{"id":2961,"date":"2020-08-07T09:28:00","date_gmt":"2020-08-07T07:28:00","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=2961"},"modified":"2020-08-05T09:53:38","modified_gmt":"2020-08-05T07:53:38","slug":"3-9-lipca-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/","title":{"rendered":"3\u20139 lipca 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"baner<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

3\u20139 lipca<\/strong><\/p>\n

3 lipca J\u00f3zef Pi\u0142sudski, w imieniu Rady Obrony Pa\u0144stwa, og\u0142asza odezw\u0119 mobilizuj\u0105c\u0105 do walki ca\u0142y nar\u00f3d. 4 lipca na ca\u0142ym Froncie Zachodnim \u2013 od granicy z \u0141otw\u0105 a\u017c do b\u0142ot poleskich \u2013 rozpoczyna si\u0119 ofensywa wojsk sowieckich; natarcie na linii Smole\u0144sk\u2013Warszawa\u2013Berlin. Po przej\u015bciu Horynia Armia Konna Budionnego zajmuje twierdz\u0119 R\u00f3wne. 6 lipca premier W\u0142adys\u0142aw Grabski udaje si\u0119 do Spa na konferencj\u0119 przedstawicieli Ententy, by prosi\u0107 o po\u015brednictwo w rokowaniach pokojowych z Moskw\u0105. 7 lipca powstaje Generalny Inspektorat Armii Ochotniczej (przyjmowani s\u0105 wszyscy obywatele spoza s\u0142u\u017cby wojskowej). 8 lipca po sforsowaniu Berezyny wojska Tuchaczewskiego kontynuuj\u0105 natarcie w kierunku na Mi\u0144sk i Wilno. Oddzia\u0142y polskie cofaj\u0105 si\u0119 w panice.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Rosyjska ofensywa lipcowa na Bia\u0142ejrusi.
[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Z komunikatu Ministerstwa Spraw Wojskowych:<\/strong><\/p>\n

Po 16 dniach strajku robotnicy przyst\u0105pili do pracy. […] Mimo \u017ce w pewnych chwilach tendencja robotnik\u00f3w stawa\u0142a si\u0119 jawnie wywrotow\u0105 (zamierzony strajk generalny), czynnikom rewolucyjnym […] nie uda\u0142o si\u0119 jednak nic zrobi\u0107 z biernym oporem mas, kt\u00f3re rewolucji nie chc\u0105. Z drugiej strony Stowarzyszenie Samopomocy Spo\u0142ecznej […] powiedzia\u0142o czynnikom tym, \u017ce w razie jawnie wywrotowych intencji, inteligencja polska, w przeciwie\u0144stwie do rosyjskiej, nie zgodzi si\u0119 by\u0107 biernym czynnikiem wiwisekcji spo\u0142ecznej. W czasie strajku ukaza\u0142a si\u0119 odezwa podpisana: \u201eOrganizacja \u017co\u0142nierska \u2013 Sekcja frontu\u201d, w kt\u00f3rej nieznana organizacja ta ostrzega robotnik\u00f3w, \u017ce dzi\u015b przewr\u00f3t rewolucyjny traktuje jako zdrad\u0119 najwy\u017cszego postulatu \u2013 ca\u0142o\u015bci Ojczyzny.<\/p>\n

Warszawa, 3 lipca 1920<\/p>\n

[Archiwum Akt Nowych, Prezydium Rady Ministr\u00f3w, Rektyfikat 49, t. 4]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Izaak Babel (ochotnik w Armii Konnej Budionnego, pisarz)<\/strong> w dzienniku: <\/strong><\/p>\n

Kuchnia w poci\u0105gu, ob\u017carci \u017co\u0142nierze z twarzami nabieg\u0142ymi krwi\u0105, szare dusze, d\u0142awi\u0105cy skwar w kuchni, kasza, po\u0142udnie, pot, grubonogie praczki, apatyczne baby-maszyny. Opisa\u0107 \u017co\u0142nierzy i baby \u2013 nalane, syte, senne. [\u2026] Po obiedzie do \u017bytomierza. Bia\u0142e, nie u\u015bpione, lecz podbite, ucich\u0142e miasto. Szukam \u015blad\u00f3w polskiej kultury. Kobiety dobrze ubrane, bia\u0142e po\u0144czochy. [\u2026]<\/p>\n

Pogrom w \u017bytomierzu, dokonany przez Polak\u00f3w, potem, oczywi\u015bcie, przez Kozak\u00f3w. Po zjawieniu si\u0119 naszych czo\u0142owych oddzia\u0142\u00f3w Polacy weszli do miasta na trzy dni, pogrom \u017cydowski, obrzynali brody, jak zwykle, zebrali na rynku 45 \u017byd\u00f3w, zagonili ich do rze\u017ani, tortury, obcinanie j\u0119zyk\u00f3w, wrzaski na ca\u0142y plac. Podpalili sze\u015b\u0107 dom\u00f3w, dom Koniuchowskiego na Katedralnej \u2013 ogl\u0105dam, kto ratowa\u0142, to go z cekaemu, dozorc\u0119, kt\u00f3remu matka zrzuci\u0142a z p\u0142on\u0105cego okna niemowl\u0119 na r\u0119ce \u2013 zad\u017agali, ksi\u0105dz przystawi\u0142 do tylnej \u015bciany drabin\u0119, w ten spos\u00f3b si\u0119 ratowali.<\/p>\n

\u017bytomierz, 3 lipca 1920<\/p>\n

[Izaak Babel, Dziennik 1920, <\/em>prze\u0142. Gra\u017cyna Jenczelewska, Wroc\u0142aw 1999]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Odezwa J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego z 3 lipca 1920.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Sier\u017c. W\u0142adys\u0142aw Goliczewski (33 Pu\u0142k Piechoty):<\/strong><\/p>\n

Suniemy skokami w kierunku bielej\u0105cych okop\u00f3w. Naraz zostaj\u0119 ranny w oba uda. Robi\u0119 ca\u0142y obr\u00f3t na pi\u0119cie i siadam. Dalej ani rusz, braciszku, sko\u0144czyli\u015bmy si\u0119! \u2013 my\u015bl\u0119 sobie. Pluton obejmuje Fabia\u0144ski i skokami pcha si\u0119 dalej. W lewo od nas nowe oddzia\u0142y bolszewickie id\u0105 do przeciwuderzenia. A hen, dalej w lewo, zag\u0142\u0119bieniami terenu jad\u0105 szwadrony Kozak\u00f3w! Sytuacja niegodna zazdro\u015bci. Szyma\u0144ski w tym momencie dostaje \u015bmiertelny strza\u0142 w brzuch i wali si\u0119 z konia. P\u0119dzi Fabia\u0144ski z pomoc\u0105 kochanemu dow\u00f3dcy i tu\u017c przy nim k\u0142adzie si\u0119 ci\u0119\u017cko ranny. Chc\u0105 jeszcze co\u015b wsk\u00f3ra\u0107 Nowak z Olechowskim, lecz ze strzaskanymi goleniami wal\u0105 si\u0119 na rozpalon\u0105 \u017carem s\u0142o\u0144ca ziemi\u0119, kt\u00f3ra zach\u0142annie wsysa ich gor\u0105c\u0105 krew, moc krwi! S\u0142aba tyraliera chwieje si\u0119.<\/p>\n

Nad D\u017awin\u0105, 4 lipca 1920<\/p>\n

[Walecznych tysi\u0105c. Pami\u0119tniki sier\u017canta W\u0142adys\u0142awa Goliczewskiego z wojny polsko-bolszewickiej<\/em>, do druku przyg. Roman Umiastowski, Warszawa 1934]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Gen. Kazimierz Raszewski<\/strong> (dow\u00f3dca 2 Armii WP):<\/strong><\/p>\n

Nieprzyjaciel, obchodz\u0105c R\u00f3wne od zachodu, ze wszystkich stron zaatakowa\u0142 miasto. […] Uda\u0142em si\u0119 do gen. [Leona] Berbeckiego w przekonaniu, \u017ce zastan\u0119 go na pozycjach przeze mnie wskazanych, le\u017c\u0105cych na wsch\u00f3d od R\u00f3wnego. Zasta\u0142em go natomiast w \u015brodku miasta w marszowej kolumnie. […] A wi\u0119c mia\u0142 zamiar, co jest rzecz\u0105 nies\u0142ychan\u0105, bez rozkazu i bez zameldowania si\u0119, odmaszerowa\u0107 z dywizj\u0105, pozostawiaj\u0105c za\u0142og\u0119 R\u00f3wnego, wraz ze mn\u0105, jako dow\u00f3dc\u0105 armii \u2013 na \u0142asce losu. […] Gdy dywizja dosz\u0142a mniej wi\u0119cej do skrzy\u017cowania drogi wiod\u0105cej do Aleksandrii z torem kolejowym, nadjecha\u0142 poci\u0105g z moim sztabem, na kt\u00f3ry za\u0142adowano jeszcze 22 tanki. Na widok maszeruj\u0105cej 3 Dywizji Piechoty tanki otworzy\u0142y ogie\u0144 w przypuszczeniu, \u017ce s\u0105 to oddzia\u0142y nieprzyjacielskie. Skutki tej pomy\u0142ki by\u0142y fatalne, gdy\u017c zabito 48 ludzi, kt\u00f3rym granaty poobcina\u0142y g\u0142owy. […] Uciekaj\u0105cy \u017co\u0142nierze strzelali na o\u015blep na wszystkie strony.<\/p>\n

4 lipca 1920<\/p>\n

[Kazimierz Raszewski, Wspomnienia z w\u0142asnych prze\u017cy\u0107 do ko\u0144ca roku 1920<\/em>, Pozna\u0144 1938]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Gen. Jan Niesio\u0142owski (szef Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych) w depeszy do gen. Tadeusza Rozwadowskiego: <\/strong><\/p>\n

Agitacja w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w portowych w Gda\u0144sku, celem uniemo\u017cliwienia dowozu materia\u0142u wojennego, wzmaga si\u0119. […] Nale\u017cy niezw\u0142ocznie […] interweniowa\u0107 u kompetentnych czynnik\u00f3w, by zabezpieczy\u0142y wy\u0142adowanie i przew\u00f3z wszelkich dla nas do Gda\u0144ska nadchodz\u0105cych transport\u00f3w […]. Prosz\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce pa\u0144stwa sprzymierzone [\u2026] nie mog\u0105 \u2013 szczeg\u00f3lnie w obecnej sytuacji \u2013 pozwoli\u0107, by ta ostatnia furtka by\u0142a zamkni\u0119ta. […]<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie nadchodz\u0105 wiadomo\u015bci o dw\u00f3ch wypadkach ostatnich dni, w kt\u00f3rych robotnicy gda\u0144scy wzi\u0119li czynny udzia\u0142. 2 lipca wstrzymali przez trzy godziny odej\u015bcie poci\u0105gu z V Dywizj\u0105 Syberyjsk\u0105, pomimo \u017ce w\u0142adze gda\u0144skie na wyjazd pozwoli\u0142y. Poci\u0105g odjecha\u0142 po rozbiciu drzwi przez naszych \u017co\u0142nierzy za pozwoleniem policji gda\u0144skiej. 5 lipca na dworcu w Gda\u0144sku nasi \u017co\u0142nierze eskortuj\u0105cy je\u0144c\u00f3w, zaopatrzeni w legalne pozwolenia do przejazdu w\u0142adz gda\u0144skich, zostali pobici, jeden zraniony, a je\u0144cy oswobodzeni. Zar\u00f3wno policja gda\u0144ska, jak i angielskie dow\u00f3dztwo dworca zachowali si\u0119 biernie.<\/p>\n

[S\u0105siedzi wobec wojny 1920 roku. Wyb\u00f3r dokument\u00f3w<\/em>, Londyn 1990]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Warszawa, lipiec 1920.
Generalny Inspektor Armii Ochotniczej, genera\u0142 J\u00f3zef Haller, w otoczeniu oficer\u00f3w swego sztabu.
Fot. Warszawska Agencja Fotograficzna \/ \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d nr 31\/1920<\/p>\n

Kanonier Stanis\u0142aw Rembek (10 Pu\u0142k Artylerii Polowej):<\/strong><\/p>\n

Wczoraj by\u0142 straszny dzie\u0144. […] Wszystko ucieka\u0142o w zupe\u0142nym pomieszaniu. Piechurzy w he\u0142mach r\u00f3\u017cnych kszta\u0142t\u00f3w i barw p\u0119dzili z karabinami maszynowymi oraz z aparatami i centralami telefonicznymi. Mija\u0142y ich w galopie wozy i pow\u00f3zki. Jaki\u015b \u017co\u0142nierz jecha\u0142 na dwuk\u00f3\u0142ce z karabinem maszynowym. Nakryty by\u0142 bia\u0142\u0105 celt\u0105 [plandek\u0105] i trzyma\u0142 kos\u0119 na ramieniu, wi\u0119c wygl\u0105da\u0142 jak \u015bmier\u0107 na rydwanie. Je\u017ad\u017acy wymijali wszystkich, wznosz\u0105c chmury kurzu, kt\u00f3ry zas\u0142ania\u0142 wszystko. Tylko ranni wlekli si\u0119 wolno, poowijani zakrwawionymi banda\u017cami. Niekt\u00f3rych podtrzymywali towarzysze. […]<\/p>\n

Nagle gwizdn\u0105\u0142 nad nami ci\u0119\u017cki pocisk, a\u017c jezdni pok\u0142adli si\u0119 na karkach koni. Ziemia przed dzia\u0142em wznios\u0142a si\u0119 olbrzymim s\u0142upem. Rozp\u0119dzony zaprz\u0119g przewr\u00f3ci\u0142 si\u0119, wpad\u0142szy widocznie w lej od granatu, a ja wylecia\u0142em pod ko\u0142a g\u0142ow\u0105 naprz\u00f3d. Skrzynia z amunicj\u0105, biblioteczka i wszystko, co si\u0119 znajdowa\u0142o na przodkarze, spad\u0142o na mnie. Mia\u0142em tyle przytomno\u015bci, \u017ce chwyci\u0142em si\u0119 postronk\u00f3w, za kt\u00f3re konie dyszlowe ci\u0105gn\u0119\u0142y mnie przed ko\u0142ami, ale wtedy jeden z nich przera\u017cony zacz\u0105\u0142 mnie bi\u0107 kopytami i w ko\u0144cu zwali\u0142 si\u0119 na mnie. Widzia\u0142em jeszcze, jak inny granat obali\u0142 z ko\u0144mi dow\u00f3dc\u0119 baterii i tr\u0119bacza Paszkowskiego, kt\u00f3rzy gonili dzia\u0142o przez pole. […] Ch\u0142opi wychodzili z cha\u0142up i przygl\u0105dali si\u0119 naszemu odwrotowi. Jeden \u017co\u0142nierz rozw\u015bcieczony zastrzeli\u0142 jakiego\u015b.<\/p>\n

5 lipca 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Rembek, Dzienniki. Rok 1920 i okolice<\/em>, Warszawa 1997]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Gen. Maxime Weygand (sekretarz Rady Wojskowej Francji) w li\u015bcie do \u017cony:<\/strong><\/p>\n

Los Polski nie wygl\u0105da zach\u0119caj\u0105co i pewne niepokoje wydaj\u0105 si\u0119 uzasadnione. Polacy nie chc\u0105 nikogo s\u0142ucha\u0107, post\u0119puj\u0105 wed\u0142ug w\u0142asnego widzimisi\u0119, podsycaj\u0105 nienawi\u015b\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie. Czy w tych warunkach uda si\u0119 ich nielicznym przyjacio\u0142om o\u015bwieci\u0107 i pokierowa\u0107 tymi \u015blepymi pegazami, kt\u00f3re nie znosz\u0105 \u017cadnego w\u0119dzid\u0142a? Oto\u00a0pytanie, kt\u00f3re stawiam sobie codziennie, bez znalezienia na nie odpowiedzi.<\/p>\n

Spa (Belgia), 7 lipca 1920<\/p>\n

[Jacques Weygand, Weygand. <\/em>M\u00f3j ojciec<\/em>, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z listu pasterskiego biskup\u00f3w polskich do narodu: <\/strong><\/p>\n

B\u0105d\u017acie w s\u0142u\u017cbie Ojczyzny ofiarni, bo tylko wielk\u0105 ofiar\u0105 okupicie nadal jej wolno\u015b\u0107 i si\u0142\u0119. Pomnijcie, \u017ce czego poniechacie da\u0107 z Waszych powinno\u015bci Ojczy\u017anie, to odbieracie sobie samym i przysz\u0142ym pokoleniom. W czym j\u0105 pokrzywdzicie przez Wasze samolubstwo, w tym ukrzywdzicie i siebie samych. Nie sk\u0105pi wi\u0119c, nie licz\u0105cy si\u0119 z ka\u017cdym wysi\u0142kiem, nie szemrz\u0105cy na krzy\u017ce i znoje, ale hojnymi b\u0105d\u017acie w dawaniu. Dawajcie jej Wasze mienie, gdy Was dzi\u015b Ojczyzna wzywa do Po\u017cyczki Odrodzenia. Dawajcie jej ofiar\u0119 z Waszego \u017cycia, gdy zagro\u017cona o ni\u0105 wo\u0142a. Nie m\u00f3wimy ju\u017c nawet o tym, by\u015bcie wszyscy ochotnie stawali do poboru, [\u2026] bo znamy Was i wiemy, \u017ce si\u0119 w powinno\u015bci Waszej jak jeden m\u0105\u017c stawicie. Ale wzywamy Was, by\u015bcie te\u017c dali zast\u0119py ochotnicze [\u2026]. Przez jej szeregi [armii ochotniczej] dajemy wojsku naszemu niezb\u0119dne rezerwy, [\u2026] o\u017cywiamy nowym duchem zw\u0105tla\u0142e si\u0142y armii.<\/p>\n

Warszawa, 7 lipca 1920<\/p>\n

[List pasterski biskup\u00f3w polskich do narodu<\/em>, \u201eWiadomo\u015bci Archidiecezjalne Warszawskie\u201d nr 6-8\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Plakat z 1920 roku autorstwa Stanis\u0142awa Sawiczewskiego.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Gen. J\u00f3zef Haller<\/strong> (generalny inspektor Armii Ochotniczej)<\/strong> w wywiadzie:<\/strong><\/p>\n

Du\u017co si\u0119 u nas m\u00f3wi\u0142o i m\u00f3wi o tym, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo nie odczuwa wojny, kt\u00f3r\u0105 od p\u00f3\u0142tora roku prowadzimy, \u017ce trzyma si\u0119 z dala od niej, \u017ce ca\u0142y ci\u0119\u017car pozostawia nielicznemu wojsku, o kt\u00f3re ma\u0142o si\u0119 troszczy. Ja bym tego zarzutu nie stawia\u0142 i jestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwu czyni on krzywd\u0119 niezas\u0142u\u017con\u0105. […] Spo\u0142ecze\u0144stwo odczuje, \u017ce w takich chwilach mo\u017cna nie tylko czeka\u0107 na rozkaz i niejako na pozwolenie bronienia Ojczyzny, lecz mo\u017cna garn\u0105\u0107 si\u0119 do tej obrony ochotniczo. […] Uwa\u017cam to po prostu za konieczno\u015b\u0107. Wszak p\u0142ynie taka d\u0105\u017cno\u015b\u0107 w tej chwili z ducha narodu, kt\u00f3ry rozumie, i\u017c\u00a0walka toczy si\u0119 o wolno\u015b\u0107 i nawet o byt.<\/p>\n

Warszawa, 8 lipca 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Stro\u0144ski, Pierwsze lat dziesi\u0119\u0107 (1918\u20131928)<\/em>, Lw\u00f3w 1928]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Z deklaracji artyst\u00f3w polskich w \u201eRzeczpospolitej\u201d: <\/strong><\/p>\n

Dzi\u015b, kiedy p\u00f3\u0142torawiekowe d\u0105\u017cenie sta\u0142o si\u0119 woln\u0105 ziemi\u0105 pod naszymi stopami, przed polsk\u0105 sztuk\u0105 i publicystk\u0105 stoi nowe zadanie: duch stworzy\u0142 cia\u0142o; w to cia\u0142o trzeba tchn\u0105\u0107 ducha. Zadanie nieodzowne i olbrzymie, a kt\u00f3re ponadto sta\u0142o si\u0119 pal\u0105cym ogniem z frontu i \u017carem od wn\u0119trza \u2013 zadanie, do kt\u00f3rego nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 niczyjej d\u0142oni, niczyjej my\u015bli, niczyjego serca. [\u2026] Musimy uzgodni\u0107 opini\u0119, u\u015bwiadomi\u0107, natchn\u0105\u0107 obumar\u0142y og\u00f3\u0142, wyst\u0105pi\u0107 do walki z bezduchem, egoizmem, zaborczo\u015bci\u0105 ciemnoty i upiorami niewoli. A jest to obrona ostateczna, walka na \u015bmier\u0107 i \u017cycie. Wr\u00f3g stoi u bram i wr\u00f3g stoi w nas. Wszyscy wi\u0119c dzi\u015b, jako szeregowcy, oddajemy si\u0119 Naczelnemu Wodzowi. Mobilizujemy si\u0142y duchowe, fizyczne i materialne, stajemy do pracy karnej, jednolitej, w jednym zrzeszonym szeregu. Na us\u0142ugi wielkiej, wolnej idei polskiej oddajemy nasz czyn.<\/p>\n

Komisja mobilizacyjna zwi\u0105zk\u00f3w artystycznych i literackich dla obrony pa\u0144stwa. Popisali: Ludwik Skoczylas, Adam Dobrodzicki, Stanis\u0142aw Ostrowski, Ignacy \u0141opie\u0144ski, Juliusz Osterwa, Edward S\u0142o\u0144ski, Stanis\u0142aw Kazuro<\/p>\n

Warszawa, 8 lipca 1920<\/p>\n

[W obronie zagro\u017conej ojczyzny. G\u0142os artyst\u00f3w polskich<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 24\/1920]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":2958,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-2961","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n3\u20139 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"3\u20139 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-08-07T07:28:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2362\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1591\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/\",\"name\":\"3\u20139 lipca 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web-300x202.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web-1024x690.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg\",\"datePublished\":\"2020-08-07T07:28:00+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"dateModified\":\"2020-08-05T07:53:38+02:00\",\"startDate\":\"2020-08-07\",\"endDate\":\"2020-08-07\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n3\u20139 lipca\\n3 lipca J\u00f3zef Pi\u0142sudski, w imieniu Rady Obrony Pa\u0144stwa, og\u0142asza odezw\u0119 mobilizuj\u0105c\u0105 do walki ca\u0142y nar\u00f3d. 4 lipca na ca\u0142ym Froncie Zachodnim \u2013 od granicy z \u0141otw\u0105 a\u017c do b\u0142ot poleskich \u2013 rozpoczyna si\u0119 ofensywa wojsk sowieckich; natarcie na linii Smole\u0144sk\u2013Warszawa\u2013Berlin. Po przej\u015bciu Horynia Armia Konna Budionnego zajmuje twierdz\u0119 R\u00f3wne. 6 lipca premier W\u0142adys\u0142aw Grabski udaje si\u0119 do Spa na konferencj\u0119 przedstawicieli Ententy, by prosi\u0107 o po\u015brednictwo w rokowaniach pokojowych z Moskw\u0105. 7 lipca powstaje Generalny Inspektorat Armii Ochotniczej (przyjmowani s\u0105 wszyscy obywatele spoza s\u0142u\u017cby wojskowej). 8 lipca po sforsowaniu Berezyny wojska Tuchaczewskiego kontynuuj\u0105 natarcie w kierunku na Mi\u0144sk i Wilno. Oddzia\u0142y polskie cofaj\u0105 si\u0119 w panice.\\nRosyjska ofensywa lipcowa na Bia\u0142ejrusi.[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\n\u00a0\\nZ komunikatu Ministerstwa Spraw Wojskowych:\\nPo 16 dniach strajku robotnicy przyst\u0105pili do pracy. [...] Mimo \u017ce w pewnych chwilach tendencja robotnik\u00f3w stawa\u0142a si\u0119 jawnie wywrotow\u0105 (zamierzony strajk generalny), czynnikom rewolucyjnym [...] nie uda\u0142o si\u0119 jednak nic zrobi\u0107 z biernym oporem mas, kt\u00f3re rewolucji nie chc\u0105. Z drugiej strony Stowarzyszenie Samopomocy Spo\u0142ecznej [...] powiedzia\u0142o czynnikom tym, \u017ce w razie jawnie wywrotowych intencji, inteligencja polska, w przeciwie\u0144stwie do rosyjskiej, nie zgodzi si\u0119 by\u0107 biernym czynnikiem wiwisekcji spo\u0142ecznej. W czasie strajku ukaza\u0142a si\u0119 odezwa podpisana: \u201eOrganizacja \u017co\u0142nierska \u2013 Sekcja frontu\u201d, w kt\u00f3rej nieznana organizacja ta ostrzega robotnik\u00f3w, \u017ce dzi\u015b przewr\u00f3t rewolucyjny traktuje jako zdrad\u0119 najwy\u017cszego postulatu \u2013 ca\u0142o\u015bci Ojczyzny.\\nWarszawa, 3 lipca 1920\\n[Archiwum Akt Nowych, Prezydium Rady Ministr\u00f3w, Rektyfikat 49, t. 4]\\n\u00a0\\nIzaak Babel (ochotnik w Armii Konnej Budionnego, pisarz) w dzienniku: \\nKuchnia w poci\u0105gu, ob\u017carci \u017co\u0142nierze z twarzami nabieg\u0142ymi krwi\u0105, szare dusze, d\u0142awi\u0105cy skwar w kuchni, kasza, po\u0142udnie, pot, grubonogie praczki, apatyczne baby-maszyny. Opisa\u0107 \u017co\u0142nierzy i baby \u2013 nalane, syte, senne. [\u2026] Po obiedzie do \u017bytomierza. Bia\u0142e, nie u\u015bpione, lecz podbite, ucich\u0142e miasto. Szukam \u015blad\u00f3w polskiej kultury. Kobiety dobrze ubrane, bia\u0142e po\u0144czochy. [\u2026]\\nPogrom w \u017bytomierzu, dokonany przez Polak\u00f3w, potem, oczywi\u015bcie, przez Kozak\u00f3w. Po zjawieniu si\u0119 naszych czo\u0142owych oddzia\u0142\u00f3w Polacy weszli do miasta na trzy dni, pogrom \u017cydowski, obrzynali brody, jak zwykle, zebrali na rynku 45 \u017byd\u00f3w, zagonili ich do rze\u017ani, tortury, obcinanie j\u0119zyk\u00f3w, wrzaski na ca\u0142y plac. Podpalili sze\u015b\u0107 dom\u00f3w, dom Koniuchowskiego na Katedralnej \u2013 ogl\u0105dam, kto ratowa\u0142, to go z cekaemu, dozorc\u0119, kt\u00f3remu matka zrzuci\u0142a z p\u0142on\u0105cego okna niemowl\u0119 na r\u0119ce \u2013 zad\u017agali, ksi\u0105dz przystawi\u0142 do tylnej \u015bciany drabin\u0119, w ten spos\u00f3b si\u0119 ratowali.\\n\u017bytomierz, 3 lipca 1920\\n[Izaak Babel, Dziennik 1920, prze\u0142. Gra\u017cyna Jenczelewska, Wroc\u0142aw 1999]\\nOdezwa J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego z 3 lipca 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nSier\u017c. W\u0142adys\u0142aw Goliczewski (33 Pu\u0142k Piechoty):\\nSuniemy skokami w kierunku bielej\u0105cych okop\u00f3w. Naraz zostaj\u0119 ranny w oba uda. Robi\u0119 ca\u0142y obr\u00f3t na pi\u0119cie i siadam. Dalej ani rusz, braciszku, sko\u0144czyli\u015bmy si\u0119! \u2013 my\u015bl\u0119 sobie. Pluton obejmuje Fabia\u0144ski i skokami pcha si\u0119 dalej. W lewo od nas nowe oddzia\u0142y bolszewickie id\u0105 do przeciwuderzenia. A hen, dalej w lewo, zag\u0142\u0119bieniami terenu jad\u0105 szwadrony Kozak\u00f3w! Sytuacja niegodna zazdro\u015bci. Szyma\u0144ski w tym momencie dostaje \u015bmiertelny strza\u0142 w brzuch i wali si\u0119 z konia. P\u0119dzi Fabia\u0144ski z pomoc\u0105 kochanemu dow\u00f3dcy i tu\u017c przy nim k\u0142adzie si\u0119 ci\u0119\u017cko ranny. Chc\u0105 jeszcze co\u015b wsk\u00f3ra\u0107 Nowak z Olechowskim, lecz ze strzaskanymi goleniami wal\u0105 si\u0119 na rozpalon\u0105 \u017carem s\u0142o\u0144ca ziemi\u0119, kt\u00f3ra zach\u0142annie wsysa ich gor\u0105c\u0105 krew, moc krwi! S\u0142aba tyraliera chwieje si\u0119.\\nNad D\u017awin\u0105, 4 lipca 1920\\n[Walecznych tysi\u0105c. Pami\u0119tniki sier\u017canta W\u0142adys\u0142awa Goliczewskiego z wojny polsko-bolszewickiej, do druku przyg. Roman Umiastowski, Warszawa 1934]\\n\u00a0\\nGen. Kazimierz Raszewski (dow\u00f3dca 2 Armii WP):\\nNieprzyjaciel, obchodz\u0105c R\u00f3wne od zachodu, ze wszystkich stron zaatakowa\u0142 miasto. [...] Uda\u0142em si\u0119 do gen. [Leona] Berbeckiego w przekonaniu, \u017ce zastan\u0119 go na pozycjach przeze mnie wskazanych, le\u017c\u0105cych na wsch\u00f3d od R\u00f3wnego. Zasta\u0142em go natomiast w \u015brodku miasta w marszowej kolumnie. [...] A wi\u0119c mia\u0142 zamiar, co jest rzecz\u0105 nies\u0142ychan\u0105, bez rozkazu i bez zameldowania si\u0119, odmaszerowa\u0107 z dywizj\u0105, pozostawiaj\u0105c za\u0142og\u0119 R\u00f3wnego, wraz ze mn\u0105, jako dow\u00f3dc\u0105 armii \u2013 na \u0142asce losu. [...] Gdy dywizja dosz\u0142a mniej wi\u0119cej do skrzy\u017cowania drogi wiod\u0105cej do Aleksandrii z torem kolejowym, nadjecha\u0142 poci\u0105g z moim sztabem, na kt\u00f3ry za\u0142adowano jeszcze 22 tanki. Na widok maszeruj\u0105cej 3 Dywizji Piechoty tanki otworzy\u0142y ogie\u0144 w przypuszczeniu, \u017ce s\u0105 to oddzia\u0142y nieprzyjacielskie. Skutki tej pomy\u0142ki by\u0142y fatalne, gdy\u017c zabito 48 ludzi, kt\u00f3rym granaty poobcina\u0142y g\u0142owy. [...] Uciekaj\u0105cy \u017co\u0142nierze strzelali na o\u015blep na wszystkie strony.\\n4 lipca 1920\\n[Kazimierz Raszewski, Wspomnienia z w\u0142asnych prze\u017cy\u0107 do ko\u0144ca roku 1920, Pozna\u0144 1938]\\n\u00a0\\nGen. Jan Niesio\u0142owski (szef Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych) w depeszy do gen. Tadeusza Rozwadowskiego: \\nAgitacja w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w portowych w Gda\u0144sku, celem uniemo\u017cliwienia dowozu materia\u0142u wojennego, wzmaga si\u0119. [...] Nale\u017cy niezw\u0142ocznie [...] interweniowa\u0107 u kompetentnych czynnik\u00f3w, by zabezpieczy\u0142y wy\u0142adowanie i przew\u00f3z wszelkich dla nas do Gda\u0144ska nadchodz\u0105cych transport\u00f3w [...]. Prosz\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce pa\u0144stwa sprzymierzone [\u2026] nie mog\u0105 \u2013 szczeg\u00f3lnie w obecnej sytuacji \u2013 pozwoli\u0107, by ta ostatnia furtka by\u0142a zamkni\u0119ta. [...]\\nW\u0142a\u015bnie nadchodz\u0105 wiadomo\u015bci o dw\u00f3ch wypadkach ostatnich dni, w kt\u00f3rych robotnicy gda\u0144scy wzi\u0119li czynny udzia\u0142. 2 lipca wstrzymali przez trzy godziny odej\u015bcie poci\u0105gu z V Dywizj\u0105 Syberyjsk\u0105, pomimo \u017ce w\u0142adze gda\u0144skie na wyjazd pozwoli\u0142y. Poci\u0105g odjecha\u0142 po rozbiciu drzwi przez naszych \u017co\u0142nierzy za pozwoleniem policji gda\u0144skiej. 5 lipca na dworcu w Gda\u0144sku nasi \u017co\u0142nierze eskortuj\u0105cy je\u0144c\u00f3w, zaopatrzeni w legalne pozwolenia do przejazdu w\u0142adz gda\u0144skich, zostali pobici, jeden zraniony, a je\u0144cy oswobodzeni. Zar\u00f3wno policja gda\u0144ska, jak i angielskie dow\u00f3dztwo dworca zachowali si\u0119 biernie.\\n[S\u0105siedzi wobec wojny 1920 roku. Wyb\u00f3r dokument\u00f3w, Londyn 1990]\\nWarszawa, lipiec 1920.Generalny Inspektor Armii Ochotniczej, genera\u0142 J\u00f3zef Haller, w otoczeniu oficer\u00f3w swego sztabu.Fot. Warszawska Agencja Fotograficzna \/ \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d nr 31\/1920\\nKanonier Stanis\u0142aw Rembek (10 Pu\u0142k Artylerii Polowej):\\nWczoraj by\u0142 straszny dzie\u0144. [...] Wszystko ucieka\u0142o w zupe\u0142nym pomieszaniu. Piechurzy w he\u0142mach r\u00f3\u017cnych kszta\u0142t\u00f3w i barw p\u0119dzili z karabinami maszynowymi oraz z aparatami i centralami telefonicznymi. Mija\u0142y ich w galopie wozy i pow\u00f3zki. Jaki\u015b \u017co\u0142nierz jecha\u0142 na dwuk\u00f3\u0142ce z karabinem maszynowym. Nakryty by\u0142 bia\u0142\u0105 celt\u0105 [plandek\u0105] i trzyma\u0142 kos\u0119 na ramieniu, wi\u0119c wygl\u0105da\u0142 jak \u015bmier\u0107 na rydwanie. Je\u017ad\u017acy wymijali wszystkich, wznosz\u0105c chmury kurzu, kt\u00f3ry zas\u0142ania\u0142 wszystko. Tylko ranni wlekli si\u0119 wolno, poowijani zakrwawionymi banda\u017cami. Niekt\u00f3rych podtrzymywali towarzysze. [...]\\nNagle gwizdn\u0105\u0142 nad nami ci\u0119\u017cki pocisk, a\u017c jezdni pok\u0142adli si\u0119 na karkach koni. Ziemia przed dzia\u0142em wznios\u0142a si\u0119 olbrzymim s\u0142upem. Rozp\u0119dzony zaprz\u0119g przewr\u00f3ci\u0142 si\u0119, wpad\u0142szy widocznie w lej od granatu, a ja wylecia\u0142em pod ko\u0142a g\u0142ow\u0105 naprz\u00f3d. Skrzynia z amunicj\u0105, biblioteczka i wszystko, co si\u0119 znajdowa\u0142o na przodkarze, spad\u0142o na mnie. Mia\u0142em tyle przytomno\u015bci, \u017ce chwyci\u0142em si\u0119 postronk\u00f3w, za kt\u00f3re konie dyszlowe ci\u0105gn\u0119\u0142y mnie przed ko\u0142ami, ale wtedy jeden z nich przera\u017cony zacz\u0105\u0142 mnie bi\u0107 kopytami i w ko\u0144cu zwali\u0142 si\u0119 na mnie. Widzia\u0142em jeszcze, jak inny granat obali\u0142 z ko\u0144mi dow\u00f3dc\u0119 baterii i tr\u0119bacza Paszkowskiego, kt\u00f3rzy gonili dzia\u0142o przez pole. [...] Ch\u0142opi wychodzili z cha\u0142up i przygl\u0105dali si\u0119 naszemu odwrotowi. Jeden \u017co\u0142nierz rozw\u015bcieczony zastrzeli\u0142 jakiego\u015b.\\n5 lipca 1920\\n[Stanis\u0142aw Rembek, Dzienniki. Rok 1920 i okolice, Warszawa 1997]\\n\u00a0\\nGen. Maxime Weygand (sekretarz Rady Wojskowej Francji) w li\u015bcie do \u017cony:\\nLos Polski nie wygl\u0105da zach\u0119caj\u0105co i pewne niepokoje wydaj\u0105 si\u0119 uzasadnione. Polacy nie chc\u0105 nikogo s\u0142ucha\u0107, post\u0119puj\u0105 wed\u0142ug w\u0142asnego widzimisi\u0119, podsycaj\u0105 nienawi\u015b\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie. Czy w tych warunkach uda si\u0119 ich nielicznym przyjacio\u0142om o\u015bwieci\u0107 i pokierowa\u0107 tymi \u015blepymi pegazami, kt\u00f3re nie znosz\u0105 \u017cadnego w\u0119dzid\u0142a? Oto\u00a0pytanie, kt\u00f3re stawiam sobie codziennie, bez znalezienia na nie odpowiedzi.\\nSpa (Belgia), 7 lipca 1920\\n[Jacques Weygand, Weygand. M\u00f3j ojciec, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]\\n\u00a0\\nZ listu pasterskiego biskup\u00f3w polskich do narodu: \\nB\u0105d\u017acie w s\u0142u\u017cbie Ojczyzny ofiarni, bo tylko wielk\u0105 ofiar\u0105 okupicie nadal jej wolno\u015b\u0107 i si\u0142\u0119. Pomnijcie, \u017ce czego poniechacie da\u0107 z Waszych powinno\u015bci Ojczy\u017anie, to odbieracie sobie samym i przysz\u0142ym pokoleniom. W czym j\u0105 pokrzywdzicie przez Wasze samolubstwo, w tym ukrzywdzicie i siebie samych. Nie sk\u0105pi wi\u0119c, nie licz\u0105cy si\u0119 z ka\u017cdym wysi\u0142kiem, nie szemrz\u0105cy na krzy\u017ce i znoje, ale hojnymi b\u0105d\u017acie w dawaniu. Dawajcie jej Wasze mienie, gdy Was dzi\u015b Ojczyzna wzywa do Po\u017cyczki Odrodzenia. Dawajcie jej ofiar\u0119 z Waszego \u017cycia, gdy zagro\u017cona o ni\u0105 wo\u0142a. Nie m\u00f3wimy ju\u017c nawet o tym, by\u015bcie wszyscy ochotnie stawali do poboru, [\u2026] bo znamy Was i wiemy, \u017ce si\u0119 w powinno\u015bci Waszej jak jeden m\u0105\u017c stawicie. Ale wzywamy Was, by\u015bcie te\u017c dali zast\u0119py ochotnicze [\u2026]. Przez jej szeregi [armii ochotniczej] dajemy wojsku naszemu niezb\u0119dne rezerwy, [\u2026] o\u017cywiamy nowym duchem zw\u0105tla\u0142e si\u0142y armii.\\nWarszawa, 7 lipca 1920\\n[List pasterski biskup\u00f3w polskich do narodu, \u201eWiadomo\u015bci Archidiecezjalne Warszawskie\u201d nr 6-8\/1920]\\nPlakat z 1920 roku autorstwa Stanis\u0142awa Sawiczewskiego.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nGen. J\u00f3zef Haller (generalny inspektor Armii Ochotniczej) w wywiadzie:\\nDu\u017co si\u0119 u nas m\u00f3wi\u0142o i m\u00f3wi o tym, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo nie odczuwa wojny, kt\u00f3r\u0105 od p\u00f3\u0142tora roku prowadzimy, \u017ce trzyma si\u0119 z dala od niej, \u017ce ca\u0142y ci\u0119\u017car pozostawia nielicznemu wojsku, o kt\u00f3re ma\u0142o si\u0119 troszczy. Ja bym tego zarzutu nie stawia\u0142 i jestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwu czyni on krzywd\u0119 niezas\u0142u\u017con\u0105. [...] Spo\u0142ecze\u0144stwo odczuje, \u017ce w takich chwilach mo\u017cna nie tylko czeka\u0107 na rozkaz i niejako na pozwolenie bronienia Ojczyzny, lecz mo\u017cna garn\u0105\u0107 si\u0119 do tej obrony ochotniczo. [...] Uwa\u017cam to po prostu za konieczno\u015b\u0107. Wszak p\u0142ynie taka d\u0105\u017cno\u015b\u0107 w tej chwili z ducha narodu, kt\u00f3ry rozumie, i\u017c\u00a0walka toczy si\u0119 o wolno\u015b\u0107 i nawet o byt.\\nWarszawa, 8 lipca 1920\\n[Stanis\u0142aw Stro\u0144ski, Pierwsze lat dziesi\u0119\u0107 (1918\u20131928), Lw\u00f3w 1928]\\n\u00a0\\nZ deklaracji artyst\u00f3w polskich w \u201eRzeczpospolitej\u201d: \\nDzi\u015b, kiedy p\u00f3\u0142torawiekowe d\u0105\u017cenie sta\u0142o si\u0119 woln\u0105 ziemi\u0105 pod naszymi stopami, przed polsk\u0105 sztuk\u0105 i publicystk\u0105 stoi nowe zadanie: duch stworzy\u0142 cia\u0142o; w to cia\u0142o trzeba tchn\u0105\u0107 ducha. Zadanie nieodzowne i olbrzymie, a kt\u00f3re ponadto sta\u0142o si\u0119 pal\u0105cym ogniem z frontu i \u017carem od wn\u0119trza \u2013 zadanie, do kt\u00f3rego nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 niczyjej d\u0142oni, niczyjej my\u015bli, niczyjego serca. [\u2026] Musimy uzgodni\u0107 opini\u0119, u\u015bwiadomi\u0107, natchn\u0105\u0107 obumar\u0142y og\u00f3\u0142, wyst\u0105pi\u0107 do walki z bezduchem, egoizmem, zaborczo\u015bci\u0105 ciemnoty i upiorami niewoli. A jest to obrona ostateczna, walka na \u015bmier\u0107 i \u017cycie. Wr\u00f3g stoi u bram i wr\u00f3g stoi w nas. Wszyscy wi\u0119c dzi\u015b, jako szeregowcy, oddajemy si\u0119 Naczelnemu Wodzowi. Mobilizujemy si\u0142y duchowe, fizyczne i materialne, stajemy do pracy karnej, jednolitej, w jednym zrzeszonym szeregu. Na us\u0142ugi wielkiej, wolnej idei polskiej oddajemy nasz czyn.\\nKomisja mobilizacyjna zwi\u0105zk\u00f3w artystycznych i literackich dla obrony pa\u0144stwa. Popisali: Ludwik Skoczylas, Adam Dobrodzicki, Stanis\u0142aw Ostrowski, Ignacy \u0141opie\u0144ski, Juliusz Osterwa, Edward S\u0142o\u0144ski, Stanis\u0142aw Kazuro\\nWarszawa, 8 lipca 1920\\n[W obronie zagro\u017conej ojczyzny. G\u0142os artyst\u00f3w polskich, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 24\/1920]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg\",\"width\":2362,\"height\":1591},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"3\u20139 lipca 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"3\u20139 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"3\u20139 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-08-07T07:28:00+00:00","og_image":[{"width":2362,"height":1591,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/","name":"3\u20139 lipca 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web-300x202.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web-1024x690.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg","datePublished":"2020-08-07T07:28:00+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","dateModified":"2020-08-05T07:53:38+02:00","startDate":"2020-08-07","endDate":"2020-08-07","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n3\u20139 lipca\n3 lipca J\u00f3zef Pi\u0142sudski, w imieniu Rady Obrony Pa\u0144stwa, og\u0142asza odezw\u0119 mobilizuj\u0105c\u0105 do walki ca\u0142y nar\u00f3d. 4 lipca na ca\u0142ym Froncie Zachodnim \u2013 od granicy z \u0141otw\u0105 a\u017c do b\u0142ot poleskich \u2013 rozpoczyna si\u0119 ofensywa wojsk sowieckich; natarcie na linii Smole\u0144sk\u2013Warszawa\u2013Berlin. Po przej\u015bciu Horynia Armia Konna Budionnego zajmuje twierdz\u0119 R\u00f3wne. 6 lipca premier W\u0142adys\u0142aw Grabski udaje si\u0119 do Spa na konferencj\u0119 przedstawicieli Ententy, by prosi\u0107 o po\u015brednictwo w rokowaniach pokojowych z Moskw\u0105. 7 lipca powstaje Generalny Inspektorat Armii Ochotniczej (przyjmowani s\u0105 wszyscy obywatele spoza s\u0142u\u017cby wojskowej). 8 lipca po sforsowaniu Berezyny wojska Tuchaczewskiego kontynuuj\u0105 natarcie w kierunku na Mi\u0144sk i Wilno. Oddzia\u0142y polskie cofaj\u0105 si\u0119 w panice.\nRosyjska ofensywa lipcowa na Bia\u0142ejrusi.[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\n\u00a0\nZ komunikatu Ministerstwa Spraw Wojskowych:\nPo 16 dniach strajku robotnicy przyst\u0105pili do pracy. [...] Mimo \u017ce w pewnych chwilach tendencja robotnik\u00f3w stawa\u0142a si\u0119 jawnie wywrotow\u0105 (zamierzony strajk generalny), czynnikom rewolucyjnym [...] nie uda\u0142o si\u0119 jednak nic zrobi\u0107 z biernym oporem mas, kt\u00f3re rewolucji nie chc\u0105. Z drugiej strony Stowarzyszenie Samopomocy Spo\u0142ecznej [...] powiedzia\u0142o czynnikom tym, \u017ce w razie jawnie wywrotowych intencji, inteligencja polska, w przeciwie\u0144stwie do rosyjskiej, nie zgodzi si\u0119 by\u0107 biernym czynnikiem wiwisekcji spo\u0142ecznej. W czasie strajku ukaza\u0142a si\u0119 odezwa podpisana: \u201eOrganizacja \u017co\u0142nierska \u2013 Sekcja frontu\u201d, w kt\u00f3rej nieznana organizacja ta ostrzega robotnik\u00f3w, \u017ce dzi\u015b przewr\u00f3t rewolucyjny traktuje jako zdrad\u0119 najwy\u017cszego postulatu \u2013 ca\u0142o\u015bci Ojczyzny.\nWarszawa, 3 lipca 1920\n[Archiwum Akt Nowych, Prezydium Rady Ministr\u00f3w, Rektyfikat 49, t. 4]\n\u00a0\nIzaak Babel (ochotnik w Armii Konnej Budionnego, pisarz) w dzienniku: \nKuchnia w poci\u0105gu, ob\u017carci \u017co\u0142nierze z twarzami nabieg\u0142ymi krwi\u0105, szare dusze, d\u0142awi\u0105cy skwar w kuchni, kasza, po\u0142udnie, pot, grubonogie praczki, apatyczne baby-maszyny. Opisa\u0107 \u017co\u0142nierzy i baby \u2013 nalane, syte, senne. [\u2026] Po obiedzie do \u017bytomierza. Bia\u0142e, nie u\u015bpione, lecz podbite, ucich\u0142e miasto. Szukam \u015blad\u00f3w polskiej kultury. Kobiety dobrze ubrane, bia\u0142e po\u0144czochy. [\u2026]\nPogrom w \u017bytomierzu, dokonany przez Polak\u00f3w, potem, oczywi\u015bcie, przez Kozak\u00f3w. Po zjawieniu si\u0119 naszych czo\u0142owych oddzia\u0142\u00f3w Polacy weszli do miasta na trzy dni, pogrom \u017cydowski, obrzynali brody, jak zwykle, zebrali na rynku 45 \u017byd\u00f3w, zagonili ich do rze\u017ani, tortury, obcinanie j\u0119zyk\u00f3w, wrzaski na ca\u0142y plac. Podpalili sze\u015b\u0107 dom\u00f3w, dom Koniuchowskiego na Katedralnej \u2013 ogl\u0105dam, kto ratowa\u0142, to go z cekaemu, dozorc\u0119, kt\u00f3remu matka zrzuci\u0142a z p\u0142on\u0105cego okna niemowl\u0119 na r\u0119ce \u2013 zad\u017agali, ksi\u0105dz przystawi\u0142 do tylnej \u015bciany drabin\u0119, w ten spos\u00f3b si\u0119 ratowali.\n\u017bytomierz, 3 lipca 1920\n[Izaak Babel, Dziennik 1920, prze\u0142. Gra\u017cyna Jenczelewska, Wroc\u0142aw 1999]\nOdezwa J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego z 3 lipca 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nSier\u017c. W\u0142adys\u0142aw Goliczewski (33 Pu\u0142k Piechoty):\nSuniemy skokami w kierunku bielej\u0105cych okop\u00f3w. Naraz zostaj\u0119 ranny w oba uda. Robi\u0119 ca\u0142y obr\u00f3t na pi\u0119cie i siadam. Dalej ani rusz, braciszku, sko\u0144czyli\u015bmy si\u0119! \u2013 my\u015bl\u0119 sobie. Pluton obejmuje Fabia\u0144ski i skokami pcha si\u0119 dalej. W lewo od nas nowe oddzia\u0142y bolszewickie id\u0105 do przeciwuderzenia. A hen, dalej w lewo, zag\u0142\u0119bieniami terenu jad\u0105 szwadrony Kozak\u00f3w! Sytuacja niegodna zazdro\u015bci. Szyma\u0144ski w tym momencie dostaje \u015bmiertelny strza\u0142 w brzuch i wali si\u0119 z konia. P\u0119dzi Fabia\u0144ski z pomoc\u0105 kochanemu dow\u00f3dcy i tu\u017c przy nim k\u0142adzie si\u0119 ci\u0119\u017cko ranny. Chc\u0105 jeszcze co\u015b wsk\u00f3ra\u0107 Nowak z Olechowskim, lecz ze strzaskanymi goleniami wal\u0105 si\u0119 na rozpalon\u0105 \u017carem s\u0142o\u0144ca ziemi\u0119, kt\u00f3ra zach\u0142annie wsysa ich gor\u0105c\u0105 krew, moc krwi! S\u0142aba tyraliera chwieje si\u0119.\nNad D\u017awin\u0105, 4 lipca 1920\n[Walecznych tysi\u0105c. Pami\u0119tniki sier\u017canta W\u0142adys\u0142awa Goliczewskiego z wojny polsko-bolszewickiej, do druku przyg. Roman Umiastowski, Warszawa 1934]\n\u00a0\nGen. Kazimierz Raszewski (dow\u00f3dca 2 Armii WP):\nNieprzyjaciel, obchodz\u0105c R\u00f3wne od zachodu, ze wszystkich stron zaatakowa\u0142 miasto. [...] Uda\u0142em si\u0119 do gen. [Leona] Berbeckiego w przekonaniu, \u017ce zastan\u0119 go na pozycjach przeze mnie wskazanych, le\u017c\u0105cych na wsch\u00f3d od R\u00f3wnego. Zasta\u0142em go natomiast w \u015brodku miasta w marszowej kolumnie. [...] A wi\u0119c mia\u0142 zamiar, co jest rzecz\u0105 nies\u0142ychan\u0105, bez rozkazu i bez zameldowania si\u0119, odmaszerowa\u0107 z dywizj\u0105, pozostawiaj\u0105c za\u0142og\u0119 R\u00f3wnego, wraz ze mn\u0105, jako dow\u00f3dc\u0105 armii \u2013 na \u0142asce losu. [...] Gdy dywizja dosz\u0142a mniej wi\u0119cej do skrzy\u017cowania drogi wiod\u0105cej do Aleksandrii z torem kolejowym, nadjecha\u0142 poci\u0105g z moim sztabem, na kt\u00f3ry za\u0142adowano jeszcze 22 tanki. Na widok maszeruj\u0105cej 3 Dywizji Piechoty tanki otworzy\u0142y ogie\u0144 w przypuszczeniu, \u017ce s\u0105 to oddzia\u0142y nieprzyjacielskie. Skutki tej pomy\u0142ki by\u0142y fatalne, gdy\u017c zabito 48 ludzi, kt\u00f3rym granaty poobcina\u0142y g\u0142owy. [...] Uciekaj\u0105cy \u017co\u0142nierze strzelali na o\u015blep na wszystkie strony.\n4 lipca 1920\n[Kazimierz Raszewski, Wspomnienia z w\u0142asnych prze\u017cy\u0107 do ko\u0144ca roku 1920, Pozna\u0144 1938]\n\u00a0\nGen. Jan Niesio\u0142owski (szef Sztabu Ministerstwa Spraw Wojskowych) w depeszy do gen. Tadeusza Rozwadowskiego: \nAgitacja w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w portowych w Gda\u0144sku, celem uniemo\u017cliwienia dowozu materia\u0142u wojennego, wzmaga si\u0119. [...] Nale\u017cy niezw\u0142ocznie [...] interweniowa\u0107 u kompetentnych czynnik\u00f3w, by zabezpieczy\u0142y wy\u0142adowanie i przew\u00f3z wszelkich dla nas do Gda\u0144ska nadchodz\u0105cych transport\u00f3w [...]. Prosz\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce pa\u0144stwa sprzymierzone [\u2026] nie mog\u0105 \u2013 szczeg\u00f3lnie w obecnej sytuacji \u2013 pozwoli\u0107, by ta ostatnia furtka by\u0142a zamkni\u0119ta. [...]\nW\u0142a\u015bnie nadchodz\u0105 wiadomo\u015bci o dw\u00f3ch wypadkach ostatnich dni, w kt\u00f3rych robotnicy gda\u0144scy wzi\u0119li czynny udzia\u0142. 2 lipca wstrzymali przez trzy godziny odej\u015bcie poci\u0105gu z V Dywizj\u0105 Syberyjsk\u0105, pomimo \u017ce w\u0142adze gda\u0144skie na wyjazd pozwoli\u0142y. Poci\u0105g odjecha\u0142 po rozbiciu drzwi przez naszych \u017co\u0142nierzy za pozwoleniem policji gda\u0144skiej. 5 lipca na dworcu w Gda\u0144sku nasi \u017co\u0142nierze eskortuj\u0105cy je\u0144c\u00f3w, zaopatrzeni w legalne pozwolenia do przejazdu w\u0142adz gda\u0144skich, zostali pobici, jeden zraniony, a je\u0144cy oswobodzeni. Zar\u00f3wno policja gda\u0144ska, jak i angielskie dow\u00f3dztwo dworca zachowali si\u0119 biernie.\n[S\u0105siedzi wobec wojny 1920 roku. Wyb\u00f3r dokument\u00f3w, Londyn 1990]\nWarszawa, lipiec 1920.Generalny Inspektor Armii Ochotniczej, genera\u0142 J\u00f3zef Haller, w otoczeniu oficer\u00f3w swego sztabu.Fot. Warszawska Agencja Fotograficzna \/ \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d nr 31\/1920\nKanonier Stanis\u0142aw Rembek (10 Pu\u0142k Artylerii Polowej):\nWczoraj by\u0142 straszny dzie\u0144. [...] Wszystko ucieka\u0142o w zupe\u0142nym pomieszaniu. Piechurzy w he\u0142mach r\u00f3\u017cnych kszta\u0142t\u00f3w i barw p\u0119dzili z karabinami maszynowymi oraz z aparatami i centralami telefonicznymi. Mija\u0142y ich w galopie wozy i pow\u00f3zki. Jaki\u015b \u017co\u0142nierz jecha\u0142 na dwuk\u00f3\u0142ce z karabinem maszynowym. Nakryty by\u0142 bia\u0142\u0105 celt\u0105 [plandek\u0105] i trzyma\u0142 kos\u0119 na ramieniu, wi\u0119c wygl\u0105da\u0142 jak \u015bmier\u0107 na rydwanie. Je\u017ad\u017acy wymijali wszystkich, wznosz\u0105c chmury kurzu, kt\u00f3ry zas\u0142ania\u0142 wszystko. Tylko ranni wlekli si\u0119 wolno, poowijani zakrwawionymi banda\u017cami. Niekt\u00f3rych podtrzymywali towarzysze. [...]\nNagle gwizdn\u0105\u0142 nad nami ci\u0119\u017cki pocisk, a\u017c jezdni pok\u0142adli si\u0119 na karkach koni. Ziemia przed dzia\u0142em wznios\u0142a si\u0119 olbrzymim s\u0142upem. Rozp\u0119dzony zaprz\u0119g przewr\u00f3ci\u0142 si\u0119, wpad\u0142szy widocznie w lej od granatu, a ja wylecia\u0142em pod ko\u0142a g\u0142ow\u0105 naprz\u00f3d. Skrzynia z amunicj\u0105, biblioteczka i wszystko, co si\u0119 znajdowa\u0142o na przodkarze, spad\u0142o na mnie. Mia\u0142em tyle przytomno\u015bci, \u017ce chwyci\u0142em si\u0119 postronk\u00f3w, za kt\u00f3re konie dyszlowe ci\u0105gn\u0119\u0142y mnie przed ko\u0142ami, ale wtedy jeden z nich przera\u017cony zacz\u0105\u0142 mnie bi\u0107 kopytami i w ko\u0144cu zwali\u0142 si\u0119 na mnie. Widzia\u0142em jeszcze, jak inny granat obali\u0142 z ko\u0144mi dow\u00f3dc\u0119 baterii i tr\u0119bacza Paszkowskiego, kt\u00f3rzy gonili dzia\u0142o przez pole. [...] Ch\u0142opi wychodzili z cha\u0142up i przygl\u0105dali si\u0119 naszemu odwrotowi. Jeden \u017co\u0142nierz rozw\u015bcieczony zastrzeli\u0142 jakiego\u015b.\n5 lipca 1920\n[Stanis\u0142aw Rembek, Dzienniki. Rok 1920 i okolice, Warszawa 1997]\n\u00a0\nGen. Maxime Weygand (sekretarz Rady Wojskowej Francji) w li\u015bcie do \u017cony:\nLos Polski nie wygl\u0105da zach\u0119caj\u0105co i pewne niepokoje wydaj\u0105 si\u0119 uzasadnione. Polacy nie chc\u0105 nikogo s\u0142ucha\u0107, post\u0119puj\u0105 wed\u0142ug w\u0142asnego widzimisi\u0119, podsycaj\u0105 nienawi\u015b\u0107 wok\u00f3\u0142 siebie. Czy w tych warunkach uda si\u0119 ich nielicznym przyjacio\u0142om o\u015bwieci\u0107 i pokierowa\u0107 tymi \u015blepymi pegazami, kt\u00f3re nie znosz\u0105 \u017cadnego w\u0119dzid\u0142a? Oto\u00a0pytanie, kt\u00f3re stawiam sobie codziennie, bez znalezienia na nie odpowiedzi.\nSpa (Belgia), 7 lipca 1920\n[Jacques Weygand, Weygand. M\u00f3j ojciec, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]\n\u00a0\nZ listu pasterskiego biskup\u00f3w polskich do narodu: \nB\u0105d\u017acie w s\u0142u\u017cbie Ojczyzny ofiarni, bo tylko wielk\u0105 ofiar\u0105 okupicie nadal jej wolno\u015b\u0107 i si\u0142\u0119. Pomnijcie, \u017ce czego poniechacie da\u0107 z Waszych powinno\u015bci Ojczy\u017anie, to odbieracie sobie samym i przysz\u0142ym pokoleniom. W czym j\u0105 pokrzywdzicie przez Wasze samolubstwo, w tym ukrzywdzicie i siebie samych. Nie sk\u0105pi wi\u0119c, nie licz\u0105cy si\u0119 z ka\u017cdym wysi\u0142kiem, nie szemrz\u0105cy na krzy\u017ce i znoje, ale hojnymi b\u0105d\u017acie w dawaniu. Dawajcie jej Wasze mienie, gdy Was dzi\u015b Ojczyzna wzywa do Po\u017cyczki Odrodzenia. Dawajcie jej ofiar\u0119 z Waszego \u017cycia, gdy zagro\u017cona o ni\u0105 wo\u0142a. Nie m\u00f3wimy ju\u017c nawet o tym, by\u015bcie wszyscy ochotnie stawali do poboru, [\u2026] bo znamy Was i wiemy, \u017ce si\u0119 w powinno\u015bci Waszej jak jeden m\u0105\u017c stawicie. Ale wzywamy Was, by\u015bcie te\u017c dali zast\u0119py ochotnicze [\u2026]. Przez jej szeregi [armii ochotniczej] dajemy wojsku naszemu niezb\u0119dne rezerwy, [\u2026] o\u017cywiamy nowym duchem zw\u0105tla\u0142e si\u0142y armii.\nWarszawa, 7 lipca 1920\n[List pasterski biskup\u00f3w polskich do narodu, \u201eWiadomo\u015bci Archidiecezjalne Warszawskie\u201d nr 6-8\/1920]\nPlakat z 1920 roku autorstwa Stanis\u0142awa Sawiczewskiego.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nGen. J\u00f3zef Haller (generalny inspektor Armii Ochotniczej) w wywiadzie:\nDu\u017co si\u0119 u nas m\u00f3wi\u0142o i m\u00f3wi o tym, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo nie odczuwa wojny, kt\u00f3r\u0105 od p\u00f3\u0142tora roku prowadzimy, \u017ce trzyma si\u0119 z dala od niej, \u017ce ca\u0142y ci\u0119\u017car pozostawia nielicznemu wojsku, o kt\u00f3re ma\u0142o si\u0119 troszczy. Ja bym tego zarzutu nie stawia\u0142 i jestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwu czyni on krzywd\u0119 niezas\u0142u\u017con\u0105. [...] Spo\u0142ecze\u0144stwo odczuje, \u017ce w takich chwilach mo\u017cna nie tylko czeka\u0107 na rozkaz i niejako na pozwolenie bronienia Ojczyzny, lecz mo\u017cna garn\u0105\u0107 si\u0119 do tej obrony ochotniczo. [...] Uwa\u017cam to po prostu za konieczno\u015b\u0107. Wszak p\u0142ynie taka d\u0105\u017cno\u015b\u0107 w tej chwili z ducha narodu, kt\u00f3ry rozumie, i\u017c\u00a0walka toczy si\u0119 o wolno\u015b\u0107 i nawet o byt.\nWarszawa, 8 lipca 1920\n[Stanis\u0142aw Stro\u0144ski, Pierwsze lat dziesi\u0119\u0107 (1918\u20131928), Lw\u00f3w 1928]\n\u00a0\nZ deklaracji artyst\u00f3w polskich w \u201eRzeczpospolitej\u201d: \nDzi\u015b, kiedy p\u00f3\u0142torawiekowe d\u0105\u017cenie sta\u0142o si\u0119 woln\u0105 ziemi\u0105 pod naszymi stopami, przed polsk\u0105 sztuk\u0105 i publicystk\u0105 stoi nowe zadanie: duch stworzy\u0142 cia\u0142o; w to cia\u0142o trzeba tchn\u0105\u0107 ducha. Zadanie nieodzowne i olbrzymie, a kt\u00f3re ponadto sta\u0142o si\u0119 pal\u0105cym ogniem z frontu i \u017carem od wn\u0119trza \u2013 zadanie, do kt\u00f3rego nie mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 niczyjej d\u0142oni, niczyjej my\u015bli, niczyjego serca. [\u2026] Musimy uzgodni\u0107 opini\u0119, u\u015bwiadomi\u0107, natchn\u0105\u0107 obumar\u0142y og\u00f3\u0142, wyst\u0105pi\u0107 do walki z bezduchem, egoizmem, zaborczo\u015bci\u0105 ciemnoty i upiorami niewoli. A jest to obrona ostateczna, walka na \u015bmier\u0107 i \u017cycie. Wr\u00f3g stoi u bram i wr\u00f3g stoi w nas. Wszyscy wi\u0119c dzi\u015b, jako szeregowcy, oddajemy si\u0119 Naczelnemu Wodzowi. Mobilizujemy si\u0142y duchowe, fizyczne i materialne, stajemy do pracy karnej, jednolitej, w jednym zrzeszonym szeregu. Na us\u0142ugi wielkiej, wolnej idei polskiej oddajemy nasz czyn.\nKomisja mobilizacyjna zwi\u0105zk\u00f3w artystycznych i literackich dla obrony pa\u0144stwa. Popisali: Ludwik Skoczylas, Adam Dobrodzicki, Stanis\u0142aw Ostrowski, Ignacy \u0141opie\u0144ski, Juliusz Osterwa, Edward S\u0142o\u0144ski, Stanis\u0142aw Kazuro\nWarszawa, 8 lipca 1920\n[W obronie zagro\u017conej ojczyzny. G\u0142os artyst\u00f3w polskich, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 24\/1920]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0021_web.jpg","width":2362,"height":1591},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/07\/3-9-lipca-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"3\u20139 lipca 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2961","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2961"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2961\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2962,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2961\/revisions\/2962"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2961"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}