{"id":3033,"date":"2020-08-21T12:00:33","date_gmt":"2020-08-21T10:00:33","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=3033"},"modified":"2020-08-21T12:49:15","modified_gmt":"2020-08-21T10:49:15","slug":"24-30-lipca-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/","title":{"rendered":"24\u201330 lipca 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

24\u201330 lipca<\/strong><\/p>\n

24 lipca Naczelnik Pa\u0144stwa powo\u0142uje nowy gabinet premiera Wincentego Witosa, zwany Rz\u0105dem Obrony Narodowej. Tego\u017c dnia bolszewicki g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy Siergiej Kamieniew dzieli zadania: Front Zachodni (Michai\u0142 Tuchaczewski) ma zdoby\u0107 Warszaw\u0119, Front Po\u0142udniowo-Zachodni (Aleksandr Jegorow) ma i\u015b\u0107 na Lw\u00f3w. 25 lipca do Warszawy przybywa aliancka misja wojskowa z gen. Maximem Weygandem. Niemcy wydaj\u0105 godz\u0105cy w Polsk\u0119 zakaz przewozu przez swoje terytorium jakiegokolwiek zaopatrzenia wojennego. 26 lipca szefem Sztabu Generalnego zostaje gen. Tadeusz Rozwadowski. Po decyzji Konferencji Ambasador\u00f3w Ententy, 28 lipca, o odebraniu Polsce cz\u0119\u015bci \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego na po\u0142udnie od Olzy, Ignacy Jan Paderewski o\u015bwiadcza w Pary\u017cu 30 lipca, \u017ce Polska decyzj\u0119 wykona, ale nie uzna za sprawiedliw\u0105. <\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bitwa pod Brodami
[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eKurierze Lwowskim\u201d:<\/strong><\/p>\n

Sytuacja wojskowa, ustalaj\u0105ca si\u0119 na og\u00f3\u0142 na po\u0142udniu, nie przestaje by\u0107 gro\u017ana na p\u00f3\u0142nocy. Pier\u015bcie\u0144 wojsk bolszewickich zacie\u015bnia si\u0119, uszczupla si\u0119 obszar ziem, b\u0119d\u0105cych w naszym w\u0142adaniu. Stoczymy si\u0119 ku zupe\u0142nej kl\u0119sce i pogromowi, je\u017celi nie wydob\u0119dziemy z g\u0142\u0119bi ducha prze\u015bwiadczenia, \u017ce nie b\u0119dziemy pokonani \u2013 i je\u017celi w obronie pa\u0144stwa nie wyt\u0119\u017cymy wszystkich si\u0142, nie nastroimy dusz na najwy\u017cszy ton m\u0119stwa i ofiarno\u015bci.<\/p>\n

Lw\u00f3w, 24 lipca 1920<\/p>\n

[\u201eKurier Lwowski\u201d nr 180\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Zofia D\u0105bska (\u017cona Jana D\u0105bskiego \u2013 pos\u0142a i wiceministra spraw zagranicznych) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Wielu pos\u0142\u00f3w nieobecnych. Nowi ministrowie skupieni przy trybunie wzajemnie sobie winszuj\u0105. Prawica spokojnie zrezygnowa\u0142a, ale nie bez pewnej zjadliwo\u015bci w r\u00f3\u017cnych \u201ewyrwasach\u201d, jak \u2013 na przyk\u0142ad \u2013 kiedy wymieniono [Juliusza] Poniatowskiego jako ministra rolnictwa. Og\u00f3lny nastr\u00f3j hamowany. [\u2026] Expos\u00e9<\/em> Witosa, jako prezydenta ministr\u00f3w. [\u2026] Przem\u00f3wienie czyta twardym g\u0142osem, nie podkre\u015blaj\u0105c s\u0142\u00f3w, bez wykrzyknik\u00f3w, zawiesze\u0144 g\u0142osu, bez wszelkiego krasom\u00f3wstwa i retoryki \u2013 i to bierze. Nie chc\u0105c, jestem wzruszona. Zdaje mi si\u0119, \u017ce w tym g\u0142osie s\u0142ysz\u0119 tward\u0105, powa\u017cn\u0105 mow\u0119 ludu polskiego, kt\u00f3ry d\u0142ugo si\u0119 waha i zwodzi, ale, jak co postanowi, idzie krokiem twardym i niewzruszonym, jak wszelki mus, jak ka\u017cda konieczno\u015b\u0107. [\u2026]<\/p>\n

Wspania\u0142y siwosz, [Ignacy] Daszy\u0144ski, ws\u0142uchany z kamienn\u0105 twarz\u0105, wygl\u0105da z daleka jak zasuszona mumia egipska. Poniatowski skurczony w k\u0105ciku. Miny pewnych ministr\u00f3w maskowane, a przecie\u017c zaciekawione. Niebywa\u0142e to teatrum. Prezes ministr\u00f3w, ch\u0142op od p\u0142uga, bez krawata, a b\u0119dzie mia\u0142 pod sob\u0105 by\u0142ych prezydent\u00f3w [\u2026]. Mam niewyt\u0142umaczony sentyment dla tego cz\u0142owieka, wiem przecie\u017c, \u017ce jest chytry, przebieg\u0142y, nieufny, \u017ce si\u0119 otacza nico\u015bciami, bo te nico\u015bci inteligenckie korz\u0105 si\u0119 przed nim i k\u0142aniaj\u0105. [\u2026] Wielki, samotny \u201echam\u201d, kt\u00f3rego nie rozumiej\u0105, a kt\u00f3ry musi wszystko tolerowa\u0107 i wszystkim si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107, cho\u0107 mo\u017ce i wie, \u017ce brodzi w b\u0142ocie, dotyka si\u0119 plugastwa. Twarde jest \u017cycie dla Chama, kt\u00f3ry chce w Polsce by\u0107 cz\u0142owiekiem!<\/p>\n

Warszawa, 24 lipca 1920<\/p>\n

[Zofia D\u0105bska, Pami\u0119tnik 1912\u20131927<\/em>, Archiwum Zak\u0142adu Historii Ruchu Ludowego, sygn. P-225]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Maria Kasprowiczowa (\u017cona pisarza) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Jeszcze raz zbiera si\u0119 nad Lwowem wojenna burza. Po in\u00adwazji rosyjskiej 1914 roku i ukrai\u0144skiej 1918 roku, Lw\u00f3w przygotowuje si\u0119 do nowej, najstraszniejszej… bolszewickiej. Boje tocz\u0105 si\u0119 ju\u017c pod Wo\u0142oczyskami. Przed paroma dniami przysz\u0142a wiadomo\u015b\u0107, \u017ce pod Radziechowem, ju\u017c po naszej stronie, ukaza\u0142y si\u0119 patro\u00adle nieprzyjacielskie. W mie\u015bcie powsta\u0142a panika. W\u0142adze og\u0142osi\u0142y ewakuacj\u0119. Co prawda, tego samego wieczora rozkaz by\u0142 cofni\u0119ty, nie zatrzyma\u0142o to jed\u00adnak\u017ce masowej ucieczki ludno\u015bci. Porzucali miasto, zabieraj\u0105c ze sob\u0105 wszystko, co si\u0119 da\u0142o, nieraz nawet ca\u0142e urz\u0105dzenia mieszka\u0144, z meblami, naczyniami, koszami i kuframi; \u201eBolszewicy przyjd\u0105 i zabior\u0105 wszystko!\u201d. Nawet ludzie o najbardziej zimnej krwi, kt\u00f3rzy prze\u017cyli obie poprzednie inwazje, pytali z trwog\u0105: zosta\u0107 czy ucieka\u0107? I przewa\u017cnie uciekali.<\/p>\n

Lw\u00f3w, 24 lipca 1920<\/p>\n

[Maria Kasprowiczowa, Moje \u017cycie z nim: 1910\u20131914<\/em>; Wojna: 1914\u20131922<\/em>, Warszawa 1932]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Warszawa, lipiec 1920.
Cz\u0142onkowie Misji Mi\u0119dzysojuszniczej do Polski. Trzeci z prawej, w mundurze, stoi gen. Maxime Weygand.
Fot. Warszawska Agencja Fotograficzna \/ \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d nr 31\/1920<\/p>\n

Gen. Maxime Weygand (cz\u0142onek misji sojuszniczej) w li\u015bcie do marsza\u0142ka Francji Ferdynanda Focha:<\/strong><\/p>\n

Zawezwano mnie do Belwederu, gdzie odby\u0142em rozmow\u0119 z marsza\u0142kiem Pi\u0142sudskim, kt\u00f3ra przeci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 od 22.00 do 1.15. Przez trzy godziny marsza\u0142ek m\u00f3wi\u0142 o sobie, o swych zwyci\u0119stwach, o trudno\u015bciach wojskowych, o pomocy, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by mu przynie\u015b\u0107. Nie zrobi\u0142 na mnie ani na chwil\u0119 wra\u017cenia przyw\u00f3dcy, kt\u00f3rego ojczyzna jest w niebezpiecze\u0144stwie i kt\u00f3ry zdecydowany jest rozkazywa\u0107, narzuca\u0107 sw\u0105 wol\u0119, wymaga\u0107. Narzeka na sojusznik\u00f3w, na \u0142\u0105czno\u015b\u0107, na ty\u0142y; uwa\u017ca, \u017ce jedynie interwencja wojsk alianckich zapewni\u0107 mo\u017ce zbawienie. Nie dowodzi on jednak w sensie, w jakim nauczy\u0142 mnie Pan nadawa\u0107 znaczenie temu s\u0142owu; brak tu jest stanowczych rozkaz\u00f3w, kontroli, dyscypliny. […]<\/p>\n

Jest bardzo przywi\u0105zany do swego pos\u0142annictwa wojskowego i nigdy nie zgodzi si\u0119 z misji tej zrezygnowa\u0107.<\/p>\n

Warszawa, 25 lipca 1920<\/p>\n

[Jacques Weygand, Weygand. M\u00f3j ojciec<\/em>, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Bardzo \u017ale. Cofamy si\u0119 bezustannie. Straty du\u017ce. [\u2026]<\/p>\n

Powstaje gabinet koalicyjny obrony narodowej, z Wi\u00adtosem na czele. Zast\u0119pc\u0105 premiera Daszy\u0144ski. Grabski pozostaje ministrem skarbu.<\/p>\n

Przyjecha\u0142 Weygand, naczelnik sztabu marsza\u0142ka Fo\u00adcha.<\/p>\n

Warszawa, 26 lipca 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924<\/em>, Warszawa 1931]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Juliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Bolszewicy pod Bia\u0142ymstokiem, w Bia\u0142ym Lesie nad Pru\u017canami i w Berezie Kartuskiej. Upadek ducha zwi\u0119ksza si\u0119. Czu\u0107 go naok\u00f3\u0142. [\u2026] Jakie\u015b ni\u017csze oficery kaza\u0142y ewakuowa\u0107 Suwa\u0142ki, August\u00f3w, wreszcie wczoraj i Bia\u0142ystok. Augustowa od tygodnia ewakuowanego nikt nie zaj\u0105\u0142, nie wiadomo kto i po co ka\u017ce ewakuowa\u0107. [\u2026]<\/p>\n

Skutkiem szybkiego ruchu bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy manewruj\u0105 oddzia\u0142ami po kilkudziesi\u0119ciu ludzi, wi\u0119ksze polskie oddzia\u0142y pozostawa\u0142y w tyle i incognito<\/em> rozbiegaj\u0105 si\u0119 w strachu, nie wiedz\u0105c, kto nimi dowodzi i gdzie jakie po\u0142\u0105czenie. Wszystko to jest albo jak\u0105\u015b wielk\u0105 psychoz\u0105, cho\u0107 trudno te rzeczy tak t\u0142umaczy\u0107, albo po prostu zdrad\u0105. [\u2026]<\/p>\n

Od dw\u00f3ch dni nie wiedzieli, gdzie si\u0119 ca\u0142e dow\u00f3dztwo okr\u0119gu grodzie\u0144skiego znajduje. [\u2026] Wprost nie do uwierzenia, \u017ceby dow\u00f3dztwo dopiero od przygodnego cywila informowa\u0142o si\u0119 o froncie. Relacje [Jana] Kowerskiego najwyra\u017aniej wskazuj\u0105, \u017ce ca\u0142e wojsko z p\u00f3\u0142nocnego odcinka zupe\u0142nie si\u0119 rozesz\u0142o i pogubi\u0142o. I ludno\u015b\u0107, i wojsko tam blisko frontu robi wra\u017cenie, \u017ce czeka kogo\u015b, co by ich w gar\u015b\u0107 wzi\u0105\u0142 i poprowadzi\u0142.<\/p>\n

Warszawa, 28 lipca 1920<\/p>\n

[Dziennik Juliusza Zdanowskiego<\/em>, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921<\/em>, Szczecin 2014]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Polesie, 24 lipca 1920.
Je\u0144cy bolszewiccy wzi\u0119ci do niewoli przez \u017co\u0142nierzy 5 Pu\u0142ku Piechoty Legion\u00f3w.
Fot. Centralne Archiwum Wojsk owe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

Z raportu oficera \u0142\u0105cznikowego przy Polskiej Misji Wojskowej w Gda\u0144sku:<\/strong><\/p>\n

Mjr Wagner, kt\u00f3ry dwa dni temu wr\u00f3ci\u0142 z Berlina, przywi\u00f3z\u0142 […] nast\u0119puj\u0105ce informacje. Ofensywa bolszewicka z wszelk\u0105 pewno\u015bci\u0105 dotrze do linii Bugu. Brze\u015b\u0107 litewski zostanie opanowany przez bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy na\u015bladuj\u0105 taktyk\u0119 Francuz\u00f3w z wojny \u015bwiatowej. Podobnie jak Francuzi dotarli do Renu i obsadzili przycz\u00f3\u0142ki mostowe po drugiej stronie rzeki, tak samo czyni\u0105 teraz bolszewicy z Polsk\u0105 na linii Bugu, zabezpieczaj\u0105c sobie punkty wypadowe. […]<\/p>\n

Zawieszenie broni chce Bolszewia zawrze\u0107, jak swego czasu koalianci: 1) obsadzenie du\u017cej przestrzeni ziem polskich; 2) wydanie ca\u0142ej artylerii, amunicji i sprz\u0119tu wojennego tak, aby Polska, jak swego czasu Niemcy, by\u0142a faktycznie bezsiln\u0105 i musia\u0142a zgodzi\u0107 si\u0119 na wszystkie warunki bolszewickie. Rz\u0105d Sowiet\u00f3w ma zamiar stworzy\u0107 wielk\u0105 federatywn\u0105 republik\u0119, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wejdzie Polska \u2013 pozostawi jej pewn\u0105 autonomi\u0119. Za\u017c\u0105da jednak zupe\u0142nego zniesienia kontroli granicznej, wprowadzenia szerokiego toru kolejowego. W rzeczywisto\u015bci Polska ma przesta\u0107 istnie\u0107 jako oddzielne mocarstwo i stworzy z Rosj\u0105 jedno pa\u0144stwo. […]<\/p>\n

Na konferencji pokojowej korytarz polski ma by\u0107 wykre\u015blony z mapy Europy, Pomorze i Gda\u0144sk maj\u0105 odej\u015b\u0107 do Niemiec. Ostatnie dane s\u0105 tak kategoryczne, \u017ce s\u0105dz\u0119, i\u017c w tej materii musz\u0105 istnie\u0107 zapewnienia bolszewickie dane Niemcom.<\/p>\n

Gda\u0144sk, 29 lipca 1920<\/p>\n

[Instytut J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Nowym Jorku, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, sygn. 105]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Zofia Kirkor-Kiedroniowa (dzia\u0142aczka spo\u0142eczna):<\/strong><\/p>\n

Konferencja Ambasador\u00f3w og\u0142osi\u0142a wczoraj tekst decyzji wyznaczaj\u0105cej gra\u00adnice Czechos\u0142owacji i Polski w Ksi\u0119stwie Cieszy\u0144skim, na Spiszu i Orawie. […] K\u0142uszy\u0144ska przyjecha\u0142a do Wis\u0142y i wst\u0105pi\u0142a do mnie; \u201eJu\u017c jest decyzja \u2013 oznajmi\u0142a \u2013 Karwina, Trzyniec, Frysztat dla Czech\u00f3w\u201d. Po chwili doda\u0142a: \u201eTo jest zbyt potworne, to nie mo\u017ce si\u0119 osta\u0107\u201d. Tak, to by\u0142o potworne. Jednak nast\u0119pne wie\u015bci przekre\u015bli\u0142y wszystkie z\u0142udzenia.<\/p>\n

W zupe\u0142nej prostracji przele\u017ca\u0142am par\u0119 dni, powtarzaj\u0105c bezg\u0142o\u015bnie: Karwina, Trzy\u00adniec, Frysztat… \u2013 tak jak si\u0119 powtarza imiona najdro\u017cszych, kt\u00f3rych \u015bmier\u0107 zabra\u00ad\u0142a. A potem przysz\u0142o postanowienie, by pozosta\u0107 z nimi, z tymi najlepszymi, oddanymi w niewol\u0119.<\/p>\n

Wis\u0142a, 29 lipca 1920<\/p>\n

[Zofia Kirkor-Kierdoniowa, Wspomnienia<\/em>, t. 2., Krak\u00f3w 1988]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ignacy Jan Paderewski (wys\u0142annik rz\u0105du polskiego) w deklaracji skierowanej <\/strong>do przewodnicz\u0105cego Rady Najwy\u017cszej Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych Alexandre’a Milleranda:<\/strong><\/p>\n

Rz\u0105d polski podpisa\u0142 formalne zobowi\u0105zanie, kt\u00f3re musi by\u0107 wykonane. Z nieprze\u00adzwyci\u0119\u017conym b\u00f3lem po\u0142o\u017c\u0119 m\u00f3j podpis pod dokumentem, kt\u00f3ry nam odbiera tak god\u00adn\u0105, tak cenn\u0105 i tak nam drog\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naszego narodu. Atoli zanim to uczyni\u0119, chc\u0119 Panu o\u015bwiadczy\u0107, Panie Prezydencie, \u017ce jakkolwiek Rz\u0105d polski szczerze pragnie wykona\u0107 ca\u0142\u00adkowicie i lojalnie powzi\u0119te przeze\u0144 zobowi\u0105zania, to nigdy mu si\u0119 nie uda przekona\u0107 narodu polskiego, \u017ce sprawiedliwo\u015bci sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107. \u015awiadomo\u015b\u0107 narodowa silniejsza jest i trwalsza ni\u017c rz\u0105dy.<\/p>\n

Pary\u017c, 30 lipca 1920<\/p>\n

[Kwestja cieszy\u0144ska. Zbi\u00f3r dokument\u00f3w z okresu walk o \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski 1918\u20131920<\/em>, Katowice 1923]\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Premier Wincenty Witos (z prawej) i jego zast\u0119pca, Ignacy Daszy\u0144ski.
Fot. \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d nr 32\/1920<\/p>\n

Julian Marchlewski (przewodnicz\u0105cy Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski) w li\u015bcie do Lenina:<\/strong><\/p>\n

Waleczna Armia Czerwona […] wkroczy\u0142a na terytorium Polski jako czynny wsp\u00f3\u0142bojownik w walce proletariatu polskiego z pa\u0144skim i bur\u017cuazyjnym ciemi\u0119\u017cc\u0105.<\/p>\n

Wyra\u017caj\u0105c na Wasze r\u0119ce ca\u0142ej robotniczo-ch\u0142opskiej Rosji g\u0142\u0119bok\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za t\u0119 skuteczn\u0105 pomoc, uwa\u017cam za sw\u00f3j obowi\u0105zek poinformowa\u0107 Was, \u017ce do kierowania pracami na terytorium wyzwolonym od pan\u00f3w utworzono Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski pod przewodnictwem tow. Juliana Marchlewskiego, przy udziale cz\u0142onk\u00f3w Komitetu tow. tow. Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego, Feliksa Kona, Edwarda Pr\u00f3chniaka i J\u00f3zefa Unszlichta.<\/p>\n

Kieruj\u0105c si\u0119 przyk\u0142adem i do\u015bwiadczeniem Czerwonej Rosji, mamy nadziej\u0119 w najbli\u017cszym czasie doprowadzi\u0107 szcz\u0119\u015bliwie do ko\u0144ca spraw\u0119 wyzwolenia robotniczo-ch\u0142opskiej Polski i zatkn\u0105\u0107 Czerwony Sztandar rewolucji nad najbli\u017csz\u0105 Rosji twierdz\u0105 imperializmu i reakcji.<\/p>\n

30 lipca 1920<\/p>\n

[Archiwum Akt Nowych, Tymczasowy Komitet Rewolucyjny, sygn. 2\/1297\/0\/1\/168\/I\/9]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Wincenty Witos (premier Rz\u0105du RP)<\/strong> w odezwie do ch\u0142op\u00f3w: <\/strong><\/p>\n

Bracia W\u0142o\u015bcianie na wszystkich ziemiach polskich! [\u2026] Od Was, Bracia w\u0142o\u015bcianie, zale\u017cy, czy Polska b\u0119dzie wolnym pa\u0144stwem ludowym, w kt\u00f3rym lud b\u0119dzie rz\u0105dzi\u0142 i \u017cy\u0142 szcz\u0119\u015bliwie, czy te\u017c stanie si\u0119 niewolnikiem Moskwy; czy b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0107 w wolno\u015bci i dobrobycie, czy te\u017c b\u0119dzie zmuszona pod batem w\u0142adc\u00f3w Rosji pracowa\u0107 dla naje\u017ad\u017ac\u00f3w i \u017cywi\u0107 ich swoj\u0105 krwi\u0105 i znojem. Za to, czy pa\u0144stwo nasze obronimy od zag\u0142ady, siebie od jarzma niewoli, rodziny nasze od n\u0119dzy, a ca\u0142e pokolenia nasze od ha\u0144by, za to my, Bracia w\u0142o\u015bcianie, odpowiedzialno\u015b\u0107 poniesiemy i ponie\u015b\u0107 musimy. Od nas, Bracia w\u0142o\u015bcianie, Polska Ludowa mo\u017ce wymaga\u0107 ratunku, w pierwszym rz\u0119dzie od nas, bo my jeste\u015bmy najliczniejsi, bo nam ona najwi\u0119cej da\u0107 mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci. Pa\u0144stwo to Nar\u00f3d, Pa\u0144stwo to Wy! [\u2026]<\/p>\n

Siostry W\u0142o\u015bcianki! I na Was spada dzisiaj wielki i zaszczytny obowi\u0105zek obywatelski. Oddajcie m\u0119\u017c\u00f3w, syn\u00f3w i braci na s\u0142u\u017cb\u0119 ci\u0119\u017ck\u0105, ale pe\u0142n\u0105 chwa\u0142y. P\u0119d\u017acie precz ze wsi i zagr\u00f3d swoich tych, co z wojska uciekli, bo oni honor narodu i ludu splamili, pogard\u0119 oka\u017ccie tym, co w chwili, gdy Ojczyzna w niebezpiecze\u0144stwie, gdy Wam grozi zha\u0144bienie i zniszczenie, siedz\u0105 w domu i od s\u0142u\u017cby wojskowej si\u0119 uchylaj\u0105. W ten spos\u00f3b uratujecie Ojczyzn\u0119, uratujecie przysz\u0142o\u015b\u0107 swoj\u0105 i swoich dzieci. Wierz\u0119, \u017ce ten obowi\u0105zek spe\u0142nicie.<\/p>\n

Ka\u017cdy w\u00f3jt, ka\u017cdy so\u0142tys ma pilnowa\u0107, aby z jego wsi wszyscy wezwani do wojska znale\u017ali si\u0119 w szeregach, aby w \u017cadnej wsi nie by\u0142o ani jednego dezertera.<\/p>\n

Warszawa, 30 lipca 1920<\/p>\n

[Wincenty Witos, Moje wspomnienia<\/em>, Pary\u017c 1964]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":3029,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-3033","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n24\u201330 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"24\u201330 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-08-21T10:00:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-08-21T10:49:15+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2362\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/\",\"name\":\"24\u201330 lipca 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg-300x222.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg-1024x759.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg\",\"datePublished\":\"2020-08-21T10:00:33+02:00\",\"dateModified\":\"2020-08-21T10:49:15+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-08-21\",\"endDate\":\"2020-08-21\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n24\u201330 lipca\\n24 lipca Naczelnik Pa\u0144stwa powo\u0142uje nowy gabinet premiera Wincentego Witosa, zwany Rz\u0105dem Obrony Narodowej. Tego\u017c dnia bolszewicki g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy Siergiej Kamieniew dzieli zadania: Front Zachodni (Michai\u0142 Tuchaczewski) ma zdoby\u0107 Warszaw\u0119, Front Po\u0142udniowo-Zachodni (Aleksandr Jegorow) ma i\u015b\u0107 na Lw\u00f3w. 25 lipca do Warszawy przybywa aliancka misja wojskowa z gen. Maximem Weygandem. Niemcy wydaj\u0105 godz\u0105cy w Polsk\u0119 zakaz przewozu przez swoje terytorium jakiegokolwiek zaopatrzenia wojennego. 26 lipca szefem Sztabu Generalnego zostaje gen. Tadeusz Rozwadowski. Po decyzji Konferencji Ambasador\u00f3w Ententy, 28 lipca, o odebraniu Polsce cz\u0119\u015bci \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego na po\u0142udnie od Olzy, Ignacy Jan Paderewski o\u015bwiadcza w Pary\u017cu 30 lipca, \u017ce Polska decyzj\u0119 wykona, ale nie uzna za sprawiedliw\u0105. \\nBitwa pod Brodami[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\n\u2042\\nZ artyku\u0142u w \u201eKurierze Lwowskim\u201d:\\nSytuacja wojskowa, ustalaj\u0105ca si\u0119 na og\u00f3\u0142 na po\u0142udniu, nie przestaje by\u0107 gro\u017ana na p\u00f3\u0142nocy. Pier\u015bcie\u0144 wojsk bolszewickich zacie\u015bnia si\u0119, uszczupla si\u0119 obszar ziem, b\u0119d\u0105cych w naszym w\u0142adaniu. Stoczymy si\u0119 ku zupe\u0142nej kl\u0119sce i pogromowi, je\u017celi nie wydob\u0119dziemy z g\u0142\u0119bi ducha prze\u015bwiadczenia, \u017ce nie b\u0119dziemy pokonani \u2013 i je\u017celi w obronie pa\u0144stwa nie wyt\u0119\u017cymy wszystkich si\u0142, nie nastroimy dusz na najwy\u017cszy ton m\u0119stwa i ofiarno\u015bci.\\nLw\u00f3w, 24 lipca 1920\\n[\u201eKurier Lwowski\u201d nr 180\/1920]\\n\u00a0\\nZofia D\u0105bska (\u017cona Jana D\u0105bskiego \u2013 pos\u0142a i wiceministra spraw zagranicznych) w dzienniku:\\nWielu pos\u0142\u00f3w nieobecnych. Nowi ministrowie skupieni przy trybunie wzajemnie sobie winszuj\u0105. Prawica spokojnie zrezygnowa\u0142a, ale nie bez pewnej zjadliwo\u015bci w r\u00f3\u017cnych \u201ewyrwasach\u201d, jak \u2013 na przyk\u0142ad \u2013 kiedy wymieniono [Juliusza] Poniatowskiego jako ministra rolnictwa. Og\u00f3lny nastr\u00f3j hamowany. [\u2026] Expos\u00e9 Witosa, jako prezydenta ministr\u00f3w. [\u2026] Przem\u00f3wienie czyta twardym g\u0142osem, nie podkre\u015blaj\u0105c s\u0142\u00f3w, bez wykrzyknik\u00f3w, zawiesze\u0144 g\u0142osu, bez wszelkiego krasom\u00f3wstwa i retoryki \u2013 i to bierze. Nie chc\u0105c, jestem wzruszona. Zdaje mi si\u0119, \u017ce w tym g\u0142osie s\u0142ysz\u0119 tward\u0105, powa\u017cn\u0105 mow\u0119 ludu polskiego, kt\u00f3ry d\u0142ugo si\u0119 waha i zwodzi, ale, jak co postanowi, idzie krokiem twardym i niewzruszonym, jak wszelki mus, jak ka\u017cda konieczno\u015b\u0107. [\u2026]\\nWspania\u0142y siwosz, [Ignacy] Daszy\u0144ski, ws\u0142uchany z kamienn\u0105 twarz\u0105, wygl\u0105da z daleka jak zasuszona mumia egipska. Poniatowski skurczony w k\u0105ciku. Miny pewnych ministr\u00f3w maskowane, a przecie\u017c zaciekawione. Niebywa\u0142e to teatrum. Prezes ministr\u00f3w, ch\u0142op od p\u0142uga, bez krawata, a b\u0119dzie mia\u0142 pod sob\u0105 by\u0142ych prezydent\u00f3w [\u2026]. Mam niewyt\u0142umaczony sentyment dla tego cz\u0142owieka, wiem przecie\u017c, \u017ce jest chytry, przebieg\u0142y, nieufny, \u017ce si\u0119 otacza nico\u015bciami, bo te nico\u015bci inteligenckie korz\u0105 si\u0119 przed nim i k\u0142aniaj\u0105. [\u2026] Wielki, samotny \u201echam\u201d, kt\u00f3rego nie rozumiej\u0105, a kt\u00f3ry musi wszystko tolerowa\u0107 i wszystkim si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107, cho\u0107 mo\u017ce i wie, \u017ce brodzi w b\u0142ocie, dotyka si\u0119 plugastwa. Twarde jest \u017cycie dla Chama, kt\u00f3ry chce w Polsce by\u0107 cz\u0142owiekiem!\\nWarszawa, 24 lipca 1920\\n[Zofia D\u0105bska, Pami\u0119tnik 1912\u20131927, Archiwum Zak\u0142adu Historii Ruchu Ludowego, sygn. P-225]\\n\u00a0\\nMaria Kasprowiczowa (\u017cona pisarza) w dzienniku:\\nJeszcze raz zbiera si\u0119 nad Lwowem wojenna burza. Po in\u00adwazji rosyjskiej 1914 roku i ukrai\u0144skiej 1918 roku, Lw\u00f3w przygotowuje si\u0119 do nowej, najstraszniejszej... bolszewickiej. Boje tocz\u0105 si\u0119 ju\u017c pod Wo\u0142oczyskami. Przed paroma dniami przysz\u0142a wiadomo\u015b\u0107, \u017ce pod Radziechowem, ju\u017c po naszej stronie, ukaza\u0142y si\u0119 patro\u00adle nieprzyjacielskie. W mie\u015bcie powsta\u0142a panika. W\u0142adze og\u0142osi\u0142y ewakuacj\u0119. Co prawda, tego samego wieczora rozkaz by\u0142 cofni\u0119ty, nie zatrzyma\u0142o to jed\u00adnak\u017ce masowej ucieczki ludno\u015bci. Porzucali miasto, zabieraj\u0105c ze sob\u0105 wszystko, co si\u0119 da\u0142o, nieraz nawet ca\u0142e urz\u0105dzenia mieszka\u0144, z meblami, naczyniami, koszami i kuframi; \u201eBolszewicy przyjd\u0105 i zabior\u0105 wszystko!\u201d. Nawet ludzie o najbardziej zimnej krwi, kt\u00f3rzy prze\u017cyli obie poprzednie inwazje, pytali z trwog\u0105: zosta\u0107 czy ucieka\u0107? I przewa\u017cnie uciekali.\\nLw\u00f3w, 24 lipca 1920\\n[Maria Kasprowiczowa, Moje \u017cycie z nim: 1910\u20131914; Wojna: 1914\u20131922, Warszawa 1932]\\nWarszawa, lipiec 1920.Cz\u0142onkowie Misji Mi\u0119dzysojuszniczej do Polski. Trzeci z prawej, w mundurze, stoi gen. Maxime Weygand.Fot. Warszawska Agencja Fotograficzna \/ \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d nr 31\/1920\\nGen. Maxime Weygand (cz\u0142onek misji sojuszniczej) w li\u015bcie do marsza\u0142ka Francji Ferdynanda Focha:\\nZawezwano mnie do Belwederu, gdzie odby\u0142em rozmow\u0119 z marsza\u0142kiem Pi\u0142sudskim, kt\u00f3ra przeci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 od 22.00 do 1.15. Przez trzy godziny marsza\u0142ek m\u00f3wi\u0142 o sobie, o swych zwyci\u0119stwach, o trudno\u015bciach wojskowych, o pomocy, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by mu przynie\u015b\u0107. Nie zrobi\u0142 na mnie ani na chwil\u0119 wra\u017cenia przyw\u00f3dcy, kt\u00f3rego ojczyzna jest w niebezpiecze\u0144stwie i kt\u00f3ry zdecydowany jest rozkazywa\u0107, narzuca\u0107 sw\u0105 wol\u0119, wymaga\u0107. Narzeka na sojusznik\u00f3w, na \u0142\u0105czno\u015b\u0107, na ty\u0142y; uwa\u017ca, \u017ce jedynie interwencja wojsk alianckich zapewni\u0107 mo\u017ce zbawienie. Nie dowodzi on jednak w sensie, w jakim nauczy\u0142 mnie Pan nadawa\u0107 znaczenie temu s\u0142owu; brak tu jest stanowczych rozkaz\u00f3w, kontroli, dyscypliny. [...]\\nJest bardzo przywi\u0105zany do swego pos\u0142annictwa wojskowego i nigdy nie zgodzi si\u0119 z misji tej zrezygnowa\u0107.\\nWarszawa, 25 lipca 1920\\n[Jacques Weygand, Weygand. M\u00f3j ojciec, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]\\n\u00a0\\nStanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:\\nBardzo \u017ale. Cofamy si\u0119 bezustannie. Straty du\u017ce. [\u2026]\\nPowstaje gabinet koalicyjny obrony narodowej, z Wi\u00adtosem na czele. Zast\u0119pc\u0105 premiera Daszy\u0144ski. Grabski pozostaje ministrem skarbu.\\nPrzyjecha\u0142 Weygand, naczelnik sztabu marsza\u0142ka Fo\u00adcha.\\nWarszawa, 26 lipca 1920\\n[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924, Warszawa 1931]\\n\u00a0\\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\\nBolszewicy pod Bia\u0142ymstokiem, w Bia\u0142ym Lesie nad Pru\u017canami i w Berezie Kartuskiej. Upadek ducha zwi\u0119ksza si\u0119. Czu\u0107 go naok\u00f3\u0142. [\u2026] Jakie\u015b ni\u017csze oficery kaza\u0142y ewakuowa\u0107 Suwa\u0142ki, August\u00f3w, wreszcie wczoraj i Bia\u0142ystok. Augustowa od tygodnia ewakuowanego nikt nie zaj\u0105\u0142, nie wiadomo kto i po co ka\u017ce ewakuowa\u0107. [\u2026]\\nSkutkiem szybkiego ruchu bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy manewruj\u0105 oddzia\u0142ami po kilkudziesi\u0119ciu ludzi, wi\u0119ksze polskie oddzia\u0142y pozostawa\u0142y w tyle i incognito rozbiegaj\u0105 si\u0119 w strachu, nie wiedz\u0105c, kto nimi dowodzi i gdzie jakie po\u0142\u0105czenie. Wszystko to jest albo jak\u0105\u015b wielk\u0105 psychoz\u0105, cho\u0107 trudno te rzeczy tak t\u0142umaczy\u0107, albo po prostu zdrad\u0105. [\u2026]\\nOd dw\u00f3ch dni nie wiedzieli, gdzie si\u0119 ca\u0142e dow\u00f3dztwo okr\u0119gu grodzie\u0144skiego znajduje. [\u2026] Wprost nie do uwierzenia, \u017ceby dow\u00f3dztwo dopiero od przygodnego cywila informowa\u0142o si\u0119 o froncie. Relacje [Jana] Kowerskiego najwyra\u017aniej wskazuj\u0105, \u017ce ca\u0142e wojsko z p\u00f3\u0142nocnego odcinka zupe\u0142nie si\u0119 rozesz\u0142o i pogubi\u0142o. I ludno\u015b\u0107, i wojsko tam blisko frontu robi wra\u017cenie, \u017ce czeka kogo\u015b, co by ich w gar\u015b\u0107 wzi\u0105\u0142 i poprowadzi\u0142.\\nWarszawa, 28 lipca 1920\\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\\nPolesie, 24 lipca 1920.Je\u0144cy bolszewiccy wzi\u0119ci do niewoli przez \u017co\u0142nierzy 5 Pu\u0142ku Piechoty Legion\u00f3w.Fot. Centralne Archiwum Wojsk owe Wojskowego Biura Historycznego\\nZ raportu oficera \u0142\u0105cznikowego przy Polskiej Misji Wojskowej w Gda\u0144sku:\\nMjr Wagner, kt\u00f3ry dwa dni temu wr\u00f3ci\u0142 z Berlina, przywi\u00f3z\u0142 [...] nast\u0119puj\u0105ce informacje. Ofensywa bolszewicka z wszelk\u0105 pewno\u015bci\u0105 dotrze do linii Bugu. Brze\u015b\u0107 litewski zostanie opanowany przez bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy na\u015bladuj\u0105 taktyk\u0119 Francuz\u00f3w z wojny \u015bwiatowej. Podobnie jak Francuzi dotarli do Renu i obsadzili przycz\u00f3\u0142ki mostowe po drugiej stronie rzeki, tak samo czyni\u0105 teraz bolszewicy z Polsk\u0105 na linii Bugu, zabezpieczaj\u0105c sobie punkty wypadowe. [...]\\nZawieszenie broni chce Bolszewia zawrze\u0107, jak swego czasu koalianci: 1) obsadzenie du\u017cej przestrzeni ziem polskich; 2) wydanie ca\u0142ej artylerii, amunicji i sprz\u0119tu wojennego tak, aby Polska, jak swego czasu Niemcy, by\u0142a faktycznie bezsiln\u0105 i musia\u0142a zgodzi\u0107 si\u0119 na wszystkie warunki bolszewickie. Rz\u0105d Sowiet\u00f3w ma zamiar stworzy\u0107 wielk\u0105 federatywn\u0105 republik\u0119, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wejdzie Polska \u2013 pozostawi jej pewn\u0105 autonomi\u0119. Za\u017c\u0105da jednak zupe\u0142nego zniesienia kontroli granicznej, wprowadzenia szerokiego toru kolejowego. W rzeczywisto\u015bci Polska ma przesta\u0107 istnie\u0107 jako oddzielne mocarstwo i stworzy z Rosj\u0105 jedno pa\u0144stwo. [...]\\nNa konferencji pokojowej korytarz polski ma by\u0107 wykre\u015blony z mapy Europy, Pomorze i Gda\u0144sk maj\u0105 odej\u015b\u0107 do Niemiec. Ostatnie dane s\u0105 tak kategoryczne, \u017ce s\u0105dz\u0119, i\u017c w tej materii musz\u0105 istnie\u0107 zapewnienia bolszewickie dane Niemcom.\\nGda\u0144sk, 29 lipca 1920\\n[Instytut J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Nowym Jorku, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, sygn. 105]\\n\u00a0\\nZofia Kirkor-Kiedroniowa (dzia\u0142aczka spo\u0142eczna):\\nKonferencja Ambasador\u00f3w og\u0142osi\u0142a wczoraj tekst decyzji wyznaczaj\u0105cej gra\u00adnice Czechos\u0142owacji i Polski w Ksi\u0119stwie Cieszy\u0144skim, na Spiszu i Orawie. [...] K\u0142uszy\u0144ska przyjecha\u0142a do Wis\u0142y i wst\u0105pi\u0142a do mnie; \u201eJu\u017c jest decyzja \u2013 oznajmi\u0142a \u2013 Karwina, Trzyniec, Frysztat dla Czech\u00f3w\u201d. Po chwili doda\u0142a: \u201eTo jest zbyt potworne, to nie mo\u017ce si\u0119 osta\u0107\u201d. Tak, to by\u0142o potworne. Jednak nast\u0119pne wie\u015bci przekre\u015bli\u0142y wszystkie z\u0142udzenia.\\nW zupe\u0142nej prostracji przele\u017ca\u0142am par\u0119 dni, powtarzaj\u0105c bezg\u0142o\u015bnie: Karwina, Trzy\u00adniec, Frysztat... \u2013 tak jak si\u0119 powtarza imiona najdro\u017cszych, kt\u00f3rych \u015bmier\u0107 zabra\u00ad\u0142a. A potem przysz\u0142o postanowienie, by pozosta\u0107 z nimi, z tymi najlepszymi, oddanymi w niewol\u0119.\\nWis\u0142a, 29 lipca 1920\\n[Zofia Kirkor-Kierdoniowa, Wspomnienia, t. 2., Krak\u00f3w 1988]\\n\u00a0\\nIgnacy Jan Paderewski (wys\u0142annik rz\u0105du polskiego) w deklaracji skierowanej do przewodnicz\u0105cego Rady Najwy\u017cszej Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych Alexandre'a Milleranda:\\nRz\u0105d polski podpisa\u0142 formalne zobowi\u0105zanie, kt\u00f3re musi by\u0107 wykonane. Z nieprze\u00adzwyci\u0119\u017conym b\u00f3lem po\u0142o\u017c\u0119 m\u00f3j podpis pod dokumentem, kt\u00f3ry nam odbiera tak god\u00adn\u0105, tak cenn\u0105 i tak nam drog\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naszego narodu. Atoli zanim to uczyni\u0119, chc\u0119 Panu o\u015bwiadczy\u0107, Panie Prezydencie, \u017ce jakkolwiek Rz\u0105d polski szczerze pragnie wykona\u0107 ca\u0142\u00adkowicie i lojalnie powzi\u0119te przeze\u0144 zobowi\u0105zania, to nigdy mu si\u0119 nie uda przekona\u0107 narodu polskiego, \u017ce sprawiedliwo\u015bci sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107. \u015awiadomo\u015b\u0107 narodowa silniejsza jest i trwalsza ni\u017c rz\u0105dy.\\nPary\u017c, 30 lipca 1920\\n[Kwestja cieszy\u0144ska. Zbi\u00f3r dokument\u00f3w z okresu walk o \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski 1918\u20131920, Katowice 1923]\u00a0\\nPremier Wincenty Witos (z prawej) i jego zast\u0119pca, Ignacy Daszy\u0144ski.Fot. \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d nr 32\/1920\\nJulian Marchlewski (przewodnicz\u0105cy Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski) w li\u015bcie do Lenina:\\nWaleczna Armia Czerwona [...] wkroczy\u0142a na terytorium Polski jako czynny wsp\u00f3\u0142bojownik w walce proletariatu polskiego z pa\u0144skim i bur\u017cuazyjnym ciemi\u0119\u017cc\u0105.\\nWyra\u017caj\u0105c na Wasze r\u0119ce ca\u0142ej robotniczo-ch\u0142opskiej Rosji g\u0142\u0119bok\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za t\u0119 skuteczn\u0105 pomoc, uwa\u017cam za sw\u00f3j obowi\u0105zek poinformowa\u0107 Was, \u017ce do kierowania pracami na terytorium wyzwolonym od pan\u00f3w utworzono Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski pod przewodnictwem tow. Juliana Marchlewskiego, przy udziale cz\u0142onk\u00f3w Komitetu tow. tow. Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego, Feliksa Kona, Edwarda Pr\u00f3chniaka i J\u00f3zefa Unszlichta.\\nKieruj\u0105c si\u0119 przyk\u0142adem i do\u015bwiadczeniem Czerwonej Rosji, mamy nadziej\u0119 w najbli\u017cszym czasie doprowadzi\u0107 szcz\u0119\u015bliwie do ko\u0144ca spraw\u0119 wyzwolenia robotniczo-ch\u0142opskiej Polski i zatkn\u0105\u0107 Czerwony Sztandar rewolucji nad najbli\u017csz\u0105 Rosji twierdz\u0105 imperializmu i reakcji.\\n30 lipca 1920\\n[Archiwum Akt Nowych, Tymczasowy Komitet Rewolucyjny, sygn. 2\/1297\/0\/1\/168\/I\/9]\\n\u00a0\\nWincenty Witos (premier Rz\u0105du RP) w odezwie do ch\u0142op\u00f3w: \\nBracia W\u0142o\u015bcianie na wszystkich ziemiach polskich! [\u2026] Od Was, Bracia w\u0142o\u015bcianie, zale\u017cy, czy Polska b\u0119dzie wolnym pa\u0144stwem ludowym, w kt\u00f3rym lud b\u0119dzie rz\u0105dzi\u0142 i \u017cy\u0142 szcz\u0119\u015bliwie, czy te\u017c stanie si\u0119 niewolnikiem Moskwy; czy b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0107 w wolno\u015bci i dobrobycie, czy te\u017c b\u0119dzie zmuszona pod batem w\u0142adc\u00f3w Rosji pracowa\u0107 dla naje\u017ad\u017ac\u00f3w i \u017cywi\u0107 ich swoj\u0105 krwi\u0105 i znojem. Za to, czy pa\u0144stwo nasze obronimy od zag\u0142ady, siebie od jarzma niewoli, rodziny nasze od n\u0119dzy, a ca\u0142e pokolenia nasze od ha\u0144by, za to my, Bracia w\u0142o\u015bcianie, odpowiedzialno\u015b\u0107 poniesiemy i ponie\u015b\u0107 musimy. Od nas, Bracia w\u0142o\u015bcianie, Polska Ludowa mo\u017ce wymaga\u0107 ratunku, w pierwszym rz\u0119dzie od nas, bo my jeste\u015bmy najliczniejsi, bo nam ona najwi\u0119cej da\u0107 mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci. Pa\u0144stwo to Nar\u00f3d, Pa\u0144stwo to Wy! [\u2026]\\nSiostry W\u0142o\u015bcianki! I na Was spada dzisiaj wielki i zaszczytny obowi\u0105zek obywatelski. Oddajcie m\u0119\u017c\u00f3w, syn\u00f3w i braci na s\u0142u\u017cb\u0119 ci\u0119\u017ck\u0105, ale pe\u0142n\u0105 chwa\u0142y. P\u0119d\u017acie precz ze wsi i zagr\u00f3d swoich tych, co z wojska uciekli, bo oni honor narodu i ludu splamili, pogard\u0119 oka\u017ccie tym, co w chwili, gdy Ojczyzna w niebezpiecze\u0144stwie, gdy Wam grozi zha\u0144bienie i zniszczenie, siedz\u0105 w domu i od s\u0142u\u017cby wojskowej si\u0119 uchylaj\u0105. W ten spos\u00f3b uratujecie Ojczyzn\u0119, uratujecie przysz\u0142o\u015b\u0107 swoj\u0105 i swoich dzieci. Wierz\u0119, \u017ce ten obowi\u0105zek spe\u0142nicie.\\nKa\u017cdy w\u00f3jt, ka\u017cdy so\u0142tys ma pilnowa\u0107, aby z jego wsi wszyscy wezwani do wojska znale\u017ali si\u0119 w szeregach, aby w \u017cadnej wsi nie by\u0142o ani jednego dezertera.\\nWarszawa, 30 lipca 1920\\n[Wincenty Witos, Moje wspomnienia, Pary\u017c 1964]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg\",\"width\":2362,\"height\":1750,\"caption\":\"Fot. Warszawska Agencja Fotograficzna, Tygodnik Ilustrowany nr 31, 31-07-1920\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"24\u201330 lipca 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"24\u201330 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"24\u201330 lipca 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-08-21T10:00:33+00:00","article_modified_time":"2020-08-21T10:49:15+00:00","og_image":[{"width":2362,"height":1750,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/","name":"24\u201330 lipca 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg-300x222.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg-1024x759.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg","datePublished":"2020-08-21T10:00:33+02:00","dateModified":"2020-08-21T10:49:15+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-08-21","endDate":"2020-08-21","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n24\u201330 lipca\n24 lipca Naczelnik Pa\u0144stwa powo\u0142uje nowy gabinet premiera Wincentego Witosa, zwany Rz\u0105dem Obrony Narodowej. Tego\u017c dnia bolszewicki g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy Siergiej Kamieniew dzieli zadania: Front Zachodni (Michai\u0142 Tuchaczewski) ma zdoby\u0107 Warszaw\u0119, Front Po\u0142udniowo-Zachodni (Aleksandr Jegorow) ma i\u015b\u0107 na Lw\u00f3w. 25 lipca do Warszawy przybywa aliancka misja wojskowa z gen. Maximem Weygandem. Niemcy wydaj\u0105 godz\u0105cy w Polsk\u0119 zakaz przewozu przez swoje terytorium jakiegokolwiek zaopatrzenia wojennego. 26 lipca szefem Sztabu Generalnego zostaje gen. Tadeusz Rozwadowski. Po decyzji Konferencji Ambasador\u00f3w Ententy, 28 lipca, o odebraniu Polsce cz\u0119\u015bci \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego na po\u0142udnie od Olzy, Ignacy Jan Paderewski o\u015bwiadcza w Pary\u017cu 30 lipca, \u017ce Polska decyzj\u0119 wykona, ale nie uzna za sprawiedliw\u0105. \nBitwa pod Brodami[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\n\u2042\nZ artyku\u0142u w \u201eKurierze Lwowskim\u201d:\nSytuacja wojskowa, ustalaj\u0105ca si\u0119 na og\u00f3\u0142 na po\u0142udniu, nie przestaje by\u0107 gro\u017ana na p\u00f3\u0142nocy. Pier\u015bcie\u0144 wojsk bolszewickich zacie\u015bnia si\u0119, uszczupla si\u0119 obszar ziem, b\u0119d\u0105cych w naszym w\u0142adaniu. Stoczymy si\u0119 ku zupe\u0142nej kl\u0119sce i pogromowi, je\u017celi nie wydob\u0119dziemy z g\u0142\u0119bi ducha prze\u015bwiadczenia, \u017ce nie b\u0119dziemy pokonani \u2013 i je\u017celi w obronie pa\u0144stwa nie wyt\u0119\u017cymy wszystkich si\u0142, nie nastroimy dusz na najwy\u017cszy ton m\u0119stwa i ofiarno\u015bci.\nLw\u00f3w, 24 lipca 1920\n[\u201eKurier Lwowski\u201d nr 180\/1920]\n\u00a0\nZofia D\u0105bska (\u017cona Jana D\u0105bskiego \u2013 pos\u0142a i wiceministra spraw zagranicznych) w dzienniku:\nWielu pos\u0142\u00f3w nieobecnych. Nowi ministrowie skupieni przy trybunie wzajemnie sobie winszuj\u0105. Prawica spokojnie zrezygnowa\u0142a, ale nie bez pewnej zjadliwo\u015bci w r\u00f3\u017cnych \u201ewyrwasach\u201d, jak \u2013 na przyk\u0142ad \u2013 kiedy wymieniono [Juliusza] Poniatowskiego jako ministra rolnictwa. Og\u00f3lny nastr\u00f3j hamowany. [\u2026] Expos\u00e9 Witosa, jako prezydenta ministr\u00f3w. [\u2026] Przem\u00f3wienie czyta twardym g\u0142osem, nie podkre\u015blaj\u0105c s\u0142\u00f3w, bez wykrzyknik\u00f3w, zawiesze\u0144 g\u0142osu, bez wszelkiego krasom\u00f3wstwa i retoryki \u2013 i to bierze. Nie chc\u0105c, jestem wzruszona. Zdaje mi si\u0119, \u017ce w tym g\u0142osie s\u0142ysz\u0119 tward\u0105, powa\u017cn\u0105 mow\u0119 ludu polskiego, kt\u00f3ry d\u0142ugo si\u0119 waha i zwodzi, ale, jak co postanowi, idzie krokiem twardym i niewzruszonym, jak wszelki mus, jak ka\u017cda konieczno\u015b\u0107. [\u2026]\nWspania\u0142y siwosz, [Ignacy] Daszy\u0144ski, ws\u0142uchany z kamienn\u0105 twarz\u0105, wygl\u0105da z daleka jak zasuszona mumia egipska. Poniatowski skurczony w k\u0105ciku. Miny pewnych ministr\u00f3w maskowane, a przecie\u017c zaciekawione. Niebywa\u0142e to teatrum. Prezes ministr\u00f3w, ch\u0142op od p\u0142uga, bez krawata, a b\u0119dzie mia\u0142 pod sob\u0105 by\u0142ych prezydent\u00f3w [\u2026]. Mam niewyt\u0142umaczony sentyment dla tego cz\u0142owieka, wiem przecie\u017c, \u017ce jest chytry, przebieg\u0142y, nieufny, \u017ce si\u0119 otacza nico\u015bciami, bo te nico\u015bci inteligenckie korz\u0105 si\u0119 przed nim i k\u0142aniaj\u0105. [\u2026] Wielki, samotny \u201echam\u201d, kt\u00f3rego nie rozumiej\u0105, a kt\u00f3ry musi wszystko tolerowa\u0107 i wszystkim si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107, cho\u0107 mo\u017ce i wie, \u017ce brodzi w b\u0142ocie, dotyka si\u0119 plugastwa. Twarde jest \u017cycie dla Chama, kt\u00f3ry chce w Polsce by\u0107 cz\u0142owiekiem!\nWarszawa, 24 lipca 1920\n[Zofia D\u0105bska, Pami\u0119tnik 1912\u20131927, Archiwum Zak\u0142adu Historii Ruchu Ludowego, sygn. P-225]\n\u00a0\nMaria Kasprowiczowa (\u017cona pisarza) w dzienniku:\nJeszcze raz zbiera si\u0119 nad Lwowem wojenna burza. Po in\u00adwazji rosyjskiej 1914 roku i ukrai\u0144skiej 1918 roku, Lw\u00f3w przygotowuje si\u0119 do nowej, najstraszniejszej... bolszewickiej. Boje tocz\u0105 si\u0119 ju\u017c pod Wo\u0142oczyskami. Przed paroma dniami przysz\u0142a wiadomo\u015b\u0107, \u017ce pod Radziechowem, ju\u017c po naszej stronie, ukaza\u0142y si\u0119 patro\u00adle nieprzyjacielskie. W mie\u015bcie powsta\u0142a panika. W\u0142adze og\u0142osi\u0142y ewakuacj\u0119. Co prawda, tego samego wieczora rozkaz by\u0142 cofni\u0119ty, nie zatrzyma\u0142o to jed\u00adnak\u017ce masowej ucieczki ludno\u015bci. Porzucali miasto, zabieraj\u0105c ze sob\u0105 wszystko, co si\u0119 da\u0142o, nieraz nawet ca\u0142e urz\u0105dzenia mieszka\u0144, z meblami, naczyniami, koszami i kuframi; \u201eBolszewicy przyjd\u0105 i zabior\u0105 wszystko!\u201d. Nawet ludzie o najbardziej zimnej krwi, kt\u00f3rzy prze\u017cyli obie poprzednie inwazje, pytali z trwog\u0105: zosta\u0107 czy ucieka\u0107? I przewa\u017cnie uciekali.\nLw\u00f3w, 24 lipca 1920\n[Maria Kasprowiczowa, Moje \u017cycie z nim: 1910\u20131914; Wojna: 1914\u20131922, Warszawa 1932]\nWarszawa, lipiec 1920.Cz\u0142onkowie Misji Mi\u0119dzysojuszniczej do Polski. Trzeci z prawej, w mundurze, stoi gen. Maxime Weygand.Fot. Warszawska Agencja Fotograficzna \/ \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d nr 31\/1920\nGen. Maxime Weygand (cz\u0142onek misji sojuszniczej) w li\u015bcie do marsza\u0142ka Francji Ferdynanda Focha:\nZawezwano mnie do Belwederu, gdzie odby\u0142em rozmow\u0119 z marsza\u0142kiem Pi\u0142sudskim, kt\u00f3ra przeci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 od 22.00 do 1.15. Przez trzy godziny marsza\u0142ek m\u00f3wi\u0142 o sobie, o swych zwyci\u0119stwach, o trudno\u015bciach wojskowych, o pomocy, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna by mu przynie\u015b\u0107. Nie zrobi\u0142 na mnie ani na chwil\u0119 wra\u017cenia przyw\u00f3dcy, kt\u00f3rego ojczyzna jest w niebezpiecze\u0144stwie i kt\u00f3ry zdecydowany jest rozkazywa\u0107, narzuca\u0107 sw\u0105 wol\u0119, wymaga\u0107. Narzeka na sojusznik\u00f3w, na \u0142\u0105czno\u015b\u0107, na ty\u0142y; uwa\u017ca, \u017ce jedynie interwencja wojsk alianckich zapewni\u0107 mo\u017ce zbawienie. Nie dowodzi on jednak w sensie, w jakim nauczy\u0142 mnie Pan nadawa\u0107 znaczenie temu s\u0142owu; brak tu jest stanowczych rozkaz\u00f3w, kontroli, dyscypliny. [...]\nJest bardzo przywi\u0105zany do swego pos\u0142annictwa wojskowego i nigdy nie zgodzi si\u0119 z misji tej zrezygnowa\u0107.\nWarszawa, 25 lipca 1920\n[Jacques Weygand, Weygand. M\u00f3j ojciec, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]\n\u00a0\nStanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:\nBardzo \u017ale. Cofamy si\u0119 bezustannie. Straty du\u017ce. [\u2026]\nPowstaje gabinet koalicyjny obrony narodowej, z Wi\u00adtosem na czele. Zast\u0119pc\u0105 premiera Daszy\u0144ski. Grabski pozostaje ministrem skarbu.\nPrzyjecha\u0142 Weygand, naczelnik sztabu marsza\u0142ka Fo\u00adcha.\nWarszawa, 26 lipca 1920\n[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924, Warszawa 1931]\n\u00a0\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\nBolszewicy pod Bia\u0142ymstokiem, w Bia\u0142ym Lesie nad Pru\u017canami i w Berezie Kartuskiej. Upadek ducha zwi\u0119ksza si\u0119. Czu\u0107 go naok\u00f3\u0142. [\u2026] Jakie\u015b ni\u017csze oficery kaza\u0142y ewakuowa\u0107 Suwa\u0142ki, August\u00f3w, wreszcie wczoraj i Bia\u0142ystok. Augustowa od tygodnia ewakuowanego nikt nie zaj\u0105\u0142, nie wiadomo kto i po co ka\u017ce ewakuowa\u0107. [\u2026]\nSkutkiem szybkiego ruchu bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy manewruj\u0105 oddzia\u0142ami po kilkudziesi\u0119ciu ludzi, wi\u0119ksze polskie oddzia\u0142y pozostawa\u0142y w tyle i incognito rozbiegaj\u0105 si\u0119 w strachu, nie wiedz\u0105c, kto nimi dowodzi i gdzie jakie po\u0142\u0105czenie. Wszystko to jest albo jak\u0105\u015b wielk\u0105 psychoz\u0105, cho\u0107 trudno te rzeczy tak t\u0142umaczy\u0107, albo po prostu zdrad\u0105. [\u2026]\nOd dw\u00f3ch dni nie wiedzieli, gdzie si\u0119 ca\u0142e dow\u00f3dztwo okr\u0119gu grodzie\u0144skiego znajduje. [\u2026] Wprost nie do uwierzenia, \u017ceby dow\u00f3dztwo dopiero od przygodnego cywila informowa\u0142o si\u0119 o froncie. Relacje [Jana] Kowerskiego najwyra\u017aniej wskazuj\u0105, \u017ce ca\u0142e wojsko z p\u00f3\u0142nocnego odcinka zupe\u0142nie si\u0119 rozesz\u0142o i pogubi\u0142o. I ludno\u015b\u0107, i wojsko tam blisko frontu robi wra\u017cenie, \u017ce czeka kogo\u015b, co by ich w gar\u015b\u0107 wzi\u0105\u0142 i poprowadzi\u0142.\nWarszawa, 28 lipca 1920\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\nPolesie, 24 lipca 1920.Je\u0144cy bolszewiccy wzi\u0119ci do niewoli przez \u017co\u0142nierzy 5 Pu\u0142ku Piechoty Legion\u00f3w.Fot. Centralne Archiwum Wojsk owe Wojskowego Biura Historycznego\nZ raportu oficera \u0142\u0105cznikowego przy Polskiej Misji Wojskowej w Gda\u0144sku:\nMjr Wagner, kt\u00f3ry dwa dni temu wr\u00f3ci\u0142 z Berlina, przywi\u00f3z\u0142 [...] nast\u0119puj\u0105ce informacje. Ofensywa bolszewicka z wszelk\u0105 pewno\u015bci\u0105 dotrze do linii Bugu. Brze\u015b\u0107 litewski zostanie opanowany przez bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy na\u015bladuj\u0105 taktyk\u0119 Francuz\u00f3w z wojny \u015bwiatowej. Podobnie jak Francuzi dotarli do Renu i obsadzili przycz\u00f3\u0142ki mostowe po drugiej stronie rzeki, tak samo czyni\u0105 teraz bolszewicy z Polsk\u0105 na linii Bugu, zabezpieczaj\u0105c sobie punkty wypadowe. [...]\nZawieszenie broni chce Bolszewia zawrze\u0107, jak swego czasu koalianci: 1) obsadzenie du\u017cej przestrzeni ziem polskich; 2) wydanie ca\u0142ej artylerii, amunicji i sprz\u0119tu wojennego tak, aby Polska, jak swego czasu Niemcy, by\u0142a faktycznie bezsiln\u0105 i musia\u0142a zgodzi\u0107 si\u0119 na wszystkie warunki bolszewickie. Rz\u0105d Sowiet\u00f3w ma zamiar stworzy\u0107 wielk\u0105 federatywn\u0105 republik\u0119, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wejdzie Polska \u2013 pozostawi jej pewn\u0105 autonomi\u0119. Za\u017c\u0105da jednak zupe\u0142nego zniesienia kontroli granicznej, wprowadzenia szerokiego toru kolejowego. W rzeczywisto\u015bci Polska ma przesta\u0107 istnie\u0107 jako oddzielne mocarstwo i stworzy z Rosj\u0105 jedno pa\u0144stwo. [...]\nNa konferencji pokojowej korytarz polski ma by\u0107 wykre\u015blony z mapy Europy, Pomorze i Gda\u0144sk maj\u0105 odej\u015b\u0107 do Niemiec. Ostatnie dane s\u0105 tak kategoryczne, \u017ce s\u0105dz\u0119, i\u017c w tej materii musz\u0105 istnie\u0107 zapewnienia bolszewickie dane Niemcom.\nGda\u0144sk, 29 lipca 1920\n[Instytut J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Nowym Jorku, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, sygn. 105]\n\u00a0\nZofia Kirkor-Kiedroniowa (dzia\u0142aczka spo\u0142eczna):\nKonferencja Ambasador\u00f3w og\u0142osi\u0142a wczoraj tekst decyzji wyznaczaj\u0105cej gra\u00adnice Czechos\u0142owacji i Polski w Ksi\u0119stwie Cieszy\u0144skim, na Spiszu i Orawie. [...] K\u0142uszy\u0144ska przyjecha\u0142a do Wis\u0142y i wst\u0105pi\u0142a do mnie; \u201eJu\u017c jest decyzja \u2013 oznajmi\u0142a \u2013 Karwina, Trzyniec, Frysztat dla Czech\u00f3w\u201d. Po chwili doda\u0142a: \u201eTo jest zbyt potworne, to nie mo\u017ce si\u0119 osta\u0107\u201d. Tak, to by\u0142o potworne. Jednak nast\u0119pne wie\u015bci przekre\u015bli\u0142y wszystkie z\u0142udzenia.\nW zupe\u0142nej prostracji przele\u017ca\u0142am par\u0119 dni, powtarzaj\u0105c bezg\u0142o\u015bnie: Karwina, Trzy\u00adniec, Frysztat... \u2013 tak jak si\u0119 powtarza imiona najdro\u017cszych, kt\u00f3rych \u015bmier\u0107 zabra\u00ad\u0142a. A potem przysz\u0142o postanowienie, by pozosta\u0107 z nimi, z tymi najlepszymi, oddanymi w niewol\u0119.\nWis\u0142a, 29 lipca 1920\n[Zofia Kirkor-Kierdoniowa, Wspomnienia, t. 2., Krak\u00f3w 1988]\n\u00a0\nIgnacy Jan Paderewski (wys\u0142annik rz\u0105du polskiego) w deklaracji skierowanej do przewodnicz\u0105cego Rady Najwy\u017cszej Mocarstw Sprzymierzonych i Stowarzyszonych Alexandre'a Milleranda:\nRz\u0105d polski podpisa\u0142 formalne zobowi\u0105zanie, kt\u00f3re musi by\u0107 wykonane. Z nieprze\u00adzwyci\u0119\u017conym b\u00f3lem po\u0142o\u017c\u0119 m\u00f3j podpis pod dokumentem, kt\u00f3ry nam odbiera tak god\u00adn\u0105, tak cenn\u0105 i tak nam drog\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naszego narodu. Atoli zanim to uczyni\u0119, chc\u0119 Panu o\u015bwiadczy\u0107, Panie Prezydencie, \u017ce jakkolwiek Rz\u0105d polski szczerze pragnie wykona\u0107 ca\u0142\u00adkowicie i lojalnie powzi\u0119te przeze\u0144 zobowi\u0105zania, to nigdy mu si\u0119 nie uda przekona\u0107 narodu polskiego, \u017ce sprawiedliwo\u015bci sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107. \u015awiadomo\u015b\u0107 narodowa silniejsza jest i trwalsza ni\u017c rz\u0105dy.\nPary\u017c, 30 lipca 1920\n[Kwestja cieszy\u0144ska. Zbi\u00f3r dokument\u00f3w z okresu walk o \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski 1918\u20131920, Katowice 1923]\u00a0\nPremier Wincenty Witos (z prawej) i jego zast\u0119pca, Ignacy Daszy\u0144ski.Fot. \u201eTygodnik Ilustrowany\u201d nr 32\/1920\nJulian Marchlewski (przewodnicz\u0105cy Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski) w li\u015bcie do Lenina:\nWaleczna Armia Czerwona [...] wkroczy\u0142a na terytorium Polski jako czynny wsp\u00f3\u0142bojownik w walce proletariatu polskiego z pa\u0144skim i bur\u017cuazyjnym ciemi\u0119\u017cc\u0105.\nWyra\u017caj\u0105c na Wasze r\u0119ce ca\u0142ej robotniczo-ch\u0142opskiej Rosji g\u0142\u0119bok\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za t\u0119 skuteczn\u0105 pomoc, uwa\u017cam za sw\u00f3j obowi\u0105zek poinformowa\u0107 Was, \u017ce do kierowania pracami na terytorium wyzwolonym od pan\u00f3w utworzono Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski pod przewodnictwem tow. Juliana Marchlewskiego, przy udziale cz\u0142onk\u00f3w Komitetu tow. tow. Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego, Feliksa Kona, Edwarda Pr\u00f3chniaka i J\u00f3zefa Unszlichta.\nKieruj\u0105c si\u0119 przyk\u0142adem i do\u015bwiadczeniem Czerwonej Rosji, mamy nadziej\u0119 w najbli\u017cszym czasie doprowadzi\u0107 szcz\u0119\u015bliwie do ko\u0144ca spraw\u0119 wyzwolenia robotniczo-ch\u0142opskiej Polski i zatkn\u0105\u0107 Czerwony Sztandar rewolucji nad najbli\u017csz\u0105 Rosji twierdz\u0105 imperializmu i reakcji.\n30 lipca 1920\n[Archiwum Akt Nowych, Tymczasowy Komitet Rewolucyjny, sygn. 2\/1297\/0\/1\/168\/I\/9]\n\u00a0\nWincenty Witos (premier Rz\u0105du RP) w odezwie do ch\u0142op\u00f3w: \nBracia W\u0142o\u015bcianie na wszystkich ziemiach polskich! [\u2026] Od Was, Bracia w\u0142o\u015bcianie, zale\u017cy, czy Polska b\u0119dzie wolnym pa\u0144stwem ludowym, w kt\u00f3rym lud b\u0119dzie rz\u0105dzi\u0142 i \u017cy\u0142 szcz\u0119\u015bliwie, czy te\u017c stanie si\u0119 niewolnikiem Moskwy; czy b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0107 w wolno\u015bci i dobrobycie, czy te\u017c b\u0119dzie zmuszona pod batem w\u0142adc\u00f3w Rosji pracowa\u0107 dla naje\u017ad\u017ac\u00f3w i \u017cywi\u0107 ich swoj\u0105 krwi\u0105 i znojem. Za to, czy pa\u0144stwo nasze obronimy od zag\u0142ady, siebie od jarzma niewoli, rodziny nasze od n\u0119dzy, a ca\u0142e pokolenia nasze od ha\u0144by, za to my, Bracia w\u0142o\u015bcianie, odpowiedzialno\u015b\u0107 poniesiemy i ponie\u015b\u0107 musimy. Od nas, Bracia w\u0142o\u015bcianie, Polska Ludowa mo\u017ce wymaga\u0107 ratunku, w pierwszym rz\u0119dzie od nas, bo my jeste\u015bmy najliczniejsi, bo nam ona najwi\u0119cej da\u0107 mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci. Pa\u0144stwo to Nar\u00f3d, Pa\u0144stwo to Wy! [\u2026]\nSiostry W\u0142o\u015bcianki! I na Was spada dzisiaj wielki i zaszczytny obowi\u0105zek obywatelski. Oddajcie m\u0119\u017c\u00f3w, syn\u00f3w i braci na s\u0142u\u017cb\u0119 ci\u0119\u017ck\u0105, ale pe\u0142n\u0105 chwa\u0142y. P\u0119d\u017acie precz ze wsi i zagr\u00f3d swoich tych, co z wojska uciekli, bo oni honor narodu i ludu splamili, pogard\u0119 oka\u017ccie tym, co w chwili, gdy Ojczyzna w niebezpiecze\u0144stwie, gdy Wam grozi zha\u0144bienie i zniszczenie, siedz\u0105 w domu i od s\u0142u\u017cby wojskowej si\u0119 uchylaj\u0105. W ten spos\u00f3b uratujecie Ojczyzn\u0119, uratujecie przysz\u0142o\u015b\u0107 swoj\u0105 i swoich dzieci. Wierz\u0119, \u017ce ten obowi\u0105zek spe\u0142nicie.\nKa\u017cdy w\u00f3jt, ka\u017cdy so\u0142tys ma pilnowa\u0107, aby z jego wsi wszyscy wezwani do wojska znale\u017ali si\u0119 w szeregach, aby w \u017cadnej wsi nie by\u0142o ani jednego dezertera.\nWarszawa, 30 lipca 1920\n[Wincenty Witos, Moje wspomnienia, Pary\u017c 1964]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/08\/TI_nr-31-31-07-1920_0027_jpeg.jpg","width":2362,"height":1750,"caption":"Fot. Warszawska Agencja Fotograficzna, Tygodnik Ilustrowany nr 31, 31-07-1920"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/08\/21\/24-30-lipca-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"24\u201330 lipca 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3033","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3033"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3033\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3034,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3033\/revisions\/3034"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3029"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3033"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3033"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3033"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}