mieszkaj\u0105cy na Ukrainie):\nNad Da\u00adszo\u00adwem za\u00adcz\u0119\u00ad\u0142y kr\u0105\u00ad\u017cy\u0107 ae\u00adro\u00adpla\u00adny. No\u00adc\u0105 us\u0142y\u00adsza\u00ad\u0142em sil\u00adny wy\u00adbuch; praw\u00addo\u00adpo\u00addob\u00adnie z ae\u00adro\u00adpla\u00adnu zrzu\u00adco\u00adno bom\u00adb\u0119. Na\u00adza\u00adjutrz ra\u00adno wy\u00adcho\u00addz\u0119 na dw\u00f3r, a\u00a0kto\u015b z\u00a0uli\u00adcy krzy\u00adczy do mnie: \u201ePolacy odeszli!\u201d. Po chwili jaki\u015b przechodzie\u0144 m\u00f3wi mi, \u017ce zerwali most na\u00a0rzece Sobii; okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie zerwali, tylko uszkodzili. Wycofywali si\u0119 szybko, w pop\u0142ochu. Paru \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy sp\u0119dzili noc w ramionach mo\u0142ody\u0107, dopiero rankiem dowiedzia\u0142o si\u0119 o wycofaniu si\u0119 wojska i pu\u015bci\u0142o za nim w pogo\u0144. Kilka polskich rodzin zdo\u0142a\u0142o noc\u0105 si\u0119 spakowa\u0107 i zabrali si\u0119 z armi\u0105.\nTak wi\u0119c jeszcze jedna nadzieja zawiod\u0142a. Przegapili\u015bmy okazj\u0119 i nie wiadomo, czy pojawi si\u0119 nast\u0119pna. Jak gdyby uchyli\u0142o si\u0119 sklepienie piwnicy, z kt\u00f3rej wyjrzeli\u015bmy na \u015bwiat bo\u017cy, ale wyj\u015b\u0107 nie zd\u0105\u017cyli\u015bmy i klapa znowu opad\u0142a. Podczas pierwszych dni po odej\u015bciu Polak\u00f3w panowa\u0142o w miasteczku pe\u0142ne grozy oczekiwanie, wyczuwa\u0142o si\u0119 powiew anarchii. W jednym z dom\u00f3w dyrektora miejscowej fabryki, Polaka, kt\u00f3ry zabra\u0142 si\u0119 wraz z rodzin\u0105 z wojskiem, zosta\u0142a tylko stara guwernantka \u2013 nie mam poj\u0119cia, dlaczego j\u0105 zostawili. W nocy zar\u017cni\u0119to kobiet\u0119 no\u017cem \u2013 i morderstwo to nie zwr\u00f3ci\u0142o niemal niczyjej uwagi, jak\u00a0gdyby kto\u015b zabi\u0142 much\u0119.\nDaszow\n[W\u0142odzimierz Fiszer, Wspomnienia, mps., Archiwum O\u015brodka KARTA, AW\/II\/2523]\n1920.Ulotka Komunistycznej Partii Robotniczej Polski.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nZ informacji \u201eKuriera Warszawskiego\u201d: \nOg\u00f3lny przebieg i charakter strajku pozostaje niemal bez zmiany. [\u2026] Prac\u0119 w instytucjach u\u017cyteczno\u015bci publicznej, kt\u00f3rych wstrzymanie grozi kl\u0119sk\u0105 og\u00f3\u0142owi ludno\u015bci, prowadz\u0105 w miar\u0119 swych si\u0142 i mo\u017cno\u015bci dzielni i ofiarni cz\u0142onkowie Stowarzyszenia Samopomocy Spo\u0142ecznej. Gazowni nie uruchomiono z przyczyn od SSS niezale\u017cnych. Ze strony lekarzy szpitalnych otrzymujemy skargi, i\u017c brak gazu powoduje powa\u017cne utrudnienia w ich pracy i odbija si\u0119 ujemnie na jej sprawno\u015bci. [\u2026]\nNie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c g\u00f3ruj\u0105 tu wp\u0142ywy polityczne, kt\u00f3re jako narz\u0119dzie swych cel\u00f3w, obra\u0142y sobie masy robotnicze. [\u2026] Mo\u017cna wi\u0119c raczej przewidywa\u0107, i\u017c w najbli\u017cszych dniach ze strony kierownik\u00f3w warstw robotniczych nie tylko nie b\u0119dzie tendencji kompromis\u00f3w, lecz raczej pr\u00f3by rozszerzenia strajku, dla wci\u0105gni\u0119cia w niebezpieczn\u0105 gr\u0119 mas jak najszerszych.\nWarszawa, 13 czerwca 1920\n[\u201eKurier Warszawski\u201d nr 162\/1920]\n\u00a0\nZ informacji w dzienniku \u201eNowa Reforma\u201d: \nOdby\u0142o si\u0119 pierwsze posiedzenie gda\u0144skiego zgromadzenia prawodawczego w Landeshausie. Obrady zagai\u0142 d\u0142u\u017cszym przem\u00f3wieniem komisarz Ententy Reginald Tower. [\u2026] Zaznaczy\u0142 mi\u0119dzy innymi, \u017ce zadania, czekaj\u0105ce zgromadzenie ustawodawcze, s\u0105 bardzo ci\u0119\u017ckie. Dot\u0105d mi\u0119dzy rz\u0105dem koalicyjnym w Gda\u0144sku a jego miejscowymi wsp\u00f3\u0142pracownikami istnia\u0142y lojalne stosunki \u2013 i m\u00f3wca \u017cyczy sobie, aby utrzyma\u0142y si\u0119 one nadal. Zadaniem konstytuanty jest uchwalenie konstytucji i wypracowanie uk\u0142adu polsko-gda\u0144skiego.\nGda\u0144sk, 14 czerwca 1920\n[Pierwsze posiedzenie konstytuanty gda\u0144skiej, \u201eNowa Reforma\u201d nr 143\/1920]\n\u00a0\nPpor. Wiktor Tomir Drymmer (szef Sekcji Kontrwywiadu Oddzia\u0142u II Dow\u00f3dztwa Frontu Po\u0142udniowo-Wschodniego):\nOdwr\u00f3t. C\u00f3\u017c mo\u017ce by\u0107 straszniejszego dla m\u0142odego, niedo\u015bwiadczonego \u017co\u0142nierza, jak cofa\u0107 si\u0119. [\u2026] My\u015bl\u0119, \u017ce du\u017c\u0105 win\u0119 ponosili oficerowie i ich postawa. Widzia\u0142em oficer\u00f3w p\u0142acz\u0105cych i rozpaczaj\u0105cych g\u0142o\u015bno, wymy\u015blaj\u0105cych na wszystko i na wszystkich, niby z \u017calu nad Polsk\u0105, ale czu\u0142em w tym akcenty strachu przed dostaniem si\u0119 w r\u0119ce bolszewik\u00f3w. Widzia\u0142em \u017candarm\u00f3w, od oficer\u00f3w poczynaj\u0105c, zrywaj\u0105cych swoje odznaki \u017candarmskie na pierwszy odg\u0142os strza\u0142\u00f3w. [...] Opanowanie tej masy ludzkiej, przej\u0119tej ostatnim atakiem bolszewickim, przy braku pomocy ze strony oficer\u00f3w, za kt\u00f3rych by\u0142o mi wstyd, by\u0142o trudne. Jednego z oficer\u00f3w musia\u0142em mocno uderzy\u0107, gdy siedzia\u0142 na kamieniu i rozpacza\u0142 wykrzykuj\u0105c, \u017ce wszystko stracone, \u017ce Pi\u0142sudski nas zdradzi\u0142 i wyda\u0142 bolszewikom.\nDroga Kij\u00f3w\u2013Koroste\u0144\n[Wiktor Tomir Drymmer, W s\u0142u\u017cbie Polsce, Warszawa 1998]\n1920.Antypolska ulotka z okresu przygotowa\u0144 do plebiscytu na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.Ze zbior\u00f3w Ksi\u0105\u017cnicy Cieszy\u0144skiej\nPor. Tadeusz Pietrykowski (9 Pu\u0142k Strzelc\u00f3w Wielkopolskich):\nZaczynamy si\u0119 cofa\u0107, lecz to ju\u017c za p\u00f3\u017ano na regularny odwr\u00f3t. Drog\u0119 mamy odci\u0119t\u0105. Skr\u0119camy w bok, w prawo, a tu zielona \u0142\u0105ka. Na skraju \u0142\u0105ki mamy pod sob\u0105 jeszcze do\u015b\u0107 silny grunt, cho\u0107 ju\u017c co\u015bkolwiek mi\u0119kki. Idziemy dalej \u2013 a to bagna! Konie grz\u0119zn\u0105 \u2013 b\u0142oto si\u0119ga im po brzuchy, a \u017co\u0142nierze wpadaj\u0105 po pas. [...] Cofa\u0107 nie mo\u017cemy si\u0119, bo bolszewicy ju\u017c na skraju \u0142\u0105ki, ju\u017c strzelaj\u0105 do nas jak do kaczek, topi\u0105cych si\u0119 w b\u0142ocie. Zabijamy wi\u0119c konie wystrza\u0142em z rewolweru. Na co maj\u0105 si\u0119 d\u0142u\u017cej m\u0119czy\u0107? Dla nich ratunku ju\u017c nie ma. [...] Wszyscy wpadamy po pas w b\u0142oto. Kto mniejszy wzrostem a grubszy, wpada po szyj\u0119 w bagno i topi si\u0119. \u015amier\u0107 z dw\u00f3ch stron zagl\u0105da nam w oczy. [...]\nNikt nikogo ratowa\u0107 nie mo\u017ce, przeciwnie \u2013 jeden drugiego si\u0119 trzyma i wci\u0105ga go z sob\u0105 w przepa\u015b\u0107 moczar. Kto\u00a0zwinny a wzrostu wysokiego, ten jak piskorz rzuca si\u0119 po b\u0142ocie i dociera do brzegu \u0142\u0105ki. [...] Nie formujemy szyk\u00f3w. Jeszcze wci\u0105\u017c jeste\u015bmy pod wra\u017ceniem prze\u017cytego przera\u017cenia; zaczynamy ucieka\u0107, jak\u00a0nie-\u017co\u0142nierze, jak stado sp\u0142oszonych owiec.\n[Tadeusz Pietrykowski, Odwr\u00f3t\u2026 Gar\u015b\u0107 wspomnie\u0144 i obrazk\u00f3w wojennych z czasu walk bolszewickich 1920 r. na podstawie pami\u0119tnika adiutanta 67 pp (9 pu\u0142ku strzelc\u00f3w wielkopolskich), \u201eBoje Polskie\u201d t. XIII, Pozna\u0144 1926]\n\u00a0\nPpor. W\u0142a\u00addy\u00ads\u0142aw Bro\u00adniew\u00adski (1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w, poeta):\nCof\u00adn\u0119\u00adli\u00ad\u015bmy si\u0119. Od pi\u0119\u00adciu dni po raz pierw\u00adszy je\u00adstem w\u00a0miej\u00adscu wzgl\u0119\u00addnie bez\u00adpiecz\u00adnym [\u2026], a wi\u0119c roz\u00adk\u0142a\u00addam ni\u00adniej\u00adsz\u0105 ksi\u0119\u00adg\u0119, kt\u00f3r\u0105 dla pew\u00adno\u00ad\u015bci no\u00adsi\u00ad\u0142em w\u00a0swym map\u00adni\u00adku. Od pi\u0119\u00adciu dni nie ja\u00add\u0142em nic po\u00adrz\u0105d\u00adne\u00adgo (na\u00adwet te\u00adraz pi\u00adsz\u0119 g\u0142od\u00adny), nie spa\u00ad\u0142em, nie roz\u00adbie\u00adra\u00ad\u0142em si\u0119 \u2013 jed\u00adnym s\u0142o\u00adwem, mi\u00admo me\u00adgo szta\u00adbo\u00adwe\u00adgo przy\u00addzia\u00ad\u0142u, czu\u00adj\u0119 si\u0119 jak ka\u017c\u00addy prze\u00adci\u0119t\u00adny \u017co\u0142\u00adnierz li\u00adnio\u00adwy, a\u00a0mo\u00ad\u017ce na\u00adwet go\u00adrzej.\nPrzez bol\u00adsze\u00adwic\u00adki pier\u00ad\u015bcie\u0144 prze\u00adbi\u00adja\u00adli\u00ad\u015bmy si\u0119 pod Bo\u00adro\u00addian\u00adk\u0105. Za\u00adci\u0119\u00adta wal\u00adka trwa\u00ad\u0142a dwa dni. Stra\u00adty ci\u0119\u017c\u00adkie, jed\u00adnak nie na\u00adpo\u00adle\u00ado\u0144\u00adskie. Od\u00adwr\u00f3t ten by\u0142 swo\u00adje\u00adgo ro\u00addza\u00adju \u201emaj\u00adster\u00adszty\u00adkiem\u201d sztu\u00adki wo\u00adjen\u00adnej: ar\u00admia, oto\u00adczo\u00adna ze wszy\u00adst\u00adkich stron, ob\u0142a\u00addo\u00adwa\u00adna ogrom\u00adnym ta\u00adbo\u00adrem, po\u00adko\u00adnu\u00adje de\u00adfen\u00adsyw\u00adnie prze\u00adciw\u00adni\u00adka i\u00a0pra\u00adwie nic ze swe\u00adgo ma\u00adj\u0105t\u00adku nie tra\u00adci.\nWy\u00adpro\u00adwa\u00addze\u00adnie ta\u00adbo\u00adr\u00f3w na\u00adszych, ci\u0105\u00adgn\u0105\u00adcych si\u0119 na dzie\u00adsi\u0105t\u00adki ki\u00adlo\u00adme\u00adtr\u00f3w, i\u00a0ma\u00adj\u0105t\u00adku ko\u00adle\u00adjo\u00adwe\u00adgo, sta\u00adno\u00adwi\u00ad\u0142o naj\u00adtru\u00addniej\u00adszy punkt na\u00adszej ope\u00adra\u00adcji. Jest fa\u00adtal\u00adnym pol\u00adskim przy\u00adzwy\u00adcza\u00adje\u00adniem wo\u00ad\u017ce\u00adnie ze so\u00adb\u0105 ma\u00adksi\u00admum gra\u00adt\u00f3w; pr\u00f3cz te\u00adgo ba\u00adbi\u00adniec ca\u00ad\u0142y prze\u00adr\u00f3\u017c\u00adnych \u017con ofi\u00adcer\u00adskich. Dla te\u00adgo to \u201ema\u00adj\u0105t\u00adku ar\u00admii\u201d krwa\u00adwi\u00ad\u0142a si\u0119 tak 1 Bry\u00adga\u00adda w\u00a0ata\u00adkach fron\u00adto\u00adwych!\nKoroste\u0144, 14 czerw\u00adca 1920\n[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, Warszawa 2013]\n\u00a0\nEl\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka):\nPod Berdyczowem front przerwany. Ch\u0142opi m\u00f3wi\u0105, \u017ce Polacy cofaj\u0105 si\u0119 wsz\u0119dzie bez boju. Co to ma znaczy\u0107? Przecie\u017c niemo\u017cliwe, \u017ceby nasza armia tak bez planu si\u0119 zaawanturowa\u0142a, a potem cofa\u0142a?! Musi w tym by\u0107 jaka\u015b my\u015bl, jaka\u015b kombinacja. Bo\u017ce, mi\u0142osierdzia, opieki Twojej tam, na linii boj\u00f3w! W naszym k\u0105cie pop\u0142och zupe\u0142ny, cho\u0107 front si\u0119 jeszcze trzyma na dawnym miejscu, w Olfan\u00f3wce i Podles\u00f3wce, ale Kozacy grupkami i w pojedynk\u0119 zmykaj\u0105, po drodze zachodz\u0105 do dworu, prosz\u0105c o jakie\u015b po\u017cywienie. Rekruci przeszli na stron\u0119 bolszewik\u00f3w. \u015aliczna armia i dziwny patriotyzm: rekrut ucieka do nieprzyjaciela, a stary \u017co\u0142nierz zmyka na ty\u0142y. Z Jampola, kto mo\u017ce, wyje\u017cd\u017ca.\nMaj\u0105tek Gruszka (Podole), 15 czerwca 1920\n[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, \u0141omianki 2008]\n1920.Antypolska ulotka z okresu przygotowa\u0144 do plebiscytu na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim.Ze zbior\u00f3w Ksi\u0105\u017cnicy Cieszy\u0144skiej\nZ raportu Polskiej Agencji Konsularnej w Boguminie:\nDzisiejsza noc by\u0142a widowni\u0105 krwawej rozprawy: oko\u0142o trzystu bandyt\u00f3w czeskich strzelaj\u0105cych kulami dum-dum otworzy\u0142o formalny ogie\u0144 karabinowy na polsk\u0105 granic\u0119 w Skrzeczoniu, kt\u00f3rej broni\u0142o tylko o\u015bmiu \u017candarm\u00f3w polskich. Rezultat tej nier\u00f3wnej walki by\u0142 smutny: jednego \u017candarma polskiego (\u015bp. J\u00f3zef Kogut) zabito, jednego (Jan Czuba) czescy pa\u0142karze zaci\u0105gn\u0119li do Morawskiej Ostrawy, zn\u0119caj\u0105c si\u0119 nad nim w haniebny spos\u00f3b do tego stopnia, \u017ce p\u0142aka\u0142 z b\u00f3lu, trzeciego \u017candarma (Wiktor Dejowski) pobito dotkliwie. [\u2026] Bogumin roi si\u0119 od czeskich zbir\u00f3w, z kt\u00f3rych ka\u017cdy ma rewolwer w kieszeni, a pod paltem karabin, lecz tego francuska komenda nie widzi. [\u2026] Bandyci czescy w bia\u0142y dzie\u0144 przyje\u017cd\u017caj\u0105 tu automobilami i z mieszka\u0144 wywo\u017c\u0105 Polak\u00f3w. [\u2026] Pozostali Polacy boj\u0105 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce s\u0105 Polakami. Przy plebiscycie w takich warunkach na pewno przegraliby\u015bmy.\nBogumin, 16 czerwca 1920\n[Edward D\u0142ugajczyk, Polska konspiracja wojskowa na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim w latach 1919\u20131920, Katowice 2005]\nSier\u017c. W\u0142adys\u0142aw Goliczewski (33 Pu\u0142k Piechoty):\nNa odpoczynku znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w zapad\u0142ej wiosczynie, kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w poza frontem, gdzie dochodzi\u0142o tylko s\u0142abe echo artylerii. Korzystaj\u0105c ze \u015bwi\u0119tego spokoju zabrano si\u0119 do roboty, \u017ceby si\u0119 jako tako ogarn\u0105\u0107. Cerowano mocno poszarpane ubranie, \u0142atano buty, doprowadzano do poprzedniego stanu zaniedbana bro\u0144. Ale zanim zd\u0105\u017cy\u0142o si\u0119 ubi\u0107 dostateczn\u0105 ilo\u015b\u0107 wszy, ju\u017c 15 czerwca postawiono nas na nogi. [\u2026] Rozpocz\u0119li\u015bmy w\u0119dr\u00f3wk\u0119 wzd\u0142u\u017c frontu w kierunku p\u00f3\u0142nocnym.\n17 czerwca 1920\n[Walecznych tysi\u0105c. Pami\u0119tniki sier\u017canta W\u0142adys\u0142awa Goliczewskiego z wojny polsko-bolszewickiej, Warszawa 1934]\nAuta (Bia\u0142oru\u015b), czerwiec 1920.\u017bo\u0142nierze 5 kompanii 28 pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Kaniowskich.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\nZ informacji \u201eIlustrowanego Kuriera Codziennego\u201d: \nPisma g\u00f3rno\u015bl\u0105skie donosz\u0105 o udziale pu\u0142ku bytomskiego w ostatnich walkach na froncie. Pu\u0142k ten otrzyma\u0142 rozkaz prze\u0142amania frontu bolszewickiego i wywi\u0105za\u0142 si\u0119 z zadania \u015bwietnie. [\u2026] Dow\u00f3dztwo pu\u0142ku bytomskiego og\u0142asza w pismach polskich G\u00f3rnego \u015al\u0105ska nast\u0119puj\u0105cy komunikat: \u201eZ rozkazu naczelnego dow\u00f3dztwa zosta\u0142 wys\u0142any pu\u0142k bytomski strzelc\u00f3w na obron\u0119 Rzeczpospolitej Polskiej, zagro\u017conej przez hordy bolszewickie. Ochotniczo ofiarowali oni swoje si\u0142y ku obronie Ojczyzny, chc\u0105c zapewni\u0107 jej granice i dowie\u015b\u0107 przed \u015bwiatem, \u017ce oni s\u0105 gotowi umiera\u0107 dobrowolnie za Polsk\u0119. Bohaterskim tym aktem przep\u0119dzili bandy bolszewickie. Zwyci\u0119stwo to jednak okupione zosta\u0142o krwi\u0105. Poleg\u0142o kilkunastu wiernych syn\u00f3w Ojczyzny, dowodz\u0105c, \u017ce w\u0119z\u0142y, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 Polsk\u0119 z G\u00f3rnym \u015al\u0105skiem s\u0105 silniejsze od \u015bmierci\u201d.\nKrak\u00f3w, 18 czerwca 1920\n[Krwawy \u015blub G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Polsk\u0105, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 165\/1920]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/07\/CAW_25-130_web.jpg","width":1575,"height":989},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/07\/28\/12-18-czerwca-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"12 \u2013 18 czerwca 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2855"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2857,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2855\/revisions\/2857"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}