{"id":2985,"date":"2020-08-14T13:00:55","date_gmt":"2020-08-14T11:00:55","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=2985"},"modified":"2020-08-14T13:32:33","modified_gmt":"2020-08-14T11:32:33","slug":"10-16-lipca-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/","title":{"rendered":"10\u201316 lipca 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

10\u201316 lipca<\/strong><\/p>\n

10 lipca w belgijskim Spa odbywaj\u0105 si\u0119 rozmowy premiera RP W\u0142adys\u0142awa Grabskiego z przedstawicielami Ententy. Nieprzychylny Polsce, premier Wielkiej Brytanii Lloyd George dyktuje: polskie wojska maj\u0105 si\u0119 wycofa\u0107 na lini\u0119 wyznaczon\u0105 8 grudnia 1919 przez Rad\u0119 Najwy\u017csz\u0105 Ententy jako przysz\u0142\u0105 granic\u0119 wschodni\u0105 Polski. 11 lipca odbywa si\u0119 plebiscyt na Mazurach, Warmii i Powi\u015blu; w granicach Niemiec pozostaj\u0105 niemal ca\u0142e Prusy Wschodnie \u2013 Polska otrzymuje osiem wsi. 12 lipca Litwa podpisuje traktat pokojowy z bolszewikami. 14 lipca Armia Czerwona zajmuje Wilno. 15 lipca Sejm RP uchwala ustaw\u0119 o wykonaniu reformy rolnej. Rz\u0105d chce w ten spos\u00f3b pozyska\u0107 przychylno\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w i zach\u0119ci\u0107 ich do walki na froncie.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bitwa pod Wilnem i na linji starych okop\u00f3w niemieckich.
[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Z deklaracji delegacji polskiej i czechos\u0142owackiej w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego:<\/strong><\/p>\n

Od osiemnastu miesi\u0119cy trwa na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim zaci\u0119ta walka mi\u0119dzy naszymi narodami. Jakkolwiek prawd\u0105 jest, \u017ce walka z obu stron dyktowana jest obustronnymi uczuciami patriotycznymi, to cz\u0119stokro\u0107 prowadzona by\u0142a ubolewania godnymi \u015brodkami, dopuszczaniem si\u0119 gwa\u0142t\u00f3w, rzucano oskar\u017cenia, nie szcz\u0119dzono pogr\u00f3\u017cek. \u017ba\u0142ujemy g\u0142\u0119boko wszelkich pope\u0142nionych nadu\u017cy\u0107 i w imieniu naszych rz\u0105d\u00f3w zobowi\u0105zujemy si\u0119 przedsi\u0119wzi\u0105\u0107 niezw\u0142ocznie konieczne \u015brodki, aby ten stan rzeczy szybko usta\u0142 i aby mog\u0142y zosta\u0107 przywr\u00f3cone pokojowe i przyjazne stosunki normalne na terenie plebiscytowym, aby wszyscy ci, kt\u00f3rzy cierpieli albo dotkni\u0119ci zostali przez post\u0119powanie niew\u0142a\u015bciwe w czasie kampanii plebiscytowej, mogli zosta\u0107 odpowiednio odszkodowani na mocy umowy mi\u0119dzy obu rz\u0105dami. Oba rz\u0105dy odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do ludno\u015bci teren\u00f3w spornych, wzywaj\u0105c j\u0105 do spokoju i do \u017cyczliwego traktowania si\u0119.<\/p>\n

Spa (Belgia), 10 lipca 1920<\/p>\n

Kwestja cieszy\u0144ska. Zbi\u00f3r dokument\u00f3w z okresu walki o \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski 1918\u20131920<\/em>, oprac. W\u0142odzimierz D\u0105browski, Katowice 1923.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

W\u0142adys\u0142aw Grabski (premier RP):<\/strong><\/p>\n

W Spa zosta\u0142 podpisany przeze mnie uk\u0142ad, okre\u015blaj\u0105cy spos\u00f3b definitywnego za\u0142atwienia naszej granicy czeskiej. […] Co do \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego, zgodzi\u0142em si\u0119, by lini\u0119 demarkacyjn\u0105 okre\u015blili alianci bez naszego udzia\u0142u. Zgodzi\u0142em si\u0119 na ich arbitra\u017c, nie maj\u0105c \u017cadnych gwarancji, czy on wypadnie na nasz\u0105 korzy\u015b\u0107. […] By\u0142o to absolutn\u0105 w\u00f3wczas dla nas konieczno\u015bci\u0105. […]<\/p>\n

Wyje\u017cd\u017caj\u0105c do Spa, nie by\u0142em wcale przygotowany na to, \u017ce wypadnie mi przyj\u0105\u0107 decyzj\u0119 w sprawie \u015al\u0105ska. Zasadniczo zawsze by\u0142em tego zdania, \u017ce najw\u0142a\u015bciwszy na \u015al\u0105sku by\u0142by plebiscyt, jako \u017ce s\u0105dzi\u0142em, \u017ce wyra\u017ana wi\u0119kszo\u015b\u0107 polska jest elementem dominuj\u0105cym liczbowo na znacznym terytorium w\u0119glowym, o kt\u00f3re g\u0142\u00f3wnie chodzi\u0142o. W delegacji polskiej jednak zasta\u0142em pogl\u0105d zupe\u0142nie inny. W sprawie \u015bl\u0105skiej delegacj\u0119 stanowili: [J\u00f3zef] Wielowiejski, [Erazm] Piltz i [J\u00f3zef] Kiedro\u0144. Wszyscy oni wobec mnie twierdzili, \u017ce plebiscyt wobec stanu rzeczy w Polsce [z powodu wojny] jest na razie nie do pomy\u015blenia, \u017ce m\u00f3g\u0142by da\u0107 z\u0142e wyniki, a \u017ce arbitra\u017cu obawia\u0107 si\u0119 nie nale\u017cy. […] Wielowiejski informowany przez Francj\u0119 […] zapewnia\u0142, \u017ce nam nic zbyt z\u0142ego z arbitra\u017cu aliant\u00f3w, dzi\u0119ki stanowisku Francji jakoby przychylnemu Polsce, nie grozi.<\/p>\n

Spa, 10 lipca 1920<\/p>\n

[W\u0142adys\u0142aw Grabski, Wspomnienia ze Spa<\/em>, Londyn 1973]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Spa (Belgia), 11 lipca 1920.
Delegacja polska na konferencj\u0119 pa\u0144stw Ententy: Roman Dmowski, hrabia Maurycy Zamoyski, W\u0142adys\u0142aw Grabski.
Fot. z albumu \u201ePolska w pier\u015bcieniu pr\u00f3b i ognia: rok 1918\u20131926\u201d, Warszawa 1933<\/p>\n

Gen. Tadeusz Rozwadowski (cz\u0142onek polskiej delegacji w Spa):<\/strong><\/p>\n

Czu\u0142em dobrze, \u017ce tylko na siebie samych liczy\u0107 mo\u017cemy, a umacnia\u0142a mnie w tym przekonaniu jeszcze przestroga angielskiego marsza\u0142ka [Henry\u2019ego] Wilsona, \u00f3wczesnego szefa Sztabu Wielkobrytyjskiego, kt\u00f3ry podczas konferencji w Spa wypowiedzia\u0142 do mnie na po\u017cegnanie te stanowcze s\u0142owa: \u201eNie liczcie tylko na jak\u0105kolwiek interwencj\u0119 dyplomatyczn\u0105 lub inn\u0105. Sowiety postanowi\u0142y zag\u0142ad\u0119 Polski i jestem dok\u0142adnie poinformowany, \u017ce bezwzgl\u0119dnie, wszelkimi si\u0142ami do tego d\u0105\u017c\u0105 i przez nikogo powstrzyma\u0107 si\u0119 nie dadz\u0105. My wszyscy pom\u00f3c Wam realnie po wojnie \u015bwiatowej nie mo\u017cemy, a gdyby\u015bmy nawet mieli odpowiednie si\u0142y do dyspozycji, to i tak na czas przerzuci\u0107 ich do Polski nie zdo\u0142aliby\u015bmy. Wi\u0119c przysz\u0142o\u015b\u0107 Wasza ca\u0142a w Waszym w\u0142asnym tylko r\u0119ku, a je\u015bli sami zwyci\u0119\u017cy\u0107 nie potraficie, to zginiecie niechybnie\u201d.<\/p>\n

[Gen. Tadeusz Rozwadowski o przeciwuderzeniu znad Wieprza<\/em>, \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d nr 4, 1992]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

J\u00f3zef Pi\u0142sudski:<\/strong><\/p>\n

Ten nieustanny robaczkowy ruch wi\u0119kszej ilo\u015bci nieprzyjaciela, przerywany od czasu do czasu jak gdyby skokami, ruch, trwaj\u0105cy tygodnie, sprawia wra\u017cenie czego\u015b nieodpartego, nasuwaj\u0105cego si\u0119, jak jaka\u015b ci\u0119\u017cka potworna chmura, dla kt\u00f3rej przegrody si\u0119 nie znajdzie. Jest w tym co\u015b beznadziejnego, \u0142ami\u0105cego wewn\u0119trzne warto\u015bci cz\u0142owieka i t\u0142umu. […]<\/p>\n

Pod wra\u017ceniem tej nasuwaj\u0105cej si\u0119 chmury gradowej \u0142ama\u0142o si\u0119 pa\u0144stwo, chwia\u0142y si\u0119 charaktery, mi\u0119k\u0142y serca \u017co\u0142nierzy. Wsz\u0119dzie doko\u0142a wp\u0142yw tego marszu widzia\u0142em. I gdy ju\u017c poprzednio wspomnia\u0142em o takim samym wp\u0142ywie jazdy Budionnego, to teraz marsz nieustanny p. Tuchaczewskiego przewy\u017cszy\u0142 znacznie swym znaczeniem i wp\u0142ywem poprzednie wypadki. Dla naszej polskiej strony pod wp\u0142ywem wydarze\u0144 wytwarza\u0142 si\u0119 coraz wyra\u017aniej i coraz ja\u015bniej poza frontem zewn\u0119trznym front wewn\u0119trzny, kt\u00f3ry sw\u0105 si\u0142\u0105 we wszystkich historiach wojen by\u0142 zwiastunem kl\u0119ski i najwi\u0119kszym czynnikiem przegranej nie bitew, lecz wojen. […] Pa\u0144stwo trzeszcza\u0142o, wysi\u0142ki wojsk rozdrabnia\u0142y si\u0119 w odruchach, a praca dowodzenia z dniem ka\u017cdym by\u0142a trudniejsza i ci\u0119\u017csza moralnie.<\/p>\n

[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Rok 1920 \/ Michai\u0142 Tuchaczewski, Poch\u00f3d za Wis\u0142\u0119<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 1989]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Por. Stefan Brzeszczy\u0144ski (3 bateria artylerii, 1 Litewsko-Bia\u0142oruska Dywizja WP):<\/strong><\/p>\n

Nie mieli\u015bmy \u017cadnego kontaktu z dow\u00f3dztwem dyonu. Nie mieli\u015bmy map, bo moja \u201eszkolna\u201d sko\u0144czy\u0142a si\u0119 gdzie\u015b ko\u0142o Do\u0142hinowa. Ca\u0142e szcz\u0119cie, \u017ce major mia\u0142 jeszcze kawa\u0142ek mapy 1:500.000 [\u2026]. \u017byli\u015bmy w du\u017cej mierze \u201ez kraju\u201d, a kraj by\u0142 biedny i w dodatku na przedn\u00f3wku. A mimo to\u2026 z jakim otwartym sercem, z jak\u0105 \u017cyczliwo\u015bci\u0105 i uczynno\u015bci\u0105 odnosi\u0142 si\u0119 do nas ten biedny, prosty bia\u0142oruski nar\u00f3d. Ile razy si\u0119 zdarzy\u0142o, \u017ce bateria musia\u0142a si\u0119 zatrzyma\u0107 we wsi, by na przyk\u0142ad napoi\u0107 konie, ca\u0142a wie\u015b si\u0119 zbiega\u0142a: m\u0119\u017cczy\u017ani, kobiety, dzieci. I ka\u017cdy co\u015b ni\u00f3s\u0142: gospodarze \u2013 jedni wi\u0105zki siana, inni \u2013 miark\u0119 czy szkopek owsa dla koni; kobiety \u2013 te z garnkiem mleka zsiad\u0142ego czy s\u0142odkiego, inne z kawa\u0142kiem chleba czy z paroma jajkami w gar\u015bci; dzieci \u2013 garnuszki czy przygar\u015bcie wisien\u2026 I, pop\u0142akuj\u0105c, upewniali si\u0119: \u201eAle wy wr\u00f3cicie, kochanie\u0144ki? Nie zostawicie nas tak na zawsze tym bezbo\u017cnikom?\u201d. A my zapewniali\u015bmy ich z g\u0142\u0119bokim przekonaniem: \u201eWr\u00f3cimy, wr\u00f3cimy\u2026 Zanim \u017cniwa sko\u0144czycie ju\u017c tu b\u0119dziemy\u201d. My wierzyli\u015bmy w to szczerze, a oni wierzyli nam. [\u2026] Nam ponadto by\u0142o wstyd, \u017ce ich zostawiamy na pastw\u0119 losu. Unikali\u015bmy wi\u0119c wsi, a przynajmniej przechodzili\u015bmy przez nie bez zatrzymywania. A przecie\u017c nie uciekali\u015bmy przed wrogiem, walcz\u0105c, cofali\u015bmy si\u0119 na rozkaz.<\/p>\n

Okolice Wo\u0142o\u017cyna<\/p>\n

[Stefan Brzeszczy\u0144ski, Dzika Dywizja. Wspomnienia z lat 1918\u20131922, <\/em>Pozna\u0144 1996]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Radom, 14 lipca 1920.
Ulotka z apelem do mieszka\u0144c\u00f3w.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Maria D\u0105browska (pisarka) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Rosja zebra\u0142a przeciw nam wszystkie si\u0142y. Front nasz zacz\u0105\u0142 si\u0119 ugina\u0107 i \u0142ama\u0107. Cofn\u0119li\u015bmy si\u0119 ju\u017c o 300 prawie wiorst, kto wie, czy dzi\u015b Wilno ju\u017c nie zaj\u0119te. Cofamy si\u0119, broni\u0105c zaciekle. Nadto nar\u00f3d pod wp\u0142ywem kl\u0119ski obudzi\u0142 si\u0119 nareszcie. Odezwa Rady Obrony Pa\u0144stwa (m.in. mnie kazano pisa\u0107 projekt) i Pi\u0142sudskiego postawi\u0142y wszystkich na nogi i pod bro\u0144. Tworzy si\u0119 armia ochotnicza. Oddali\u015bmy si\u0119 wszyscy do rozporz\u0105dzenia w\u0142adz wojskowych. Ulice Warszawy rozbrzmiewaj\u0105 marszem ochotnik\u00f3w, g\u0142osem tr\u0105bek, ka\u017cdego przechodnia ulicy obowi\u0105zuj\u0105 teraz trzy znaki: bia\u0142ego krzy\u017ca, czerwonego krzy\u017ca i po\u017cyczki pa\u0144stwowej. Pod naszymi oknami szko\u0142a Rontalera zosta\u0142a zaj\u0119ta przez wojsko. Mamy wieczorem i o \u015bwicie capstrzyki, malutkie \u017cycie obozowe prawie w domu. […]<\/p>\n

W dalszym ci\u0105gu \u017cyjemy pod znakiem wojny. Bolszewicy odrzucili z szyderstwem angielskie propozycje rozejmu z Polsk\u0105. Endecja, ju\u017c na kl\u0119czkach oddaj\u0105ca Polsk\u0119 Anglii, ponios\u0142a zn\u00f3w sromotn\u0105 kl\u0119sk\u0119. Na ich knowania wewn\u0119trzne wystarczy\u0142o w istocie jednego krzykni\u0119cia Pi\u0142sudskiego, \u017ceby zrejterowali. S\u0142usznie pisa\u0142 Thugutt, \u017ce na nich do\u015b\u0107 krzykn\u0105\u0107 g\u0142o\u015bno.<\/p>\n

Warszawa, 14 lipca 1920<\/p>\n

[Maria D\u0105browska, Dzienniki<\/em>, t. 1, 1914\u20131932<\/em>, Warszawa 1988]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kpt. Wac\u0142aw J\u0119drzejewicz (szef wywiadu 1 Armii, z\u0142apany przez bolszewik\u00f3w pod Wilnem):<\/strong><\/p>\n

Gaj Chan [B\u017cyszkin] by\u0142 m\u0142odym cz\u0142owiekiem, lat oko\u0142o trzydziestu pi\u0119ciu, przystojny, z typowo wschodni\u0105 pi\u0119kn\u0105 twarz\u0105, czarnymi, bystrymi oczami i kr\u00f3tko przystrzy\u017conymi w\u0105sami. W milczeniu przegl\u0105da\u0142 moje papiery i, trzymaj\u0105c w r\u0119ku rozkaz operacyjny 1 Armii, zapyta\u0142: \u201eSka\u017citie, gdie stoit sztab pierwoj armii?\u201d<\/em> [Gdzie stacjonuje sztab 1 Armii?]. […] Twardo odpowiedzia\u0142em, \u017ce jestem, jak on, oficerem, i \u017ce on wie, i\u017c nie mog\u0119 mu odpowiada\u0107 na pytania charakteru operacyjnego. Zaleg\u0142a d\u0142uga cisza, w czasie kt\u00f3rej decydowa\u0142y si\u0119 moje losy. […] Gaj Chan nic nie odpowiada\u0142, tylko b\u0119bni\u0142 palcami po stole. Jego oficerowie wpatrywali si\u0119 w niego […].<\/p>\n

Po d\u0142u\u017cszej chwili, kt\u00f3ra wydawa\u0142a si\u0119 wiekami, Gaj Chan powiedzia\u0142 [po rosyjsku], a s\u0142owa te dobrze zapami\u0119ta\u0142em: \u201eDobrze, jest pan uczciwym oficerem, skoro nie chce pan odpowiada\u0107, nie b\u0119d\u0119 pyta\u0107. Porozmawiajmy o polityce\u201d. Odetchn\u0105\u0142em i pomy\u015bla\u0142em: \u017cyj\u0119. […]<\/p>\n

Gaj Chan pyta\u0142 mnie, czy ja rzeczywi\u015bcie nie rozumiem, co\u00a0si\u0119 dzieje. Przecie\u017c to jest zag\u0142ada polskiej armii i jej kl\u0119ska. Jego kozacy tak rw\u0105 naprz\u00f3d, \u017ce konie padaj\u0105. To jest koniec Polski, tu powstanie nowa w\u0142adza komunistyczna, tu si\u0119 wszystko zmieni. Jego korpus idzie na Grodno i dalej niepowstrzymanym marszem.<\/p>\n

Wilno, 15 lipca 1920<\/p>\n

[Wac\u0142aw J\u0119drzejewicz, Wspomnienia<\/em>, Wroc\u0142aw 1993]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ks. Kazimierz Nowina-Konopka (jezuita, kapelan wojskowy):<\/strong><\/p>\n

Idzie masa bolszewik\u00f3w. Jak rzeka p\u0142yn\u0105 dzie\u0144 i noc, bez przerwy. W O\u0142yce zestrzelili bolszewicy aeroplan z oficerem ameryka\u0144skim i drugim, ale Polakiem \u2013 opowiada\u0142 \u017byd przyby\u0142y z O\u0142yki. M\u00f3wi\u0142 te\u017c, \u017ce mi\u0119dzy O\u0142yk\u0105 a stacj\u0105 tyle trup\u00f3w, \u017ce przejecha\u0107 trudno. Od gor\u0105ca trupy si\u0119 rozk\u0142adaj\u0105 i okropnie \u015bmierdzi. Mo\u017ce ich tam i tyle nie ma na drodze, ale w fantazji \u017byda. Hm! Wi\u0119c by\u0142a wielka bitwa? Ale tutaj nie mo\u017cna by\u0142o pozna\u0107 [\u2026]. Nie s\u0142ysza\u0142em strza\u0142\u00f3w. Zreszt\u0105, jak ci bolszewicy mog\u0105 tu stacza\u0107 tak wielkie bitwy? Jak oni mog\u0105 walczy\u0107? Obdarci, bez but\u00f3w, bez karabin\u00f3w w wielkiej cz\u0119\u015bci? S\u0142owem \u2013 banda! Sami ch\u0142opi m\u00f3wi\u0105, \u017ce a\u017c wstyd, i\u017c przed tak\u0105 band\u0105 uciekaj\u0105 Polacy. Ale to kara boska za ich zbytki \u2013 m\u00f3wi\u0105 \u2013 bo bez Boga walczyli te Polaczki.<\/p>\n

Okolice \u0141ucka, 15 lipca 1920<\/p>\n

[Kazimierz Nowina-Konopka SJ, Wspomnienia wojenne 1915\u20131920, <\/em>Krak\u00f3w 2011]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Lipiec 1920.
Tabory 1 Armii Konnej w marszu.
Fot. Rosyjskie Pa\u0144stwowe Archiwum Filmowe i Fotograficzne w Moskwie<\/p>\n

Z informacji w \u201eGazecie Olszty\u0144skiej\u201d:<\/strong><\/p>\n

Chwila decyduj\u0105ca min\u0119\u0142a. Pomimo gwa\u0142t\u00f3w, rozwoju i nies\u0142ychanego terroru, jaki na Warmii i Mazurach panowa\u0142 przez ca\u0142y czas, stan\u0105\u0107 musieli\u015bmy do g\u0142osowania. Jeste\u015bmy pewni, \u017ce ka\u017cdy z Warmiak\u00f3w i Mazur\u00f3w, czuj\u0105cych po polsku, pospieszy\u0142 w tym dniu spe\u0142ni\u0107 sw\u00f3j obowi\u0105zek wobec Ojczyzny. [\u2026] G\u0142osy, kt\u00f3re pad\u0142y do urny wyborczej na rzecz Polski, cho\u0107by nie w tej liczbie, jaka by\u0107 powinna przy sprawiedliwym przeprowadzeniu plebiscytu, maj\u0105 nadzwyczaj wa\u017cne znaczenie. Wskazuj\u0105 one, \u017ce duch polski na Warmii i Mazurach budzi si\u0119 coraz wi\u0119cej do nowego \u017cycia i obejmuje coraz to wi\u0119ksze warstwy zgermanizowanego ludu. Ziarna zosta\u0142y rzucone i wyda\u0107 musz\u0105 plony w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci. Nikt z nas nie cieszy\u0142 si\u0119 z\u0142udzeniem, a\u017ceby Warmia i Mazury przej\u015b\u0107 mog\u0142y w ca\u0142o\u015bci na \u0142ono Polski, za pomoc\u0105 plebiscytu. Lud polski na Warmii i Mazurach nie otrzyma\u0142 wcale tych praw, kt\u00f3re zagwarantowane s\u0105 traktatem wersalskim. [\u2026]<\/p>\n

Mamy jednak niez\u0142omn\u0105 nadziej\u0119, \u017ce Polska i ka\u017cdy inny nar\u00f3d Europy nie uzna plebiscytu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w podobnych warunkach. [\u2026] Warmia, jako historycznie i etnograficznie polska ziemia, powinna znale\u017a\u0107 miejsce jedynie przy swej Macierzy, przy wolnej, bogatej i zjednoczonej Polsce.<\/p>\n

Olsztyn, 15 lipca 1920<\/p>\n

[O polsk\u0105 Warmi\u0119 i Mazury, <\/em>\u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d nr 85\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Izaak Babel (ochotnik w 1 Armii Konnej, pisarz):<\/strong><\/p>\n

J\u0119k bije od wsi, wymieniaj\u0105 konie, daj\u0105 w zamian chabety, zajmuj\u0105 ziarno, rekwiruj\u0105 byd\u0142o, skargi do naczelnika sztabu. Czerkaszyn aresztowany, wysiek\u0142 knutem ch\u0142opa. […] Gniewny, szczup\u0142y Soko\u0142ow powiada mi \u2013 wszystko obracamy w perzyn\u0119, nienawidz\u0119 wojny. Czemu wi\u0119c oni wszyscy \u2013 \u017bo\u0142narkiewicz, Soko\u0142ow, s\u0105 tu na tej wojnie? Wszystko to bezwiedne, si\u0142\u0105 bezw\u0142adu, bez namys\u0142u. Dobry\u00a0system. […]<\/p>\n

Znale\u017ali\u015bmy odezw\u0119 Pi\u0142sudskiego, rycerze Rzeczy Pospolitej… Wzruszaj\u0105ca odezwa. Bielej\u0105 ko\u015bci na mogi\u0142ach pi\u0119ciu pokole\u0144 obro\u0144c\u00f3w, nasze idea\u0142y, nasza Polska, nasz jasny dom, nasza ojczyzna patrzy na was i dr\u017cy, nasza m\u0142oda wolno\u015b\u0107, jeszcze jeden wysi\u0142ek, pami\u0119tamy o was, wszystko dla was, \u017co\u0142nierze Rzeczy Pospolitej. Wzruszaj\u0105ce, smutne, nie ma \u017celaznych, bolszewickich argument\u00f3w \u2013 \u017cadnych obiecanek i te s\u0142owa: porz\u0105dek, idea\u0142y, wolne \u017cycie. G\u00f3r\u0105 nasi!<\/p>\n

16 lipca 1920<\/p>\n

[Izaak Babel, Dziennik 1920<\/em>, prze\u0142. Jerzy Pomianowski, Warszawa 1998]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":2983,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-2985","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n10\u201316 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"10\u201316 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-08-14T11:00:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-08-14T11:32:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1181\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"787\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/\",\"name\":\"10\u201316 lipca 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328-300x200.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328-1024x682.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg\",\"datePublished\":\"2020-08-14T11:00:55+02:00\",\"dateModified\":\"2020-08-14T11:32:33+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-08-14\",\"endDate\":\"2020-08-14\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n10\u201316 lipca\\n10 lipca w belgijskim Spa odbywaj\u0105 si\u0119 rozmowy premiera RP W\u0142adys\u0142awa Grabskiego z przedstawicielami Ententy. Nieprzychylny Polsce, premier Wielkiej Brytanii Lloyd George dyktuje: polskie wojska maj\u0105 si\u0119 wycofa\u0107 na lini\u0119 wyznaczon\u0105 8 grudnia 1919 przez Rad\u0119 Najwy\u017csz\u0105 Ententy jako przysz\u0142\u0105 granic\u0119 wschodni\u0105 Polski. 11 lipca odbywa si\u0119 plebiscyt na Mazurach, Warmii i Powi\u015blu; w granicach Niemiec pozostaj\u0105 niemal ca\u0142e Prusy Wschodnie \u2013 Polska otrzymuje osiem wsi. 12 lipca Litwa podpisuje traktat pokojowy z bolszewikami. 14 lipca Armia Czerwona zajmuje Wilno. 15 lipca Sejm RP uchwala ustaw\u0119 o wykonaniu reformy rolnej. Rz\u0105d chce w ten spos\u00f3b pozyska\u0107 przychylno\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w i zach\u0119ci\u0107 ich do walki na froncie.\\nBitwa pod Wilnem i na linji starych okop\u00f3w niemieckich.[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\n\u2042\\nZ deklaracji delegacji polskiej i czechos\u0142owackiej w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego:\\nOd osiemnastu miesi\u0119cy trwa na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim zaci\u0119ta walka mi\u0119dzy naszymi narodami. Jakkolwiek prawd\u0105 jest, \u017ce walka z obu stron dyktowana jest obustronnymi uczuciami patriotycznymi, to cz\u0119stokro\u0107 prowadzona by\u0142a ubolewania godnymi \u015brodkami, dopuszczaniem si\u0119 gwa\u0142t\u00f3w, rzucano oskar\u017cenia, nie szcz\u0119dzono pogr\u00f3\u017cek. \u017ba\u0142ujemy g\u0142\u0119boko wszelkich pope\u0142nionych nadu\u017cy\u0107 i w imieniu naszych rz\u0105d\u00f3w zobowi\u0105zujemy si\u0119 przedsi\u0119wzi\u0105\u0107 niezw\u0142ocznie konieczne \u015brodki, aby ten stan rzeczy szybko usta\u0142 i aby mog\u0142y zosta\u0107 przywr\u00f3cone pokojowe i przyjazne stosunki normalne na terenie plebiscytowym, aby wszyscy ci, kt\u00f3rzy cierpieli albo dotkni\u0119ci zostali przez post\u0119powanie niew\u0142a\u015bciwe w czasie kampanii plebiscytowej, mogli zosta\u0107 odpowiednio odszkodowani na mocy umowy mi\u0119dzy obu rz\u0105dami. Oba rz\u0105dy odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do ludno\u015bci teren\u00f3w spornych, wzywaj\u0105c j\u0105 do spokoju i do \u017cyczliwego traktowania si\u0119.\\nSpa (Belgia), 10 lipca 1920\\nKwestja cieszy\u0144ska. Zbi\u00f3r dokument\u00f3w z okresu walki o \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski 1918\u20131920, oprac. W\u0142odzimierz D\u0105browski, Katowice 1923.\\n\u00a0\\nW\u0142adys\u0142aw Grabski (premier RP):\\nW Spa zosta\u0142 podpisany przeze mnie uk\u0142ad, okre\u015blaj\u0105cy spos\u00f3b definitywnego za\u0142atwienia naszej granicy czeskiej. [...] Co do \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego, zgodzi\u0142em si\u0119, by lini\u0119 demarkacyjn\u0105 okre\u015blili alianci bez naszego udzia\u0142u. Zgodzi\u0142em si\u0119 na ich arbitra\u017c, nie maj\u0105c \u017cadnych gwarancji, czy on wypadnie na nasz\u0105 korzy\u015b\u0107. [...] By\u0142o to absolutn\u0105 w\u00f3wczas dla nas konieczno\u015bci\u0105. [...]\\nWyje\u017cd\u017caj\u0105c do Spa, nie by\u0142em wcale przygotowany na to, \u017ce wypadnie mi przyj\u0105\u0107 decyzj\u0119 w sprawie \u015al\u0105ska. Zasadniczo zawsze by\u0142em tego zdania, \u017ce najw\u0142a\u015bciwszy na \u015al\u0105sku by\u0142by plebiscyt, jako \u017ce s\u0105dzi\u0142em, \u017ce wyra\u017ana wi\u0119kszo\u015b\u0107 polska jest elementem dominuj\u0105cym liczbowo na znacznym terytorium w\u0119glowym, o kt\u00f3re g\u0142\u00f3wnie chodzi\u0142o. W delegacji polskiej jednak zasta\u0142em pogl\u0105d zupe\u0142nie inny. W sprawie \u015bl\u0105skiej delegacj\u0119 stanowili: [J\u00f3zef] Wielowiejski, [Erazm] Piltz i [J\u00f3zef] Kiedro\u0144. Wszyscy oni wobec mnie twierdzili, \u017ce plebiscyt wobec stanu rzeczy w Polsce [z powodu wojny] jest na razie nie do pomy\u015blenia, \u017ce m\u00f3g\u0142by da\u0107 z\u0142e wyniki, a \u017ce arbitra\u017cu obawia\u0107 si\u0119 nie nale\u017cy. [...] Wielowiejski informowany przez Francj\u0119 [...] zapewnia\u0142, \u017ce nam nic zbyt z\u0142ego z arbitra\u017cu aliant\u00f3w, dzi\u0119ki stanowisku Francji jakoby przychylnemu Polsce, nie grozi.\\nSpa, 10 lipca 1920\\n[W\u0142adys\u0142aw Grabski, Wspomnienia ze Spa, Londyn 1973]\\nSpa (Belgia), 11 lipca 1920.Delegacja polska na konferencj\u0119 pa\u0144stw Ententy: Roman Dmowski, hrabia Maurycy Zamoyski, W\u0142adys\u0142aw Grabski.Fot. z albumu \u201ePolska w pier\u015bcieniu pr\u00f3b i ognia: rok 1918\u20131926\u201d, Warszawa 1933\\nGen. Tadeusz Rozwadowski (cz\u0142onek polskiej delegacji w Spa):\\nCzu\u0142em dobrze, \u017ce tylko na siebie samych liczy\u0107 mo\u017cemy, a umacnia\u0142a mnie w tym przekonaniu jeszcze przestroga angielskiego marsza\u0142ka [Henry\u2019ego] Wilsona, \u00f3wczesnego szefa Sztabu Wielkobrytyjskiego, kt\u00f3ry podczas konferencji w Spa wypowiedzia\u0142 do mnie na po\u017cegnanie te stanowcze s\u0142owa: \u201eNie liczcie tylko na jak\u0105kolwiek interwencj\u0119 dyplomatyczn\u0105 lub inn\u0105. Sowiety postanowi\u0142y zag\u0142ad\u0119 Polski i jestem dok\u0142adnie poinformowany, \u017ce bezwzgl\u0119dnie, wszelkimi si\u0142ami do tego d\u0105\u017c\u0105 i przez nikogo powstrzyma\u0107 si\u0119 nie dadz\u0105. My wszyscy pom\u00f3c Wam realnie po wojnie \u015bwiatowej nie mo\u017cemy, a gdyby\u015bmy nawet mieli odpowiednie si\u0142y do dyspozycji, to i tak na czas przerzuci\u0107 ich do Polski nie zdo\u0142aliby\u015bmy. Wi\u0119c przysz\u0142o\u015b\u0107 Wasza ca\u0142a w Waszym w\u0142asnym tylko r\u0119ku, a je\u015bli sami zwyci\u0119\u017cy\u0107 nie potraficie, to zginiecie niechybnie\u201d.\\n[Gen. Tadeusz Rozwadowski o przeciwuderzeniu znad Wieprza, \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d nr 4, 1992]\\n\u00a0\\nJ\u00f3zef Pi\u0142sudski:\\nTen nieustanny robaczkowy ruch wi\u0119kszej ilo\u015bci nieprzyjaciela, przerywany od czasu do czasu jak gdyby skokami, ruch, trwaj\u0105cy tygodnie, sprawia wra\u017cenie czego\u015b nieodpartego, nasuwaj\u0105cego si\u0119, jak jaka\u015b ci\u0119\u017cka potworna chmura, dla kt\u00f3rej przegrody si\u0119 nie znajdzie. Jest w tym co\u015b beznadziejnego, \u0142ami\u0105cego wewn\u0119trzne warto\u015bci cz\u0142owieka i t\u0142umu. [...]\\nPod wra\u017ceniem tej nasuwaj\u0105cej si\u0119 chmury gradowej \u0142ama\u0142o si\u0119 pa\u0144stwo, chwia\u0142y si\u0119 charaktery, mi\u0119k\u0142y serca \u017co\u0142nierzy. Wsz\u0119dzie doko\u0142a wp\u0142yw tego marszu widzia\u0142em. I gdy ju\u017c poprzednio wspomnia\u0142em o takim samym wp\u0142ywie jazdy Budionnego, to teraz marsz nieustanny p. Tuchaczewskiego przewy\u017cszy\u0142 znacznie swym znaczeniem i wp\u0142ywem poprzednie wypadki. Dla naszej polskiej strony pod wp\u0142ywem wydarze\u0144 wytwarza\u0142 si\u0119 coraz wyra\u017aniej i coraz ja\u015bniej poza frontem zewn\u0119trznym front wewn\u0119trzny, kt\u00f3ry sw\u0105 si\u0142\u0105 we wszystkich historiach wojen by\u0142 zwiastunem kl\u0119ski i najwi\u0119kszym czynnikiem przegranej nie bitew, lecz wojen. [...] Pa\u0144stwo trzeszcza\u0142o, wysi\u0142ki wojsk rozdrabnia\u0142y si\u0119 w odruchach, a praca dowodzenia z dniem ka\u017cdym by\u0142a trudniejsza i ci\u0119\u017csza moralnie.\\n[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Rok 1920 \/ Michai\u0142 Tuchaczewski, Poch\u00f3d za Wis\u0142\u0119, \u0141\u00f3d\u017a 1989]\\n\u00a0\\nPor. Stefan Brzeszczy\u0144ski (3 bateria artylerii, 1 Litewsko-Bia\u0142oruska Dywizja WP):\\nNie mieli\u015bmy \u017cadnego kontaktu z dow\u00f3dztwem dyonu. Nie mieli\u015bmy map, bo moja \u201eszkolna\u201d sko\u0144czy\u0142a si\u0119 gdzie\u015b ko\u0142o Do\u0142hinowa. Ca\u0142e szcz\u0119cie, \u017ce major mia\u0142 jeszcze kawa\u0142ek mapy 1:500.000 [\u2026]. \u017byli\u015bmy w du\u017cej mierze \u201ez kraju\u201d, a kraj by\u0142 biedny i w dodatku na przedn\u00f3wku. A mimo to\u2026 z jakim otwartym sercem, z jak\u0105 \u017cyczliwo\u015bci\u0105 i uczynno\u015bci\u0105 odnosi\u0142 si\u0119 do nas ten biedny, prosty bia\u0142oruski nar\u00f3d. Ile razy si\u0119 zdarzy\u0142o, \u017ce bateria musia\u0142a si\u0119 zatrzyma\u0107 we wsi, by na przyk\u0142ad napoi\u0107 konie, ca\u0142a wie\u015b si\u0119 zbiega\u0142a: m\u0119\u017cczy\u017ani, kobiety, dzieci. I ka\u017cdy co\u015b ni\u00f3s\u0142: gospodarze \u2013 jedni wi\u0105zki siana, inni \u2013 miark\u0119 czy szkopek owsa dla koni; kobiety \u2013 te z garnkiem mleka zsiad\u0142ego czy s\u0142odkiego, inne z kawa\u0142kiem chleba czy z paroma jajkami w gar\u015bci; dzieci \u2013 garnuszki czy przygar\u015bcie wisien\u2026 I, pop\u0142akuj\u0105c, upewniali si\u0119: \u201eAle wy wr\u00f3cicie, kochanie\u0144ki? Nie zostawicie nas tak na zawsze tym bezbo\u017cnikom?\u201d. A my zapewniali\u015bmy ich z g\u0142\u0119bokim przekonaniem: \u201eWr\u00f3cimy, wr\u00f3cimy\u2026 Zanim \u017cniwa sko\u0144czycie ju\u017c tu b\u0119dziemy\u201d. My wierzyli\u015bmy w to szczerze, a oni wierzyli nam. [\u2026] Nam ponadto by\u0142o wstyd, \u017ce ich zostawiamy na pastw\u0119 losu. Unikali\u015bmy wi\u0119c wsi, a przynajmniej przechodzili\u015bmy przez nie bez zatrzymywania. A przecie\u017c nie uciekali\u015bmy przed wrogiem, walcz\u0105c, cofali\u015bmy si\u0119 na rozkaz.\\nOkolice Wo\u0142o\u017cyna\\n[Stefan Brzeszczy\u0144ski, Dzika Dywizja. Wspomnienia z lat 1918\u20131922, Pozna\u0144 1996]\\nRadom, 14 lipca 1920.Ulotka z apelem do mieszka\u0144c\u00f3w.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nMaria D\u0105browska (pisarka) w dzienniku:\\nRosja zebra\u0142a przeciw nam wszystkie si\u0142y. Front nasz zacz\u0105\u0142 si\u0119 ugina\u0107 i \u0142ama\u0107. Cofn\u0119li\u015bmy si\u0119 ju\u017c o 300 prawie wiorst, kto wie, czy dzi\u015b Wilno ju\u017c nie zaj\u0119te. Cofamy si\u0119, broni\u0105c zaciekle. Nadto nar\u00f3d pod wp\u0142ywem kl\u0119ski obudzi\u0142 si\u0119 nareszcie. Odezwa Rady Obrony Pa\u0144stwa (m.in. mnie kazano pisa\u0107 projekt) i Pi\u0142sudskiego postawi\u0142y wszystkich na nogi i pod bro\u0144. Tworzy si\u0119 armia ochotnicza. Oddali\u015bmy si\u0119 wszyscy do rozporz\u0105dzenia w\u0142adz wojskowych. Ulice Warszawy rozbrzmiewaj\u0105 marszem ochotnik\u00f3w, g\u0142osem tr\u0105bek, ka\u017cdego przechodnia ulicy obowi\u0105zuj\u0105 teraz trzy znaki: bia\u0142ego krzy\u017ca, czerwonego krzy\u017ca i po\u017cyczki pa\u0144stwowej. Pod naszymi oknami szko\u0142a Rontalera zosta\u0142a zaj\u0119ta przez wojsko. Mamy wieczorem i o \u015bwicie capstrzyki, malutkie \u017cycie obozowe prawie w domu. [...]\\nW dalszym ci\u0105gu \u017cyjemy pod znakiem wojny. Bolszewicy odrzucili z szyderstwem angielskie propozycje rozejmu z Polsk\u0105. Endecja, ju\u017c na kl\u0119czkach oddaj\u0105ca Polsk\u0119 Anglii, ponios\u0142a zn\u00f3w sromotn\u0105 kl\u0119sk\u0119. Na ich knowania wewn\u0119trzne wystarczy\u0142o w istocie jednego krzykni\u0119cia Pi\u0142sudskiego, \u017ceby zrejterowali. S\u0142usznie pisa\u0142 Thugutt, \u017ce na nich do\u015b\u0107 krzykn\u0105\u0107 g\u0142o\u015bno.\\nWarszawa, 14 lipca 1920\\n[Maria D\u0105browska, Dzienniki, t. 1, 1914\u20131932, Warszawa 1988]\\n\u00a0\\nKpt. Wac\u0142aw J\u0119drzejewicz (szef wywiadu 1 Armii, z\u0142apany przez bolszewik\u00f3w pod Wilnem):\\nGaj Chan [B\u017cyszkin] by\u0142 m\u0142odym cz\u0142owiekiem, lat oko\u0142o trzydziestu pi\u0119ciu, przystojny, z typowo wschodni\u0105 pi\u0119kn\u0105 twarz\u0105, czarnymi, bystrymi oczami i kr\u00f3tko przystrzy\u017conymi w\u0105sami. W milczeniu przegl\u0105da\u0142 moje papiery i, trzymaj\u0105c w r\u0119ku rozkaz operacyjny 1 Armii, zapyta\u0142: \u201eSka\u017citie, gdie stoit sztab pierwoj armii?\u201d [Gdzie stacjonuje sztab 1 Armii?]. [...] Twardo odpowiedzia\u0142em, \u017ce jestem, jak on, oficerem, i \u017ce on wie, i\u017c nie mog\u0119 mu odpowiada\u0107 na pytania charakteru operacyjnego. Zaleg\u0142a d\u0142uga cisza, w czasie kt\u00f3rej decydowa\u0142y si\u0119 moje losy. [...] Gaj Chan nic nie odpowiada\u0142, tylko b\u0119bni\u0142 palcami po stole. Jego oficerowie wpatrywali si\u0119 w niego [...].\\nPo d\u0142u\u017cszej chwili, kt\u00f3ra wydawa\u0142a si\u0119 wiekami, Gaj Chan powiedzia\u0142 [po rosyjsku], a s\u0142owa te dobrze zapami\u0119ta\u0142em: \u201eDobrze, jest pan uczciwym oficerem, skoro nie chce pan odpowiada\u0107, nie b\u0119d\u0119 pyta\u0107. Porozmawiajmy o polityce\u201d. Odetchn\u0105\u0142em i pomy\u015bla\u0142em: \u017cyj\u0119. [...]\\nGaj Chan pyta\u0142 mnie, czy ja rzeczywi\u015bcie nie rozumiem, co\u00a0si\u0119 dzieje. Przecie\u017c to jest zag\u0142ada polskiej armii i jej kl\u0119ska. Jego kozacy tak rw\u0105 naprz\u00f3d, \u017ce konie padaj\u0105. To jest koniec Polski, tu powstanie nowa w\u0142adza komunistyczna, tu si\u0119 wszystko zmieni. Jego korpus idzie na Grodno i dalej niepowstrzymanym marszem.\\nWilno, 15 lipca 1920\\n[Wac\u0142aw J\u0119drzejewicz, Wspomnienia, Wroc\u0142aw 1993]\\n\u00a0\\nKs. Kazimierz Nowina-Konopka (jezuita, kapelan wojskowy):\\nIdzie masa bolszewik\u00f3w. Jak rzeka p\u0142yn\u0105 dzie\u0144 i noc, bez przerwy. W O\u0142yce zestrzelili bolszewicy aeroplan z oficerem ameryka\u0144skim i drugim, ale Polakiem \u2013 opowiada\u0142 \u017byd przyby\u0142y z O\u0142yki. M\u00f3wi\u0142 te\u017c, \u017ce mi\u0119dzy O\u0142yk\u0105 a stacj\u0105 tyle trup\u00f3w, \u017ce przejecha\u0107 trudno. Od gor\u0105ca trupy si\u0119 rozk\u0142adaj\u0105 i okropnie \u015bmierdzi. Mo\u017ce ich tam i tyle nie ma na drodze, ale w fantazji \u017byda. Hm! Wi\u0119c by\u0142a wielka bitwa? Ale tutaj nie mo\u017cna by\u0142o pozna\u0107 [\u2026]. Nie s\u0142ysza\u0142em strza\u0142\u00f3w. Zreszt\u0105, jak ci bolszewicy mog\u0105 tu stacza\u0107 tak wielkie bitwy? Jak oni mog\u0105 walczy\u0107? Obdarci, bez but\u00f3w, bez karabin\u00f3w w wielkiej cz\u0119\u015bci? S\u0142owem \u2013 banda! Sami ch\u0142opi m\u00f3wi\u0105, \u017ce a\u017c wstyd, i\u017c przed tak\u0105 band\u0105 uciekaj\u0105 Polacy. Ale to kara boska za ich zbytki \u2013 m\u00f3wi\u0105 \u2013 bo bez Boga walczyli te Polaczki.\\nOkolice \u0141ucka, 15 lipca 1920\\n[Kazimierz Nowina-Konopka SJ, Wspomnienia wojenne 1915\u20131920, Krak\u00f3w 2011]\\nLipiec 1920.Tabory 1 Armii Konnej w marszu.Fot. Rosyjskie Pa\u0144stwowe Archiwum Filmowe i Fotograficzne w Moskwie\\nZ informacji w \u201eGazecie Olszty\u0144skiej\u201d:\\nChwila decyduj\u0105ca min\u0119\u0142a. Pomimo gwa\u0142t\u00f3w, rozwoju i nies\u0142ychanego terroru, jaki na Warmii i Mazurach panowa\u0142 przez ca\u0142y czas, stan\u0105\u0107 musieli\u015bmy do g\u0142osowania. Jeste\u015bmy pewni, \u017ce ka\u017cdy z Warmiak\u00f3w i Mazur\u00f3w, czuj\u0105cych po polsku, pospieszy\u0142 w tym dniu spe\u0142ni\u0107 sw\u00f3j obowi\u0105zek wobec Ojczyzny. [\u2026] G\u0142osy, kt\u00f3re pad\u0142y do urny wyborczej na rzecz Polski, cho\u0107by nie w tej liczbie, jaka by\u0107 powinna przy sprawiedliwym przeprowadzeniu plebiscytu, maj\u0105 nadzwyczaj wa\u017cne znaczenie. Wskazuj\u0105 one, \u017ce duch polski na Warmii i Mazurach budzi si\u0119 coraz wi\u0119cej do nowego \u017cycia i obejmuje coraz to wi\u0119ksze warstwy zgermanizowanego ludu. Ziarna zosta\u0142y rzucone i wyda\u0107 musz\u0105 plony w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci. Nikt z nas nie cieszy\u0142 si\u0119 z\u0142udzeniem, a\u017ceby Warmia i Mazury przej\u015b\u0107 mog\u0142y w ca\u0142o\u015bci na \u0142ono Polski, za pomoc\u0105 plebiscytu. Lud polski na Warmii i Mazurach nie otrzyma\u0142 wcale tych praw, kt\u00f3re zagwarantowane s\u0105 traktatem wersalskim. [\u2026]\\nMamy jednak niez\u0142omn\u0105 nadziej\u0119, \u017ce Polska i ka\u017cdy inny nar\u00f3d Europy nie uzna plebiscytu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w podobnych warunkach. [\u2026] Warmia, jako historycznie i etnograficznie polska ziemia, powinna znale\u017a\u0107 miejsce jedynie przy swej Macierzy, przy wolnej, bogatej i zjednoczonej Polsce.\\nOlsztyn, 15 lipca 1920\\n[O polsk\u0105 Warmi\u0119 i Mazury, \u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d nr 85\/1920]\\n\u00a0\\nIzaak Babel (ochotnik w 1 Armii Konnej, pisarz):\\nJ\u0119k bije od wsi, wymieniaj\u0105 konie, daj\u0105 w zamian chabety, zajmuj\u0105 ziarno, rekwiruj\u0105 byd\u0142o, skargi do naczelnika sztabu. Czerkaszyn aresztowany, wysiek\u0142 knutem ch\u0142opa. [...] Gniewny, szczup\u0142y Soko\u0142ow powiada mi \u2013 wszystko obracamy w perzyn\u0119, nienawidz\u0119 wojny. Czemu wi\u0119c oni wszyscy \u2013 \u017bo\u0142narkiewicz, Soko\u0142ow, s\u0105 tu na tej wojnie? Wszystko to bezwiedne, si\u0142\u0105 bezw\u0142adu, bez namys\u0142u. Dobry\u00a0system. [...]\\nZnale\u017ali\u015bmy odezw\u0119 Pi\u0142sudskiego, rycerze Rzeczy Pospolitej... Wzruszaj\u0105ca odezwa. Bielej\u0105 ko\u015bci na mogi\u0142ach pi\u0119ciu pokole\u0144 obro\u0144c\u00f3w, nasze idea\u0142y, nasza Polska, nasz jasny dom, nasza ojczyzna patrzy na was i dr\u017cy, nasza m\u0142oda wolno\u015b\u0107, jeszcze jeden wysi\u0142ek, pami\u0119tamy o was, wszystko dla was, \u017co\u0142nierze Rzeczy Pospolitej. Wzruszaj\u0105ce, smutne, nie ma \u017celaznych, bolszewickich argument\u00f3w \u2013 \u017cadnych obiecanek i te s\u0142owa: porz\u0105dek, idea\u0142y, wolne \u017cycie. G\u00f3r\u0105 nasi!\\n16 lipca 1920\\n[Izaak Babel, Dziennik 1920, prze\u0142. Jerzy Pomianowski, Warszawa 1998]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u00a0\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg\",\"width\":1181,\"height\":787},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"10\u201316 lipca 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"10\u201316 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"10\u201316 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-08-14T11:00:55+00:00","article_modified_time":"2020-08-14T11:32:33+00:00","og_image":[{"width":1181,"height":787,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"13 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/","name":"10\u201316 lipca 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328-300x200.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328-1024x682.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg","datePublished":"2020-08-14T11:00:55+02:00","dateModified":"2020-08-14T11:32:33+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-08-14","endDate":"2020-08-14","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n10\u201316 lipca\n10 lipca w belgijskim Spa odbywaj\u0105 si\u0119 rozmowy premiera RP W\u0142adys\u0142awa Grabskiego z przedstawicielami Ententy. Nieprzychylny Polsce, premier Wielkiej Brytanii Lloyd George dyktuje: polskie wojska maj\u0105 si\u0119 wycofa\u0107 na lini\u0119 wyznaczon\u0105 8 grudnia 1919 przez Rad\u0119 Najwy\u017csz\u0105 Ententy jako przysz\u0142\u0105 granic\u0119 wschodni\u0105 Polski. 11 lipca odbywa si\u0119 plebiscyt na Mazurach, Warmii i Powi\u015blu; w granicach Niemiec pozostaj\u0105 niemal ca\u0142e Prusy Wschodnie \u2013 Polska otrzymuje osiem wsi. 12 lipca Litwa podpisuje traktat pokojowy z bolszewikami. 14 lipca Armia Czerwona zajmuje Wilno. 15 lipca Sejm RP uchwala ustaw\u0119 o wykonaniu reformy rolnej. Rz\u0105d chce w ten spos\u00f3b pozyska\u0107 przychylno\u015b\u0107 ch\u0142op\u00f3w i zach\u0119ci\u0107 ich do walki na froncie.\nBitwa pod Wilnem i na linji starych okop\u00f3w niemieckich.[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\n\u2042\nZ deklaracji delegacji polskiej i czechos\u0142owackiej w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego:\nOd osiemnastu miesi\u0119cy trwa na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim zaci\u0119ta walka mi\u0119dzy naszymi narodami. Jakkolwiek prawd\u0105 jest, \u017ce walka z obu stron dyktowana jest obustronnymi uczuciami patriotycznymi, to cz\u0119stokro\u0107 prowadzona by\u0142a ubolewania godnymi \u015brodkami, dopuszczaniem si\u0119 gwa\u0142t\u00f3w, rzucano oskar\u017cenia, nie szcz\u0119dzono pogr\u00f3\u017cek. \u017ba\u0142ujemy g\u0142\u0119boko wszelkich pope\u0142nionych nadu\u017cy\u0107 i w imieniu naszych rz\u0105d\u00f3w zobowi\u0105zujemy si\u0119 przedsi\u0119wzi\u0105\u0107 niezw\u0142ocznie konieczne \u015brodki, aby ten stan rzeczy szybko usta\u0142 i aby mog\u0142y zosta\u0107 przywr\u00f3cone pokojowe i przyjazne stosunki normalne na terenie plebiscytowym, aby wszyscy ci, kt\u00f3rzy cierpieli albo dotkni\u0119ci zostali przez post\u0119powanie niew\u0142a\u015bciwe w czasie kampanii plebiscytowej, mogli zosta\u0107 odpowiednio odszkodowani na mocy umowy mi\u0119dzy obu rz\u0105dami. Oba rz\u0105dy odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do ludno\u015bci teren\u00f3w spornych, wzywaj\u0105c j\u0105 do spokoju i do \u017cyczliwego traktowania si\u0119.\nSpa (Belgia), 10 lipca 1920\nKwestja cieszy\u0144ska. Zbi\u00f3r dokument\u00f3w z okresu walki o \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski 1918\u20131920, oprac. W\u0142odzimierz D\u0105browski, Katowice 1923.\n\u00a0\nW\u0142adys\u0142aw Grabski (premier RP):\nW Spa zosta\u0142 podpisany przeze mnie uk\u0142ad, okre\u015blaj\u0105cy spos\u00f3b definitywnego za\u0142atwienia naszej granicy czeskiej. [...] Co do \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego, zgodzi\u0142em si\u0119, by lini\u0119 demarkacyjn\u0105 okre\u015blili alianci bez naszego udzia\u0142u. Zgodzi\u0142em si\u0119 na ich arbitra\u017c, nie maj\u0105c \u017cadnych gwarancji, czy on wypadnie na nasz\u0105 korzy\u015b\u0107. [...] By\u0142o to absolutn\u0105 w\u00f3wczas dla nas konieczno\u015bci\u0105. [...]\nWyje\u017cd\u017caj\u0105c do Spa, nie by\u0142em wcale przygotowany na to, \u017ce wypadnie mi przyj\u0105\u0107 decyzj\u0119 w sprawie \u015al\u0105ska. Zasadniczo zawsze by\u0142em tego zdania, \u017ce najw\u0142a\u015bciwszy na \u015al\u0105sku by\u0142by plebiscyt, jako \u017ce s\u0105dzi\u0142em, \u017ce wyra\u017ana wi\u0119kszo\u015b\u0107 polska jest elementem dominuj\u0105cym liczbowo na znacznym terytorium w\u0119glowym, o kt\u00f3re g\u0142\u00f3wnie chodzi\u0142o. W delegacji polskiej jednak zasta\u0142em pogl\u0105d zupe\u0142nie inny. W sprawie \u015bl\u0105skiej delegacj\u0119 stanowili: [J\u00f3zef] Wielowiejski, [Erazm] Piltz i [J\u00f3zef] Kiedro\u0144. Wszyscy oni wobec mnie twierdzili, \u017ce plebiscyt wobec stanu rzeczy w Polsce [z powodu wojny] jest na razie nie do pomy\u015blenia, \u017ce m\u00f3g\u0142by da\u0107 z\u0142e wyniki, a \u017ce arbitra\u017cu obawia\u0107 si\u0119 nie nale\u017cy. [...] Wielowiejski informowany przez Francj\u0119 [...] zapewnia\u0142, \u017ce nam nic zbyt z\u0142ego z arbitra\u017cu aliant\u00f3w, dzi\u0119ki stanowisku Francji jakoby przychylnemu Polsce, nie grozi.\nSpa, 10 lipca 1920\n[W\u0142adys\u0142aw Grabski, Wspomnienia ze Spa, Londyn 1973]\nSpa (Belgia), 11 lipca 1920.Delegacja polska na konferencj\u0119 pa\u0144stw Ententy: Roman Dmowski, hrabia Maurycy Zamoyski, W\u0142adys\u0142aw Grabski.Fot. z albumu \u201ePolska w pier\u015bcieniu pr\u00f3b i ognia: rok 1918\u20131926\u201d, Warszawa 1933\nGen. Tadeusz Rozwadowski (cz\u0142onek polskiej delegacji w Spa):\nCzu\u0142em dobrze, \u017ce tylko na siebie samych liczy\u0107 mo\u017cemy, a umacnia\u0142a mnie w tym przekonaniu jeszcze przestroga angielskiego marsza\u0142ka [Henry\u2019ego] Wilsona, \u00f3wczesnego szefa Sztabu Wielkobrytyjskiego, kt\u00f3ry podczas konferencji w Spa wypowiedzia\u0142 do mnie na po\u017cegnanie te stanowcze s\u0142owa: \u201eNie liczcie tylko na jak\u0105kolwiek interwencj\u0119 dyplomatyczn\u0105 lub inn\u0105. Sowiety postanowi\u0142y zag\u0142ad\u0119 Polski i jestem dok\u0142adnie poinformowany, \u017ce bezwzgl\u0119dnie, wszelkimi si\u0142ami do tego d\u0105\u017c\u0105 i przez nikogo powstrzyma\u0107 si\u0119 nie dadz\u0105. My wszyscy pom\u00f3c Wam realnie po wojnie \u015bwiatowej nie mo\u017cemy, a gdyby\u015bmy nawet mieli odpowiednie si\u0142y do dyspozycji, to i tak na czas przerzuci\u0107 ich do Polski nie zdo\u0142aliby\u015bmy. Wi\u0119c przysz\u0142o\u015b\u0107 Wasza ca\u0142a w Waszym w\u0142asnym tylko r\u0119ku, a je\u015bli sami zwyci\u0119\u017cy\u0107 nie potraficie, to zginiecie niechybnie\u201d.\n[Gen. Tadeusz Rozwadowski o przeciwuderzeniu znad Wieprza, \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d nr 4, 1992]\n\u00a0\nJ\u00f3zef Pi\u0142sudski:\nTen nieustanny robaczkowy ruch wi\u0119kszej ilo\u015bci nieprzyjaciela, przerywany od czasu do czasu jak gdyby skokami, ruch, trwaj\u0105cy tygodnie, sprawia wra\u017cenie czego\u015b nieodpartego, nasuwaj\u0105cego si\u0119, jak jaka\u015b ci\u0119\u017cka potworna chmura, dla kt\u00f3rej przegrody si\u0119 nie znajdzie. Jest w tym co\u015b beznadziejnego, \u0142ami\u0105cego wewn\u0119trzne warto\u015bci cz\u0142owieka i t\u0142umu. [...]\nPod wra\u017ceniem tej nasuwaj\u0105cej si\u0119 chmury gradowej \u0142ama\u0142o si\u0119 pa\u0144stwo, chwia\u0142y si\u0119 charaktery, mi\u0119k\u0142y serca \u017co\u0142nierzy. Wsz\u0119dzie doko\u0142a wp\u0142yw tego marszu widzia\u0142em. I gdy ju\u017c poprzednio wspomnia\u0142em o takim samym wp\u0142ywie jazdy Budionnego, to teraz marsz nieustanny p. Tuchaczewskiego przewy\u017cszy\u0142 znacznie swym znaczeniem i wp\u0142ywem poprzednie wypadki. Dla naszej polskiej strony pod wp\u0142ywem wydarze\u0144 wytwarza\u0142 si\u0119 coraz wyra\u017aniej i coraz ja\u015bniej poza frontem zewn\u0119trznym front wewn\u0119trzny, kt\u00f3ry sw\u0105 si\u0142\u0105 we wszystkich historiach wojen by\u0142 zwiastunem kl\u0119ski i najwi\u0119kszym czynnikiem przegranej nie bitew, lecz wojen. [...] Pa\u0144stwo trzeszcza\u0142o, wysi\u0142ki wojsk rozdrabnia\u0142y si\u0119 w odruchach, a praca dowodzenia z dniem ka\u017cdym by\u0142a trudniejsza i ci\u0119\u017csza moralnie.\n[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Rok 1920 \/ Michai\u0142 Tuchaczewski, Poch\u00f3d za Wis\u0142\u0119, \u0141\u00f3d\u017a 1989]\n\u00a0\nPor. Stefan Brzeszczy\u0144ski (3 bateria artylerii, 1 Litewsko-Bia\u0142oruska Dywizja WP):\nNie mieli\u015bmy \u017cadnego kontaktu z dow\u00f3dztwem dyonu. Nie mieli\u015bmy map, bo moja \u201eszkolna\u201d sko\u0144czy\u0142a si\u0119 gdzie\u015b ko\u0142o Do\u0142hinowa. Ca\u0142e szcz\u0119cie, \u017ce major mia\u0142 jeszcze kawa\u0142ek mapy 1:500.000 [\u2026]. \u017byli\u015bmy w du\u017cej mierze \u201ez kraju\u201d, a kraj by\u0142 biedny i w dodatku na przedn\u00f3wku. A mimo to\u2026 z jakim otwartym sercem, z jak\u0105 \u017cyczliwo\u015bci\u0105 i uczynno\u015bci\u0105 odnosi\u0142 si\u0119 do nas ten biedny, prosty bia\u0142oruski nar\u00f3d. Ile razy si\u0119 zdarzy\u0142o, \u017ce bateria musia\u0142a si\u0119 zatrzyma\u0107 we wsi, by na przyk\u0142ad napoi\u0107 konie, ca\u0142a wie\u015b si\u0119 zbiega\u0142a: m\u0119\u017cczy\u017ani, kobiety, dzieci. I ka\u017cdy co\u015b ni\u00f3s\u0142: gospodarze \u2013 jedni wi\u0105zki siana, inni \u2013 miark\u0119 czy szkopek owsa dla koni; kobiety \u2013 te z garnkiem mleka zsiad\u0142ego czy s\u0142odkiego, inne z kawa\u0142kiem chleba czy z paroma jajkami w gar\u015bci; dzieci \u2013 garnuszki czy przygar\u015bcie wisien\u2026 I, pop\u0142akuj\u0105c, upewniali si\u0119: \u201eAle wy wr\u00f3cicie, kochanie\u0144ki? Nie zostawicie nas tak na zawsze tym bezbo\u017cnikom?\u201d. A my zapewniali\u015bmy ich z g\u0142\u0119bokim przekonaniem: \u201eWr\u00f3cimy, wr\u00f3cimy\u2026 Zanim \u017cniwa sko\u0144czycie ju\u017c tu b\u0119dziemy\u201d. My wierzyli\u015bmy w to szczerze, a oni wierzyli nam. [\u2026] Nam ponadto by\u0142o wstyd, \u017ce ich zostawiamy na pastw\u0119 losu. Unikali\u015bmy wi\u0119c wsi, a przynajmniej przechodzili\u015bmy przez nie bez zatrzymywania. A przecie\u017c nie uciekali\u015bmy przed wrogiem, walcz\u0105c, cofali\u015bmy si\u0119 na rozkaz.\nOkolice Wo\u0142o\u017cyna\n[Stefan Brzeszczy\u0144ski, Dzika Dywizja. Wspomnienia z lat 1918\u20131922, Pozna\u0144 1996]\nRadom, 14 lipca 1920.Ulotka z apelem do mieszka\u0144c\u00f3w.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nMaria D\u0105browska (pisarka) w dzienniku:\nRosja zebra\u0142a przeciw nam wszystkie si\u0142y. Front nasz zacz\u0105\u0142 si\u0119 ugina\u0107 i \u0142ama\u0107. Cofn\u0119li\u015bmy si\u0119 ju\u017c o 300 prawie wiorst, kto wie, czy dzi\u015b Wilno ju\u017c nie zaj\u0119te. Cofamy si\u0119, broni\u0105c zaciekle. Nadto nar\u00f3d pod wp\u0142ywem kl\u0119ski obudzi\u0142 si\u0119 nareszcie. Odezwa Rady Obrony Pa\u0144stwa (m.in. mnie kazano pisa\u0107 projekt) i Pi\u0142sudskiego postawi\u0142y wszystkich na nogi i pod bro\u0144. Tworzy si\u0119 armia ochotnicza. Oddali\u015bmy si\u0119 wszyscy do rozporz\u0105dzenia w\u0142adz wojskowych. Ulice Warszawy rozbrzmiewaj\u0105 marszem ochotnik\u00f3w, g\u0142osem tr\u0105bek, ka\u017cdego przechodnia ulicy obowi\u0105zuj\u0105 teraz trzy znaki: bia\u0142ego krzy\u017ca, czerwonego krzy\u017ca i po\u017cyczki pa\u0144stwowej. Pod naszymi oknami szko\u0142a Rontalera zosta\u0142a zaj\u0119ta przez wojsko. Mamy wieczorem i o \u015bwicie capstrzyki, malutkie \u017cycie obozowe prawie w domu. [...]\nW dalszym ci\u0105gu \u017cyjemy pod znakiem wojny. Bolszewicy odrzucili z szyderstwem angielskie propozycje rozejmu z Polsk\u0105. Endecja, ju\u017c na kl\u0119czkach oddaj\u0105ca Polsk\u0119 Anglii, ponios\u0142a zn\u00f3w sromotn\u0105 kl\u0119sk\u0119. Na ich knowania wewn\u0119trzne wystarczy\u0142o w istocie jednego krzykni\u0119cia Pi\u0142sudskiego, \u017ceby zrejterowali. S\u0142usznie pisa\u0142 Thugutt, \u017ce na nich do\u015b\u0107 krzykn\u0105\u0107 g\u0142o\u015bno.\nWarszawa, 14 lipca 1920\n[Maria D\u0105browska, Dzienniki, t. 1, 1914\u20131932, Warszawa 1988]\n\u00a0\nKpt. Wac\u0142aw J\u0119drzejewicz (szef wywiadu 1 Armii, z\u0142apany przez bolszewik\u00f3w pod Wilnem):\nGaj Chan [B\u017cyszkin] by\u0142 m\u0142odym cz\u0142owiekiem, lat oko\u0142o trzydziestu pi\u0119ciu, przystojny, z typowo wschodni\u0105 pi\u0119kn\u0105 twarz\u0105, czarnymi, bystrymi oczami i kr\u00f3tko przystrzy\u017conymi w\u0105sami. W milczeniu przegl\u0105da\u0142 moje papiery i, trzymaj\u0105c w r\u0119ku rozkaz operacyjny 1 Armii, zapyta\u0142: \u201eSka\u017citie, gdie stoit sztab pierwoj armii?\u201d [Gdzie stacjonuje sztab 1 Armii?]. [...] Twardo odpowiedzia\u0142em, \u017ce jestem, jak on, oficerem, i \u017ce on wie, i\u017c nie mog\u0119 mu odpowiada\u0107 na pytania charakteru operacyjnego. Zaleg\u0142a d\u0142uga cisza, w czasie kt\u00f3rej decydowa\u0142y si\u0119 moje losy. [...] Gaj Chan nic nie odpowiada\u0142, tylko b\u0119bni\u0142 palcami po stole. Jego oficerowie wpatrywali si\u0119 w niego [...].\nPo d\u0142u\u017cszej chwili, kt\u00f3ra wydawa\u0142a si\u0119 wiekami, Gaj Chan powiedzia\u0142 [po rosyjsku], a s\u0142owa te dobrze zapami\u0119ta\u0142em: \u201eDobrze, jest pan uczciwym oficerem, skoro nie chce pan odpowiada\u0107, nie b\u0119d\u0119 pyta\u0107. Porozmawiajmy o polityce\u201d. Odetchn\u0105\u0142em i pomy\u015bla\u0142em: \u017cyj\u0119. [...]\nGaj Chan pyta\u0142 mnie, czy ja rzeczywi\u015bcie nie rozumiem, co\u00a0si\u0119 dzieje. Przecie\u017c to jest zag\u0142ada polskiej armii i jej kl\u0119ska. Jego kozacy tak rw\u0105 naprz\u00f3d, \u017ce konie padaj\u0105. To jest koniec Polski, tu powstanie nowa w\u0142adza komunistyczna, tu si\u0119 wszystko zmieni. Jego korpus idzie na Grodno i dalej niepowstrzymanym marszem.\nWilno, 15 lipca 1920\n[Wac\u0142aw J\u0119drzejewicz, Wspomnienia, Wroc\u0142aw 1993]\n\u00a0\nKs. Kazimierz Nowina-Konopka (jezuita, kapelan wojskowy):\nIdzie masa bolszewik\u00f3w. Jak rzeka p\u0142yn\u0105 dzie\u0144 i noc, bez przerwy. W O\u0142yce zestrzelili bolszewicy aeroplan z oficerem ameryka\u0144skim i drugim, ale Polakiem \u2013 opowiada\u0142 \u017byd przyby\u0142y z O\u0142yki. M\u00f3wi\u0142 te\u017c, \u017ce mi\u0119dzy O\u0142yk\u0105 a stacj\u0105 tyle trup\u00f3w, \u017ce przejecha\u0107 trudno. Od gor\u0105ca trupy si\u0119 rozk\u0142adaj\u0105 i okropnie \u015bmierdzi. Mo\u017ce ich tam i tyle nie ma na drodze, ale w fantazji \u017byda. Hm! Wi\u0119c by\u0142a wielka bitwa? Ale tutaj nie mo\u017cna by\u0142o pozna\u0107 [\u2026]. Nie s\u0142ysza\u0142em strza\u0142\u00f3w. Zreszt\u0105, jak ci bolszewicy mog\u0105 tu stacza\u0107 tak wielkie bitwy? Jak oni mog\u0105 walczy\u0107? Obdarci, bez but\u00f3w, bez karabin\u00f3w w wielkiej cz\u0119\u015bci? S\u0142owem \u2013 banda! Sami ch\u0142opi m\u00f3wi\u0105, \u017ce a\u017c wstyd, i\u017c przed tak\u0105 band\u0105 uciekaj\u0105 Polacy. Ale to kara boska za ich zbytki \u2013 m\u00f3wi\u0105 \u2013 bo bez Boga walczyli te Polaczki.\nOkolice \u0141ucka, 15 lipca 1920\n[Kazimierz Nowina-Konopka SJ, Wspomnienia wojenne 1915\u20131920, Krak\u00f3w 2011]\nLipiec 1920.Tabory 1 Armii Konnej w marszu.Fot. Rosyjskie Pa\u0144stwowe Archiwum Filmowe i Fotograficzne w Moskwie\nZ informacji w \u201eGazecie Olszty\u0144skiej\u201d:\nChwila decyduj\u0105ca min\u0119\u0142a. Pomimo gwa\u0142t\u00f3w, rozwoju i nies\u0142ychanego terroru, jaki na Warmii i Mazurach panowa\u0142 przez ca\u0142y czas, stan\u0105\u0107 musieli\u015bmy do g\u0142osowania. Jeste\u015bmy pewni, \u017ce ka\u017cdy z Warmiak\u00f3w i Mazur\u00f3w, czuj\u0105cych po polsku, pospieszy\u0142 w tym dniu spe\u0142ni\u0107 sw\u00f3j obowi\u0105zek wobec Ojczyzny. [\u2026] G\u0142osy, kt\u00f3re pad\u0142y do urny wyborczej na rzecz Polski, cho\u0107by nie w tej liczbie, jaka by\u0107 powinna przy sprawiedliwym przeprowadzeniu plebiscytu, maj\u0105 nadzwyczaj wa\u017cne znaczenie. Wskazuj\u0105 one, \u017ce duch polski na Warmii i Mazurach budzi si\u0119 coraz wi\u0119cej do nowego \u017cycia i obejmuje coraz to wi\u0119ksze warstwy zgermanizowanego ludu. Ziarna zosta\u0142y rzucone i wyda\u0107 musz\u0105 plony w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci. Nikt z nas nie cieszy\u0142 si\u0119 z\u0142udzeniem, a\u017ceby Warmia i Mazury przej\u015b\u0107 mog\u0142y w ca\u0142o\u015bci na \u0142ono Polski, za pomoc\u0105 plebiscytu. Lud polski na Warmii i Mazurach nie otrzyma\u0142 wcale tych praw, kt\u00f3re zagwarantowane s\u0105 traktatem wersalskim. [\u2026]\nMamy jednak niez\u0142omn\u0105 nadziej\u0119, \u017ce Polska i ka\u017cdy inny nar\u00f3d Europy nie uzna plebiscytu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w podobnych warunkach. [\u2026] Warmia, jako historycznie i etnograficznie polska ziemia, powinna znale\u017a\u0107 miejsce jedynie przy swej Macierzy, przy wolnej, bogatej i zjednoczonej Polsce.\nOlsztyn, 15 lipca 1920\n[O polsk\u0105 Warmi\u0119 i Mazury, \u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d nr 85\/1920]\n\u00a0\nIzaak Babel (ochotnik w 1 Armii Konnej, pisarz):\nJ\u0119k bije od wsi, wymieniaj\u0105 konie, daj\u0105 w zamian chabety, zajmuj\u0105 ziarno, rekwiruj\u0105 byd\u0142o, skargi do naczelnika sztabu. Czerkaszyn aresztowany, wysiek\u0142 knutem ch\u0142opa. [...] Gniewny, szczup\u0142y Soko\u0142ow powiada mi \u2013 wszystko obracamy w perzyn\u0119, nienawidz\u0119 wojny. Czemu wi\u0119c oni wszyscy \u2013 \u017bo\u0142narkiewicz, Soko\u0142ow, s\u0105 tu na tej wojnie? Wszystko to bezwiedne, si\u0142\u0105 bezw\u0142adu, bez namys\u0142u. Dobry\u00a0system. [...]\nZnale\u017ali\u015bmy odezw\u0119 Pi\u0142sudskiego, rycerze Rzeczy Pospolitej... Wzruszaj\u0105ca odezwa. Bielej\u0105 ko\u015bci na mogi\u0142ach pi\u0119ciu pokole\u0144 obro\u0144c\u00f3w, nasze idea\u0142y, nasza Polska, nasz jasny dom, nasza ojczyzna patrzy na was i dr\u017cy, nasza m\u0142oda wolno\u015b\u0107, jeszcze jeden wysi\u0142ek, pami\u0119tamy o was, wszystko dla was, \u017co\u0142nierze Rzeczy Pospolitej. Wzruszaj\u0105ce, smutne, nie ma \u017celaznych, bolszewickich argument\u00f3w \u2013 \u017cadnych obiecanek i te s\u0142owa: porz\u0105dek, idea\u0142y, wolne \u017cycie. G\u00f3r\u0105 nasi!\n16 lipca 1920\n[Izaak Babel, Dziennik 1920, prze\u0142. Jerzy Pomianowski, Warszawa 1998]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u00a0"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/Rosyjskie-Panstwowe-Archiwum-Kino-foto-dokumentow-w-Moskwie-1-328.jpg","width":1181,"height":787},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/14\/10-16-lipca-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"10\u201316 lipca 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2985","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2985"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2985\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2987,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2985\/revisions\/2987"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2983"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2985"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2985"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2985"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}