{"id":2949,"date":"2020-08-04T13:46:02","date_gmt":"2020-08-04T11:46:02","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=2949"},"modified":"2020-08-04T13:51:36","modified_gmt":"2020-08-04T11:51:36","slug":"26-czerwca-2-lipca-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/","title":{"rendered":"26 czerwca \u2013 2 lipca 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"baner<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

26 czerwca bolszewicy dochodz\u0105 do Zwiahla (Nowogr\u00f3d Wo\u0142y\u0144ski), na ca\u0142ym froncie ukrai\u0144skim odrzucaj\u0105c oddzia\u0142y armii polskiej na ponad 200 kilometr\u00f3w od Kijowa. 1 lipca Sejm uchwala powo\u0142anie 19-osobowej Rady Obrony Pa\u0144stwa z J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim jako przewodnicz\u0105cym oraz przedstawicielami parlamentu, rz\u0105du i wojska \u2013 jako tymczasowej w\u0142adzy w sprawach prowadzenia wojny. Borys Sawinkow rozpoczyna tworzenie spo\u015br\u00f3d internowanych w Polsce wojskowych rosyjskich ochotniczej formacji podporz\u0105dkowanej Dow\u00f3dztwu WP. 2 lipca na Froncie Zachodnim Michai\u0142 Tuchaczewski wydaje rozkaz, otwarcie uzasadniaj\u0105c cel ofensywy sowieckiej: \u201ePrzez trupa bia\u0142ej Polski \u2013 do \u015bwiatowego po\u017caru\u201d. <\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Micha\u0142 Kossakowski<\/strong> (dyplomata): <\/strong><\/p>\n

Po roz\u00admo\u00adwie z Pi\u0142\u00adsud\u00adskim [komisarz generalny Zarz\u0105du Cywilnego Ziem Wschodnich Jerzy] Osmo\u00ad\u0142ow\u00adski przy\u00adzna\u0142 mi si\u0119, \u017ce bar\u00addziej je\u00adszcze ni\u017c po byt\u00adno\u00ad\u015bci u [premiera W\u0142adys\u0142awa] Grab\u00adskie\u00adgo czu\u00adje kry\u00adtycz\u00adno\u015b\u0107 na\u00adsze\u00adgo po\u00ad\u0142o\u00ad\u017ce\u00adnia. Grab\u00adski ro\u00adzu\u00admo\u00adwa\u0142, przy\u00adta\u00adcza\u0142 mo\u017c\u00adli\u00adwo\u015b\u0107 dal\u00adsze\u00adgo co\u00adfa\u00adnia si\u0119 ja\u00adko pew\u00adn\u0105 ewen\u00adtu\u00adal\u00adno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 w ana\u00adli\u00adzie prze\u00adwi\u00addy\u00adwa\u0107 na\u00adle\u00ad\u017cy; Pi\u0142\u00adsud\u00adski m\u00f3wi o\u00a0niej ja\u00adko o\u00a0ko\u00adniecz\u00adno\u00ad\u015bci. \u201eB\u0119\u00addzie\u00adcie \u2013 po\u00adwia\u00adda \u2013 mie\u0107 te\u00adraz chwi\u00adle ci\u0119\u017c\u00adkie w\u00a0Mi\u0144\u00adsku, b\u0119\u00add\u0119 sta\u00adra\u0142 si\u0119, za\u00adtrzy\u00admu\u00adj\u0105c si\u0119 na li\u00adnii daw\u00adnych oko\u00adp\u00f3w nie\u00admiec\u00adkich, utrzy\u00adma\u0107 w swym r\u0119\u00adku Mo\u0142o\u00addecz\u00adno, ale czy to si\u0119 po\u00adwie\u00addzie \u2013 nie wiem.\u201d<\/p>\n

Co\u015b si\u0119 w nim zmie\u00adni\u00ad\u0142o, wy\u00adgl\u0105\u00adda przy\u00adbi\u00adty. Od\u00adczu\u00adwa wi\u00adda\u0107 do\u00adtkli\u00adwie, jak bar\u00addzo si\u0119 po\u00admy\u00adli\u0142, jak bar\u00addzo nie do\u00adce\u00adni\u0142 te\u00adgo, \u017ce po\u00adch\u00f3d na Ki\u00adj\u00f3w wzmo\u00ad\u017ce w Ro\u00adsji du\u00adcha, kt\u00f3re\u00adgo Czer\u00adwo\u00adnej Ar\u00admii do\u00adt\u0105d bra\u00adko\u00adwa\u00ad\u0142o. [\u2026] Omy\u00adli\u0142 si\u0119, nie do\u00adce\u00adni\u0142 rze\u00adczy za\u00adi\u00adste sub\u00adtel\u00adnej, on \u2013 tak prze\u00adni\u00adkli\u00adwy do\u00adt\u0105d wy\u00adczu\u00adwacz mo\u017cli\u00adwo\u00ad\u015bci po\u00adli\u00adtycz\u00adnych. A pod\u00adczas te\u00adgo, gdy Pi\u0142\u00adsud\u00adski ba\u00adda swe obli\u00adcze\u00adnia, sa\u00adlo\u00adny warszawskie roz\u00adbrzmie\u00adwa\u00adj\u0105 prze\u00adchwa\u0142\u00adka\u00admi tych, kt\u00f3rzy si\u0119 nie omy\u00adli\u00adli, kt\u00f3rzy wie\u00addzie\u00adli, \u017ce po\u00adch\u00f3d na Ukra\u00adi\u00adn\u0119 sko\u0144\u00adczy\u0107 si\u0119 in\u00ada\u00adczej nie mo\u00ad\u017ce, kt\u00f3rzy rze\u00adko\u00admo uprze\u00addza\u00adli Za\u00admek i\u00a0Belweder, \u017ce wzi\u0119\u00adcie Ki\u00adjo\u00adwa obu\u00addzi du\u00adcha na\u00adro\u00addo\u00adwe\u00adgo w Ro\u00adsji. Prze\u00adchwa\u0142\u00adki te swym zadufa\u00adniem, ekspan\u00adsyw\u00adno\u00ad\u015bci\u0105 wy\u00adkrzyk\u00adni\u00adk\u00f3w, swym sa\u00admo\u00adza\u00addo\u00adwo\u00adle\u00adniem, bu\u00addz\u0105 wie\u00adle niesmaku, bo przy\u00adpo\u00admi\u00adna\u00adj\u0105 mi te\u00adgo roz\u00adche\u0142\u00adsta\u00adne\u00adgo, pi\u00adja\u00adne\u00adgo bol\u00adsze\u00adwi\u00adka, kt\u00f3ry w dniu od\u00adda\u00adnia Mi\u0144ska Niem\u00adcom kro\u00adczy\u0142 \u015brod\u00adkiem uli\u00adcy i przy\u00adgry\u00adwa\u00adj\u0105c na har\u00admo\u00adnij\u00adce, \u015bpie\u00adwa\u0142: \u201eDo\u00adi\u00adgra\u00adlis\u2019! Do\u00adi\u00adgra\u00adlis\u2019!\u201d<\/em>.<\/p>\n

War\u00adsza\u00adwa, 27 czerw\u00adca 1920\u00a0<\/p>\n

[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach<\/em>, Warszawa 1990]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

1920.
Polscy \u017co\u0142nierze w sowieckiej niewoli.
Fot. Rosyjskie Pa\u0144stwowe Archiwum Kino-foto-dokument\u00f3w w Krasnogorsku<\/p>\n

Por. W\u0142adys\u0142aw Broniewski <\/strong>(1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w):<\/strong><\/p>\n

Z patrolu na patrol, z wypadu na wypad \u2013 i tak bez przerwy, bez odpoczynku. Rezerw nie mamy, za s\u0142abi jeste\u015bmy, aby si\u0119 broni\u0107, wi\u0119c musimy atakowa\u0107. Jest to taktyka ofensywnej obrony. Teraz dopiero przypomina mi si\u0119 stara wojna, kiedy to nie spa\u0142o si\u0119, nie jad\u0142o, tylko bi\u0142o Moskali i wszy. [\u2026] Zapomnia\u0142em od dawna, \u017ce jestem przem\u0119czony i \u017ce przem\u0119czam si\u0119 coraz bardziej, odzwyczai\u0142em si\u0119 od spania i rozbierania \u2013 w og\u00f3le jakiekolwiek narzekanie w obecnej chwili wydaje si\u0119 takie \u015bmieszne i nieaktualne\u2026 Przed nami, za nami trupy. [\u2026]<\/p>\n

Im d\u0142u\u017cej jestem na wojnie, tym pewniej dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce wojna w imi\u0119 czegokolwiek jest niedorzeczno\u015bci\u0105. Wojna o zniesienie wojen? \u2013 Nie. A jednak jest to kataklizm nieunikniony, fatalizm wisz\u0105cy beznadziejnie nad ludzko\u015bci\u0105. Tre\u015bci\u0105 przecie\u017c ka\u017cdej walki, celem jest dobro cz\u0142owieka \u2013 a antytez\u0105 tego przysz\u0142ego dobra jest \u015bmier\u0107. I wracam zn\u00f3w do pogl\u0105d\u00f3w, \u017ce ludzko\u015b\u0107 naprz\u00f3d p\u00f3jdzie tylko po drodze anarchizmu. A terror wszelki t\u0119pi\u0107 b\u0119dzie jak ludo\u017cerstwo. Jednak kiedy? Jak d\u0142ugo b\u0119d\u0119 \u017cy\u0142? I czy \u017cycie moje odpowiada warto\u015bci tej bolszewickiej awantury?<\/p>\n

Zubkowicze, 29 czerwca 1920<\/p>\n

[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik<\/em>, Warszawa 2013]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u0141ucja Hornowska<\/strong> (mieszkanka Warszawy):<\/strong><\/p>\n

Notatki moje przerwane przez dni kilka id\u0105 dalej, zawieraj\u0105c czerwcowe wrzenia strajkowe w Warszawie, przesilenie gabinetowe ostre \u2013 nieust\u0119pliwe i niepatriotyczne, bo tylko partyjne, zako\u0144czone gabinetem Grabskiego, maj\u0105cym cechy czego\u015b skleconego, s\u0142abego. Niepowodzenia na froncie, przesuni\u0119cie linii Dniepru na lini\u0119 S\u0142uczy \u2013 wreszcie przerwanie tej\u017ce linii… czyni, \u017ce pisz\u0119: \u201eO Jezu, teraz si\u0119 mo\u017ce pocznie wali\u0107 wszystko\u201d.<\/p>\n

I na tym ci\u0119\u017ckim okrzyku przerywam moje notatki, niezdolna wykrzesa\u0107 z siebie nic ja\u015bniejszego, nic, co by tchn\u0119\u0142o zaufaniem do id\u0105cych dni.<\/p>\n

Warszawa, 30 czerwca 1920<\/p>\n

[\u0141ucja Hornowska, Wspomnienia<\/em>, Biblioteka Narodowa, mf. 89750]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Dmitrij Mere\u017ckowski (poeta i pisarz rosyjski): <\/strong><\/p>\n

Zgaszenie po\u017caru na Wschodzie, z kt\u00f3rego id\u0105 iskry, a nawet ca\u0142a \u017cagiew na \u015bwiat, powinno by\u0107 najwa\u017cniejszym zadaniem rz\u0105d\u00f3w zachodnich. A Polska, kt\u00f3ra jak niegdy\u015b os\u0142ania\u0142a Europ\u0119 przed zalewem dziczy tatarskiej, os\u0142ania j\u0105 dzi\u015b przed najgorszym i najdzikszym barbarzy\u0144stwem, jakie kiedykolwiek pojawi\u0142o si\u0119 w dziejach ludzko\u015bci. Ta Polska powinna by\u0107 otoczona szczeg\u00f3lniejsz\u0105 piecz\u0105 i w szczeg\u00f3lniejszy spos\u00f3b powinna by\u0107 wspierana przez wszystkie rz\u0105dy cywilizowane. Bo tylko ona najskuteczniej i najpewniej przyczyni\u0107 si\u0119 mo\u017ce do rych\u0142ego zd\u0142awienia barbarii\u2026 [\u2026]<\/p>\n

Polska bi\u0107 si\u0119 musi z bolszewikami. Nie wyobra\u017cam sobie tego zawarcia pokoju z nimi, o czym si\u0119 tak cz\u0119sto m\u00f3wi. Tak samo, jak do niczego nie doprowadz\u0105 dialogi londy\u0144skie, do niczego nie doprowadzi\u0142yby rozmowy z nimi na temat pokoju. Zreszt\u0105 nie ma w og\u00f3le z kim tego pokoju zawiera\u0107. Polska musi mie\u0107 bacznie zwr\u00f3cone oczy w t\u0119 stron\u0119, aby si\u0119 po\u017car na jej dachy nie przeni\u00f3s\u0142. W tym celu musi prowadzi\u0107 krwawe zapasy z barbarzy\u0144stwem do ko\u0144ca. To jest ofiar\u0105 i chwa\u0142\u0105.<\/p>\n

Warszawa, 1 lipca 1920<\/p>\n

[Mere\u017ckowski o Lloyd Georg\u2019u, Krassinie i Polsce<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 17\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Warszawa, 1920.
Cz\u0142onkowie francuskiej misji wojskowej z polskimi oficerami na pla\u017cy nad Wis\u0142\u0105.
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n

Kpt. Charles de Gaulle (cz\u0142onek francuskiej misji wojskowej w Polsce):<\/strong><\/p>\n

Trzeba by\u0142o ogl\u0105da\u0107 straszny t\u0142um na przedmie\u015bciach Pragi i Woli, aby zg\u0142\u0119bi\u0107, do jakiego stopnia n\u0119dza mo\u017ce dosi\u0119gn\u0105\u0107 ludzi. Trzeba by\u0142o i\u015b\u0107 wzd\u0142u\u017c nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 ogonk\u00f3w kobiet, m\u0119\u017cczyzn i dzieci o b\u0142\u0119dnym spojrzeniu, oczekuj\u0105cych godzinami przed sklepem miejskiego piekarza na kawa\u0142 czarnego, raz na tydzie\u0144 wydawanego chleba, odczuwa\u0107 ci\u0105\u017c\u0105ce na swoim samochodzie ponure spojrzenia tego t\u0142umu, aby zrozumie\u0107, \u017ce nasza cywilizacja trzyma si\u0119 na w\u0142osku. [\u2026]<\/p>\n

Na murach niezliczone afisze, przed kt\u00f3rymi t\u0142um zatrzymuje si\u0119 d\u0142u\u017cej. S\u0105 tu odezwy szefa pa\u0144stwa, partii politycznych, nawo\u0142ywania pod bro\u0144 i do podpisywania po\u017cyczek. [\u2026] Nikt nie krzyczy, nie ma poruszenia w t\u0142umie. Co to wszystko znaczy? Spok\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa pewnego swojej si\u0142y i ufnego w swoje przeznaczenie czy rezygnacja narodu od wieku nieszcz\u0119\u015bliwego, kt\u00f3ry nie mia\u0142 czasu na odbudowanie swojej wolnej duszy i kt\u00f3rego niepowodzenia nie poruszaj\u0105?<\/p>\n

Warszawa, 1 lipca 1920<\/p>\n

[Charles de Gaulle, Bitwa o Wis\u0142\u0119. Dziennik dzia\u0142a\u0144 wojennych oficera francuskiego<\/em>, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]<\/p>\n

Michai\u0142 Tuchaczewski<\/strong> (dow\u00f3dca Frontu Zachodniego): <\/strong><\/p>\n

Czerwoni \u017co\u0142nierze! Wybi\u0142a godzina odwetu. Nasze wojska na ca\u0142ym froncie przechodz\u0105 do natarcia. Setki tysi\u0119cy bojownik\u00f3w przygotowa\u0142y si\u0119 do strasznego dla wrog\u00f3w uderzenia. Wielki pojedynek rozstrzygnie losy wojny narodu rosyjskiego z polskimi gwa\u0142cicielami. Wojska Czerwonego Sztandaru i wojska zaborczego or\u0142a bia\u0142ego stoj\u0105 przed \u015bmiertelnym starciem. Nim rzucicie si\u0119 na wrog\u00f3w, niech was przeniknie \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 i zdecydowanie. Tylko maj\u0105c pier\u015b pe\u0142n\u0105 odwagi mo\u017cna pokona\u0107 wroga. Niech nie b\u0119dzie w\u015br\u00f3d was tch\u00f3rzy i sobk\u00f3w. W boju zwyci\u0119\u017cy tylko m\u0119\u017cny. Przed natarciem niech wasze serce nape\u0142ni si\u0119 gniewem i bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105.<\/p>\n

M\u015bcijcie si\u0119 za spalony Borys\u00f3w, zniewa\u017cony Kij\u00f3w, spustoszony Po\u0142ock. M\u015bcijcie si\u0119 za pastwienie si\u0119 polskiej szlachty nad rewolucyjnym narodem rosyjskim i naszym krajem. W krwi rozgromionej polskiej szlachty utopcie zbrodniczy rz\u0105d Pi\u0142sudskiego. [\u2026] Armia Czerwona okryje si\u0119 now\u0105 wiekopomn\u0105 s\u0142aw\u0105. Spojrzenia ca\u0142ej Rosji s\u0105 zwr\u00f3cone na Front Zachodni. [\u2026] Spe\u0142nimy nadzieje socjalistycznej Ojczyzny. Poka\u017cemy w praktyce, i\u017c wysi\u0142ek kraju nie poszed\u0142 na marne. Bojownicy robotniczej rewolucji! Skierujcie swe spojrzenie na Zach\u00f3d. Na Zachodzie decyduj\u0105 si\u0119 losy \u015bwiatowej rewolucji. Przez trupa bia\u0142ej Polski prowadzi droga do \u015bwiatowego po\u017caru. Na bagnetach poniesiemy szcz\u0119\u015bcie i pok\u00f3j pracuj\u0105cemu cz\u0142owiecze\u0144stwu. Na zach\u00f3d! Do decyduj\u0105cych bitew, do g\u0142o\u015bnych zwyci\u0119stw! Szykujcie kolumny bojowe. Wybi\u0142a godzina natarcia. Na Wilno, Mi\u0144sk, Warszaw\u0119 \u2013 marsz!<\/p>\n

Smole\u0144sk, 2 lipca 1920<\/p>\n

[Na zapad! Prikaz wojskam zapadnogo fronta nr 1423<\/em>, \u201eKrasnoarmiejec\u201d nr 326\/1920, t\u0142um. Micha\u0142 Ceglarek]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

1920.
Michai\u0142 Tuchaczewski i inni dow\u00f3dcy podczas przegl\u0105du jednostek Armii Czerwonej na Froncie Zachodnim.
Fot. Rosyjskie Pa\u0144stwowe Archiwum Kino-foto-dokument\u00f3w w Krasnogorsku<\/p>\n

Zygmunt Klukowski (lekarz):<\/strong><\/p>\n

Na tutejszym terenie te\u017c wszcz\u0105\u0142 si\u0119 o\u017cywiony ruch skierowany ku mo\u017cliwie najwi\u0119kszemu rozbudzeniu \u015bwiadomo\u015bci narodowej, ku utworzeniu tak zwanego frontu wewn\u0119trznego i przygotowania spo\u0142ecze\u0144stwa do zniesienia ewentualnych ci\u0119\u017ckich pr\u00f3b. [\u2026] Na Rynku odby\u0142o si\u0119 kilka publicznych wiec\u00f3w propagandowych, wreszcie przyst\u0105piono do zorganizowania miejscowego Komitetu Obrony Narodowej. [\u2026] Z uczni\u00f3w szko\u0142y powszechnej zorganizowano Harcerski Oddzia\u0142 Stra\u017cy Most\u00f3w. Komendantem tej stra\u017cy by\u0142 ucze\u0144 VI klasy gimnazjum Stefan J\u00f3\u017awiakowski [\u2026]. Ch\u0142opcy z przej\u0119ciem pe\u0142nili sw\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 i w dzie\u0144, i w nocy. [\u2026]<\/p>\n

Wobec coraz gro\u017aniejszych wie\u015bci, m\u0142odzie\u017c starsza licznie zacz\u0119\u0142a si\u0119 zg\u0142asza\u0107 na ochotnika do szereg\u00f3w wojskowych. […] Komisja poborowa pracowa\u0142a w Zamo\u00ad\u015bciu bez przerwy. [\u2026] A sytuacja stawa\u0142a si\u0119 istotnie coraz gro\u017aniejsza. Dochodzi\u0142y nas hiobowe wie\u015bci o cofaniu si\u0119 armii polskiej na ca\u0142ym froncie i o szybkim posuwaniu si\u0119 naprz\u00f3d bolszewik\u00f3w. [\u2026] W Szczebrzeszynie zacz\u0119\u0142y pokazywa\u0107 si\u0119 pierwsze wozy z uciekinierami ze wschodu, wy\u0142\u0105cznie ze sfer zamo\u017cniejszych i urz\u0119dniczych. Liczne tabory wojskowe przeci\u0105ga\u0142y przez Szczebrzeszyn, udaj\u0105c si\u0119 na zach\u00f3d, koleje ograniczy\u0142y przew\u00f3z os\u00f3b cywilnych, poczta funkcjonowa\u0142a coraz gorzej, gazety stawa\u0142y si\u0119 rzadko\u015bci\u0105.<\/p>\n

Szczebrzeszyn<\/p>\n

[Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna 1918\u20131959, <\/em>Warszawa 2017]<\/p>\n

J\u00f3zef Dr\u0105\u017ckiewicz (ucze\u0144 gimnazjum w Sierpcu):<\/strong><\/p>\n

W Warszawie d\u0142ugo nie mogli\u015bmy znale\u017a\u0107 punktu werbunkowego. Po pewnym czasie dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce\u00a0najbli\u017cszy znajduje si\u0119 w Cytadeli. Zastali\u015bmy tam gromad\u0119 m\u0119\u017cczyzn w r\u00f3\u017cnym wieku, siedz\u0105cych na trawie, kt\u00f3rzy przyszli tak jak my, \u017ceby zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do wojska. S\u0105dz\u0105c po czapkach, niekt\u00f3rzy z nich byli studentami. Trwa\u0142a przerwa w werbunku, wi\u0119c i my porozk\u0142adali\u015bmy si\u0119 na trawie. Niebawem podszed\u0142 do mnie nieznany kolejarz. M\u00f3wi\u0142 dziwnie. Nas, ochotnik\u00f3w, nazywa\u0142 g\u0142upcami. Zrozumia\u0142em, \u017ce by\u0142 to albo szpieg, albo cudzoziemiec, dla\u00a0kt\u00f3rego obrona Polski nie mia\u0142a \u017cadnego znaczenia.<\/p>\n

Warszawa<\/p>\n

[J\u00f3zef Dr\u0105\u017ckiewicz, Pod Ossowem i Tarnopolem<\/em>, w: Wspomnienia sierpczan 1900\u20131950<\/em>, Sierpc 1998]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":2945,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-2949","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n26 czerwca \u2013 2 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"26 czerwca \u2013 2 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-08-04T11:46:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-08-04T11:51:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1699\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/\",\"name\":\"26 czerwca \u2013 2 lipca 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-300x199.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-1024x680.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2020-08-04T11:46:02+02:00\",\"dateModified\":\"2020-08-04T11:51:36+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-08-04\",\"endDate\":\"2020-08-04\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n26 czerwca bolszewicy dochodz\u0105 do Zwiahla (Nowogr\u00f3d Wo\u0142y\u0144ski), na ca\u0142ym froncie ukrai\u0144skim odrzucaj\u0105c oddzia\u0142y armii polskiej na ponad 200 kilometr\u00f3w od Kijowa. 1 lipca Sejm uchwala powo\u0142anie 19-osobowej Rady Obrony Pa\u0144stwa z J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim jako przewodnicz\u0105cym oraz przedstawicielami parlamentu, rz\u0105du i wojska \u2013 jako tymczasowej w\u0142adzy w sprawach prowadzenia wojny. Borys Sawinkow rozpoczyna tworzenie spo\u015br\u00f3d internowanych w Polsce wojskowych rosyjskich ochotniczej formacji podporz\u0105dkowanej Dow\u00f3dztwu WP. 2 lipca na Froncie Zachodnim Michai\u0142 Tuchaczewski wydaje rozkaz, otwarcie uzasadniaj\u0105c cel ofensywy sowieckiej: \u201ePrzez trupa bia\u0142ej Polski \u2013 do \u015bwiatowego po\u017caru\u201d. \\n\u2042\u00a0\\nMicha\u0142 Kossakowski (dyplomata): \\nPo roz\u00admo\u00adwie z Pi\u0142\u00adsud\u00adskim [komisarz generalny Zarz\u0105du Cywilnego Ziem Wschodnich Jerzy] Osmo\u00ad\u0142ow\u00adski przy\u00adzna\u0142 mi si\u0119, \u017ce bar\u00addziej je\u00adszcze ni\u017c po byt\u00adno\u00ad\u015bci u [premiera W\u0142adys\u0142awa] Grab\u00adskie\u00adgo czu\u00adje kry\u00adtycz\u00adno\u015b\u0107 na\u00adsze\u00adgo po\u00ad\u0142o\u00ad\u017ce\u00adnia. Grab\u00adski ro\u00adzu\u00admo\u00adwa\u0142, przy\u00adta\u00adcza\u0142 mo\u017c\u00adli\u00adwo\u015b\u0107 dal\u00adsze\u00adgo co\u00adfa\u00adnia si\u0119 ja\u00adko pew\u00adn\u0105 ewen\u00adtu\u00adal\u00adno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 w ana\u00adli\u00adzie prze\u00adwi\u00addy\u00adwa\u0107 na\u00adle\u00ad\u017cy; Pi\u0142\u00adsud\u00adski m\u00f3wi o\u00a0niej ja\u00adko o\u00a0ko\u00adniecz\u00adno\u00ad\u015bci. \u201eB\u0119\u00addzie\u00adcie \u2013 po\u00adwia\u00adda \u2013 mie\u0107 te\u00adraz chwi\u00adle ci\u0119\u017c\u00adkie w\u00a0Mi\u0144\u00adsku, b\u0119\u00add\u0119 sta\u00adra\u0142 si\u0119, za\u00adtrzy\u00admu\u00adj\u0105c si\u0119 na li\u00adnii daw\u00adnych oko\u00adp\u00f3w nie\u00admiec\u00adkich, utrzy\u00adma\u0107 w swym r\u0119\u00adku Mo\u0142o\u00addecz\u00adno, ale czy to si\u0119 po\u00adwie\u00addzie \u2013 nie wiem.\u201d\\nCo\u015b si\u0119 w nim zmie\u00adni\u00ad\u0142o, wy\u00adgl\u0105\u00adda przy\u00adbi\u00adty. Od\u00adczu\u00adwa wi\u00adda\u0107 do\u00adtkli\u00adwie, jak bar\u00addzo si\u0119 po\u00admy\u00adli\u0142, jak bar\u00addzo nie do\u00adce\u00adni\u0142 te\u00adgo, \u017ce po\u00adch\u00f3d na Ki\u00adj\u00f3w wzmo\u00ad\u017ce w Ro\u00adsji du\u00adcha, kt\u00f3re\u00adgo Czer\u00adwo\u00adnej Ar\u00admii do\u00adt\u0105d bra\u00adko\u00adwa\u00ad\u0142o. [\u2026] Omy\u00adli\u0142 si\u0119, nie do\u00adce\u00adni\u0142 rze\u00adczy za\u00adi\u00adste sub\u00adtel\u00adnej, on \u2013 tak prze\u00adni\u00adkli\u00adwy do\u00adt\u0105d wy\u00adczu\u00adwacz mo\u017cli\u00adwo\u00ad\u015bci po\u00adli\u00adtycz\u00adnych. A pod\u00adczas te\u00adgo, gdy Pi\u0142\u00adsud\u00adski ba\u00adda swe obli\u00adcze\u00adnia, sa\u00adlo\u00adny warszawskie roz\u00adbrzmie\u00adwa\u00adj\u0105 prze\u00adchwa\u0142\u00adka\u00admi tych, kt\u00f3rzy si\u0119 nie omy\u00adli\u00adli, kt\u00f3rzy wie\u00addzie\u00adli, \u017ce po\u00adch\u00f3d na Ukra\u00adi\u00adn\u0119 sko\u0144\u00adczy\u0107 si\u0119 in\u00ada\u00adczej nie mo\u00ad\u017ce, kt\u00f3rzy rze\u00adko\u00admo uprze\u00addza\u00adli Za\u00admek i\u00a0Belweder, \u017ce wzi\u0119\u00adcie Ki\u00adjo\u00adwa obu\u00addzi du\u00adcha na\u00adro\u00addo\u00adwe\u00adgo w Ro\u00adsji. Prze\u00adchwa\u0142\u00adki te swym zadufa\u00adniem, ekspan\u00adsyw\u00adno\u00ad\u015bci\u0105 wy\u00adkrzyk\u00adni\u00adk\u00f3w, swym sa\u00admo\u00adza\u00addo\u00adwo\u00adle\u00adniem, bu\u00addz\u0105 wie\u00adle niesmaku, bo przy\u00adpo\u00admi\u00adna\u00adj\u0105 mi te\u00adgo roz\u00adche\u0142\u00adsta\u00adne\u00adgo, pi\u00adja\u00adne\u00adgo bol\u00adsze\u00adwi\u00adka, kt\u00f3ry w dniu od\u00adda\u00adnia Mi\u0144ska Niem\u00adcom kro\u00adczy\u0142 \u015brod\u00adkiem uli\u00adcy i przy\u00adgry\u00adwa\u00adj\u0105c na har\u00admo\u00adnij\u00adce, \u015bpie\u00adwa\u0142: \u201eDo\u00adi\u00adgra\u00adlis\u2019! Do\u00adi\u00adgra\u00adlis\u2019!\u201d.\\nWar\u00adsza\u00adwa, 27 czerw\u00adca 1920\u00a0\\n[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach, Warszawa 1990]\\n1920.Polscy \u017co\u0142nierze w sowieckiej niewoli.Fot. Rosyjskie Pa\u0144stwowe Archiwum Kino-foto-dokument\u00f3w w Krasnogorsku\\nPor. W\u0142adys\u0142aw Broniewski (1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w):\\nZ patrolu na patrol, z wypadu na wypad \u2013 i tak bez przerwy, bez odpoczynku. Rezerw nie mamy, za s\u0142abi jeste\u015bmy, aby si\u0119 broni\u0107, wi\u0119c musimy atakowa\u0107. Jest to taktyka ofensywnej obrony. Teraz dopiero przypomina mi si\u0119 stara wojna, kiedy to nie spa\u0142o si\u0119, nie jad\u0142o, tylko bi\u0142o Moskali i wszy. [\u2026] Zapomnia\u0142em od dawna, \u017ce jestem przem\u0119czony i \u017ce przem\u0119czam si\u0119 coraz bardziej, odzwyczai\u0142em si\u0119 od spania i rozbierania \u2013 w og\u00f3le jakiekolwiek narzekanie w obecnej chwili wydaje si\u0119 takie \u015bmieszne i nieaktualne\u2026 Przed nami, za nami trupy. [\u2026]\\nIm d\u0142u\u017cej jestem na wojnie, tym pewniej dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce wojna w imi\u0119 czegokolwiek jest niedorzeczno\u015bci\u0105. Wojna o zniesienie wojen? \u2013 Nie. A jednak jest to kataklizm nieunikniony, fatalizm wisz\u0105cy beznadziejnie nad ludzko\u015bci\u0105. Tre\u015bci\u0105 przecie\u017c ka\u017cdej walki, celem jest dobro cz\u0142owieka \u2013 a antytez\u0105 tego przysz\u0142ego dobra jest \u015bmier\u0107. I wracam zn\u00f3w do pogl\u0105d\u00f3w, \u017ce ludzko\u015b\u0107 naprz\u00f3d p\u00f3jdzie tylko po drodze anarchizmu. A terror wszelki t\u0119pi\u0107 b\u0119dzie jak ludo\u017cerstwo. Jednak kiedy? Jak d\u0142ugo b\u0119d\u0119 \u017cy\u0142? I czy \u017cycie moje odpowiada warto\u015bci tej bolszewickiej awantury?\\nZubkowicze, 29 czerwca 1920\\n[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, Warszawa 2013]\\n\u00a0\\n\u0141ucja Hornowska (mieszkanka Warszawy):\\nNotatki moje przerwane przez dni kilka id\u0105 dalej, zawieraj\u0105c czerwcowe wrzenia strajkowe w Warszawie, przesilenie gabinetowe ostre \u2013 nieust\u0119pliwe i niepatriotyczne, bo tylko partyjne, zako\u0144czone gabinetem Grabskiego, maj\u0105cym cechy czego\u015b skleconego, s\u0142abego. Niepowodzenia na froncie, przesuni\u0119cie linii Dniepru na lini\u0119 S\u0142uczy \u2013 wreszcie przerwanie tej\u017ce linii... czyni, \u017ce pisz\u0119: \u201eO Jezu, teraz si\u0119 mo\u017ce pocznie wali\u0107 wszystko\u201d.\\nI na tym ci\u0119\u017ckim okrzyku przerywam moje notatki, niezdolna wykrzesa\u0107 z siebie nic ja\u015bniejszego, nic, co by tchn\u0119\u0142o zaufaniem do id\u0105cych dni.\\nWarszawa, 30 czerwca 1920\\n[\u0141ucja Hornowska, Wspomnienia, Biblioteka Narodowa, mf. 89750]\\n\u00a0\\nDmitrij Mere\u017ckowski (poeta i pisarz rosyjski): \\nZgaszenie po\u017caru na Wschodzie, z kt\u00f3rego id\u0105 iskry, a nawet ca\u0142a \u017cagiew na \u015bwiat, powinno by\u0107 najwa\u017cniejszym zadaniem rz\u0105d\u00f3w zachodnich. A Polska, kt\u00f3ra jak niegdy\u015b os\u0142ania\u0142a Europ\u0119 przed zalewem dziczy tatarskiej, os\u0142ania j\u0105 dzi\u015b przed najgorszym i najdzikszym barbarzy\u0144stwem, jakie kiedykolwiek pojawi\u0142o si\u0119 w dziejach ludzko\u015bci. Ta Polska powinna by\u0107 otoczona szczeg\u00f3lniejsz\u0105 piecz\u0105 i w szczeg\u00f3lniejszy spos\u00f3b powinna by\u0107 wspierana przez wszystkie rz\u0105dy cywilizowane. Bo tylko ona najskuteczniej i najpewniej przyczyni\u0107 si\u0119 mo\u017ce do rych\u0142ego zd\u0142awienia barbarii\u2026 [\u2026]\\nPolska bi\u0107 si\u0119 musi z bolszewikami. Nie wyobra\u017cam sobie tego zawarcia pokoju z nimi, o czym si\u0119 tak cz\u0119sto m\u00f3wi. Tak samo, jak do niczego nie doprowadz\u0105 dialogi londy\u0144skie, do niczego nie doprowadzi\u0142yby rozmowy z nimi na temat pokoju. Zreszt\u0105 nie ma w og\u00f3le z kim tego pokoju zawiera\u0107. Polska musi mie\u0107 bacznie zwr\u00f3cone oczy w t\u0119 stron\u0119, aby si\u0119 po\u017car na jej dachy nie przeni\u00f3s\u0142. W tym celu musi prowadzi\u0107 krwawe zapasy z barbarzy\u0144stwem do ko\u0144ca. To jest ofiar\u0105 i chwa\u0142\u0105.\\nWarszawa, 1 lipca 1920\\n[Mere\u017ckowski o Lloyd Georg\u2019u, Krassinie i Polsce, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 17\/1920]\\nWarszawa, 1920.Cz\u0142onkowie francuskiej misji wojskowej z polskimi oficerami na pla\u017cy nad Wis\u0142\u0105.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\\nKpt. Charles de Gaulle (cz\u0142onek francuskiej misji wojskowej w Polsce):\\nTrzeba by\u0142o ogl\u0105da\u0107 straszny t\u0142um na przedmie\u015bciach Pragi i Woli, aby zg\u0142\u0119bi\u0107, do jakiego stopnia n\u0119dza mo\u017ce dosi\u0119gn\u0105\u0107 ludzi. Trzeba by\u0142o i\u015b\u0107 wzd\u0142u\u017c nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 ogonk\u00f3w kobiet, m\u0119\u017cczyzn i dzieci o b\u0142\u0119dnym spojrzeniu, oczekuj\u0105cych godzinami przed sklepem miejskiego piekarza na kawa\u0142 czarnego, raz na tydzie\u0144 wydawanego chleba, odczuwa\u0107 ci\u0105\u017c\u0105ce na swoim samochodzie ponure spojrzenia tego t\u0142umu, aby zrozumie\u0107, \u017ce nasza cywilizacja trzyma si\u0119 na w\u0142osku. [\u2026]\\nNa murach niezliczone afisze, przed kt\u00f3rymi t\u0142um zatrzymuje si\u0119 d\u0142u\u017cej. S\u0105 tu odezwy szefa pa\u0144stwa, partii politycznych, nawo\u0142ywania pod bro\u0144 i do podpisywania po\u017cyczek. [\u2026] Nikt nie krzyczy, nie ma poruszenia w t\u0142umie. Co to wszystko znaczy? Spok\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa pewnego swojej si\u0142y i ufnego w swoje przeznaczenie czy rezygnacja narodu od wieku nieszcz\u0119\u015bliwego, kt\u00f3ry nie mia\u0142 czasu na odbudowanie swojej wolnej duszy i kt\u00f3rego niepowodzenia nie poruszaj\u0105?\\nWarszawa, 1 lipca 1920\\n[Charles de Gaulle, Bitwa o Wis\u0142\u0119. Dziennik dzia\u0142a\u0144 wojennych oficera francuskiego, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]\\nMichai\u0142 Tuchaczewski (dow\u00f3dca Frontu Zachodniego): \\nCzerwoni \u017co\u0142nierze! Wybi\u0142a godzina odwetu. Nasze wojska na ca\u0142ym froncie przechodz\u0105 do natarcia. Setki tysi\u0119cy bojownik\u00f3w przygotowa\u0142y si\u0119 do strasznego dla wrog\u00f3w uderzenia. Wielki pojedynek rozstrzygnie losy wojny narodu rosyjskiego z polskimi gwa\u0142cicielami. Wojska Czerwonego Sztandaru i wojska zaborczego or\u0142a bia\u0142ego stoj\u0105 przed \u015bmiertelnym starciem. Nim rzucicie si\u0119 na wrog\u00f3w, niech was przeniknie \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 i zdecydowanie. Tylko maj\u0105c pier\u015b pe\u0142n\u0105 odwagi mo\u017cna pokona\u0107 wroga. Niech nie b\u0119dzie w\u015br\u00f3d was tch\u00f3rzy i sobk\u00f3w. W boju zwyci\u0119\u017cy tylko m\u0119\u017cny. Przed natarciem niech wasze serce nape\u0142ni si\u0119 gniewem i bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105.\\nM\u015bcijcie si\u0119 za spalony Borys\u00f3w, zniewa\u017cony Kij\u00f3w, spustoszony Po\u0142ock. M\u015bcijcie si\u0119 za pastwienie si\u0119 polskiej szlachty nad rewolucyjnym narodem rosyjskim i naszym krajem. W krwi rozgromionej polskiej szlachty utopcie zbrodniczy rz\u0105d Pi\u0142sudskiego. [\u2026] Armia Czerwona okryje si\u0119 now\u0105 wiekopomn\u0105 s\u0142aw\u0105. Spojrzenia ca\u0142ej Rosji s\u0105 zwr\u00f3cone na Front Zachodni. [\u2026] Spe\u0142nimy nadzieje socjalistycznej Ojczyzny. Poka\u017cemy w praktyce, i\u017c wysi\u0142ek kraju nie poszed\u0142 na marne. Bojownicy robotniczej rewolucji! Skierujcie swe spojrzenie na Zach\u00f3d. Na Zachodzie decyduj\u0105 si\u0119 losy \u015bwiatowej rewolucji. Przez trupa bia\u0142ej Polski prowadzi droga do \u015bwiatowego po\u017caru. Na bagnetach poniesiemy szcz\u0119\u015bcie i pok\u00f3j pracuj\u0105cemu cz\u0142owiecze\u0144stwu. Na zach\u00f3d! Do decyduj\u0105cych bitew, do g\u0142o\u015bnych zwyci\u0119stw! Szykujcie kolumny bojowe. Wybi\u0142a godzina natarcia. Na Wilno, Mi\u0144sk, Warszaw\u0119 \u2013 marsz!\\nSmole\u0144sk, 2 lipca 1920\\n[Na zapad! Prikaz wojskam zapadnogo fronta nr 1423, \u201eKrasnoarmiejec\u201d nr 326\/1920, t\u0142um. Micha\u0142 Ceglarek]\\n1920.Michai\u0142 Tuchaczewski i inni dow\u00f3dcy podczas przegl\u0105du jednostek Armii Czerwonej na Froncie Zachodnim.Fot. Rosyjskie Pa\u0144stwowe Archiwum Kino-foto-dokument\u00f3w w Krasnogorsku\\nZygmunt Klukowski (lekarz):\\nNa tutejszym terenie te\u017c wszcz\u0105\u0142 si\u0119 o\u017cywiony ruch skierowany ku mo\u017cliwie najwi\u0119kszemu rozbudzeniu \u015bwiadomo\u015bci narodowej, ku utworzeniu tak zwanego frontu wewn\u0119trznego i przygotowania spo\u0142ecze\u0144stwa do zniesienia ewentualnych ci\u0119\u017ckich pr\u00f3b. [\u2026] Na Rynku odby\u0142o si\u0119 kilka publicznych wiec\u00f3w propagandowych, wreszcie przyst\u0105piono do zorganizowania miejscowego Komitetu Obrony Narodowej. [\u2026] Z uczni\u00f3w szko\u0142y powszechnej zorganizowano Harcerski Oddzia\u0142 Stra\u017cy Most\u00f3w. Komendantem tej stra\u017cy by\u0142 ucze\u0144 VI klasy gimnazjum Stefan J\u00f3\u017awiakowski [\u2026]. Ch\u0142opcy z przej\u0119ciem pe\u0142nili sw\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 i w dzie\u0144, i w nocy. [\u2026]\\nWobec coraz gro\u017aniejszych wie\u015bci, m\u0142odzie\u017c starsza licznie zacz\u0119\u0142a si\u0119 zg\u0142asza\u0107 na ochotnika do szereg\u00f3w wojskowych. [...] Komisja poborowa pracowa\u0142a w Zamo\u00ad\u015bciu bez przerwy. [\u2026] A sytuacja stawa\u0142a si\u0119 istotnie coraz gro\u017aniejsza. Dochodzi\u0142y nas hiobowe wie\u015bci o cofaniu si\u0119 armii polskiej na ca\u0142ym froncie i o szybkim posuwaniu si\u0119 naprz\u00f3d bolszewik\u00f3w. [\u2026] W Szczebrzeszynie zacz\u0119\u0142y pokazywa\u0107 si\u0119 pierwsze wozy z uciekinierami ze wschodu, wy\u0142\u0105cznie ze sfer zamo\u017cniejszych i urz\u0119dniczych. Liczne tabory wojskowe przeci\u0105ga\u0142y przez Szczebrzeszyn, udaj\u0105c si\u0119 na zach\u00f3d, koleje ograniczy\u0142y przew\u00f3z os\u00f3b cywilnych, poczta funkcjonowa\u0142a coraz gorzej, gazety stawa\u0142y si\u0119 rzadko\u015bci\u0105.\\nSzczebrzeszyn\\n[Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna 1918\u20131959, Warszawa 2017]\\nJ\u00f3zef Dr\u0105\u017ckiewicz (ucze\u0144 gimnazjum w Sierpcu):\\nW Warszawie d\u0142ugo nie mogli\u015bmy znale\u017a\u0107 punktu werbunkowego. Po pewnym czasie dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce\u00a0najbli\u017cszy znajduje si\u0119 w Cytadeli. Zastali\u015bmy tam gromad\u0119 m\u0119\u017cczyzn w r\u00f3\u017cnym wieku, siedz\u0105cych na trawie, kt\u00f3rzy przyszli tak jak my, \u017ceby zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do wojska. S\u0105dz\u0105c po czapkach, niekt\u00f3rzy z nich byli studentami. Trwa\u0142a przerwa w werbunku, wi\u0119c i my porozk\u0142adali\u015bmy si\u0119 na trawie. Niebawem podszed\u0142 do mnie nieznany kolejarz. M\u00f3wi\u0142 dziwnie. Nas, ochotnik\u00f3w, nazywa\u0142 g\u0142upcami. Zrozumia\u0142em, \u017ce by\u0142 to albo szpieg, albo cudzoziemiec, dla\u00a0kt\u00f3rego obrona Polski nie mia\u0142a \u017cadnego znaczenia.\\nWarszawa\\n[J\u00f3zef Dr\u0105\u017ckiewicz, Pod Ossowem i Tarnopolem, w: Wspomnienia sierpczan 1900\u20131950, Sierpc 1998]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1699},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"26 czerwca \u2013 2 lipca 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"26 czerwca \u2013 2 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"26 czerwca \u2013 2 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-08-04T11:46:02+00:00","article_modified_time":"2020-08-04T11:51:36+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1699,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/","name":"26 czerwca \u2013 2 lipca 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-300x199.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-1024x680.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg","datePublished":"2020-08-04T11:46:02+02:00","dateModified":"2020-08-04T11:51:36+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-08-04","endDate":"2020-08-04","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n26 czerwca bolszewicy dochodz\u0105 do Zwiahla (Nowogr\u00f3d Wo\u0142y\u0144ski), na ca\u0142ym froncie ukrai\u0144skim odrzucaj\u0105c oddzia\u0142y armii polskiej na ponad 200 kilometr\u00f3w od Kijowa. 1 lipca Sejm uchwala powo\u0142anie 19-osobowej Rady Obrony Pa\u0144stwa z J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim jako przewodnicz\u0105cym oraz przedstawicielami parlamentu, rz\u0105du i wojska \u2013 jako tymczasowej w\u0142adzy w sprawach prowadzenia wojny. Borys Sawinkow rozpoczyna tworzenie spo\u015br\u00f3d internowanych w Polsce wojskowych rosyjskich ochotniczej formacji podporz\u0105dkowanej Dow\u00f3dztwu WP. 2 lipca na Froncie Zachodnim Michai\u0142 Tuchaczewski wydaje rozkaz, otwarcie uzasadniaj\u0105c cel ofensywy sowieckiej: \u201ePrzez trupa bia\u0142ej Polski \u2013 do \u015bwiatowego po\u017caru\u201d. \n\u2042\u00a0\nMicha\u0142 Kossakowski (dyplomata): \nPo roz\u00admo\u00adwie z Pi\u0142\u00adsud\u00adskim [komisarz generalny Zarz\u0105du Cywilnego Ziem Wschodnich Jerzy] Osmo\u00ad\u0142ow\u00adski przy\u00adzna\u0142 mi si\u0119, \u017ce bar\u00addziej je\u00adszcze ni\u017c po byt\u00adno\u00ad\u015bci u [premiera W\u0142adys\u0142awa] Grab\u00adskie\u00adgo czu\u00adje kry\u00adtycz\u00adno\u015b\u0107 na\u00adsze\u00adgo po\u00ad\u0142o\u00ad\u017ce\u00adnia. Grab\u00adski ro\u00adzu\u00admo\u00adwa\u0142, przy\u00adta\u00adcza\u0142 mo\u017c\u00adli\u00adwo\u015b\u0107 dal\u00adsze\u00adgo co\u00adfa\u00adnia si\u0119 ja\u00adko pew\u00adn\u0105 ewen\u00adtu\u00adal\u00adno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 w ana\u00adli\u00adzie prze\u00adwi\u00addy\u00adwa\u0107 na\u00adle\u00ad\u017cy; Pi\u0142\u00adsud\u00adski m\u00f3wi o\u00a0niej ja\u00adko o\u00a0ko\u00adniecz\u00adno\u00ad\u015bci. \u201eB\u0119\u00addzie\u00adcie \u2013 po\u00adwia\u00adda \u2013 mie\u0107 te\u00adraz chwi\u00adle ci\u0119\u017c\u00adkie w\u00a0Mi\u0144\u00adsku, b\u0119\u00add\u0119 sta\u00adra\u0142 si\u0119, za\u00adtrzy\u00admu\u00adj\u0105c si\u0119 na li\u00adnii daw\u00adnych oko\u00adp\u00f3w nie\u00admiec\u00adkich, utrzy\u00adma\u0107 w swym r\u0119\u00adku Mo\u0142o\u00addecz\u00adno, ale czy to si\u0119 po\u00adwie\u00addzie \u2013 nie wiem.\u201d\nCo\u015b si\u0119 w nim zmie\u00adni\u00ad\u0142o, wy\u00adgl\u0105\u00adda przy\u00adbi\u00adty. Od\u00adczu\u00adwa wi\u00adda\u0107 do\u00adtkli\u00adwie, jak bar\u00addzo si\u0119 po\u00admy\u00adli\u0142, jak bar\u00addzo nie do\u00adce\u00adni\u0142 te\u00adgo, \u017ce po\u00adch\u00f3d na Ki\u00adj\u00f3w wzmo\u00ad\u017ce w Ro\u00adsji du\u00adcha, kt\u00f3re\u00adgo Czer\u00adwo\u00adnej Ar\u00admii do\u00adt\u0105d bra\u00adko\u00adwa\u00ad\u0142o. [\u2026] Omy\u00adli\u0142 si\u0119, nie do\u00adce\u00adni\u0142 rze\u00adczy za\u00adi\u00adste sub\u00adtel\u00adnej, on \u2013 tak prze\u00adni\u00adkli\u00adwy do\u00adt\u0105d wy\u00adczu\u00adwacz mo\u017cli\u00adwo\u00ad\u015bci po\u00adli\u00adtycz\u00adnych. A pod\u00adczas te\u00adgo, gdy Pi\u0142\u00adsud\u00adski ba\u00adda swe obli\u00adcze\u00adnia, sa\u00adlo\u00adny warszawskie roz\u00adbrzmie\u00adwa\u00adj\u0105 prze\u00adchwa\u0142\u00adka\u00admi tych, kt\u00f3rzy si\u0119 nie omy\u00adli\u00adli, kt\u00f3rzy wie\u00addzie\u00adli, \u017ce po\u00adch\u00f3d na Ukra\u00adi\u00adn\u0119 sko\u0144\u00adczy\u0107 si\u0119 in\u00ada\u00adczej nie mo\u00ad\u017ce, kt\u00f3rzy rze\u00adko\u00admo uprze\u00addza\u00adli Za\u00admek i\u00a0Belweder, \u017ce wzi\u0119\u00adcie Ki\u00adjo\u00adwa obu\u00addzi du\u00adcha na\u00adro\u00addo\u00adwe\u00adgo w Ro\u00adsji. Prze\u00adchwa\u0142\u00adki te swym zadufa\u00adniem, ekspan\u00adsyw\u00adno\u00ad\u015bci\u0105 wy\u00adkrzyk\u00adni\u00adk\u00f3w, swym sa\u00admo\u00adza\u00addo\u00adwo\u00adle\u00adniem, bu\u00addz\u0105 wie\u00adle niesmaku, bo przy\u00adpo\u00admi\u00adna\u00adj\u0105 mi te\u00adgo roz\u00adche\u0142\u00adsta\u00adne\u00adgo, pi\u00adja\u00adne\u00adgo bol\u00adsze\u00adwi\u00adka, kt\u00f3ry w dniu od\u00adda\u00adnia Mi\u0144ska Niem\u00adcom kro\u00adczy\u0142 \u015brod\u00adkiem uli\u00adcy i przy\u00adgry\u00adwa\u00adj\u0105c na har\u00admo\u00adnij\u00adce, \u015bpie\u00adwa\u0142: \u201eDo\u00adi\u00adgra\u00adlis\u2019! Do\u00adi\u00adgra\u00adlis\u2019!\u201d.\nWar\u00adsza\u00adwa, 27 czerw\u00adca 1920\u00a0\n[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach, Warszawa 1990]\n1920.Polscy \u017co\u0142nierze w sowieckiej niewoli.Fot. Rosyjskie Pa\u0144stwowe Archiwum Kino-foto-dokument\u00f3w w Krasnogorsku\nPor. W\u0142adys\u0142aw Broniewski (1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w):\nZ patrolu na patrol, z wypadu na wypad \u2013 i tak bez przerwy, bez odpoczynku. Rezerw nie mamy, za s\u0142abi jeste\u015bmy, aby si\u0119 broni\u0107, wi\u0119c musimy atakowa\u0107. Jest to taktyka ofensywnej obrony. Teraz dopiero przypomina mi si\u0119 stara wojna, kiedy to nie spa\u0142o si\u0119, nie jad\u0142o, tylko bi\u0142o Moskali i wszy. [\u2026] Zapomnia\u0142em od dawna, \u017ce jestem przem\u0119czony i \u017ce przem\u0119czam si\u0119 coraz bardziej, odzwyczai\u0142em si\u0119 od spania i rozbierania \u2013 w og\u00f3le jakiekolwiek narzekanie w obecnej chwili wydaje si\u0119 takie \u015bmieszne i nieaktualne\u2026 Przed nami, za nami trupy. [\u2026]\nIm d\u0142u\u017cej jestem na wojnie, tym pewniej dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce wojna w imi\u0119 czegokolwiek jest niedorzeczno\u015bci\u0105. Wojna o zniesienie wojen? \u2013 Nie. A jednak jest to kataklizm nieunikniony, fatalizm wisz\u0105cy beznadziejnie nad ludzko\u015bci\u0105. Tre\u015bci\u0105 przecie\u017c ka\u017cdej walki, celem jest dobro cz\u0142owieka \u2013 a antytez\u0105 tego przysz\u0142ego dobra jest \u015bmier\u0107. I wracam zn\u00f3w do pogl\u0105d\u00f3w, \u017ce ludzko\u015b\u0107 naprz\u00f3d p\u00f3jdzie tylko po drodze anarchizmu. A terror wszelki t\u0119pi\u0107 b\u0119dzie jak ludo\u017cerstwo. Jednak kiedy? Jak d\u0142ugo b\u0119d\u0119 \u017cy\u0142? I czy \u017cycie moje odpowiada warto\u015bci tej bolszewickiej awantury?\nZubkowicze, 29 czerwca 1920\n[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, Warszawa 2013]\n\u00a0\n\u0141ucja Hornowska (mieszkanka Warszawy):\nNotatki moje przerwane przez dni kilka id\u0105 dalej, zawieraj\u0105c czerwcowe wrzenia strajkowe w Warszawie, przesilenie gabinetowe ostre \u2013 nieust\u0119pliwe i niepatriotyczne, bo tylko partyjne, zako\u0144czone gabinetem Grabskiego, maj\u0105cym cechy czego\u015b skleconego, s\u0142abego. Niepowodzenia na froncie, przesuni\u0119cie linii Dniepru na lini\u0119 S\u0142uczy \u2013 wreszcie przerwanie tej\u017ce linii... czyni, \u017ce pisz\u0119: \u201eO Jezu, teraz si\u0119 mo\u017ce pocznie wali\u0107 wszystko\u201d.\nI na tym ci\u0119\u017ckim okrzyku przerywam moje notatki, niezdolna wykrzesa\u0107 z siebie nic ja\u015bniejszego, nic, co by tchn\u0119\u0142o zaufaniem do id\u0105cych dni.\nWarszawa, 30 czerwca 1920\n[\u0141ucja Hornowska, Wspomnienia, Biblioteka Narodowa, mf. 89750]\n\u00a0\nDmitrij Mere\u017ckowski (poeta i pisarz rosyjski): \nZgaszenie po\u017caru na Wschodzie, z kt\u00f3rego id\u0105 iskry, a nawet ca\u0142a \u017cagiew na \u015bwiat, powinno by\u0107 najwa\u017cniejszym zadaniem rz\u0105d\u00f3w zachodnich. A Polska, kt\u00f3ra jak niegdy\u015b os\u0142ania\u0142a Europ\u0119 przed zalewem dziczy tatarskiej, os\u0142ania j\u0105 dzi\u015b przed najgorszym i najdzikszym barbarzy\u0144stwem, jakie kiedykolwiek pojawi\u0142o si\u0119 w dziejach ludzko\u015bci. Ta Polska powinna by\u0107 otoczona szczeg\u00f3lniejsz\u0105 piecz\u0105 i w szczeg\u00f3lniejszy spos\u00f3b powinna by\u0107 wspierana przez wszystkie rz\u0105dy cywilizowane. Bo tylko ona najskuteczniej i najpewniej przyczyni\u0107 si\u0119 mo\u017ce do rych\u0142ego zd\u0142awienia barbarii\u2026 [\u2026]\nPolska bi\u0107 si\u0119 musi z bolszewikami. Nie wyobra\u017cam sobie tego zawarcia pokoju z nimi, o czym si\u0119 tak cz\u0119sto m\u00f3wi. Tak samo, jak do niczego nie doprowadz\u0105 dialogi londy\u0144skie, do niczego nie doprowadzi\u0142yby rozmowy z nimi na temat pokoju. Zreszt\u0105 nie ma w og\u00f3le z kim tego pokoju zawiera\u0107. Polska musi mie\u0107 bacznie zwr\u00f3cone oczy w t\u0119 stron\u0119, aby si\u0119 po\u017car na jej dachy nie przeni\u00f3s\u0142. W tym celu musi prowadzi\u0107 krwawe zapasy z barbarzy\u0144stwem do ko\u0144ca. To jest ofiar\u0105 i chwa\u0142\u0105.\nWarszawa, 1 lipca 1920\n[Mere\u017ckowski o Lloyd Georg\u2019u, Krassinie i Polsce, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 17\/1920]\nWarszawa, 1920.Cz\u0142onkowie francuskiej misji wojskowej z polskimi oficerami na pla\u017cy nad Wis\u0142\u0105.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\nKpt. Charles de Gaulle (cz\u0142onek francuskiej misji wojskowej w Polsce):\nTrzeba by\u0142o ogl\u0105da\u0107 straszny t\u0142um na przedmie\u015bciach Pragi i Woli, aby zg\u0142\u0119bi\u0107, do jakiego stopnia n\u0119dza mo\u017ce dosi\u0119gn\u0105\u0107 ludzi. Trzeba by\u0142o i\u015b\u0107 wzd\u0142u\u017c nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 ogonk\u00f3w kobiet, m\u0119\u017cczyzn i dzieci o b\u0142\u0119dnym spojrzeniu, oczekuj\u0105cych godzinami przed sklepem miejskiego piekarza na kawa\u0142 czarnego, raz na tydzie\u0144 wydawanego chleba, odczuwa\u0107 ci\u0105\u017c\u0105ce na swoim samochodzie ponure spojrzenia tego t\u0142umu, aby zrozumie\u0107, \u017ce nasza cywilizacja trzyma si\u0119 na w\u0142osku. [\u2026]\nNa murach niezliczone afisze, przed kt\u00f3rymi t\u0142um zatrzymuje si\u0119 d\u0142u\u017cej. S\u0105 tu odezwy szefa pa\u0144stwa, partii politycznych, nawo\u0142ywania pod bro\u0144 i do podpisywania po\u017cyczek. [\u2026] Nikt nie krzyczy, nie ma poruszenia w t\u0142umie. Co to wszystko znaczy? Spok\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stwa pewnego swojej si\u0142y i ufnego w swoje przeznaczenie czy rezygnacja narodu od wieku nieszcz\u0119\u015bliwego, kt\u00f3ry nie mia\u0142 czasu na odbudowanie swojej wolnej duszy i kt\u00f3rego niepowodzenia nie poruszaj\u0105?\nWarszawa, 1 lipca 1920\n[Charles de Gaulle, Bitwa o Wis\u0142\u0119. Dziennik dzia\u0142a\u0144 wojennych oficera francuskiego, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]\nMichai\u0142 Tuchaczewski (dow\u00f3dca Frontu Zachodniego): \nCzerwoni \u017co\u0142nierze! Wybi\u0142a godzina odwetu. Nasze wojska na ca\u0142ym froncie przechodz\u0105 do natarcia. Setki tysi\u0119cy bojownik\u00f3w przygotowa\u0142y si\u0119 do strasznego dla wrog\u00f3w uderzenia. Wielki pojedynek rozstrzygnie losy wojny narodu rosyjskiego z polskimi gwa\u0142cicielami. Wojska Czerwonego Sztandaru i wojska zaborczego or\u0142a bia\u0142ego stoj\u0105 przed \u015bmiertelnym starciem. Nim rzucicie si\u0119 na wrog\u00f3w, niech was przeniknie \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 i zdecydowanie. Tylko maj\u0105c pier\u015b pe\u0142n\u0105 odwagi mo\u017cna pokona\u0107 wroga. Niech nie b\u0119dzie w\u015br\u00f3d was tch\u00f3rzy i sobk\u00f3w. W boju zwyci\u0119\u017cy tylko m\u0119\u017cny. Przed natarciem niech wasze serce nape\u0142ni si\u0119 gniewem i bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105.\nM\u015bcijcie si\u0119 za spalony Borys\u00f3w, zniewa\u017cony Kij\u00f3w, spustoszony Po\u0142ock. M\u015bcijcie si\u0119 za pastwienie si\u0119 polskiej szlachty nad rewolucyjnym narodem rosyjskim i naszym krajem. W krwi rozgromionej polskiej szlachty utopcie zbrodniczy rz\u0105d Pi\u0142sudskiego. [\u2026] Armia Czerwona okryje si\u0119 now\u0105 wiekopomn\u0105 s\u0142aw\u0105. Spojrzenia ca\u0142ej Rosji s\u0105 zwr\u00f3cone na Front Zachodni. [\u2026] Spe\u0142nimy nadzieje socjalistycznej Ojczyzny. Poka\u017cemy w praktyce, i\u017c wysi\u0142ek kraju nie poszed\u0142 na marne. Bojownicy robotniczej rewolucji! Skierujcie swe spojrzenie na Zach\u00f3d. Na Zachodzie decyduj\u0105 si\u0119 losy \u015bwiatowej rewolucji. Przez trupa bia\u0142ej Polski prowadzi droga do \u015bwiatowego po\u017caru. Na bagnetach poniesiemy szcz\u0119\u015bcie i pok\u00f3j pracuj\u0105cemu cz\u0142owiecze\u0144stwu. Na zach\u00f3d! Do decyduj\u0105cych bitew, do g\u0142o\u015bnych zwyci\u0119stw! Szykujcie kolumny bojowe. Wybi\u0142a godzina natarcia. Na Wilno, Mi\u0144sk, Warszaw\u0119 \u2013 marsz!\nSmole\u0144sk, 2 lipca 1920\n[Na zapad! Prikaz wojskam zapadnogo fronta nr 1423, \u201eKrasnoarmiejec\u201d nr 326\/1920, t\u0142um. Micha\u0142 Ceglarek]\n1920.Michai\u0142 Tuchaczewski i inni dow\u00f3dcy podczas przegl\u0105du jednostek Armii Czerwonej na Froncie Zachodnim.Fot. Rosyjskie Pa\u0144stwowe Archiwum Kino-foto-dokument\u00f3w w Krasnogorsku\nZygmunt Klukowski (lekarz):\nNa tutejszym terenie te\u017c wszcz\u0105\u0142 si\u0119 o\u017cywiony ruch skierowany ku mo\u017cliwie najwi\u0119kszemu rozbudzeniu \u015bwiadomo\u015bci narodowej, ku utworzeniu tak zwanego frontu wewn\u0119trznego i przygotowania spo\u0142ecze\u0144stwa do zniesienia ewentualnych ci\u0119\u017ckich pr\u00f3b. [\u2026] Na Rynku odby\u0142o si\u0119 kilka publicznych wiec\u00f3w propagandowych, wreszcie przyst\u0105piono do zorganizowania miejscowego Komitetu Obrony Narodowej. [\u2026] Z uczni\u00f3w szko\u0142y powszechnej zorganizowano Harcerski Oddzia\u0142 Stra\u017cy Most\u00f3w. Komendantem tej stra\u017cy by\u0142 ucze\u0144 VI klasy gimnazjum Stefan J\u00f3\u017awiakowski [\u2026]. Ch\u0142opcy z przej\u0119ciem pe\u0142nili sw\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 i w dzie\u0144, i w nocy. [\u2026]\nWobec coraz gro\u017aniejszych wie\u015bci, m\u0142odzie\u017c starsza licznie zacz\u0119\u0142a si\u0119 zg\u0142asza\u0107 na ochotnika do szereg\u00f3w wojskowych. [...] Komisja poborowa pracowa\u0142a w Zamo\u00ad\u015bciu bez przerwy. [\u2026] A sytuacja stawa\u0142a si\u0119 istotnie coraz gro\u017aniejsza. Dochodzi\u0142y nas hiobowe wie\u015bci o cofaniu si\u0119 armii polskiej na ca\u0142ym froncie i o szybkim posuwaniu si\u0119 naprz\u00f3d bolszewik\u00f3w. [\u2026] W Szczebrzeszynie zacz\u0119\u0142y pokazywa\u0107 si\u0119 pierwsze wozy z uciekinierami ze wschodu, wy\u0142\u0105cznie ze sfer zamo\u017cniejszych i urz\u0119dniczych. Liczne tabory wojskowe przeci\u0105ga\u0142y przez Szczebrzeszyn, udaj\u0105c si\u0119 na zach\u00f3d, koleje ograniczy\u0142y przew\u00f3z os\u00f3b cywilnych, poczta funkcjonowa\u0142a coraz gorzej, gazety stawa\u0142y si\u0119 rzadko\u015bci\u0105.\nSzczebrzeszyn\n[Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna 1918\u20131959, Warszawa 2017]\nJ\u00f3zef Dr\u0105\u017ckiewicz (ucze\u0144 gimnazjum w Sierpcu):\nW Warszawie d\u0142ugo nie mogli\u015bmy znale\u017a\u0107 punktu werbunkowego. Po pewnym czasie dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce\u00a0najbli\u017cszy znajduje si\u0119 w Cytadeli. Zastali\u015bmy tam gromad\u0119 m\u0119\u017cczyzn w r\u00f3\u017cnym wieku, siedz\u0105cych na trawie, kt\u00f3rzy przyszli tak jak my, \u017ceby zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do wojska. S\u0105dz\u0105c po czapkach, niekt\u00f3rzy z nich byli studentami. Trwa\u0142a przerwa w werbunku, wi\u0119c i my porozk\u0142adali\u015bmy si\u0119 na trawie. Niebawem podszed\u0142 do mnie nieznany kolejarz. M\u00f3wi\u0142 dziwnie. Nas, ochotnik\u00f3w, nazywa\u0142 g\u0142upcami. Zrozumia\u0142em, \u017ce by\u0142 to albo szpieg, albo cudzoziemiec, dla\u00a0kt\u00f3rego obrona Polski nie mia\u0142a \u017cadnego znaczenia.\nWarszawa\n[J\u00f3zef Dr\u0105\u017ckiewicz, Pod Ossowem i Tarnopolem, w: Wspomnienia sierpczan 1900\u20131950, Sierpc 1998]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Krasnogorsk_0230399-nov-scaled.jpg","width":2560,"height":1699},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/04\/26-czerwca-2-lipca-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"26 czerwca \u2013 2 lipca 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2949","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2949"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2949\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2950,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2949\/revisions\/2950"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2949"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2949"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2949"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}