{"id":3215,"date":"2020-09-04T13:47:00","date_gmt":"2020-09-04T11:47:00","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=3215"},"modified":"2020-09-16T09:03:07","modified_gmt":"2020-09-16T07:03:07","slug":"7-13-sierpnia-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/","title":{"rendered":"7 \u2013 13 sierpnia 1920"},"content":{"rendered":"\n

\u00a0\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

7 \u2013 13 sierpnia 1920<\/strong><\/p>\n

8\u20139 sierpnia podczas konferencji brytyjsko-francuskiej w Hythe omawiane s\u0105 warunki rozejmowe wobec Polski (m.in. natychmiastowa demobilizacja do poziomu 50 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy oraz prawo Rosji do bezwarunkowego transportu przez polskie terytorium). Ich przyj\u0119cie oznacza\u0142oby sowietyzacj\u0119 Polski. 10 sierpnia premier Lloyd George oznajmia w parlamencie brytyjskim, i\u017c warunki s\u0105 dobre i zwalniaj\u0105 Wielk\u0105 Brytani\u0119 z obowi\u0105zku udzielania Polakom pomocy. 11 sierpnia jednostki sowieckiego Frontu Zachodniego docieraj\u0105 do Wis\u0142y. 12 sierpnia, przed udaniem si\u0119 na front, J\u00f3zef Pi\u0142sudski, sk\u0142ada na r\u0119ce premiera Wincentego Witosa dymisj\u0119 ze stanowiska Naczelnika Pa\u0144stwa i Naczelnego Wodza \u2013 do ewentualnego wykorzystania. Tego dnia \u2013 dzi\u0119ki kryptologom \u2013 polskie dow\u00f3dztwo poznaje bolszewicki plan ataku na Warszaw\u0119.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Po\u0142o\u017cenie wojsk dn. 12.08.1920
[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak (proboszcz parafii Chojnata):<\/strong><\/p>\n

Moskwa stoi pod murami Warszawy. Bior\u0105 pob\u00f3r do wojska, ale jak\u017ce powoli. Zarejestrowani szliby ju\u017c ch\u0119tnie, bo niepewno\u015b\u0107 taka m\u0119cz\u0105ca. Za\u00adpewne nie ma uzbrojenia, skoro w tak gwa\u0142townej potrzebie rozk\u0142ada si\u0119 pob\u00f3r na miesi\u0105ce. Jutro po sumie b\u0119dzie zbi\u00f3rka w parafii na wojsko \u2013 co kto ma: bielizn\u0119, \u017cywno\u015b\u0107, pieni\u0105dze, bro\u0144.<\/p>\n

Chojnata (\u0141\u00f3dzkie), 7 sierpnia 1920<\/p>\n

[Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak, Kronika parafii Chojnata 1911\u20131920<\/em>, Warszawa 1995]<\/p>\n

\"\"

\u00a0<\/p><\/div>\n

\u201eGoniec Czerwony\u201d \u2013 gazeta wydawana przez Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski. Wydanie z 7 sierpnia 1920.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Wincenty Witos<\/strong> (premier):<\/strong><\/p>\n

Celem podniesienia na duchu ludno\u015bci stolicy, w\u0142adze duchowne wyda\u0142y zarz\u0105dzenie publicznych mod\u0142\u00f3w we wszystkich ko\u015bcio\u0142ach. Olbrzymie t\u0142umy ludno\u015bci chodzi\u0142y z procesj\u0105 i chor\u0105gwiami przez dwa dni po ulicach Warszawy, \u015bpiewaj\u0105c pie\u015bni i prosz\u0105c Boga o zwyci\u0119stwo. Wyszed\u0142em do miasta, \u017ceby si\u0119 przyjrze\u0107 tym dziesi\u0105tkom tysi\u0119cy ludzi r\u00f3\u017cnego stanu, wieku i zawodu, kt\u00f3re spacerowa\u0142y ca\u0142ymi dniami […], ale ani rusz nie da\u0142y si\u0119 u\u017cy\u0107 do prac koniecznych dla obrony tak ci\u0119\u017cko zagro\u017conej stolicy […]. Zaprosi\u0142em do siebie ministra spraw wewn\u0119trznych, [Leopolda] Skulskiego, by nie dopu\u015bci\u0142, \u017ceby tylu zdrowych ludzi \u0142azi\u0142o po mie\u015bcie bezmy\u015blnie w obliczu najwi\u0119kszego zagro\u017cenia pa\u0144stwa […]. Minister […] jednak musi si\u0119 liczy\u0107 z nastrojami ludno\u015bci, jak i znacznej cz\u0119\u015bci duchowie\u0144stwa.<\/p>\n

Warszawa<\/p>\n

[Wincenty Witos, Moje wspomnienia<\/em>, Pary\u017c 1975]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Aleksander Or\u0142owski (prezydent Pabianic)<\/strong> w odezwie do mieszka\u0144c\u00f3w: <\/strong><\/p>\n

Wzmaga si\u0119 potrzeba rozlokowania ewakuowanych w ostatnich czasach z zajmowanych przez nieprzyjaciela teren\u00f3w: licznej rzeszy ludno\u015bci, urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych, jak r\u00f3wnie\u017c dobra i maj\u0105tku pa\u0144stwowego. W mie\u015bcie naszym od kilku dni rozpoczyna si\u0119 lokowanie pierwszych partii [\u2026]. Obowi\u0105zkiem obywatelskim wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w jest przyj\u015bcie z jak najdalej id\u0105c\u0105 pomoc\u0105 upowa\u017cnionym do rozlokowania czynnikom wojskowym i administracyjnym. Niechaj chlubne uchwa\u0142y i postanowienia miejscowego spo\u0142ecze\u0144stwa o oddaniu si\u0119 do dyspozycji w\u0142adz wojskowych, zaofiarowaniu swej pracy, czasu, pomocy i lokali, nie b\u0119d\u0105 czczymi frazesami!<\/p>\n

Pabianice, 8 sierpnia 1920<\/p>\n

[Odezwa, <\/em>\u201eDziennik Urz\u0119dowy Zarz\u0105du Miasta Pabianic\u201d nr 32\/1920]<\/p>\n

\u00a0\"\"<\/strong><\/p>\n

Warszawa, sierpie\u0144 1920.
Szkolenie Stra\u017cy Obywatelskiej w czasie bitwy warszawskiej.
Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n

Maria Macieszyna<\/strong> (\u017cona Aleksandra Macieszy, lekarza WP):<\/strong><\/p>\n

Ulica Tumska i Dominika\u0144ska, zapchane wozami, brykami, karetami. Krowy, wo\u0142y, owce szarpi\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy tym, wyczerpane zwierz\u0119ta padaj\u0105 w strasznym \u015bcisku i upale. Po chodnikach p\u0119dz\u0105 krowy. Rynek Kanoniczny i boczne ulice zalewane s\u0105 wypchni\u0119tymi z tego \u015bcisku zwierz\u0119tami. Dominika\u0144sk\u0105 p\u0142ynie druga rzeka. W bocznych ulicach stoj\u0105 na\u0142adowane wozy. Ludzie milcz\u0105cy, ob\u0142\u0105kani, nic nie chc\u0105 m\u00f3wi\u0107, tylko szarpi\u0105 si\u0119 w tym \u015bcisku lub rzucaj\u0105 si\u0119 jak w omdleniu na wozy. Konie r\u017c\u0105, krowy rycz\u0105, \u015bwinki i owce te\u017c swoje g\u0142osy \u0142\u0105cz\u0105. Od wczesnego ranka do p\u00f3\u017anej nocy sz\u0142a ta zwarta rzeka.<\/p>\n

P\u0142occzanie os\u0142upieli. Spotka\u0142am Drobiniak\u00f3w. Proponowa\u0142am mieszkanie. \u2013 \u201eZa Wis\u0142\u0119! \u2013 to tylko umieli powiedzie\u0107. \u2013 Bolszewicy mi\u0119dzy Bielskiem i Drobinem!\u201d. Widzia\u0142am wi\u0119c znajomk\u00f3w uchodz\u0105cych w kilka woz\u00f3w z po\u015bciel\u0105, rzeczami i cz\u0119\u015bci\u0105 inwentarza. Powozili mali ch\u0142opcy, dziewczynki lub senne panie \u2013 s\u0142u\u017cba folwarczna nie chcia\u0142a, jak r\u00f3wnie\u017c nie pozwoli\u0142a zabiera\u0107 dobytku. [\u2026]<\/p>\n

Doszli\u015bmy do przekonania, \u017ce jeszcze dzi\u015b w nocy mo\u017ce nic nie b\u0119dzie, \u017ce P\u0142ock b\u0119dzie ewakuowany, \u017ce wojsko od nas wyjdzie, potem policja. \u017be wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani powinni wst\u0119powa\u0107 do Stra\u017cy Obywatelskiej, \u017ce p\u00f3\u017aniej te\u017c opuszcz\u0105 miasto, a zostan\u0105 tylko kobiety i dzieci, bo tym bolszewicy mo\u017ce nic nie zrobi\u0105. Po tym nast\u0105pi\u0142a wielka uchwa\u0142a, \u017ceby nikt nie opuszcza\u0142 miasta i aby\u015bmy bronili si\u0119 do ostatka. [\u2026]<\/p>\n

Ledwie nie pobili\u015bmy z oburzenia policji, uciekaj\u0105cej z \u0141om\u017cy. Przysi\u0119gli nam, \u017ce wst\u0105pi\u0105 do wojska i odbij\u0105 \u0141om\u017c\u0119.<\/p>\n

P\u0142ock, 10 sierpnia 1920<\/p>\n

[Listy Marii Macieszyny,<\/em> \u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 2\/1997]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Bardzo \u017ale. Warszawa zagro\u017cona. Powsta\u0142a Rada Obrony Stolicy. Banki ju\u017c powywozi\u0142y swoje skarbce, b\u0105d\u017a do Krakowa, b\u0105d\u017a do Poznania. [\u2026]<\/p>\n

Wprost nie mog\u0119 dopu\u015bci\u0107 my\u015bli o mo\u017cliwo\u015bci wzi\u0119cia Warszawy. T\u0142umy strachliwych uciekinier\u00f3w budz\u0105 odraz\u0119. Ca\u0142y plac przed dworcem g\u0142\u00f3wnym zaj\u0119ty wozami, kuframi, t\u0142umokami. S\u0142ysza\u0142em pos\u0142a [Jana] Kwapi\u0144skiego, przemawiaj\u0105cego na wiadukcie: \u201ePrzyjrzyjcie si\u0119 towarzysze tym bezwstydnym uciekinierom, tym szczurom opuszczaj\u0105cym zagro\u017cony okr\u0119t \u2013 i zapami\u0119tajcie, kto my\u015bla\u0142 tylko o ocaleniu swych kufr\u00f3w, w momencie, kiedy wr\u00f3g zbli\u017ca si\u0119 do stolicy\u201d.<\/p>\n

Warszawa, 12 sierpnia 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924<\/em>, Warszawa 1931]<\/p>\n

\"\"

\u00a0<\/p><\/div>\n

Plakat z 1920 roku autorstwa Kamila Mackiewicza.
Ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Krakowie<\/p>\n

Por. Jan Kowalewski (szef Wydzia\u0142u II Sekcji Szyfr\u00f3w Oddzia\u0142u II\u00a0Naczelnego Dow\u00f3dztwa WP):<\/strong><\/p>\n

Nasz radio-wywiad przej\u0105\u0142 wielostronicowy szyfrowy telegram 16 Armii bolszewickiej. By\u0142 to rozkaz operacyjny, przy tym musia\u0142 by\u0107 wa\u017cny, skoro u\u017cyto do jego przekazania nowego szyfru. Mo\u017cecie sobie wyobrazi\u0107, z jakim napi\u0119ciem zabrali\u015bmy si\u0119 do roboty. Szcz\u0119\u015bliwie w niespe\u0142na godzin\u0119 szyfr zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozwi\u0105zywa\u0107. Jeszcze depesza ta nie by\u0142a w pe\u0142ni odczytana, gdy ju\u017c wiedzieli\u015bmy z fragment\u00f3w, \u017ce jest to wielki rozkaz o decyduj\u0105cym natarciu na sam\u0105 Warszaw\u0119. Ka\u017cda minuta stawa\u0142a si\u0119 droga, lecz otuchy dodawa\u0142y nam kr\u00f3tkie radio-depesze wysy\u0142ane przez sztaby dywizji bolszewickich, \u017c\u0105daj\u0105ce powt\u00f3rzenia rozkazu, gdy\u017c przeszkody atmosferyczne poczyni\u0142y im luki w odbiorze tak d\u0142ugiego tekstu.<\/p>\n

Nasz radio-wywiad przej\u0105\u0142 ten rozkaz w ca\u0142o\u015bci, wi\u0119c szyfr \u201erozwi\u0105zywa\u0142 si\u0119\u201d u nas tymczasem nadal bez przeszk\u00f3d. Bolszewicy byli tak pewni powodzenia, \u017ce punkt czwarty tego dramatycznego rozkazu poleca\u0142: 27 Dywizja Strzelc\u00f3w ma wykona\u0107 g\u0142\u00f3wne uderzenie, przeprawi\u0107 si\u0119 w rejonie przedmie\u015bcia Pragi na drugi brzeg Wis\u0142y i zaj\u0105\u0107 Warszaw\u0119. Wiedzieli\u015bmy ju\u017c przedtem, \u017ce ta dywizja otrzyma\u0142a \u015bwie\u017ce uzupe\u0142nienia z Rosji, by\u0142a specjalnie wzmocniona i liczy\u0142a ponad 13 tysi\u0119cy strzelc\u00f3w.<\/p>\n

Jeszcze gor\u0105czkowo ko\u0144czyli\u015bmy \u201erozwi\u0105zywanie\u201d szyfru, lecz ju\u017c podali\u015bmy jego zasadnicz\u0105 tre\u015b\u0107 do Belwederu, zapytuj\u0105c, czy mamy go przet\u0142umaczy\u0107. Marsza\u0142ek Pi\u0142sudski zadowoli\u0142 si\u0119 jednak tekstem rosyjskim i wyrazi\u0142 zadowolenie z zamiar\u00f3w przeciwnika, gdy\u017c chodzi\u0142o w\u0142a\u015bnie o to, by jak najbardziej zwi\u0105za\u0107 bolszewik\u00f3w na froncie warszawskim.<\/p>\n

Powsta\u0142o w\u00f3wczas nowe zagadnienie: czy nale\u017cy pozwoli\u0107 bolszewikom na porozumiewanie si\u0119 przez radio, czy te\u017c pog\u0142\u0119bi\u0107 chaos w ich szeregach przez uniemo\u017cliwienie im \u0142\u0105czno\u015bci radiowej. Sztab nasz zadecydowa\u0142: uniemo\u017cliwi\u0107 bolszewikom \u0142\u0105czno\u015b\u0107 radiow\u0105 przez 48 godzin od chwili naszego uderzenia. Marsza\u0142kowi chodzi\u0142o teraz tylko o to, by bolszewicy nie zmienili za wcze\u015bnie swego pierwotnego planu. Ca\u0142y\u00a0nasz aparat musieli\u015bmy przestawi\u0107 na to nowe w\u00f3wczas w technice wojennej zadanie.<\/p>\n

W sekcji radio-\u0142\u0105czno\u015bci zawrza\u0142a robota i plan przygotowany przez pu\u0142kownika Jawora okaza\u0142 si\u0119 tak sprawny, \u017ce\u00a0przez te dwie krytyczne doby ca\u0142y front Tuchaczewskiego nie by\u0142 w stanie nada\u0107 czy odebra\u0107 ani jednej depeszy radiowej. Nasz pods\u0142uch znaj\u0105c na pami\u0119\u0107 fale i sygna\u0142y wywo\u0142awcze wszystkich stacji bolszewickich, pozwala\u0142 im tylko wywo\u0142ywa\u0107 siebie nawzajem i nawi\u0105zywa\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107. Lecz\u00a0z chwil\u0105, gdy tylko rozpoczynali nadawanie depesz, nasze stacje nadawcze rozpoczyna\u0142y zag\u0142uszanie na tej samej fali [czytaniem fragment\u00f3w Biblii<\/em>].<\/p>\n

Warszawa, 12 sierpnia 1920<\/p>\n

[\u201eZwi\u0105zek \u0141\u0105czno\u015bciowc\u00f3w. Komunikat 2001\u201d, Londyn 2001]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

J\u00f3zef Pi\u0142sudski:<\/strong><\/p>\n

Wieczorem wyjecha\u0142em z Warszawy. […] Po\u00a0przybyciu do Pu\u0142aw, jako do swojej kwatery, i rozejrzeniu si\u0119 w sytuacji, skonstatowa\u0142em [\u2026], \u017ce stan moralny wszystkich dywizji, a by\u0142o ich zebranych cztery, nie by\u0142 tak z\u0142y, jak poprzednio przypuszcza\u0142em. I chocia\u017c w\u0142a\u015bnie przed moim przyjazdem jedna z dywizji, mianowicie 21., starym, nabytym ju\u017c przez miesi\u0105c zwyczajem, ni st\u0105d, ni\u00a0zow\u0105d pod naciskiem niewielkiej grupki nieprzyjaciela ust\u0105pi\u0142a z przedmie\u015bcia na Wieprzu \u2013 z Kocka, kt\u00f3ry nakazano jej trzyma\u0107 \u2013 to nie s\u0105dzi\u0142em, by ten trudny prze\u0142om moralny, kt\u00f3rego po d\u0142ugim odwrocie wymaga kontratak, by\u0142 niemo\u017cliwy do wykonania. […] Opr\u00f3cz tego zaobserwowa\u0142em nies\u0142ychane wprost braki w wyekwipowaniu i umundurowaniu \u017co\u0142nierzy. Takich dziad\u00f3w, jak ich nazywa\u0142em, dot\u0105d w ci\u0105gu ca\u0142ej wojny nie widzia\u0142em.<\/p>\n

Pu\u0142awy, 12 sierpnia 1920<\/p>\n

[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Rok 1920<\/em> \/ Michai\u0142 Tuchaczewski, Poch\u00f3d za Wis\u0142\u0119<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 1989]<\/p>\n

\"\"

\u00a0<\/p><\/div>\n

Okolice Warszawy, sierpie\u0144 1920.
Odpoczynek na froncie.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

Witowt Putna (dow\u00f3dca bolszewickiej 27 Dywizji Strzeleckiej):<\/strong><\/p>\n

Wieczorem dosta\u0142a si\u0119 w moje r\u0119ce polska mapa, zdobyta podczas wzi\u0119cia do niewoli jakiego\u015b in\u017cyniera wojennego. […] Dane, s\u0105dz\u0105c z notatek, by\u0142y z godziny dwunastej 13 sierpnia! Prze\u015bledzi\u0142em szczeg\u00f3\u0142owo map\u0119 i, oceniwszy sytuacj\u0119, zdecydowa\u0142em si\u0119 na bezpo\u015bredni\u0105 rozmow\u0119 telegraficzn\u0105 z dow\u00f3dc\u0105 armii. Opisa\u0142em mu dok\u0142adnie sytuacj\u0119 i warunki, w jakich jeste\u015bmy zmuszeni si\u0119 bi\u0107. Bez wzgl\u0119du na rozmiar sukcesu, jaki osi\u0105gn\u0119li\u015bmy, doszed\u0142em do wniosku, \u017ce nie poprawimy sytuacji i, co\u00a0najgorsze, w ci\u0105gu najbli\u017cszych dni nie mo\u017cemy liczy\u0107 na realne wsparcie polskich mas robotniczo-ch\u0142opskich, kt\u00f3re w znacz\u0105cej liczbie wesz\u0142y do oddzia\u0142\u00f3w przeciwnika jako uzupe\u0142nienia ochotnicze. Zaproponowa\u0142em wycofanie si\u0119 do linii Bugu. Dow\u00f3dca armii by\u0142 oszo\u0142omiony tak\u0105 propozycj\u0105 i \u017ceby si\u0119 upewni\u0107, czy nie oszala\u0142em, zapyta\u0142, co wed\u0142ug mnie mo\u017cna by\u0142oby tym osi\u0105gn\u0105\u0107. Moja\u00a0odpowied\u017a sprowadza\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce lepiej by\u0142oby, aby\u00a0spod Warszawy odesz\u0142a armia nierozbita, ni\u017c mia\u0142aby si\u0119 wycofywa\u0107 zmuszona przez przeciwnika. Dow\u00f3dca, po\u00a0kr\u00f3tkim zastanowieniu, podtrzyma\u0142 rozkaz o natarciu.<\/p>\n

Pod Radzyminem, 13 sierpnia 1920<\/p>\n

[Witowt Putna, K Wisle i obratno<\/em>, Moskwa 1927, t\u0142um. Agnieszka Knyt]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Gen. W\u0142adys\u0142aw Sikorski (dow\u00f3dca 5 Armii) w rozkazie:<\/strong><\/p>\n

Na zajmowanych obecnie pozycjach ka\u017cdy dow\u00f3dca wytrwa\u0107 musi do ostatniego cz\u0142owieka, chocia\u017cby chwilowo by\u0142 otoczony ze wszystkich stron, je\u017celi nie otrzyma rozkazu cofni\u0119cia si\u0119. […] Zaznaczam \u2013 \u017ce rozstrzeliwuj\u0105c szeregowych za ucieczk\u0119 z pola bitwy \u2013 tym bardziej nie cofn\u0119 si\u0119 przed stosowaniem kary \u015bmierci w stosunku do oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy ponosz\u0105 pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za\u00a0stosunki w podleg\u0142ych im oddzia\u0142ach.<\/p>\n

Na odcinku 5 Armii rozgrywaj\u0105 si\u0119 losy Warszawy i losy Polski. Nie dopuszcz\u0119 do tego, by lekkomy\u015blno\u015b\u0107 czy bezmy\u015blno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych oficer\u00f3w zgubi\u0142a Ojczyzn\u0119. Z\u0142ych\u00a0\u017co\u0142nierzy usun\u0119 bezwzgl\u0119dnie, z dobrymi wytrwam na stanowisku i zwyci\u0119\u017c\u0119.<\/p>\n

13 sierpnia 1920<\/p>\n

[Bitwa Warszawska. Dokumenty operacyjne. Cz\u0119\u015b\u0107 I (13\u201317 VIII)<\/em>, Warszawa 1995]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Warszawa, sierpie\u0144 1920.
Wymarsz ludno\u015bci cywilnej do budowy okop\u00f3w.
Fot. Instytut J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n

Gen. Franciszek Latinik (dow\u00f3dca 1 Armii)<\/strong> w rozkazie:<\/strong><\/p>\n

Stajemy do rozstrzygaj\u0105cej bitwy. Naczelny W\u00f3dz, Rz\u0105d i Nar\u00f3d w przekonaniu, i\u017c wojska 1 Armii nie oddadz\u0105 ani jednej pi\u0119dzi ziemi […], nie w\u0105tpi\u0105, i\u017c o ich piersi rozbije si\u0119 nawa\u0142a bolszewicka. \u015awiadomy odpowiedzialno\u015bci za wynik obecnej bitwy, nakazuj\u0119 wszystkim dow\u00f3dcom […] utrzymanie zajmowanej linii. W obronie stolicy i w walce o polskie \u201eBy\u0107 albo nie by\u0107\u201d mo\u017cna tylko bohatersko odda\u0107 \u017cycie, lecz nie mo\u017cna zha\u0144bi\u0107 imienia polskiego.<\/p>\n

13 sierpnia 1920<\/p>\n

[Franciszek Latinik, B\u00f3j o Warszaw\u0119. Rola Wojskowego Gubernatora i I-szej armii w bitwie pod Warszaw\u0105 w 1920 r.<\/em>, Bydgoszcz 1931]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 \u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":3095,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-3215","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n7 \u2013 13 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"7 \u2013 13 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0 \u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-09-04T11:47:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-09-16T07:03:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"2227\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/\",\"name\":\"7 \u2013 13 sierpnia 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-300x261.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-1024x891.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2020-09-04T11:47:00+02:00\",\"dateModified\":\"2020-09-16T07:03:07+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-09-04\",\"endDate\":\"2020-09-04\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u00a0\\n\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n7 \u2013 13 sierpnia 1920\\n8\u20139 sierpnia podczas konferencji brytyjsko-francuskiej w Hythe omawiane s\u0105 warunki rozejmowe wobec Polski (m.in. natychmiastowa demobilizacja do poziomu 50 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy oraz prawo Rosji do bezwarunkowego transportu przez polskie terytorium). Ich przyj\u0119cie oznacza\u0142oby sowietyzacj\u0119 Polski. 10 sierpnia premier Lloyd George oznajmia w parlamencie brytyjskim, i\u017c warunki s\u0105 dobre i zwalniaj\u0105 Wielk\u0105 Brytani\u0119 z obowi\u0105zku udzielania Polakom pomocy. 11 sierpnia jednostki sowieckiego Frontu Zachodniego docieraj\u0105 do Wis\u0142y. 12 sierpnia, przed udaniem si\u0119 na front, J\u00f3zef Pi\u0142sudski, sk\u0142ada na r\u0119ce premiera Wincentego Witosa dymisj\u0119 ze stanowiska Naczelnika Pa\u0144stwa i Naczelnego Wodza \u2013 do ewentualnego wykorzystania. Tego dnia \u2013 dzi\u0119ki kryptologom \u2013 polskie dow\u00f3dztwo poznaje bolszewicki plan ataku na Warszaw\u0119.\\nPo\u0142o\u017cenie wojsk dn. 12.08.1920[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\n\u2042\\nKs. Micha\u0142 Wo\u017aniak (proboszcz parafii Chojnata):\\nMoskwa stoi pod murami Warszawy. Bior\u0105 pob\u00f3r do wojska, ale jak\u017ce powoli. Zarejestrowani szliby ju\u017c ch\u0119tnie, bo niepewno\u015b\u0107 taka m\u0119cz\u0105ca. Za\u00adpewne nie ma uzbrojenia, skoro w tak gwa\u0142townej potrzebie rozk\u0142ada si\u0119 pob\u00f3r na miesi\u0105ce. Jutro po sumie b\u0119dzie zbi\u00f3rka w parafii na wojsko \u2013 co kto ma: bielizn\u0119, \u017cywno\u015b\u0107, pieni\u0105dze, bro\u0144.\\nChojnata (\u0141\u00f3dzkie), 7 sierpnia 1920\\n[Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak, Kronika parafii Chojnata 1911\u20131920, Warszawa 1995]\\n[caption id=\\\"attachment_3092\\\" align=\\\"alignnone\\\" width=\\\"1656\\\"] \u00a0[\/caption]\\n\u201eGoniec Czerwony\u201d \u2013 gazeta wydawana przez Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski. Wydanie z 7 sierpnia 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nWincenty Witos (premier):\\nCelem podniesienia na duchu ludno\u015bci stolicy, w\u0142adze duchowne wyda\u0142y zarz\u0105dzenie publicznych mod\u0142\u00f3w we wszystkich ko\u015bcio\u0142ach. Olbrzymie t\u0142umy ludno\u015bci chodzi\u0142y z procesj\u0105 i chor\u0105gwiami przez dwa dni po ulicach Warszawy, \u015bpiewaj\u0105c pie\u015bni i prosz\u0105c Boga o zwyci\u0119stwo. Wyszed\u0142em do miasta, \u017ceby si\u0119 przyjrze\u0107 tym dziesi\u0105tkom tysi\u0119cy ludzi r\u00f3\u017cnego stanu, wieku i zawodu, kt\u00f3re spacerowa\u0142y ca\u0142ymi dniami [...], ale ani rusz nie da\u0142y si\u0119 u\u017cy\u0107 do prac koniecznych dla obrony tak ci\u0119\u017cko zagro\u017conej stolicy [...]. Zaprosi\u0142em do siebie ministra spraw wewn\u0119trznych, [Leopolda] Skulskiego, by nie dopu\u015bci\u0142, \u017ceby tylu zdrowych ludzi \u0142azi\u0142o po mie\u015bcie bezmy\u015blnie w obliczu najwi\u0119kszego zagro\u017cenia pa\u0144stwa [...]. Minister [...] jednak musi si\u0119 liczy\u0107 z nastrojami ludno\u015bci, jak i znacznej cz\u0119\u015bci duchowie\u0144stwa.\\nWarszawa\\n[Wincenty Witos, Moje wspomnienia, Pary\u017c 1975]\\n\u00a0\\nAleksander Or\u0142owski (prezydent Pabianic) w odezwie do mieszka\u0144c\u00f3w: \\nWzmaga si\u0119 potrzeba rozlokowania ewakuowanych w ostatnich czasach z zajmowanych przez nieprzyjaciela teren\u00f3w: licznej rzeszy ludno\u015bci, urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych, jak r\u00f3wnie\u017c dobra i maj\u0105tku pa\u0144stwowego. W mie\u015bcie naszym od kilku dni rozpoczyna si\u0119 lokowanie pierwszych partii [\u2026]. Obowi\u0105zkiem obywatelskim wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w jest przyj\u015bcie z jak najdalej id\u0105c\u0105 pomoc\u0105 upowa\u017cnionym do rozlokowania czynnikom wojskowym i administracyjnym. Niechaj chlubne uchwa\u0142y i postanowienia miejscowego spo\u0142ecze\u0144stwa o oddaniu si\u0119 do dyspozycji w\u0142adz wojskowych, zaofiarowaniu swej pracy, czasu, pomocy i lokali, nie b\u0119d\u0105 czczymi frazesami!\\nPabianice, 8 sierpnia 1920\\n[Odezwa, \u201eDziennik Urz\u0119dowy Zarz\u0105du Miasta Pabianic\u201d nr 32\/1920]\\n\u00a0\\nWarszawa, sierpie\u0144 1920.Szkolenie Stra\u017cy Obywatelskiej w czasie bitwy warszawskiej.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\\nMaria Macieszyna (\u017cona Aleksandra Macieszy, lekarza WP):\\nUlica Tumska i Dominika\u0144ska, zapchane wozami, brykami, karetami. Krowy, wo\u0142y, owce szarpi\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy tym, wyczerpane zwierz\u0119ta padaj\u0105 w strasznym \u015bcisku i upale. Po chodnikach p\u0119dz\u0105 krowy. Rynek Kanoniczny i boczne ulice zalewane s\u0105 wypchni\u0119tymi z tego \u015bcisku zwierz\u0119tami. Dominika\u0144sk\u0105 p\u0142ynie druga rzeka. W bocznych ulicach stoj\u0105 na\u0142adowane wozy. Ludzie milcz\u0105cy, ob\u0142\u0105kani, nic nie chc\u0105 m\u00f3wi\u0107, tylko szarpi\u0105 si\u0119 w tym \u015bcisku lub rzucaj\u0105 si\u0119 jak w omdleniu na wozy. Konie r\u017c\u0105, krowy rycz\u0105, \u015bwinki i owce te\u017c swoje g\u0142osy \u0142\u0105cz\u0105. Od wczesnego ranka do p\u00f3\u017anej nocy sz\u0142a ta zwarta rzeka.\\nP\u0142occzanie os\u0142upieli. Spotka\u0142am Drobiniak\u00f3w. Proponowa\u0142am mieszkanie. \u2013 \u201eZa Wis\u0142\u0119! \u2013 to tylko umieli powiedzie\u0107. \u2013 Bolszewicy mi\u0119dzy Bielskiem i Drobinem!\u201d. Widzia\u0142am wi\u0119c znajomk\u00f3w uchodz\u0105cych w kilka woz\u00f3w z po\u015bciel\u0105, rzeczami i cz\u0119\u015bci\u0105 inwentarza. Powozili mali ch\u0142opcy, dziewczynki lub senne panie \u2013 s\u0142u\u017cba folwarczna nie chcia\u0142a, jak r\u00f3wnie\u017c nie pozwoli\u0142a zabiera\u0107 dobytku. [\u2026]\\nDoszli\u015bmy do przekonania, \u017ce jeszcze dzi\u015b w nocy mo\u017ce nic nie b\u0119dzie, \u017ce P\u0142ock b\u0119dzie ewakuowany, \u017ce wojsko od nas wyjdzie, potem policja. \u017be wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani powinni wst\u0119powa\u0107 do Stra\u017cy Obywatelskiej, \u017ce p\u00f3\u017aniej te\u017c opuszcz\u0105 miasto, a zostan\u0105 tylko kobiety i dzieci, bo tym bolszewicy mo\u017ce nic nie zrobi\u0105. Po tym nast\u0105pi\u0142a wielka uchwa\u0142a, \u017ceby nikt nie opuszcza\u0142 miasta i aby\u015bmy bronili si\u0119 do ostatka. [\u2026]\\nLedwie nie pobili\u015bmy z oburzenia policji, uciekaj\u0105cej z \u0141om\u017cy. Przysi\u0119gli nam, \u017ce wst\u0105pi\u0105 do wojska i odbij\u0105 \u0141om\u017c\u0119.\\nP\u0142ock, 10 sierpnia 1920\\n[Listy Marii Macieszyny, \u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 2\/1997]\\n\u00a0\\nStanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:\\nBardzo \u017ale. Warszawa zagro\u017cona. Powsta\u0142a Rada Obrony Stolicy. Banki ju\u017c powywozi\u0142y swoje skarbce, b\u0105d\u017a do Krakowa, b\u0105d\u017a do Poznania. [\u2026]\\nWprost nie mog\u0119 dopu\u015bci\u0107 my\u015bli o mo\u017cliwo\u015bci wzi\u0119cia Warszawy. T\u0142umy strachliwych uciekinier\u00f3w budz\u0105 odraz\u0119. Ca\u0142y plac przed dworcem g\u0142\u00f3wnym zaj\u0119ty wozami, kuframi, t\u0142umokami. S\u0142ysza\u0142em pos\u0142a [Jana] Kwapi\u0144skiego, przemawiaj\u0105cego na wiadukcie: \u201ePrzyjrzyjcie si\u0119 towarzysze tym bezwstydnym uciekinierom, tym szczurom opuszczaj\u0105cym zagro\u017cony okr\u0119t \u2013 i zapami\u0119tajcie, kto my\u015bla\u0142 tylko o ocaleniu swych kufr\u00f3w, w momencie, kiedy wr\u00f3g zbli\u017ca si\u0119 do stolicy\u201d.\\nWarszawa, 12 sierpnia 1920\\n[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924, Warszawa 1931]\\n[caption id=\\\"attachment_3094\\\" align=\\\"aligncenter\\\" width=\\\"1648\\\"] \u00a0[\/caption]\\nPlakat z 1920 roku autorstwa Kamila Mackiewicza.Ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Krakowie\\nPor. Jan Kowalewski (szef Wydzia\u0142u II Sekcji Szyfr\u00f3w Oddzia\u0142u II\u00a0Naczelnego Dow\u00f3dztwa WP):\\nNasz radio-wywiad przej\u0105\u0142 wielostronicowy szyfrowy telegram 16 Armii bolszewickiej. By\u0142 to rozkaz operacyjny, przy tym musia\u0142 by\u0107 wa\u017cny, skoro u\u017cyto do jego przekazania nowego szyfru. Mo\u017cecie sobie wyobrazi\u0107, z jakim napi\u0119ciem zabrali\u015bmy si\u0119 do roboty. Szcz\u0119\u015bliwie w niespe\u0142na godzin\u0119 szyfr zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozwi\u0105zywa\u0107. Jeszcze depesza ta nie by\u0142a w pe\u0142ni odczytana, gdy ju\u017c wiedzieli\u015bmy z fragment\u00f3w, \u017ce jest to wielki rozkaz o decyduj\u0105cym natarciu na sam\u0105 Warszaw\u0119. Ka\u017cda minuta stawa\u0142a si\u0119 droga, lecz otuchy dodawa\u0142y nam kr\u00f3tkie radio-depesze wysy\u0142ane przez sztaby dywizji bolszewickich, \u017c\u0105daj\u0105ce powt\u00f3rzenia rozkazu, gdy\u017c przeszkody atmosferyczne poczyni\u0142y im luki w odbiorze tak d\u0142ugiego tekstu.\\nNasz radio-wywiad przej\u0105\u0142 ten rozkaz w ca\u0142o\u015bci, wi\u0119c szyfr \u201erozwi\u0105zywa\u0142 si\u0119\u201d u nas tymczasem nadal bez przeszk\u00f3d. Bolszewicy byli tak pewni powodzenia, \u017ce punkt czwarty tego dramatycznego rozkazu poleca\u0142: 27 Dywizja Strzelc\u00f3w ma wykona\u0107 g\u0142\u00f3wne uderzenie, przeprawi\u0107 si\u0119 w rejonie przedmie\u015bcia Pragi na drugi brzeg Wis\u0142y i zaj\u0105\u0107 Warszaw\u0119. Wiedzieli\u015bmy ju\u017c przedtem, \u017ce ta dywizja otrzyma\u0142a \u015bwie\u017ce uzupe\u0142nienia z Rosji, by\u0142a specjalnie wzmocniona i liczy\u0142a ponad 13 tysi\u0119cy strzelc\u00f3w.\\nJeszcze gor\u0105czkowo ko\u0144czyli\u015bmy \u201erozwi\u0105zywanie\u201d szyfru, lecz ju\u017c podali\u015bmy jego zasadnicz\u0105 tre\u015b\u0107 do Belwederu, zapytuj\u0105c, czy mamy go przet\u0142umaczy\u0107. Marsza\u0142ek Pi\u0142sudski zadowoli\u0142 si\u0119 jednak tekstem rosyjskim i wyrazi\u0142 zadowolenie z zamiar\u00f3w przeciwnika, gdy\u017c chodzi\u0142o w\u0142a\u015bnie o to, by jak najbardziej zwi\u0105za\u0107 bolszewik\u00f3w na froncie warszawskim.\\nPowsta\u0142o w\u00f3wczas nowe zagadnienie: czy nale\u017cy pozwoli\u0107 bolszewikom na porozumiewanie si\u0119 przez radio, czy te\u017c pog\u0142\u0119bi\u0107 chaos w ich szeregach przez uniemo\u017cliwienie im \u0142\u0105czno\u015bci radiowej. Sztab nasz zadecydowa\u0142: uniemo\u017cliwi\u0107 bolszewikom \u0142\u0105czno\u015b\u0107 radiow\u0105 przez 48 godzin od chwili naszego uderzenia. Marsza\u0142kowi chodzi\u0142o teraz tylko o to, by bolszewicy nie zmienili za wcze\u015bnie swego pierwotnego planu. Ca\u0142y\u00a0nasz aparat musieli\u015bmy przestawi\u0107 na to nowe w\u00f3wczas w technice wojennej zadanie.\\nW sekcji radio-\u0142\u0105czno\u015bci zawrza\u0142a robota i plan przygotowany przez pu\u0142kownika Jawora okaza\u0142 si\u0119 tak sprawny, \u017ce\u00a0przez te dwie krytyczne doby ca\u0142y front Tuchaczewskiego nie by\u0142 w stanie nada\u0107 czy odebra\u0107 ani jednej depeszy radiowej. Nasz pods\u0142uch znaj\u0105c na pami\u0119\u0107 fale i sygna\u0142y wywo\u0142awcze wszystkich stacji bolszewickich, pozwala\u0142 im tylko wywo\u0142ywa\u0107 siebie nawzajem i nawi\u0105zywa\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107. Lecz\u00a0z chwil\u0105, gdy tylko rozpoczynali nadawanie depesz, nasze stacje nadawcze rozpoczyna\u0142y zag\u0142uszanie na tej samej fali [czytaniem fragment\u00f3w Biblii].\\nWarszawa, 12 sierpnia 1920\\n[\u201eZwi\u0105zek \u0141\u0105czno\u015bciowc\u00f3w. Komunikat 2001\u201d, Londyn 2001]\\n\u00a0\\nJ\u00f3zef Pi\u0142sudski:\\nWieczorem wyjecha\u0142em z Warszawy. [...] Po\u00a0przybyciu do Pu\u0142aw, jako do swojej kwatery, i rozejrzeniu si\u0119 w sytuacji, skonstatowa\u0142em [\u2026], \u017ce stan moralny wszystkich dywizji, a by\u0142o ich zebranych cztery, nie by\u0142 tak z\u0142y, jak poprzednio przypuszcza\u0142em. I chocia\u017c w\u0142a\u015bnie przed moim przyjazdem jedna z dywizji, mianowicie 21., starym, nabytym ju\u017c przez miesi\u0105c zwyczajem, ni st\u0105d, ni\u00a0zow\u0105d pod naciskiem niewielkiej grupki nieprzyjaciela ust\u0105pi\u0142a z przedmie\u015bcia na Wieprzu \u2013 z Kocka, kt\u00f3ry nakazano jej trzyma\u0107 \u2013 to nie s\u0105dzi\u0142em, by ten trudny prze\u0142om moralny, kt\u00f3rego po d\u0142ugim odwrocie wymaga kontratak, by\u0142 niemo\u017cliwy do wykonania. [...] Opr\u00f3cz tego zaobserwowa\u0142em nies\u0142ychane wprost braki w wyekwipowaniu i umundurowaniu \u017co\u0142nierzy. Takich dziad\u00f3w, jak ich nazywa\u0142em, dot\u0105d w ci\u0105gu ca\u0142ej wojny nie widzia\u0142em.\\nPu\u0142awy, 12 sierpnia 1920\\n[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Rok 1920 \/ Michai\u0142 Tuchaczewski, Poch\u00f3d za Wis\u0142\u0119, \u0141\u00f3d\u017a 1989]\\n[caption id=\\\"attachment_3095\\\" align=\\\"alignnone\\\" width=\\\"2560\\\"] \u00a0[\/caption]\\nOkolice Warszawy, sierpie\u0144 1920.Odpoczynek na froncie.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\nWitowt Putna (dow\u00f3dca bolszewickiej 27 Dywizji Strzeleckiej):\\nWieczorem dosta\u0142a si\u0119 w moje r\u0119ce polska mapa, zdobyta podczas wzi\u0119cia do niewoli jakiego\u015b in\u017cyniera wojennego. [...] Dane, s\u0105dz\u0105c z notatek, by\u0142y z godziny dwunastej 13 sierpnia! Prze\u015bledzi\u0142em szczeg\u00f3\u0142owo map\u0119 i, oceniwszy sytuacj\u0119, zdecydowa\u0142em si\u0119 na bezpo\u015bredni\u0105 rozmow\u0119 telegraficzn\u0105 z dow\u00f3dc\u0105 armii. Opisa\u0142em mu dok\u0142adnie sytuacj\u0119 i warunki, w jakich jeste\u015bmy zmuszeni si\u0119 bi\u0107. Bez wzgl\u0119du na rozmiar sukcesu, jaki osi\u0105gn\u0119li\u015bmy, doszed\u0142em do wniosku, \u017ce nie poprawimy sytuacji i, co\u00a0najgorsze, w ci\u0105gu najbli\u017cszych dni nie mo\u017cemy liczy\u0107 na realne wsparcie polskich mas robotniczo-ch\u0142opskich, kt\u00f3re w znacz\u0105cej liczbie wesz\u0142y do oddzia\u0142\u00f3w przeciwnika jako uzupe\u0142nienia ochotnicze. Zaproponowa\u0142em wycofanie si\u0119 do linii Bugu. Dow\u00f3dca armii by\u0142 oszo\u0142omiony tak\u0105 propozycj\u0105 i \u017ceby si\u0119 upewni\u0107, czy nie oszala\u0142em, zapyta\u0142, co wed\u0142ug mnie mo\u017cna by\u0142oby tym osi\u0105gn\u0105\u0107. Moja\u00a0odpowied\u017a sprowadza\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce lepiej by\u0142oby, aby\u00a0spod Warszawy odesz\u0142a armia nierozbita, ni\u017c mia\u0142aby si\u0119 wycofywa\u0107 zmuszona przez przeciwnika. Dow\u00f3dca, po\u00a0kr\u00f3tkim zastanowieniu, podtrzyma\u0142 rozkaz o natarciu.\\nPod Radzyminem, 13 sierpnia 1920\\n[Witowt Putna, K Wisle i obratno, Moskwa 1927, t\u0142um. Agnieszka Knyt]\\n\u00a0\\nGen. W\u0142adys\u0142aw Sikorski (dow\u00f3dca 5 Armii) w rozkazie:\\nNa zajmowanych obecnie pozycjach ka\u017cdy dow\u00f3dca wytrwa\u0107 musi do ostatniego cz\u0142owieka, chocia\u017cby chwilowo by\u0142 otoczony ze wszystkich stron, je\u017celi nie otrzyma rozkazu cofni\u0119cia si\u0119. [...] Zaznaczam \u2013 \u017ce rozstrzeliwuj\u0105c szeregowych za ucieczk\u0119 z pola bitwy \u2013 tym bardziej nie cofn\u0119 si\u0119 przed stosowaniem kary \u015bmierci w stosunku do oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy ponosz\u0105 pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za\u00a0stosunki w podleg\u0142ych im oddzia\u0142ach.\\nNa odcinku 5 Armii rozgrywaj\u0105 si\u0119 losy Warszawy i losy Polski. Nie dopuszcz\u0119 do tego, by lekkomy\u015blno\u015b\u0107 czy bezmy\u015blno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych oficer\u00f3w zgubi\u0142a Ojczyzn\u0119. Z\u0142ych\u00a0\u017co\u0142nierzy usun\u0119 bezwzgl\u0119dnie, z dobrymi wytrwam na stanowisku i zwyci\u0119\u017c\u0119.\\n13 sierpnia 1920\\n[Bitwa Warszawska. Dokumenty operacyjne. Cz\u0119\u015b\u0107 I (13\u201317 VIII), Warszawa 1995]\\nWarszawa, sierpie\u0144 1920.Wymarsz ludno\u015bci cywilnej do budowy okop\u00f3w.Fot. Instytut J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\\nGen. Franciszek Latinik (dow\u00f3dca 1 Armii) w rozkazie:\\nStajemy do rozstrzygaj\u0105cej bitwy. Naczelny W\u00f3dz, Rz\u0105d i Nar\u00f3d w przekonaniu, i\u017c wojska 1 Armii nie oddadz\u0105 ani jednej pi\u0119dzi ziemi [...], nie w\u0105tpi\u0105, i\u017c o ich piersi rozbije si\u0119 nawa\u0142a bolszewicka. \u015awiadomy odpowiedzialno\u015bci za wynik obecnej bitwy, nakazuj\u0119 wszystkim dow\u00f3dcom [...] utrzymanie zajmowanej linii. W obronie stolicy i w walce o polskie \u201eBy\u0107 albo nie by\u0107\u201d mo\u017cna tylko bohatersko odda\u0107 \u017cycie, lecz nie mo\u017cna zha\u0144bi\u0107 imienia polskiego.\\n13 sierpnia 1920\\n[Franciszek Latinik, B\u00f3j o Warszaw\u0119. Rola Wojskowego Gubernatora i I-szej armii w bitwie pod Warszaw\u0105 w 1920 r., Bydgoszcz 1931]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":2227,\"caption\":\"Sierpie\u0144 1920, Warszawa okolice Odpoczynek na froncie podwarszawskim. brak daty Fot. CAW [wojna polsko-bolszewicka, dzieci, wojsko, Legiony]\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"7 \u2013 13 sierpnia 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"7 \u2013 13 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"7 \u2013 13 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u00a0 \u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-09-04T11:47:00+00:00","article_modified_time":"2020-09-16T07:03:07+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":2227,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/","name":"7 \u2013 13 sierpnia 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-300x261.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-1024x891.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg","datePublished":"2020-09-04T11:47:00+02:00","dateModified":"2020-09-16T07:03:07+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-09-04","endDate":"2020-09-04","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u00a0\n\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n7 \u2013 13 sierpnia 1920\n8\u20139 sierpnia podczas konferencji brytyjsko-francuskiej w Hythe omawiane s\u0105 warunki rozejmowe wobec Polski (m.in. natychmiastowa demobilizacja do poziomu 50 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy oraz prawo Rosji do bezwarunkowego transportu przez polskie terytorium). Ich przyj\u0119cie oznacza\u0142oby sowietyzacj\u0119 Polski. 10 sierpnia premier Lloyd George oznajmia w parlamencie brytyjskim, i\u017c warunki s\u0105 dobre i zwalniaj\u0105 Wielk\u0105 Brytani\u0119 z obowi\u0105zku udzielania Polakom pomocy. 11 sierpnia jednostki sowieckiego Frontu Zachodniego docieraj\u0105 do Wis\u0142y. 12 sierpnia, przed udaniem si\u0119 na front, J\u00f3zef Pi\u0142sudski, sk\u0142ada na r\u0119ce premiera Wincentego Witosa dymisj\u0119 ze stanowiska Naczelnika Pa\u0144stwa i Naczelnego Wodza \u2013 do ewentualnego wykorzystania. Tego dnia \u2013 dzi\u0119ki kryptologom \u2013 polskie dow\u00f3dztwo poznaje bolszewicki plan ataku na Warszaw\u0119.\nPo\u0142o\u017cenie wojsk dn. 12.08.1920[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\n\u2042\nKs. Micha\u0142 Wo\u017aniak (proboszcz parafii Chojnata):\nMoskwa stoi pod murami Warszawy. Bior\u0105 pob\u00f3r do wojska, ale jak\u017ce powoli. Zarejestrowani szliby ju\u017c ch\u0119tnie, bo niepewno\u015b\u0107 taka m\u0119cz\u0105ca. Za\u00adpewne nie ma uzbrojenia, skoro w tak gwa\u0142townej potrzebie rozk\u0142ada si\u0119 pob\u00f3r na miesi\u0105ce. Jutro po sumie b\u0119dzie zbi\u00f3rka w parafii na wojsko \u2013 co kto ma: bielizn\u0119, \u017cywno\u015b\u0107, pieni\u0105dze, bro\u0144.\nChojnata (\u0141\u00f3dzkie), 7 sierpnia 1920\n[Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak, Kronika parafii Chojnata 1911\u20131920, Warszawa 1995]\n[caption id=\"attachment_3092\" align=\"alignnone\" width=\"1656\"] \u00a0[\/caption]\n\u201eGoniec Czerwony\u201d \u2013 gazeta wydawana przez Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski. Wydanie z 7 sierpnia 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nWincenty Witos (premier):\nCelem podniesienia na duchu ludno\u015bci stolicy, w\u0142adze duchowne wyda\u0142y zarz\u0105dzenie publicznych mod\u0142\u00f3w we wszystkich ko\u015bcio\u0142ach. Olbrzymie t\u0142umy ludno\u015bci chodzi\u0142y z procesj\u0105 i chor\u0105gwiami przez dwa dni po ulicach Warszawy, \u015bpiewaj\u0105c pie\u015bni i prosz\u0105c Boga o zwyci\u0119stwo. Wyszed\u0142em do miasta, \u017ceby si\u0119 przyjrze\u0107 tym dziesi\u0105tkom tysi\u0119cy ludzi r\u00f3\u017cnego stanu, wieku i zawodu, kt\u00f3re spacerowa\u0142y ca\u0142ymi dniami [...], ale ani rusz nie da\u0142y si\u0119 u\u017cy\u0107 do prac koniecznych dla obrony tak ci\u0119\u017cko zagro\u017conej stolicy [...]. Zaprosi\u0142em do siebie ministra spraw wewn\u0119trznych, [Leopolda] Skulskiego, by nie dopu\u015bci\u0142, \u017ceby tylu zdrowych ludzi \u0142azi\u0142o po mie\u015bcie bezmy\u015blnie w obliczu najwi\u0119kszego zagro\u017cenia pa\u0144stwa [...]. Minister [...] jednak musi si\u0119 liczy\u0107 z nastrojami ludno\u015bci, jak i znacznej cz\u0119\u015bci duchowie\u0144stwa.\nWarszawa\n[Wincenty Witos, Moje wspomnienia, Pary\u017c 1975]\n\u00a0\nAleksander Or\u0142owski (prezydent Pabianic) w odezwie do mieszka\u0144c\u00f3w: \nWzmaga si\u0119 potrzeba rozlokowania ewakuowanych w ostatnich czasach z zajmowanych przez nieprzyjaciela teren\u00f3w: licznej rzeszy ludno\u015bci, urz\u0119d\u00f3w pa\u0144stwowych, jak r\u00f3wnie\u017c dobra i maj\u0105tku pa\u0144stwowego. W mie\u015bcie naszym od kilku dni rozpoczyna si\u0119 lokowanie pierwszych partii [\u2026]. Obowi\u0105zkiem obywatelskim wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w jest przyj\u015bcie z jak najdalej id\u0105c\u0105 pomoc\u0105 upowa\u017cnionym do rozlokowania czynnikom wojskowym i administracyjnym. Niechaj chlubne uchwa\u0142y i postanowienia miejscowego spo\u0142ecze\u0144stwa o oddaniu si\u0119 do dyspozycji w\u0142adz wojskowych, zaofiarowaniu swej pracy, czasu, pomocy i lokali, nie b\u0119d\u0105 czczymi frazesami!\nPabianice, 8 sierpnia 1920\n[Odezwa, \u201eDziennik Urz\u0119dowy Zarz\u0105du Miasta Pabianic\u201d nr 32\/1920]\n\u00a0\nWarszawa, sierpie\u0144 1920.Szkolenie Stra\u017cy Obywatelskiej w czasie bitwy warszawskiej.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\nMaria Macieszyna (\u017cona Aleksandra Macieszy, lekarza WP):\nUlica Tumska i Dominika\u0144ska, zapchane wozami, brykami, karetami. Krowy, wo\u0142y, owce szarpi\u0105 si\u0119 pomi\u0119dzy tym, wyczerpane zwierz\u0119ta padaj\u0105 w strasznym \u015bcisku i upale. Po chodnikach p\u0119dz\u0105 krowy. Rynek Kanoniczny i boczne ulice zalewane s\u0105 wypchni\u0119tymi z tego \u015bcisku zwierz\u0119tami. Dominika\u0144sk\u0105 p\u0142ynie druga rzeka. W bocznych ulicach stoj\u0105 na\u0142adowane wozy. Ludzie milcz\u0105cy, ob\u0142\u0105kani, nic nie chc\u0105 m\u00f3wi\u0107, tylko szarpi\u0105 si\u0119 w tym \u015bcisku lub rzucaj\u0105 si\u0119 jak w omdleniu na wozy. Konie r\u017c\u0105, krowy rycz\u0105, \u015bwinki i owce te\u017c swoje g\u0142osy \u0142\u0105cz\u0105. Od wczesnego ranka do p\u00f3\u017anej nocy sz\u0142a ta zwarta rzeka.\nP\u0142occzanie os\u0142upieli. Spotka\u0142am Drobiniak\u00f3w. Proponowa\u0142am mieszkanie. \u2013 \u201eZa Wis\u0142\u0119! \u2013 to tylko umieli powiedzie\u0107. \u2013 Bolszewicy mi\u0119dzy Bielskiem i Drobinem!\u201d. Widzia\u0142am wi\u0119c znajomk\u00f3w uchodz\u0105cych w kilka woz\u00f3w z po\u015bciel\u0105, rzeczami i cz\u0119\u015bci\u0105 inwentarza. Powozili mali ch\u0142opcy, dziewczynki lub senne panie \u2013 s\u0142u\u017cba folwarczna nie chcia\u0142a, jak r\u00f3wnie\u017c nie pozwoli\u0142a zabiera\u0107 dobytku. [\u2026]\nDoszli\u015bmy do przekonania, \u017ce jeszcze dzi\u015b w nocy mo\u017ce nic nie b\u0119dzie, \u017ce P\u0142ock b\u0119dzie ewakuowany, \u017ce wojsko od nas wyjdzie, potem policja. \u017be wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani powinni wst\u0119powa\u0107 do Stra\u017cy Obywatelskiej, \u017ce p\u00f3\u017aniej te\u017c opuszcz\u0105 miasto, a zostan\u0105 tylko kobiety i dzieci, bo tym bolszewicy mo\u017ce nic nie zrobi\u0105. Po tym nast\u0105pi\u0142a wielka uchwa\u0142a, \u017ceby nikt nie opuszcza\u0142 miasta i aby\u015bmy bronili si\u0119 do ostatka. [\u2026]\nLedwie nie pobili\u015bmy z oburzenia policji, uciekaj\u0105cej z \u0141om\u017cy. Przysi\u0119gli nam, \u017ce wst\u0105pi\u0105 do wojska i odbij\u0105 \u0141om\u017c\u0119.\nP\u0142ock, 10 sierpnia 1920\n[Listy Marii Macieszyny, \u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 2\/1997]\n\u00a0\nStanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:\nBardzo \u017ale. Warszawa zagro\u017cona. Powsta\u0142a Rada Obrony Stolicy. Banki ju\u017c powywozi\u0142y swoje skarbce, b\u0105d\u017a do Krakowa, b\u0105d\u017a do Poznania. [\u2026]\nWprost nie mog\u0119 dopu\u015bci\u0107 my\u015bli o mo\u017cliwo\u015bci wzi\u0119cia Warszawy. T\u0142umy strachliwych uciekinier\u00f3w budz\u0105 odraz\u0119. Ca\u0142y plac przed dworcem g\u0142\u00f3wnym zaj\u0119ty wozami, kuframi, t\u0142umokami. S\u0142ysza\u0142em pos\u0142a [Jana] Kwapi\u0144skiego, przemawiaj\u0105cego na wiadukcie: \u201ePrzyjrzyjcie si\u0119 towarzysze tym bezwstydnym uciekinierom, tym szczurom opuszczaj\u0105cym zagro\u017cony okr\u0119t \u2013 i zapami\u0119tajcie, kto my\u015bla\u0142 tylko o ocaleniu swych kufr\u00f3w, w momencie, kiedy wr\u00f3g zbli\u017ca si\u0119 do stolicy\u201d.\nWarszawa, 12 sierpnia 1920\n[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924, Warszawa 1931]\n[caption id=\"attachment_3094\" align=\"aligncenter\" width=\"1648\"] \u00a0[\/caption]\nPlakat z 1920 roku autorstwa Kamila Mackiewicza.Ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Krakowie\nPor. Jan Kowalewski (szef Wydzia\u0142u II Sekcji Szyfr\u00f3w Oddzia\u0142u II\u00a0Naczelnego Dow\u00f3dztwa WP):\nNasz radio-wywiad przej\u0105\u0142 wielostronicowy szyfrowy telegram 16 Armii bolszewickiej. By\u0142 to rozkaz operacyjny, przy tym musia\u0142 by\u0107 wa\u017cny, skoro u\u017cyto do jego przekazania nowego szyfru. Mo\u017cecie sobie wyobrazi\u0107, z jakim napi\u0119ciem zabrali\u015bmy si\u0119 do roboty. Szcz\u0119\u015bliwie w niespe\u0142na godzin\u0119 szyfr zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozwi\u0105zywa\u0107. Jeszcze depesza ta nie by\u0142a w pe\u0142ni odczytana, gdy ju\u017c wiedzieli\u015bmy z fragment\u00f3w, \u017ce jest to wielki rozkaz o decyduj\u0105cym natarciu na sam\u0105 Warszaw\u0119. Ka\u017cda minuta stawa\u0142a si\u0119 droga, lecz otuchy dodawa\u0142y nam kr\u00f3tkie radio-depesze wysy\u0142ane przez sztaby dywizji bolszewickich, \u017c\u0105daj\u0105ce powt\u00f3rzenia rozkazu, gdy\u017c przeszkody atmosferyczne poczyni\u0142y im luki w odbiorze tak d\u0142ugiego tekstu.\nNasz radio-wywiad przej\u0105\u0142 ten rozkaz w ca\u0142o\u015bci, wi\u0119c szyfr \u201erozwi\u0105zywa\u0142 si\u0119\u201d u nas tymczasem nadal bez przeszk\u00f3d. Bolszewicy byli tak pewni powodzenia, \u017ce punkt czwarty tego dramatycznego rozkazu poleca\u0142: 27 Dywizja Strzelc\u00f3w ma wykona\u0107 g\u0142\u00f3wne uderzenie, przeprawi\u0107 si\u0119 w rejonie przedmie\u015bcia Pragi na drugi brzeg Wis\u0142y i zaj\u0105\u0107 Warszaw\u0119. Wiedzieli\u015bmy ju\u017c przedtem, \u017ce ta dywizja otrzyma\u0142a \u015bwie\u017ce uzupe\u0142nienia z Rosji, by\u0142a specjalnie wzmocniona i liczy\u0142a ponad 13 tysi\u0119cy strzelc\u00f3w.\nJeszcze gor\u0105czkowo ko\u0144czyli\u015bmy \u201erozwi\u0105zywanie\u201d szyfru, lecz ju\u017c podali\u015bmy jego zasadnicz\u0105 tre\u015b\u0107 do Belwederu, zapytuj\u0105c, czy mamy go przet\u0142umaczy\u0107. Marsza\u0142ek Pi\u0142sudski zadowoli\u0142 si\u0119 jednak tekstem rosyjskim i wyrazi\u0142 zadowolenie z zamiar\u00f3w przeciwnika, gdy\u017c chodzi\u0142o w\u0142a\u015bnie o to, by jak najbardziej zwi\u0105za\u0107 bolszewik\u00f3w na froncie warszawskim.\nPowsta\u0142o w\u00f3wczas nowe zagadnienie: czy nale\u017cy pozwoli\u0107 bolszewikom na porozumiewanie si\u0119 przez radio, czy te\u017c pog\u0142\u0119bi\u0107 chaos w ich szeregach przez uniemo\u017cliwienie im \u0142\u0105czno\u015bci radiowej. Sztab nasz zadecydowa\u0142: uniemo\u017cliwi\u0107 bolszewikom \u0142\u0105czno\u015b\u0107 radiow\u0105 przez 48 godzin od chwili naszego uderzenia. Marsza\u0142kowi chodzi\u0142o teraz tylko o to, by bolszewicy nie zmienili za wcze\u015bnie swego pierwotnego planu. Ca\u0142y\u00a0nasz aparat musieli\u015bmy przestawi\u0107 na to nowe w\u00f3wczas w technice wojennej zadanie.\nW sekcji radio-\u0142\u0105czno\u015bci zawrza\u0142a robota i plan przygotowany przez pu\u0142kownika Jawora okaza\u0142 si\u0119 tak sprawny, \u017ce\u00a0przez te dwie krytyczne doby ca\u0142y front Tuchaczewskiego nie by\u0142 w stanie nada\u0107 czy odebra\u0107 ani jednej depeszy radiowej. Nasz pods\u0142uch znaj\u0105c na pami\u0119\u0107 fale i sygna\u0142y wywo\u0142awcze wszystkich stacji bolszewickich, pozwala\u0142 im tylko wywo\u0142ywa\u0107 siebie nawzajem i nawi\u0105zywa\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107. Lecz\u00a0z chwil\u0105, gdy tylko rozpoczynali nadawanie depesz, nasze stacje nadawcze rozpoczyna\u0142y zag\u0142uszanie na tej samej fali [czytaniem fragment\u00f3w Biblii].\nWarszawa, 12 sierpnia 1920\n[\u201eZwi\u0105zek \u0141\u0105czno\u015bciowc\u00f3w. Komunikat 2001\u201d, Londyn 2001]\n\u00a0\nJ\u00f3zef Pi\u0142sudski:\nWieczorem wyjecha\u0142em z Warszawy. [...] Po\u00a0przybyciu do Pu\u0142aw, jako do swojej kwatery, i rozejrzeniu si\u0119 w sytuacji, skonstatowa\u0142em [\u2026], \u017ce stan moralny wszystkich dywizji, a by\u0142o ich zebranych cztery, nie by\u0142 tak z\u0142y, jak poprzednio przypuszcza\u0142em. I chocia\u017c w\u0142a\u015bnie przed moim przyjazdem jedna z dywizji, mianowicie 21., starym, nabytym ju\u017c przez miesi\u0105c zwyczajem, ni st\u0105d, ni\u00a0zow\u0105d pod naciskiem niewielkiej grupki nieprzyjaciela ust\u0105pi\u0142a z przedmie\u015bcia na Wieprzu \u2013 z Kocka, kt\u00f3ry nakazano jej trzyma\u0107 \u2013 to nie s\u0105dzi\u0142em, by ten trudny prze\u0142om moralny, kt\u00f3rego po d\u0142ugim odwrocie wymaga kontratak, by\u0142 niemo\u017cliwy do wykonania. [...] Opr\u00f3cz tego zaobserwowa\u0142em nies\u0142ychane wprost braki w wyekwipowaniu i umundurowaniu \u017co\u0142nierzy. Takich dziad\u00f3w, jak ich nazywa\u0142em, dot\u0105d w ci\u0105gu ca\u0142ej wojny nie widzia\u0142em.\nPu\u0142awy, 12 sierpnia 1920\n[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Rok 1920 \/ Michai\u0142 Tuchaczewski, Poch\u00f3d za Wis\u0142\u0119, \u0141\u00f3d\u017a 1989]\n[caption id=\"attachment_3095\" align=\"alignnone\" width=\"2560\"] \u00a0[\/caption]\nOkolice Warszawy, sierpie\u0144 1920.Odpoczynek na froncie.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\nWitowt Putna (dow\u00f3dca bolszewickiej 27 Dywizji Strzeleckiej):\nWieczorem dosta\u0142a si\u0119 w moje r\u0119ce polska mapa, zdobyta podczas wzi\u0119cia do niewoli jakiego\u015b in\u017cyniera wojennego. [...] Dane, s\u0105dz\u0105c z notatek, by\u0142y z godziny dwunastej 13 sierpnia! Prze\u015bledzi\u0142em szczeg\u00f3\u0142owo map\u0119 i, oceniwszy sytuacj\u0119, zdecydowa\u0142em si\u0119 na bezpo\u015bredni\u0105 rozmow\u0119 telegraficzn\u0105 z dow\u00f3dc\u0105 armii. Opisa\u0142em mu dok\u0142adnie sytuacj\u0119 i warunki, w jakich jeste\u015bmy zmuszeni si\u0119 bi\u0107. Bez wzgl\u0119du na rozmiar sukcesu, jaki osi\u0105gn\u0119li\u015bmy, doszed\u0142em do wniosku, \u017ce nie poprawimy sytuacji i, co\u00a0najgorsze, w ci\u0105gu najbli\u017cszych dni nie mo\u017cemy liczy\u0107 na realne wsparcie polskich mas robotniczo-ch\u0142opskich, kt\u00f3re w znacz\u0105cej liczbie wesz\u0142y do oddzia\u0142\u00f3w przeciwnika jako uzupe\u0142nienia ochotnicze. Zaproponowa\u0142em wycofanie si\u0119 do linii Bugu. Dow\u00f3dca armii by\u0142 oszo\u0142omiony tak\u0105 propozycj\u0105 i \u017ceby si\u0119 upewni\u0107, czy nie oszala\u0142em, zapyta\u0142, co wed\u0142ug mnie mo\u017cna by\u0142oby tym osi\u0105gn\u0105\u0107. Moja\u00a0odpowied\u017a sprowadza\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce lepiej by\u0142oby, aby\u00a0spod Warszawy odesz\u0142a armia nierozbita, ni\u017c mia\u0142aby si\u0119 wycofywa\u0107 zmuszona przez przeciwnika. Dow\u00f3dca, po\u00a0kr\u00f3tkim zastanowieniu, podtrzyma\u0142 rozkaz o natarciu.\nPod Radzyminem, 13 sierpnia 1920\n[Witowt Putna, K Wisle i obratno, Moskwa 1927, t\u0142um. Agnieszka Knyt]\n\u00a0\nGen. W\u0142adys\u0142aw Sikorski (dow\u00f3dca 5 Armii) w rozkazie:\nNa zajmowanych obecnie pozycjach ka\u017cdy dow\u00f3dca wytrwa\u0107 musi do ostatniego cz\u0142owieka, chocia\u017cby chwilowo by\u0142 otoczony ze wszystkich stron, je\u017celi nie otrzyma rozkazu cofni\u0119cia si\u0119. [...] Zaznaczam \u2013 \u017ce rozstrzeliwuj\u0105c szeregowych za ucieczk\u0119 z pola bitwy \u2013 tym bardziej nie cofn\u0119 si\u0119 przed stosowaniem kary \u015bmierci w stosunku do oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy ponosz\u0105 pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za\u00a0stosunki w podleg\u0142ych im oddzia\u0142ach.\nNa odcinku 5 Armii rozgrywaj\u0105 si\u0119 losy Warszawy i losy Polski. Nie dopuszcz\u0119 do tego, by lekkomy\u015blno\u015b\u0107 czy bezmy\u015blno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych oficer\u00f3w zgubi\u0142a Ojczyzn\u0119. Z\u0142ych\u00a0\u017co\u0142nierzy usun\u0119 bezwzgl\u0119dnie, z dobrymi wytrwam na stanowisku i zwyci\u0119\u017c\u0119.\n13 sierpnia 1920\n[Bitwa Warszawska. Dokumenty operacyjne. Cz\u0119\u015b\u0107 I (13\u201317 VIII), Warszawa 1995]\nWarszawa, sierpie\u0144 1920.Wymarsz ludno\u015bci cywilnej do budowy okop\u00f3w.Fot. Instytut J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\nGen. Franciszek Latinik (dow\u00f3dca 1 Armii) w rozkazie:\nStajemy do rozstrzygaj\u0105cej bitwy. Naczelny W\u00f3dz, Rz\u0105d i Nar\u00f3d w przekonaniu, i\u017c wojska 1 Armii nie oddadz\u0105 ani jednej pi\u0119dzi ziemi [...], nie w\u0105tpi\u0105, i\u017c o ich piersi rozbije si\u0119 nawa\u0142a bolszewicka. \u015awiadomy odpowiedzialno\u015bci za wynik obecnej bitwy, nakazuj\u0119 wszystkim dow\u00f3dcom [...] utrzymanie zajmowanej linii. W obronie stolicy i w walce o polskie \u201eBy\u0107 albo nie by\u0107\u201d mo\u017cna tylko bohatersko odda\u0107 \u017cycie, lecz nie mo\u017cna zha\u0144bi\u0107 imienia polskiego.\n13 sierpnia 1920\n[Franciszek Latinik, B\u00f3j o Warszaw\u0119. Rola Wojskowego Gubernatora i I-szej armii w bitwie pod Warszaw\u0105 w 1920 r., Bydgoszcz 1931]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-994_small-scaled.jpg","width":2560,"height":2227,"caption":"Sierpie\u0144 1920, Warszawa okolice Odpoczynek na froncie podwarszawskim. brak daty Fot. CAW [wojna polsko-bolszewicka, dzieci, wojsko, Legiony]"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/04\/7-13-sierpnia-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"7 \u2013 13 sierpnia 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3215","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3215"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3215\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3217,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3215\/revisions\/3217"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3095"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3215"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3215"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3215"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}