{"id":3220,"date":"2020-09-11T08:43:00","date_gmt":"2020-09-11T06:43:00","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=3220"},"modified":"2020-09-16T09:28:44","modified_gmt":"2020-09-16T07:28:44","slug":"14-20-sierpnia-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/","title":{"rendered":"14 \u2013 20 sierpnia 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

14 \u2013 20 sierpnia 1920<\/strong><\/p>\n

14 sierpnia 5 Armia gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego przechodzi do natarcia znad rzeki Wkry, by odci\u0105\u017cy\u0107 obron\u0119 Warszawy pod Radzyminem. Opr\u00f3cz szturmu warszawskiego przedmo\u015bcia, Sowieci na p\u00f3\u0142nocy przeprowadzaj\u0105 manewr oskrzydlaj\u0105cy (P\u0142ock\u2013Brodnica\u2013W\u0142oc\u0142awek). 15 sierpnia stacjonuj\u0105cy w Siedlcach bolszewicy informuj\u0105c\u0105, i\u017c \u201eArmia Czerwona wkroczy\u0142a do Warszawy\u201d. Cz\u0142onkowie Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski przenosz\u0105 si\u0119 do Wyszkowa. 16 sierpnia rusza, prowadzona przez Pi\u0142sudskiego, decyduj\u0105ca kontrofensywa armii polskiej z rejonu Wieprza w kierunku Mi\u0144ska Mazowieckiego, Brze\u015bcia i Siedlec. 17\u201318 sierpnia Wojsko Polskie rozbija sowieck\u0105 16 Armi\u0119. Armia Czerwona wycofuje si\u0119 za lini\u0119 Wis\u0142y. Trwa zaci\u0119ta walka o Lw\u00f3w, a na p\u00f3\u0142nocy obrona P\u0142ocka. 19\/20 sierpnia na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku wybucha polskie powstanie.<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong> \u2042<\/strong><\/p>\n

Maria Macieszyna<\/strong> (\u017cona Aleksandra Macieszy, lekarza WP):<\/strong><\/p>\n

Hallerczyk [Wiktor] Szczawi\u0144ski ze schod\u00f3w ko\u015bcio\u0142a garnizonowego przemawia\u0142 do nas, aby dawa\u0107 mied\u017a i klejnoty na armaty i obron\u0119 Ojczyzny \u2013 w ci\u0105gu kilku godzin ludzie naznosili kilka woz\u00f3w rondli, blach, nawet biedni ludzie dawali mo\u017adzierze, kt\u00f3re s\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 w ka\u017cdym kobiecym gospodarstwie. Ca\u0142e stosy na stolikach ko\u0142o cerkwi zebrano srebra i z\u0142ota, klejnot\u00f3w, zegark\u00f3w, \u0142a\u0144cuszk\u00f3w i pier\u015bcieni. Dawali obr\u0105czki, odpinali broszki, kolczyki. [\u2026] Pr\u00f3cz tego zebrano 120 tysi\u0119cy marek.<\/p>\n

Na dzi\u015b rano oczekiwano wojska, kt\u00f3re mia\u0142o broni\u0107 P\u0142ocka. Panie ca\u0142\u0105 noc obiera\u0142y kartofle \u2013 ale dot\u0105d nic. Uformowa\u0142a si\u0119 stra\u017c bezpiecze\u0144stwa z samych ch\u0142opaczk\u00f3w. My kobiety chcemy si\u0119 zorganizowa\u0107 do obrony, bo ju\u017c do miasta ze wsi nasz\u0142o mn\u00f3stwo r\u00f3\u017cnego mot\u0142ochu, wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani z nakazu wy\u017cszego maj\u0105 opu\u015bci\u0107 miasto.<\/p>\n

P\u0142ock, 14 sierpnia 1920<\/p>\n

[Listy Marii Macieszyny, <\/em>\u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 2\/1997]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Zofia Kirkor-Kiedroniowa (dzia\u0142aczka spo\u0142eczna):<\/strong><\/p>\n

Zaskoczy\u0142 mnie widok, kt\u00f3ry zatrzyma\u0142 mnie w przera\u017ceniu na miejscu: ulic\u0105 Gr\u00f3jeck\u0105 ci\u0105gn\u0119\u0142y z Warszawy ci\u0119\u017ckie armaty i skrzynie z amunicj\u0105. Co to ma znaczy\u0107? Czy\u017cby zamierzano odda\u0107 Warszaw\u0119? Z trudem powlok\u0142am si\u0119 dalej. A przeje\u017cd\u017caj\u0105c tramwajem przez \u017cydowsk\u0105 dzielnic\u0119, ze zgroz\u0105 i gniewem patrzy\u0142am na t\u0142umy \u017byd\u00f3w, rozprawiaj\u0105cych w podnieceniu, niemaskuj\u0105cych bynajmniej rado\u015bci. Od placu Zygmunta do Ordynackiej posz\u0142am pieszo. Krakowskie Przedmie\u015bcie by\u0142o, jak zwykle w \u015bwi\u0105teczne popo\u0142udnie, pe\u0142ne spacerowicz\u00f3w \u2013 strojnych, spokojnych, weso\u0142ych. […]<\/p>\n

M\u0105\u017c m\u00f3j, kt\u00f3ry od rob\u00f3t fortyfikacyjnych wr\u00f3ci\u0142 p\u00f3\u017aniej ni\u017c ja z Ochoty, powiedzia\u0142, \u017ce pierwsz\u0105 lini\u0119 obronn\u0105 na Grochowie obsadzi\u0142a Legia Kobieca, a w zestawieniu z tym widok rozbawionej publiki na Krakowskim Przedmie\u015bciu zrobi\u0142 na nim podobne wra\u017cenie.<\/p>\n

Warszawa, 15 sierpnia 1920<\/p>\n

[Zofia Kirkor-Kiedroniowa, Wspomnienia<\/em>, t. 3, Krak\u00f3w 1989]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Maria D\u0105browska (pisarka) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Jest ju\u017c teraz bitwa pod Warszaw\u0105. Dzi\u015b w nocy z naszych okien s\u0142ycha\u0107 by\u0142o armaty i wida\u0107 \u0142uny. […] Wracamy co dzie\u0144 z biura w jakim\u015b wspania\u0142ym nastroju, mimo \u017ce\u00a0miasto wygl\u0105da jak obozowisko albo targowica, pe\u0142ne uchod\u017ac\u00f3w, zw\u0142aszcza ziemia\u0144skich, pe\u0142ne woz\u00f3w, kr\u00f3w, owiec, koni, bryczek, ludzi. Pogoda cudna, upa\u0142y, nic nie wierz\u0119, aby bolszewicy mieli wej\u015b\u0107 do Warszawy, cho\u0107 s\u0105 tu\u017c, tu\u017c…<\/p>\n

Warszawa, 15 sierpnia 1920<\/p>\n

[Maria D\u0105browska, Dzienniki, <\/em>t. 1, 1914\u20131932<\/em>, Warszawa 1988]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Karol W\u0119dziagolski<\/strong> (in\u017cynier, wsp\u00f3\u0142pracownik antybolszewickiego Rosyjskiego Komitetu Politycznego w Polsce):<\/strong><\/p>\n

Wyjechali\u015bmy z [Wiktorem] Sawinkowem [przyw\u00f3dc\u0105 Rosyjskiego Komitetu Politycznego] pod front. [\u2026] Po\u00a0drodze z pewnym zdziwieniem ogl\u0105dali\u015bmy obok szosy szereg pozycji najci\u0119\u017cszej artylerii, o kt\u00f3rej istnieniu nie wiedzieli\u015bmy. Wzd\u0142u\u017c drogi sta\u0142y spi\u017cowe olbrzymy, o\u015bmio- i wi\u0119cej calowe potwory z zadartymi na daleki zasi\u0119g lufami. Ko\u0142o nich \u017cwawo uwijali si\u0119 jacy\u015b dziwni artylerzy\u015bci, raczej podobni do doktor\u00f3w filozofii ni\u017c do ogniomistrz\u00f3w, pod komend\u0105 fejerwerker\u00f3w starej rosyjskiej, niemieckiej i austriackiej armii. Strza\u0142y tych kolubryn og\u0142usza\u0142y do granicy wytrzyma\u0142o\u015bci uszu, lecz jak\u017ce radowa\u0142y nasze serca.<\/p>\n

[\u2026] W Wyszkowie jeszcze nieprzyjaciel. […] Lawiruj\u0105c mi\u0119dzy rzadkimi sosnami, nadje\u017cd\u017caj\u0105 dwie armaty. Ustawiaj\u0105 si\u0119 jedna za drug\u0105 w odleg\u0142o\u015bci stu metr\u00f3w na r\u00f3\u017cnych poziomach spadku le\u015bnego wzg\u00f3rza i po\u00a0paru minutach otwieraj\u0105 ogie\u0144 ze strasznie ha\u0142a\u015bliwych gardzieli. Ta na wzg\u00f3rzu usi\u0142uje, jak si\u0119 orientujemy, wymaca\u0107 kulomioty. Wali w jak\u0105\u015b bardziej wynios\u0142\u0105 kamieniczk\u0119 nad rzek\u0105, strzela trzy razy i karabiny milkn\u0105. […]<\/p>\n

Uwa\u017cnie obserwowa\u0142em spod oka mojego rosyjskiego przyjaciela. Musia\u0142em stwierdzi\u0107, \u017ce nie gra\u0142 ani inteligenckiej tragedii, ani dyplomatycznej komedii. By\u0142 szczerze i gor\u0105co przej\u0119ty powodzeniem sprawy, za\u00a0kt\u00f3r\u0105 opowiedzia\u0142o si\u0119 jego sumienie i rozumienie. Mo\u017ce\u00a0niejeden Polak m\u00f3g\u0142by si\u0119 zawstydzi\u0107 swojej pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci w entuzjazmie, obserwuj\u0105c ogie\u0144 zwyci\u0119skiego triumfu w oczach tego Rosjanina na widok pogromu jego braci.<\/p>\n

Pod Wyszkowem, 15 sierpnia 1920<\/p>\n

[Karol W\u0119dziagolski, Pami\u0119tniki<\/em>, Londyn 1972]<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

—————————————-<\/p>\n

Sierpie\u0144 1920.
Je\u0144cy sowieccy wzi\u0119ci do niewoli pod Radzyminem.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

————————————–<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Witowt Putna (dow\u00f3dca bolszewickiej 27 Dywizji Strzeleckiej):<\/strong><\/p>\n

Z powodu du\u017cych strat w ci\u0105gu kilku ostatnich dni pu\u0142ki szybko taja\u0142y, amunicja wyczerpa\u0142a si\u0119. Ludzie byli w stanie skrajnego wyczerpania. Nast\u0105pi\u0142 moment, kiedy nie tylko pojedyncze jednostki, a ca\u0142a masa straci\u0142a wiar\u0119 w skuteczno\u015b\u0107 walki z przeciwnikiem, wiar\u0119 w szans\u0119 na wygran\u0105. Struna, kt\u00f3ra napr\u0119\u017ca\u0142a si\u0119 od momentu sforsowania Bugu, p\u0119k\u0142a. Noc\u0105 z 15 na 16 sierpnia upewni\u0142em si\u0119, \u017ce b\u0119dziemy zmuszeni si\u0119 cofn\u0105\u0107, my \u2013 to\u00a0znaczy nie tylko nasza jedna dywizja, ale ca\u0142a armia.<\/p>\n

Pod Radzyminem, 16 sierpnia 1920<\/p>\n

[Witowt Putna, K Wisle i obratno<\/em>, Moskwa 1927, t\u0142um. Agnieszka Knyt]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kpt. J\u00f3zef Godlewski (Oddzia\u0142 II Sztabu Generalnego WP):<\/strong><\/p>\n

Z brzaskiem J\u00f3zef Pi\u0142sudski, wraz z najbli\u017cszym sztabem, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rego znajdowa\u0142 si\u0119 gen. Le\u015bniewski oraz ja, jako adiutant, wyruszy\u0142 na lini\u0119 boju w okolicy Ryk ko\u0142o Pu\u0142aw. Pomimo naszych pr\u00f3\u015bb, by si\u0119 nie nara\u017ca\u0142, Pi\u0142sudski szed\u0142 pieszo w pierwszych szeregach piechoty. Na zmian\u0119 z adiutantami nios\u0142em ma\u0142\u0105 walizeczk\u0119 z orderami, kt\u00f3rymi po boju Pi\u0142sudski natychmiast dekorowa\u0142 za osi\u0105gni\u0119cia, bohaterstwo i odwag\u0119 oficer\u00f3w i szeregowych. W \u017co\u0142nierzy wst\u0105pi\u0142 nowy duch. Po kr\u00f3tkim, zaskakuj\u0105cym boju Ryki zosta\u0142y zdobyte i pierwsi je\u0144cy wzi\u0119ci do niewoli.<\/p>\n

Ryki, 16 sierpnia 1920<\/p>\n

[J\u00f3zef Godlewski, Na prze\u0142omie epok<\/em>, Londyn 1978]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kpt. Charles de Gaulle (cz\u0142onek francuskiej misji wojskowej w Polsce):<\/strong><\/p>\n

Ofensywa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 \u015bwietnie. Grupa Manewrowa, kt\u00f3r\u0105 dowodzi szef pa\u0144stwa, Pi\u0142sudski, […] szybko przesuwa si\u0119 na p\u00f3\u0142noc. Nieprzyjaciel, ca\u0142kowicie zaskoczony widokiem Polak\u00f3w na swoim lewym skrzydle, o kt\u00f3rych my\u015bla\u0142, \u017ce s\u0105 w stanie rozk\u0142adu, nigdzie nie stawia powa\u017cnego oporu, ucieka w rozsypce na wszystkie strony albo poddaje si\u0119 ca\u0142ymi oddzia\u0142ami. Zreszt\u0105 w tym samym czasie uderzenie Rosjan na Warszaw\u0119 za\u0142ama\u0142o si\u0119 […]. Ach! C\u00f3\u017c to by\u0142o za pi\u0119kne posuni\u0119cie! Nasi Polacy jak gdyby przypi\u0119li skrzyd\u0142a, aby je wykona\u0107; ci sami \u017co\u0142nierze, przed tygodniem wyczerpani fizycznie i moralnie, biegn\u0105 naprz\u00f3d, pokonuj\u0105 dziennie 40-kilometrowe etapy.<\/p>\n

17 sierpnia 1920<\/p>\n

[Charles de Gaulle, Bitwa o Wis\u0142\u0119. Dziennik dzia\u0142a\u0144 wojennych oficera francuskiego<\/em>, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201e\u017bo\u0142nierzu Polskim\u201d:<\/strong><\/p>\n

Jaki \u017co\u0142nierz zwyci\u0119\u017ca? Taki, kt\u00f3ry umie sta\u0107. [\u2026] Zwyci\u0119\u017ca nie amunicja, nie ilo\u015b\u0107 wojska, nawet nie wyborne wyszkolenie, ale zwyci\u0119\u017ca jedynie odwa\u017cna postawa wojska. Kto ma mocniejszy charakter, ten zwyci\u0119\u017ca. Tch\u00f3rz ob\u0142adowany granatami, rewolwerami i szablami ucieka przed \u015bmia\u0142kiem, kt\u00f3ry ma tylko bagnet w gar\u015bci. Im odwa\u017cniej nacierasz, bracie \u017co\u0142nierzu, tym wi\u0119cej masz prawdopodobie\u0144stwa pokonania liczniejszego nawet nieprzyjaciela.<\/p>\n

Nasi ch\u0142opcy sto razy robili takie do\u015bwiadczenia z bolszewikami. Idzie banda czerwonogwardyjska. Naszych jest dwudziestu \u2013 tamtych pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu. Wyj\u0105, krzycz\u0105, \u015bwiszcz\u0105, chc\u0105 naszych przestraszy\u0107, biegn\u0105. Nasi stoj\u0105. Rozsypali si\u0119 na miejscu w tyralier\u0119 i gotowi do strza\u0142u spokojnie czekaj\u0105. Impet oddzia\u0142u bolszewickiego s\u0142abnie na widok twardej postawy naszych zuch\u00f3w. Biegn\u0105 coraz mniej pewnie i przestali krzycze\u0107. Nasi nawet nie strzelili jeszcze, a tamci ju\u017c s\u0105 onie\u015bmieleni, ju\u017c przystaj\u0105, ju\u017c si\u0119 zawahali. Wtedy nasi ognia! I zn\u00f3w ognia! W bolszewickiej bandzie zabici, ranni i zam\u0119t; przelecia\u0142 ich strach. Nasi ruszaj\u0105 na nich \u017cwawo. Tamci w nogi.<\/p>\n

[\u2026] St\u00f3j! Rozpoczynamy kontrofensyw\u0119. Nieprzyjaciel goni resztkami si\u0142.<\/p>\n

Warszawa, 17 sierpnia 1920<\/p>\n

[St\u00f3j!<\/em>, \u201e\u017bo\u0142nierz Polski\u201d nr 145\/1920]<\/p>\n

\u00a0\"\"<\/strong><\/p>\n

—————————————-<\/p>\n

Katowice, sierpie\u0144 1920.
Wn\u0119trze biura Polskiego Komisariatu Plebiscytowego zdemolowane przez boj\u00f3wki niemieckie.
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n

————————————–<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Z informacji w \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zaku\u201d: <\/strong><\/p>\n

Przysz\u0142o do nowych zaburze\u0144. Oko\u0142o godziny sz\u00f3stej zebra\u0142y si\u0119 wielkie t\u0142umy demonstrant\u00f3w przed hotelem \u201eDeutsches Haus\u201d, w kt\u00f3rym si\u0119 mie\u00ad\u015bci Polski Komisariat Plebiscytowy. T\u0142um za\u017c\u0105da\u0142 wydania broni, gdy\u017c spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce w Komisariacie jest jej pod dostatkiem. \u017b\u0105daniu temu nie uczyniono zado\u015b\u0107, po czym wywi\u0105za\u0142a si\u0119 przed Komisariatem zaci\u0119ta walka. Oko\u0142o godziny \u00f3smej t\u0142um wznieci\u0142 ogie\u0144 w dolnych pokojach hotelu. Gdy p\u0142omienie gas\u0142y, przyniesiono balony nape\u0142nione p\u0142ynem \u0142atwopalnym, kt\u00f3re eksplodowa\u0142y. Nast\u0119\u00adpnie wdar\u0142 si\u0119 t\u0142um do wn\u0119trza budynku i wywl\u00f3k\u0142 na ulic\u0119 osoby znajduj\u0105ce si\u0119 w biurach Komisariatu, rzucaj\u0105c je na pastw\u0119 rozbestwionych demon\u00adstrant\u00f3w. Jedn\u0105 osob\u0119 zastrzelono, dwie inne za\u00admordowano. Wszelkie akta znajduj\u0105ce si\u0119 w biu\u00adrach Komisariatu wyniesiono na ulic\u0119 i zniszczono je. Budynek hotelowy jest zupe\u0142nie zburzony.<\/p>\n

Katowice, 18 sierpnia 1920<\/p>\n

[Krwawa noc w Katowicach<\/em>, \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 189\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Janina \u015amieciuszewska-Ro\u015bciszewska<\/strong> (cz\u0142onkini S\u0142u\u017cby Narodowej Kobiet Polskich)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Te okopy \u2013 po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce jakie \u2013 ledwie g\u0142ow\u0119 w nich mo\u017cna schowa\u0107, a w dodatku nie ma \u0142\u0105czno\u015bci, przerwy ogromne mi\u0119dzy jednym odcinkiem a drugim. Trzeba przebiega\u0107 go\u0142ym polem. I jak tu \u0142\u0105czno\u015b\u0107 utrzyma\u0107? [\u2026] Z ci\u0119\u017ckim sercem dobrn\u0119li\u015bmy do ostatniego punktu. Dalej ju\u017c nie by\u0142o wojska. Podobno poszli naprz\u00f3d odbiera\u0107 bolszewikom jak\u0105\u015b wie\u015b. [\u2026]<\/p>\n

W og\u00f3le ludno\u015b\u0107 cywilna, gdzie tylko mog\u0142a, pomaga\u0142a. [\u2026] Sta\u0142am w\u00f3wczas ko\u0142o rannego przy s\u0142upie og\u0142oszeniowym. Opatrywa\u0142am go, ale ruszy\u0107 si\u0119 nie mog\u0142am poza ten s\u0142up, bo natychmiast z Warszawskiej pada\u0142y salwy. I tak on le\u017ca\u0142, a ja przy nim sta\u0142am. Z ka\u017cdej bramy jednak lecia\u0142y ku nam \u017cyczliwe spojrzenia i pomoc dla \u017co\u0142nierzy: papierosy, owoce, r\u00f3\u017cno\u015bci. W tym wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu cywil\u00f3w z wojskiem by\u0142o co\u015b tak wzruszaj\u0105cego, \u017ce ukl\u0119kam za tym s\u0142upem, Bogu dzi\u0119kuj\u0105c za to zjednoczenie serc w wielkim pragnieniu zwyci\u0119stwa.<\/p>\n

P\u0142ock, 19 sierpnia 1920<\/p>\n

[Kartka z dziennika (19 sierpnia 1920 r.)<\/em>, \u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 4\/2012]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

P\u0142k Juliusz R\u00f3mmel (dow\u00f3dca 1 Dywizji Kawalerii WP):<\/strong><\/p>\n

Tu\u017c przed naszym wzg\u00f3rzem nagle wyl\u0105dowa\u0142 polski samolot. Z aparatu wyskakuje dzielny lotnik, biegnie w naszym kierunku, wymachuj\u0105c ku nam z daleka jak\u0105\u015b depesz\u0105. By\u0142a to, jak si\u0119 okaza\u0142o, depesza z Armii. Czytam. […] Litery i cyfry skacz\u0105 mi przed oczyma w fantastyczny spos\u00f3b. Nareszcie rozumiem! […] Sta\u0142o si\u0119 co\u015b tak niezwyk\u0142ego, tak radosnego! Czego\u015b tak przyjemnego nie s\u0142yszeli\u015bmy od dawna. Fala szcz\u0119\u015bliwo\u015bci zalewa mi m\u00f3zg i serce. S\u0142ysz\u0119 radosny g\u0142os lotnika po raz ju\u017c chyba setny powtarzaj\u0105cego zgromadzonym wok\u00f3\u0142 oficerom, \u017ce Warszawa uratowana! Bolszewicy pobici na g\u0142ow\u0119 nad Wis\u0142\u0105! Ca\u0142a ich armia ucieka w najwy\u017cszym pop\u0142ochu. Tysi\u0105ce je\u0144c\u00f3w, setki armat dosta\u0142y si\u0119 jako zdobycz w nasze r\u0119ce. Komendant przebywa przy armii i dowodzi osobi\u015bcie.<\/p>\n

Kulik\u00f3w pod Lwowem, 19 sierpnia 1920<\/p>\n

[Moje walki z Budiennym. Dziennik wojenny b. d-cy 1 Dywizji Kawalerji genera\u0142a dywizji Juljusza R\u00f3mmla<\/em>, Lw\u00f3w 1932]<\/p>\n

\u00a0\"\"<\/strong><\/p>\n

—————————————-<\/p>\n

Sierpie\u0144 1920.
Genera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Sikorski ze sztabem 5 Armii podczas bitwy warszawskiej.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

————————————–<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Lew Trocki (ludowy komisarz spraw wojskowych):<\/strong><\/p>\n

Kiedy niebezpiecze\u0144stwo zagra\u017caj\u0105ce armii Tuchaczewskiego sta\u0142o si\u0119 ca\u0142kiem wyra\u017ane, a g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy wyda\u0142 rozkaz, by front Po\u0142udniowo-Zachodni zmieni\u0142 gwa\u0142townie kierunek ofensywy na Zamo\u015b\u0107\u2013Tomasz\u00f3w, […] dow\u00f3dztwo frontu, z podpuszczenia Stalina, kontynuowa\u0142o marsz na zach\u00f3d. Przez trzy albo cztery dni nasz Sztab Generalny nie m\u00f3g\u0142 wyegzekwowa\u0107 tego rozkazu. Dopiero po wielokrotnych ponagleniach, popartych gro\u017abami, dow\u00f3dztwo Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego zmieni\u0142o kierunek ofensywy, ale w\u00f3wczas zw\u0142oka by\u0142a ju\u017c niepowetowana. 16 sierpnia Polacy przeszli do kontrnatarcia i zmusili nasze oddzia\u0142y do odwrotu. […] Gdyby Stalin, Woroszy\u0142ow i analfabeta Budionny nie\u00a0prowadzili w\u0142asnej wojny w Galicji, a Czerwona Konnica znalaz\u0142a si\u0119 na czas w Lublinie, Armia Czerwona nie dozna\u0142aby kl\u0119ski.<\/p>\n

[Norman Davies, Orze\u0142 bia\u0142y, czerwona gwiazda<\/em>, Krak\u00f3w 1997]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z informacji w pi\u015bmie \u201eOchotnik\u201d: <\/strong><\/p>\n

U je\u0144c\u00f3w wzi\u0119tych w ostatnich bitwach pod Warszaw\u0105 znaleziono odezwy, nawo\u0142uj\u0105ce g\u0142osem rozpaczy do wytrwania. W obawie o to, \u017ce Czerwona Armia nie wytrzyma ju\u017c poczynaj\u0105cej si\u0119 ofensywy wojsk polskich, komisarze bolszewiccy obie\u00adcuj\u0105 jej bogaty \u0142up w Warszawie, od\u00adpoczynek i dowolne pohulanie. Dzi\u00adka horda bolszewicka najwidoczniej zw\u0105tpi\u0142a o swoich si\u0142ach, cofa si\u0119 i roz\u00ad\u0142azi, a Trocki i komisarze czyni\u0105 ostatnie wysi\u0142ki, by zmusi\u0107 j\u0105 jeszcze obietnicami rozboju.<\/p>\n

Warszawa, 19 sierpnia 1920<\/p>\n

[Bolszewicy s\u0142abn\u0105!<\/em>, \u201eOchotnik\u201d nr 9\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Gen. Maxime Weygand (cz\u0142onek misji sojuszniczej):<\/strong><\/p>\n

Wspania\u0142e zwyci\u0119stwo polskie poci\u0105gnie za sob\u0105 konsekwencje o nieobliczalnej wa\u017cno\u015bci dla sytuacji mi\u0119dzynarodowej. Skonsoliduje ono Pa\u0144stwo Polskie, kt\u00f3rego istnienie jest konieczne dla bezpiecze\u0144stwa Francji. Niemcy, kt\u00f3re ju\u017c mia\u0142y nadziej\u0119 wej\u015b\u0107 w stosunki bezpo\u015brednie z Sowietami, aby rzuci\u0107 czerwone armie przeciw wrogowi zza Renu, b\u0119d\u0105 zmuszone wyrzec si\u0119 osi\u0105gni\u0119cia tymi \u015brodkami przekre\u015blenia traktatu wersalskiego. […]<\/p>\n

To zwyci\u0119stwo, kt\u00f3re jest powodem wielkiego \u015bwi\u0119ta w Warszawie, jest zwyci\u0119stwem polskim. Przewiduj\u0105ce operacje wojskowe zosta\u0142y wykonane przez genera\u0142\u00f3w polskich na zasadzie polskiego planu operacyjnego. Moja rola, jako te\u017c rola oficer\u00f3w z misji francuskiej, ograniczy\u0142a si\u0119 do wype\u0142nienia kilku brak\u00f3w w szczeg\u00f3\u0142ach wykonania. […] To bohaterski nar\u00f3d polski sam siebie uratowa\u0142.<\/p>\n

Warszawa, 20 sierpnia 1920<\/p>\n

[Jacques Weygand, Weygand. M\u00f3j ojciec<\/em>, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":3212,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-3220","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n14 \u2013 20 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"14 \u2013 20 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-09-11T06:43:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-09-16T07:28:44+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1646\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/\",\"name\":\"14 \u2013 20 sierpnia 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-300x193.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-1024x659.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2020-09-11T06:43:00+02:00\",\"dateModified\":\"2020-09-16T07:28:44+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-09-11\",\"endDate\":\"2020-09-11\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n14 \u2013 20 sierpnia 1920\\n14 sierpnia 5 Armia gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego przechodzi do natarcia znad rzeki Wkry, by odci\u0105\u017cy\u0107 obron\u0119 Warszawy pod Radzyminem. Opr\u00f3cz szturmu warszawskiego przedmo\u015bcia, Sowieci na p\u00f3\u0142nocy przeprowadzaj\u0105 manewr oskrzydlaj\u0105cy (P\u0142ock\u2013Brodnica\u2013W\u0142oc\u0142awek). 15 sierpnia stacjonuj\u0105cy w Siedlcach bolszewicy informuj\u0105c\u0105, i\u017c \u201eArmia Czerwona wkroczy\u0142a do Warszawy\u201d. Cz\u0142onkowie Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski przenosz\u0105 si\u0119 do Wyszkowa. 16 sierpnia rusza, prowadzona przez Pi\u0142sudskiego, decyduj\u0105ca kontrofensywa armii polskiej z rejonu Wieprza w kierunku Mi\u0144ska Mazowieckiego, Brze\u015bcia i Siedlec. 17\u201318 sierpnia Wojsko Polskie rozbija sowieck\u0105 16 Armi\u0119. Armia Czerwona wycofuje si\u0119 za lini\u0119 Wis\u0142y. Trwa zaci\u0119ta walka o Lw\u00f3w, a na p\u00f3\u0142nocy obrona P\u0142ocka. 19\/20 sierpnia na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku wybucha polskie powstanie.\\n\u00a0 \u2042\\nMaria Macieszyna (\u017cona Aleksandra Macieszy, lekarza WP):\\nHallerczyk [Wiktor] Szczawi\u0144ski ze schod\u00f3w ko\u015bcio\u0142a garnizonowego przemawia\u0142 do nas, aby dawa\u0107 mied\u017a i klejnoty na armaty i obron\u0119 Ojczyzny \u2013 w ci\u0105gu kilku godzin ludzie naznosili kilka woz\u00f3w rondli, blach, nawet biedni ludzie dawali mo\u017adzierze, kt\u00f3re s\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 w ka\u017cdym kobiecym gospodarstwie. Ca\u0142e stosy na stolikach ko\u0142o cerkwi zebrano srebra i z\u0142ota, klejnot\u00f3w, zegark\u00f3w, \u0142a\u0144cuszk\u00f3w i pier\u015bcieni. Dawali obr\u0105czki, odpinali broszki, kolczyki. [\u2026] Pr\u00f3cz tego zebrano 120 tysi\u0119cy marek.\\nNa dzi\u015b rano oczekiwano wojska, kt\u00f3re mia\u0142o broni\u0107 P\u0142ocka. Panie ca\u0142\u0105 noc obiera\u0142y kartofle \u2013 ale dot\u0105d nic. Uformowa\u0142a si\u0119 stra\u017c bezpiecze\u0144stwa z samych ch\u0142opaczk\u00f3w. My kobiety chcemy si\u0119 zorganizowa\u0107 do obrony, bo ju\u017c do miasta ze wsi nasz\u0142o mn\u00f3stwo r\u00f3\u017cnego mot\u0142ochu, wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani z nakazu wy\u017cszego maj\u0105 opu\u015bci\u0107 miasto.\\nP\u0142ock, 14 sierpnia 1920\\n[Listy Marii Macieszyny, \u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 2\/1997]\\n\u00a0\\nZofia Kirkor-Kiedroniowa (dzia\u0142aczka spo\u0142eczna):\\nZaskoczy\u0142 mnie widok, kt\u00f3ry zatrzyma\u0142 mnie w przera\u017ceniu na miejscu: ulic\u0105 Gr\u00f3jeck\u0105 ci\u0105gn\u0119\u0142y z Warszawy ci\u0119\u017ckie armaty i skrzynie z amunicj\u0105. Co to ma znaczy\u0107? Czy\u017cby zamierzano odda\u0107 Warszaw\u0119? Z trudem powlok\u0142am si\u0119 dalej. A przeje\u017cd\u017caj\u0105c tramwajem przez \u017cydowsk\u0105 dzielnic\u0119, ze zgroz\u0105 i gniewem patrzy\u0142am na t\u0142umy \u017byd\u00f3w, rozprawiaj\u0105cych w podnieceniu, niemaskuj\u0105cych bynajmniej rado\u015bci. Od placu Zygmunta do Ordynackiej posz\u0142am pieszo. Krakowskie Przedmie\u015bcie by\u0142o, jak zwykle w \u015bwi\u0105teczne popo\u0142udnie, pe\u0142ne spacerowicz\u00f3w \u2013 strojnych, spokojnych, weso\u0142ych. [...]\\nM\u0105\u017c m\u00f3j, kt\u00f3ry od rob\u00f3t fortyfikacyjnych wr\u00f3ci\u0142 p\u00f3\u017aniej ni\u017c ja z Ochoty, powiedzia\u0142, \u017ce pierwsz\u0105 lini\u0119 obronn\u0105 na Grochowie obsadzi\u0142a Legia Kobieca, a w zestawieniu z tym widok rozbawionej publiki na Krakowskim Przedmie\u015bciu zrobi\u0142 na nim podobne wra\u017cenie.\\nWarszawa, 15 sierpnia 1920\\n[Zofia Kirkor-Kiedroniowa, Wspomnienia, t. 3, Krak\u00f3w 1989]\\n\u00a0\\nMaria D\u0105browska (pisarka) w dzienniku:\\nJest ju\u017c teraz bitwa pod Warszaw\u0105. Dzi\u015b w nocy z naszych okien s\u0142ycha\u0107 by\u0142o armaty i wida\u0107 \u0142uny. [...] Wracamy co dzie\u0144 z biura w jakim\u015b wspania\u0142ym nastroju, mimo \u017ce\u00a0miasto wygl\u0105da jak obozowisko albo targowica, pe\u0142ne uchod\u017ac\u00f3w, zw\u0142aszcza ziemia\u0144skich, pe\u0142ne woz\u00f3w, kr\u00f3w, owiec, koni, bryczek, ludzi. Pogoda cudna, upa\u0142y, nic nie wierz\u0119, aby bolszewicy mieli wej\u015b\u0107 do Warszawy, cho\u0107 s\u0105 tu\u017c, tu\u017c...\\nWarszawa, 15 sierpnia 1920\\n[Maria D\u0105browska, Dzienniki, t. 1, 1914\u20131932, Warszawa 1988]\\n\u00a0\\nKarol W\u0119dziagolski (in\u017cynier, wsp\u00f3\u0142pracownik antybolszewickiego Rosyjskiego Komitetu Politycznego w Polsce):\\nWyjechali\u015bmy z [Wiktorem] Sawinkowem [przyw\u00f3dc\u0105 Rosyjskiego Komitetu Politycznego] pod front. [\u2026] Po\u00a0drodze z pewnym zdziwieniem ogl\u0105dali\u015bmy obok szosy szereg pozycji najci\u0119\u017cszej artylerii, o kt\u00f3rej istnieniu nie wiedzieli\u015bmy. Wzd\u0142u\u017c drogi sta\u0142y spi\u017cowe olbrzymy, o\u015bmio- i wi\u0119cej calowe potwory z zadartymi na daleki zasi\u0119g lufami. Ko\u0142o nich \u017cwawo uwijali si\u0119 jacy\u015b dziwni artylerzy\u015bci, raczej podobni do doktor\u00f3w filozofii ni\u017c do ogniomistrz\u00f3w, pod komend\u0105 fejerwerker\u00f3w starej rosyjskiej, niemieckiej i austriackiej armii. Strza\u0142y tych kolubryn og\u0142usza\u0142y do granicy wytrzyma\u0142o\u015bci uszu, lecz jak\u017ce radowa\u0142y nasze serca.\\n[\u2026] W Wyszkowie jeszcze nieprzyjaciel. [...] Lawiruj\u0105c mi\u0119dzy rzadkimi sosnami, nadje\u017cd\u017caj\u0105 dwie armaty. Ustawiaj\u0105 si\u0119 jedna za drug\u0105 w odleg\u0142o\u015bci stu metr\u00f3w na r\u00f3\u017cnych poziomach spadku le\u015bnego wzg\u00f3rza i po\u00a0paru minutach otwieraj\u0105 ogie\u0144 ze strasznie ha\u0142a\u015bliwych gardzieli. Ta na wzg\u00f3rzu usi\u0142uje, jak si\u0119 orientujemy, wymaca\u0107 kulomioty. Wali w jak\u0105\u015b bardziej wynios\u0142\u0105 kamieniczk\u0119 nad rzek\u0105, strzela trzy razy i karabiny milkn\u0105. [...]\\nUwa\u017cnie obserwowa\u0142em spod oka mojego rosyjskiego przyjaciela. Musia\u0142em stwierdzi\u0107, \u017ce nie gra\u0142 ani inteligenckiej tragedii, ani dyplomatycznej komedii. By\u0142 szczerze i gor\u0105co przej\u0119ty powodzeniem sprawy, za\u00a0kt\u00f3r\u0105 opowiedzia\u0142o si\u0119 jego sumienie i rozumienie. Mo\u017ce\u00a0niejeden Polak m\u00f3g\u0142by si\u0119 zawstydzi\u0107 swojej pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci w entuzjazmie, obserwuj\u0105c ogie\u0144 zwyci\u0119skiego triumfu w oczach tego Rosjanina na widok pogromu jego braci.\\nPod Wyszkowem, 15 sierpnia 1920\\n[Karol W\u0119dziagolski, Pami\u0119tniki, Londyn 1972]\\n \\n----------------------------------------\\nSierpie\u0144 1920.Je\u0144cy sowieccy wzi\u0119ci do niewoli pod Radzyminem.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\n--------------------------------------\\n\u00a0\\nWitowt Putna (dow\u00f3dca bolszewickiej 27 Dywizji Strzeleckiej):\\nZ powodu du\u017cych strat w ci\u0105gu kilku ostatnich dni pu\u0142ki szybko taja\u0142y, amunicja wyczerpa\u0142a si\u0119. Ludzie byli w stanie skrajnego wyczerpania. Nast\u0105pi\u0142 moment, kiedy nie tylko pojedyncze jednostki, a ca\u0142a masa straci\u0142a wiar\u0119 w skuteczno\u015b\u0107 walki z przeciwnikiem, wiar\u0119 w szans\u0119 na wygran\u0105. Struna, kt\u00f3ra napr\u0119\u017ca\u0142a si\u0119 od momentu sforsowania Bugu, p\u0119k\u0142a. Noc\u0105 z 15 na 16 sierpnia upewni\u0142em si\u0119, \u017ce b\u0119dziemy zmuszeni si\u0119 cofn\u0105\u0107, my \u2013 to\u00a0znaczy nie tylko nasza jedna dywizja, ale ca\u0142a armia.\\nPod Radzyminem, 16 sierpnia 1920\\n[Witowt Putna, K Wisle i obratno, Moskwa 1927, t\u0142um. Agnieszka Knyt]\\n\u00a0\\nKpt. J\u00f3zef Godlewski (Oddzia\u0142 II Sztabu Generalnego WP):\\nZ brzaskiem J\u00f3zef Pi\u0142sudski, wraz z najbli\u017cszym sztabem, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rego znajdowa\u0142 si\u0119 gen. Le\u015bniewski oraz ja, jako adiutant, wyruszy\u0142 na lini\u0119 boju w okolicy Ryk ko\u0142o Pu\u0142aw. Pomimo naszych pr\u00f3\u015bb, by si\u0119 nie nara\u017ca\u0142, Pi\u0142sudski szed\u0142 pieszo w pierwszych szeregach piechoty. Na zmian\u0119 z adiutantami nios\u0142em ma\u0142\u0105 walizeczk\u0119 z orderami, kt\u00f3rymi po boju Pi\u0142sudski natychmiast dekorowa\u0142 za osi\u0105gni\u0119cia, bohaterstwo i odwag\u0119 oficer\u00f3w i szeregowych. W \u017co\u0142nierzy wst\u0105pi\u0142 nowy duch. Po kr\u00f3tkim, zaskakuj\u0105cym boju Ryki zosta\u0142y zdobyte i pierwsi je\u0144cy wzi\u0119ci do niewoli.\\nRyki, 16 sierpnia 1920\\n[J\u00f3zef Godlewski, Na prze\u0142omie epok, Londyn 1978]\\n\u00a0\\nKpt. Charles de Gaulle (cz\u0142onek francuskiej misji wojskowej w Polsce):\\nOfensywa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 \u015bwietnie. Grupa Manewrowa, kt\u00f3r\u0105 dowodzi szef pa\u0144stwa, Pi\u0142sudski, [...] szybko przesuwa si\u0119 na p\u00f3\u0142noc. Nieprzyjaciel, ca\u0142kowicie zaskoczony widokiem Polak\u00f3w na swoim lewym skrzydle, o kt\u00f3rych my\u015bla\u0142, \u017ce s\u0105 w stanie rozk\u0142adu, nigdzie nie stawia powa\u017cnego oporu, ucieka w rozsypce na wszystkie strony albo poddaje si\u0119 ca\u0142ymi oddzia\u0142ami. Zreszt\u0105 w tym samym czasie uderzenie Rosjan na Warszaw\u0119 za\u0142ama\u0142o si\u0119 [...]. Ach! C\u00f3\u017c to by\u0142o za pi\u0119kne posuni\u0119cie! Nasi Polacy jak gdyby przypi\u0119li skrzyd\u0142a, aby je wykona\u0107; ci sami \u017co\u0142nierze, przed tygodniem wyczerpani fizycznie i moralnie, biegn\u0105 naprz\u00f3d, pokonuj\u0105 dziennie 40-kilometrowe etapy.\\n17 sierpnia 1920\\n[Charles de Gaulle, Bitwa o Wis\u0142\u0119. Dziennik dzia\u0142a\u0144 wojennych oficera francuskiego, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u w \u201e\u017bo\u0142nierzu Polskim\u201d:\\nJaki \u017co\u0142nierz zwyci\u0119\u017ca? Taki, kt\u00f3ry umie sta\u0107. [\u2026] Zwyci\u0119\u017ca nie amunicja, nie ilo\u015b\u0107 wojska, nawet nie wyborne wyszkolenie, ale zwyci\u0119\u017ca jedynie odwa\u017cna postawa wojska. Kto ma mocniejszy charakter, ten zwyci\u0119\u017ca. Tch\u00f3rz ob\u0142adowany granatami, rewolwerami i szablami ucieka przed \u015bmia\u0142kiem, kt\u00f3ry ma tylko bagnet w gar\u015bci. Im odwa\u017cniej nacierasz, bracie \u017co\u0142nierzu, tym wi\u0119cej masz prawdopodobie\u0144stwa pokonania liczniejszego nawet nieprzyjaciela.\\nNasi ch\u0142opcy sto razy robili takie do\u015bwiadczenia z bolszewikami. Idzie banda czerwonogwardyjska. Naszych jest dwudziestu \u2013 tamtych pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu. Wyj\u0105, krzycz\u0105, \u015bwiszcz\u0105, chc\u0105 naszych przestraszy\u0107, biegn\u0105. Nasi stoj\u0105. Rozsypali si\u0119 na miejscu w tyralier\u0119 i gotowi do strza\u0142u spokojnie czekaj\u0105. Impet oddzia\u0142u bolszewickiego s\u0142abnie na widok twardej postawy naszych zuch\u00f3w. Biegn\u0105 coraz mniej pewnie i przestali krzycze\u0107. Nasi nawet nie strzelili jeszcze, a tamci ju\u017c s\u0105 onie\u015bmieleni, ju\u017c przystaj\u0105, ju\u017c si\u0119 zawahali. Wtedy nasi ognia! I zn\u00f3w ognia! W bolszewickiej bandzie zabici, ranni i zam\u0119t; przelecia\u0142 ich strach. Nasi ruszaj\u0105 na nich \u017cwawo. Tamci w nogi.\\n[\u2026] St\u00f3j! Rozpoczynamy kontrofensyw\u0119. Nieprzyjaciel goni resztkami si\u0142.\\nWarszawa, 17 sierpnia 1920\\n[St\u00f3j!, \u201e\u017bo\u0142nierz Polski\u201d nr 145\/1920]\\n\u00a0\\n----------------------------------------\\nKatowice, sierpie\u0144 1920.Wn\u0119trze biura Polskiego Komisariatu Plebiscytowego zdemolowane przez boj\u00f3wki niemieckie.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\\n--------------------------------------\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zaku\u201d: \\nPrzysz\u0142o do nowych zaburze\u0144. Oko\u0142o godziny sz\u00f3stej zebra\u0142y si\u0119 wielkie t\u0142umy demonstrant\u00f3w przed hotelem \u201eDeutsches Haus\u201d, w kt\u00f3rym si\u0119 mie\u00ad\u015bci Polski Komisariat Plebiscytowy. T\u0142um za\u017c\u0105da\u0142 wydania broni, gdy\u017c spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce w Komisariacie jest jej pod dostatkiem. \u017b\u0105daniu temu nie uczyniono zado\u015b\u0107, po czym wywi\u0105za\u0142a si\u0119 przed Komisariatem zaci\u0119ta walka. Oko\u0142o godziny \u00f3smej t\u0142um wznieci\u0142 ogie\u0144 w dolnych pokojach hotelu. Gdy p\u0142omienie gas\u0142y, przyniesiono balony nape\u0142nione p\u0142ynem \u0142atwopalnym, kt\u00f3re eksplodowa\u0142y. Nast\u0119\u00adpnie wdar\u0142 si\u0119 t\u0142um do wn\u0119trza budynku i wywl\u00f3k\u0142 na ulic\u0119 osoby znajduj\u0105ce si\u0119 w biurach Komisariatu, rzucaj\u0105c je na pastw\u0119 rozbestwionych demon\u00adstrant\u00f3w. Jedn\u0105 osob\u0119 zastrzelono, dwie inne za\u00admordowano. Wszelkie akta znajduj\u0105ce si\u0119 w biu\u00adrach Komisariatu wyniesiono na ulic\u0119 i zniszczono je. Budynek hotelowy jest zupe\u0142nie zburzony.\\nKatowice, 18 sierpnia 1920\\n[Krwawa noc w Katowicach, \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 189\/1920]\\n\u00a0\\nJanina \u015amieciuszewska-Ro\u015bciszewska (cz\u0142onkini S\u0142u\u017cby Narodowej Kobiet Polskich) w dzienniku:\\nTe okopy \u2013 po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce jakie \u2013 ledwie g\u0142ow\u0119 w nich mo\u017cna schowa\u0107, a w dodatku nie ma \u0142\u0105czno\u015bci, przerwy ogromne mi\u0119dzy jednym odcinkiem a drugim. Trzeba przebiega\u0107 go\u0142ym polem. I jak tu \u0142\u0105czno\u015b\u0107 utrzyma\u0107? [\u2026] Z ci\u0119\u017ckim sercem dobrn\u0119li\u015bmy do ostatniego punktu. Dalej ju\u017c nie by\u0142o wojska. Podobno poszli naprz\u00f3d odbiera\u0107 bolszewikom jak\u0105\u015b wie\u015b. [\u2026]\\nW og\u00f3le ludno\u015b\u0107 cywilna, gdzie tylko mog\u0142a, pomaga\u0142a. [\u2026] Sta\u0142am w\u00f3wczas ko\u0142o rannego przy s\u0142upie og\u0142oszeniowym. Opatrywa\u0142am go, ale ruszy\u0107 si\u0119 nie mog\u0142am poza ten s\u0142up, bo natychmiast z Warszawskiej pada\u0142y salwy. I tak on le\u017ca\u0142, a ja przy nim sta\u0142am. Z ka\u017cdej bramy jednak lecia\u0142y ku nam \u017cyczliwe spojrzenia i pomoc dla \u017co\u0142nierzy: papierosy, owoce, r\u00f3\u017cno\u015bci. W tym wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu cywil\u00f3w z wojskiem by\u0142o co\u015b tak wzruszaj\u0105cego, \u017ce ukl\u0119kam za tym s\u0142upem, Bogu dzi\u0119kuj\u0105c za to zjednoczenie serc w wielkim pragnieniu zwyci\u0119stwa.\\nP\u0142ock, 19 sierpnia 1920\\n[Kartka z dziennika (19 sierpnia 1920 r.), \u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 4\/2012]\\n\u00a0\\nP\u0142k Juliusz R\u00f3mmel (dow\u00f3dca 1 Dywizji Kawalerii WP):\\nTu\u017c przed naszym wzg\u00f3rzem nagle wyl\u0105dowa\u0142 polski samolot. Z aparatu wyskakuje dzielny lotnik, biegnie w naszym kierunku, wymachuj\u0105c ku nam z daleka jak\u0105\u015b depesz\u0105. By\u0142a to, jak si\u0119 okaza\u0142o, depesza z Armii. Czytam. [...] Litery i cyfry skacz\u0105 mi przed oczyma w fantastyczny spos\u00f3b. Nareszcie rozumiem! [...] Sta\u0142o si\u0119 co\u015b tak niezwyk\u0142ego, tak radosnego! Czego\u015b tak przyjemnego nie s\u0142yszeli\u015bmy od dawna. Fala szcz\u0119\u015bliwo\u015bci zalewa mi m\u00f3zg i serce. S\u0142ysz\u0119 radosny g\u0142os lotnika po raz ju\u017c chyba setny powtarzaj\u0105cego zgromadzonym wok\u00f3\u0142 oficerom, \u017ce Warszawa uratowana! Bolszewicy pobici na g\u0142ow\u0119 nad Wis\u0142\u0105! Ca\u0142a ich armia ucieka w najwy\u017cszym pop\u0142ochu. Tysi\u0105ce je\u0144c\u00f3w, setki armat dosta\u0142y si\u0119 jako zdobycz w nasze r\u0119ce. Komendant przebywa przy armii i dowodzi osobi\u015bcie.\\nKulik\u00f3w pod Lwowem, 19 sierpnia 1920\\n[Moje walki z Budiennym. Dziennik wojenny b. d-cy 1 Dywizji Kawalerji genera\u0142a dywizji Juljusza R\u00f3mmla, Lw\u00f3w 1932]\\n\u00a0\\n----------------------------------------\\nSierpie\u0144 1920.Genera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Sikorski ze sztabem 5 Armii podczas bitwy warszawskiej.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\n--------------------------------------\\n\u00a0\\nLew Trocki (ludowy komisarz spraw wojskowych):\\nKiedy niebezpiecze\u0144stwo zagra\u017caj\u0105ce armii Tuchaczewskiego sta\u0142o si\u0119 ca\u0142kiem wyra\u017ane, a g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy wyda\u0142 rozkaz, by front Po\u0142udniowo-Zachodni zmieni\u0142 gwa\u0142townie kierunek ofensywy na Zamo\u015b\u0107\u2013Tomasz\u00f3w, [...] dow\u00f3dztwo frontu, z podpuszczenia Stalina, kontynuowa\u0142o marsz na zach\u00f3d. Przez trzy albo cztery dni nasz Sztab Generalny nie m\u00f3g\u0142 wyegzekwowa\u0107 tego rozkazu. Dopiero po wielokrotnych ponagleniach, popartych gro\u017abami, dow\u00f3dztwo Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego zmieni\u0142o kierunek ofensywy, ale w\u00f3wczas zw\u0142oka by\u0142a ju\u017c niepowetowana. 16 sierpnia Polacy przeszli do kontrnatarcia i zmusili nasze oddzia\u0142y do odwrotu. [...] Gdyby Stalin, Woroszy\u0142ow i analfabeta Budionny nie\u00a0prowadzili w\u0142asnej wojny w Galicji, a Czerwona Konnica znalaz\u0142a si\u0119 na czas w Lublinie, Armia Czerwona nie dozna\u0142aby kl\u0119ski.\\n[Norman Davies, Orze\u0142 bia\u0142y, czerwona gwiazda, Krak\u00f3w 1997]\\n\u00a0\\nZ informacji w pi\u015bmie \u201eOchotnik\u201d: \\nU je\u0144c\u00f3w wzi\u0119tych w ostatnich bitwach pod Warszaw\u0105 znaleziono odezwy, nawo\u0142uj\u0105ce g\u0142osem rozpaczy do wytrwania. W obawie o to, \u017ce Czerwona Armia nie wytrzyma ju\u017c poczynaj\u0105cej si\u0119 ofensywy wojsk polskich, komisarze bolszewiccy obie\u00adcuj\u0105 jej bogaty \u0142up w Warszawie, od\u00adpoczynek i dowolne pohulanie. Dzi\u00adka horda bolszewicka najwidoczniej zw\u0105tpi\u0142a o swoich si\u0142ach, cofa si\u0119 i roz\u00ad\u0142azi, a Trocki i komisarze czyni\u0105 ostatnie wysi\u0142ki, by zmusi\u0107 j\u0105 jeszcze obietnicami rozboju.\\nWarszawa, 19 sierpnia 1920\\n[Bolszewicy s\u0142abn\u0105!, \u201eOchotnik\u201d nr 9\/1920]\\n\u00a0\\nGen. Maxime Weygand (cz\u0142onek misji sojuszniczej):\\nWspania\u0142e zwyci\u0119stwo polskie poci\u0105gnie za sob\u0105 konsekwencje o nieobliczalnej wa\u017cno\u015bci dla sytuacji mi\u0119dzynarodowej. Skonsoliduje ono Pa\u0144stwo Polskie, kt\u00f3rego istnienie jest konieczne dla bezpiecze\u0144stwa Francji. Niemcy, kt\u00f3re ju\u017c mia\u0142y nadziej\u0119 wej\u015b\u0107 w stosunki bezpo\u015brednie z Sowietami, aby rzuci\u0107 czerwone armie przeciw wrogowi zza Renu, b\u0119d\u0105 zmuszone wyrzec si\u0119 osi\u0105gni\u0119cia tymi \u015brodkami przekre\u015blenia traktatu wersalskiego. [...]\\nTo zwyci\u0119stwo, kt\u00f3re jest powodem wielkiego \u015bwi\u0119ta w Warszawie, jest zwyci\u0119stwem polskim. Przewiduj\u0105ce operacje wojskowe zosta\u0142y wykonane przez genera\u0142\u00f3w polskich na zasadzie polskiego planu operacyjnego. Moja rola, jako te\u017c rola oficer\u00f3w z misji francuskiej, ograniczy\u0142a si\u0119 do wype\u0142nienia kilku brak\u00f3w w szczeg\u00f3\u0142ach wykonania. [...] To bohaterski nar\u00f3d polski sam siebie uratowa\u0142.\\nWarszawa, 20 sierpnia 1920\\n[Jacques Weygand, Weygand. M\u00f3j ojciec, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1646},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"14 \u2013 20 sierpnia 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"14 \u2013 20 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"14 \u2013 20 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-09-11T06:43:00+00:00","article_modified_time":"2020-09-16T07:28:44+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1646,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"13 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/","name":"14 \u2013 20 sierpnia 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-300x193.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-1024x659.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg","datePublished":"2020-09-11T06:43:00+02:00","dateModified":"2020-09-16T07:28:44+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-09-11","endDate":"2020-09-11","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n14 \u2013 20 sierpnia 1920\n14 sierpnia 5 Armia gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego przechodzi do natarcia znad rzeki Wkry, by odci\u0105\u017cy\u0107 obron\u0119 Warszawy pod Radzyminem. Opr\u00f3cz szturmu warszawskiego przedmo\u015bcia, Sowieci na p\u00f3\u0142nocy przeprowadzaj\u0105 manewr oskrzydlaj\u0105cy (P\u0142ock\u2013Brodnica\u2013W\u0142oc\u0142awek). 15 sierpnia stacjonuj\u0105cy w Siedlcach bolszewicy informuj\u0105c\u0105, i\u017c \u201eArmia Czerwona wkroczy\u0142a do Warszawy\u201d. Cz\u0142onkowie Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski przenosz\u0105 si\u0119 do Wyszkowa. 16 sierpnia rusza, prowadzona przez Pi\u0142sudskiego, decyduj\u0105ca kontrofensywa armii polskiej z rejonu Wieprza w kierunku Mi\u0144ska Mazowieckiego, Brze\u015bcia i Siedlec. 17\u201318 sierpnia Wojsko Polskie rozbija sowieck\u0105 16 Armi\u0119. Armia Czerwona wycofuje si\u0119 za lini\u0119 Wis\u0142y. Trwa zaci\u0119ta walka o Lw\u00f3w, a na p\u00f3\u0142nocy obrona P\u0142ocka. 19\/20 sierpnia na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku wybucha polskie powstanie.\n\u00a0 \u2042\nMaria Macieszyna (\u017cona Aleksandra Macieszy, lekarza WP):\nHallerczyk [Wiktor] Szczawi\u0144ski ze schod\u00f3w ko\u015bcio\u0142a garnizonowego przemawia\u0142 do nas, aby dawa\u0107 mied\u017a i klejnoty na armaty i obron\u0119 Ojczyzny \u2013 w ci\u0105gu kilku godzin ludzie naznosili kilka woz\u00f3w rondli, blach, nawet biedni ludzie dawali mo\u017adzierze, kt\u00f3re s\u0105 \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 w ka\u017cdym kobiecym gospodarstwie. Ca\u0142e stosy na stolikach ko\u0142o cerkwi zebrano srebra i z\u0142ota, klejnot\u00f3w, zegark\u00f3w, \u0142a\u0144cuszk\u00f3w i pier\u015bcieni. Dawali obr\u0105czki, odpinali broszki, kolczyki. [\u2026] Pr\u00f3cz tego zebrano 120 tysi\u0119cy marek.\nNa dzi\u015b rano oczekiwano wojska, kt\u00f3re mia\u0142o broni\u0107 P\u0142ocka. Panie ca\u0142\u0105 noc obiera\u0142y kartofle \u2013 ale dot\u0105d nic. Uformowa\u0142a si\u0119 stra\u017c bezpiecze\u0144stwa z samych ch\u0142opaczk\u00f3w. My kobiety chcemy si\u0119 zorganizowa\u0107 do obrony, bo ju\u017c do miasta ze wsi nasz\u0142o mn\u00f3stwo r\u00f3\u017cnego mot\u0142ochu, wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani z nakazu wy\u017cszego maj\u0105 opu\u015bci\u0107 miasto.\nP\u0142ock, 14 sierpnia 1920\n[Listy Marii Macieszyny, \u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 2\/1997]\n\u00a0\nZofia Kirkor-Kiedroniowa (dzia\u0142aczka spo\u0142eczna):\nZaskoczy\u0142 mnie widok, kt\u00f3ry zatrzyma\u0142 mnie w przera\u017ceniu na miejscu: ulic\u0105 Gr\u00f3jeck\u0105 ci\u0105gn\u0119\u0142y z Warszawy ci\u0119\u017ckie armaty i skrzynie z amunicj\u0105. Co to ma znaczy\u0107? Czy\u017cby zamierzano odda\u0107 Warszaw\u0119? Z trudem powlok\u0142am si\u0119 dalej. A przeje\u017cd\u017caj\u0105c tramwajem przez \u017cydowsk\u0105 dzielnic\u0119, ze zgroz\u0105 i gniewem patrzy\u0142am na t\u0142umy \u017byd\u00f3w, rozprawiaj\u0105cych w podnieceniu, niemaskuj\u0105cych bynajmniej rado\u015bci. Od placu Zygmunta do Ordynackiej posz\u0142am pieszo. Krakowskie Przedmie\u015bcie by\u0142o, jak zwykle w \u015bwi\u0105teczne popo\u0142udnie, pe\u0142ne spacerowicz\u00f3w \u2013 strojnych, spokojnych, weso\u0142ych. [...]\nM\u0105\u017c m\u00f3j, kt\u00f3ry od rob\u00f3t fortyfikacyjnych wr\u00f3ci\u0142 p\u00f3\u017aniej ni\u017c ja z Ochoty, powiedzia\u0142, \u017ce pierwsz\u0105 lini\u0119 obronn\u0105 na Grochowie obsadzi\u0142a Legia Kobieca, a w zestawieniu z tym widok rozbawionej publiki na Krakowskim Przedmie\u015bciu zrobi\u0142 na nim podobne wra\u017cenie.\nWarszawa, 15 sierpnia 1920\n[Zofia Kirkor-Kiedroniowa, Wspomnienia, t. 3, Krak\u00f3w 1989]\n\u00a0\nMaria D\u0105browska (pisarka) w dzienniku:\nJest ju\u017c teraz bitwa pod Warszaw\u0105. Dzi\u015b w nocy z naszych okien s\u0142ycha\u0107 by\u0142o armaty i wida\u0107 \u0142uny. [...] Wracamy co dzie\u0144 z biura w jakim\u015b wspania\u0142ym nastroju, mimo \u017ce\u00a0miasto wygl\u0105da jak obozowisko albo targowica, pe\u0142ne uchod\u017ac\u00f3w, zw\u0142aszcza ziemia\u0144skich, pe\u0142ne woz\u00f3w, kr\u00f3w, owiec, koni, bryczek, ludzi. Pogoda cudna, upa\u0142y, nic nie wierz\u0119, aby bolszewicy mieli wej\u015b\u0107 do Warszawy, cho\u0107 s\u0105 tu\u017c, tu\u017c...\nWarszawa, 15 sierpnia 1920\n[Maria D\u0105browska, Dzienniki, t. 1, 1914\u20131932, Warszawa 1988]\n\u00a0\nKarol W\u0119dziagolski (in\u017cynier, wsp\u00f3\u0142pracownik antybolszewickiego Rosyjskiego Komitetu Politycznego w Polsce):\nWyjechali\u015bmy z [Wiktorem] Sawinkowem [przyw\u00f3dc\u0105 Rosyjskiego Komitetu Politycznego] pod front. [\u2026] Po\u00a0drodze z pewnym zdziwieniem ogl\u0105dali\u015bmy obok szosy szereg pozycji najci\u0119\u017cszej artylerii, o kt\u00f3rej istnieniu nie wiedzieli\u015bmy. Wzd\u0142u\u017c drogi sta\u0142y spi\u017cowe olbrzymy, o\u015bmio- i wi\u0119cej calowe potwory z zadartymi na daleki zasi\u0119g lufami. Ko\u0142o nich \u017cwawo uwijali si\u0119 jacy\u015b dziwni artylerzy\u015bci, raczej podobni do doktor\u00f3w filozofii ni\u017c do ogniomistrz\u00f3w, pod komend\u0105 fejerwerker\u00f3w starej rosyjskiej, niemieckiej i austriackiej armii. Strza\u0142y tych kolubryn og\u0142usza\u0142y do granicy wytrzyma\u0142o\u015bci uszu, lecz jak\u017ce radowa\u0142y nasze serca.\n[\u2026] W Wyszkowie jeszcze nieprzyjaciel. [...] Lawiruj\u0105c mi\u0119dzy rzadkimi sosnami, nadje\u017cd\u017caj\u0105 dwie armaty. Ustawiaj\u0105 si\u0119 jedna za drug\u0105 w odleg\u0142o\u015bci stu metr\u00f3w na r\u00f3\u017cnych poziomach spadku le\u015bnego wzg\u00f3rza i po\u00a0paru minutach otwieraj\u0105 ogie\u0144 ze strasznie ha\u0142a\u015bliwych gardzieli. Ta na wzg\u00f3rzu usi\u0142uje, jak si\u0119 orientujemy, wymaca\u0107 kulomioty. Wali w jak\u0105\u015b bardziej wynios\u0142\u0105 kamieniczk\u0119 nad rzek\u0105, strzela trzy razy i karabiny milkn\u0105. [...]\nUwa\u017cnie obserwowa\u0142em spod oka mojego rosyjskiego przyjaciela. Musia\u0142em stwierdzi\u0107, \u017ce nie gra\u0142 ani inteligenckiej tragedii, ani dyplomatycznej komedii. By\u0142 szczerze i gor\u0105co przej\u0119ty powodzeniem sprawy, za\u00a0kt\u00f3r\u0105 opowiedzia\u0142o si\u0119 jego sumienie i rozumienie. Mo\u017ce\u00a0niejeden Polak m\u00f3g\u0142by si\u0119 zawstydzi\u0107 swojej pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci w entuzjazmie, obserwuj\u0105c ogie\u0144 zwyci\u0119skiego triumfu w oczach tego Rosjanina na widok pogromu jego braci.\nPod Wyszkowem, 15 sierpnia 1920\n[Karol W\u0119dziagolski, Pami\u0119tniki, Londyn 1972]\n \n----------------------------------------\nSierpie\u0144 1920.Je\u0144cy sowieccy wzi\u0119ci do niewoli pod Radzyminem.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\n--------------------------------------\n\u00a0\nWitowt Putna (dow\u00f3dca bolszewickiej 27 Dywizji Strzeleckiej):\nZ powodu du\u017cych strat w ci\u0105gu kilku ostatnich dni pu\u0142ki szybko taja\u0142y, amunicja wyczerpa\u0142a si\u0119. Ludzie byli w stanie skrajnego wyczerpania. Nast\u0105pi\u0142 moment, kiedy nie tylko pojedyncze jednostki, a ca\u0142a masa straci\u0142a wiar\u0119 w skuteczno\u015b\u0107 walki z przeciwnikiem, wiar\u0119 w szans\u0119 na wygran\u0105. Struna, kt\u00f3ra napr\u0119\u017ca\u0142a si\u0119 od momentu sforsowania Bugu, p\u0119k\u0142a. Noc\u0105 z 15 na 16 sierpnia upewni\u0142em si\u0119, \u017ce b\u0119dziemy zmuszeni si\u0119 cofn\u0105\u0107, my \u2013 to\u00a0znaczy nie tylko nasza jedna dywizja, ale ca\u0142a armia.\nPod Radzyminem, 16 sierpnia 1920\n[Witowt Putna, K Wisle i obratno, Moskwa 1927, t\u0142um. Agnieszka Knyt]\n\u00a0\nKpt. J\u00f3zef Godlewski (Oddzia\u0142 II Sztabu Generalnego WP):\nZ brzaskiem J\u00f3zef Pi\u0142sudski, wraz z najbli\u017cszym sztabem, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rego znajdowa\u0142 si\u0119 gen. Le\u015bniewski oraz ja, jako adiutant, wyruszy\u0142 na lini\u0119 boju w okolicy Ryk ko\u0142o Pu\u0142aw. Pomimo naszych pr\u00f3\u015bb, by si\u0119 nie nara\u017ca\u0142, Pi\u0142sudski szed\u0142 pieszo w pierwszych szeregach piechoty. Na zmian\u0119 z adiutantami nios\u0142em ma\u0142\u0105 walizeczk\u0119 z orderami, kt\u00f3rymi po boju Pi\u0142sudski natychmiast dekorowa\u0142 za osi\u0105gni\u0119cia, bohaterstwo i odwag\u0119 oficer\u00f3w i szeregowych. W \u017co\u0142nierzy wst\u0105pi\u0142 nowy duch. Po kr\u00f3tkim, zaskakuj\u0105cym boju Ryki zosta\u0142y zdobyte i pierwsi je\u0144cy wzi\u0119ci do niewoli.\nRyki, 16 sierpnia 1920\n[J\u00f3zef Godlewski, Na prze\u0142omie epok, Londyn 1978]\n\u00a0\nKpt. Charles de Gaulle (cz\u0142onek francuskiej misji wojskowej w Polsce):\nOfensywa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 \u015bwietnie. Grupa Manewrowa, kt\u00f3r\u0105 dowodzi szef pa\u0144stwa, Pi\u0142sudski, [...] szybko przesuwa si\u0119 na p\u00f3\u0142noc. Nieprzyjaciel, ca\u0142kowicie zaskoczony widokiem Polak\u00f3w na swoim lewym skrzydle, o kt\u00f3rych my\u015bla\u0142, \u017ce s\u0105 w stanie rozk\u0142adu, nigdzie nie stawia powa\u017cnego oporu, ucieka w rozsypce na wszystkie strony albo poddaje si\u0119 ca\u0142ymi oddzia\u0142ami. Zreszt\u0105 w tym samym czasie uderzenie Rosjan na Warszaw\u0119 za\u0142ama\u0142o si\u0119 [...]. Ach! C\u00f3\u017c to by\u0142o za pi\u0119kne posuni\u0119cie! Nasi Polacy jak gdyby przypi\u0119li skrzyd\u0142a, aby je wykona\u0107; ci sami \u017co\u0142nierze, przed tygodniem wyczerpani fizycznie i moralnie, biegn\u0105 naprz\u00f3d, pokonuj\u0105 dziennie 40-kilometrowe etapy.\n17 sierpnia 1920\n[Charles de Gaulle, Bitwa o Wis\u0142\u0119. Dziennik dzia\u0142a\u0144 wojennych oficera francuskiego, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]\n\u00a0\nZ artyku\u0142u w \u201e\u017bo\u0142nierzu Polskim\u201d:\nJaki \u017co\u0142nierz zwyci\u0119\u017ca? Taki, kt\u00f3ry umie sta\u0107. [\u2026] Zwyci\u0119\u017ca nie amunicja, nie ilo\u015b\u0107 wojska, nawet nie wyborne wyszkolenie, ale zwyci\u0119\u017ca jedynie odwa\u017cna postawa wojska. Kto ma mocniejszy charakter, ten zwyci\u0119\u017ca. Tch\u00f3rz ob\u0142adowany granatami, rewolwerami i szablami ucieka przed \u015bmia\u0142kiem, kt\u00f3ry ma tylko bagnet w gar\u015bci. Im odwa\u017cniej nacierasz, bracie \u017co\u0142nierzu, tym wi\u0119cej masz prawdopodobie\u0144stwa pokonania liczniejszego nawet nieprzyjaciela.\nNasi ch\u0142opcy sto razy robili takie do\u015bwiadczenia z bolszewikami. Idzie banda czerwonogwardyjska. Naszych jest dwudziestu \u2013 tamtych pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu. Wyj\u0105, krzycz\u0105, \u015bwiszcz\u0105, chc\u0105 naszych przestraszy\u0107, biegn\u0105. Nasi stoj\u0105. Rozsypali si\u0119 na miejscu w tyralier\u0119 i gotowi do strza\u0142u spokojnie czekaj\u0105. Impet oddzia\u0142u bolszewickiego s\u0142abnie na widok twardej postawy naszych zuch\u00f3w. Biegn\u0105 coraz mniej pewnie i przestali krzycze\u0107. Nasi nawet nie strzelili jeszcze, a tamci ju\u017c s\u0105 onie\u015bmieleni, ju\u017c przystaj\u0105, ju\u017c si\u0119 zawahali. Wtedy nasi ognia! I zn\u00f3w ognia! W bolszewickiej bandzie zabici, ranni i zam\u0119t; przelecia\u0142 ich strach. Nasi ruszaj\u0105 na nich \u017cwawo. Tamci w nogi.\n[\u2026] St\u00f3j! Rozpoczynamy kontrofensyw\u0119. Nieprzyjaciel goni resztkami si\u0142.\nWarszawa, 17 sierpnia 1920\n[St\u00f3j!, \u201e\u017bo\u0142nierz Polski\u201d nr 145\/1920]\n\u00a0\n----------------------------------------\nKatowice, sierpie\u0144 1920.Wn\u0119trze biura Polskiego Komisariatu Plebiscytowego zdemolowane przez boj\u00f3wki niemieckie.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\n--------------------------------------\n\u00a0\nZ informacji w \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zaku\u201d: \nPrzysz\u0142o do nowych zaburze\u0144. Oko\u0142o godziny sz\u00f3stej zebra\u0142y si\u0119 wielkie t\u0142umy demonstrant\u00f3w przed hotelem \u201eDeutsches Haus\u201d, w kt\u00f3rym si\u0119 mie\u00ad\u015bci Polski Komisariat Plebiscytowy. T\u0142um za\u017c\u0105da\u0142 wydania broni, gdy\u017c spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce w Komisariacie jest jej pod dostatkiem. \u017b\u0105daniu temu nie uczyniono zado\u015b\u0107, po czym wywi\u0105za\u0142a si\u0119 przed Komisariatem zaci\u0119ta walka. Oko\u0142o godziny \u00f3smej t\u0142um wznieci\u0142 ogie\u0144 w dolnych pokojach hotelu. Gdy p\u0142omienie gas\u0142y, przyniesiono balony nape\u0142nione p\u0142ynem \u0142atwopalnym, kt\u00f3re eksplodowa\u0142y. Nast\u0119\u00adpnie wdar\u0142 si\u0119 t\u0142um do wn\u0119trza budynku i wywl\u00f3k\u0142 na ulic\u0119 osoby znajduj\u0105ce si\u0119 w biurach Komisariatu, rzucaj\u0105c je na pastw\u0119 rozbestwionych demon\u00adstrant\u00f3w. Jedn\u0105 osob\u0119 zastrzelono, dwie inne za\u00admordowano. Wszelkie akta znajduj\u0105ce si\u0119 w biu\u00adrach Komisariatu wyniesiono na ulic\u0119 i zniszczono je. Budynek hotelowy jest zupe\u0142nie zburzony.\nKatowice, 18 sierpnia 1920\n[Krwawa noc w Katowicach, \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 189\/1920]\n\u00a0\nJanina \u015amieciuszewska-Ro\u015bciszewska (cz\u0142onkini S\u0142u\u017cby Narodowej Kobiet Polskich) w dzienniku:\nTe okopy \u2013 po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce jakie \u2013 ledwie g\u0142ow\u0119 w nich mo\u017cna schowa\u0107, a w dodatku nie ma \u0142\u0105czno\u015bci, przerwy ogromne mi\u0119dzy jednym odcinkiem a drugim. Trzeba przebiega\u0107 go\u0142ym polem. I jak tu \u0142\u0105czno\u015b\u0107 utrzyma\u0107? [\u2026] Z ci\u0119\u017ckim sercem dobrn\u0119li\u015bmy do ostatniego punktu. Dalej ju\u017c nie by\u0142o wojska. Podobno poszli naprz\u00f3d odbiera\u0107 bolszewikom jak\u0105\u015b wie\u015b. [\u2026]\nW og\u00f3le ludno\u015b\u0107 cywilna, gdzie tylko mog\u0142a, pomaga\u0142a. [\u2026] Sta\u0142am w\u00f3wczas ko\u0142o rannego przy s\u0142upie og\u0142oszeniowym. Opatrywa\u0142am go, ale ruszy\u0107 si\u0119 nie mog\u0142am poza ten s\u0142up, bo natychmiast z Warszawskiej pada\u0142y salwy. I tak on le\u017ca\u0142, a ja przy nim sta\u0142am. Z ka\u017cdej bramy jednak lecia\u0142y ku nam \u017cyczliwe spojrzenia i pomoc dla \u017co\u0142nierzy: papierosy, owoce, r\u00f3\u017cno\u015bci. W tym wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aniu cywil\u00f3w z wojskiem by\u0142o co\u015b tak wzruszaj\u0105cego, \u017ce ukl\u0119kam za tym s\u0142upem, Bogu dzi\u0119kuj\u0105c za to zjednoczenie serc w wielkim pragnieniu zwyci\u0119stwa.\nP\u0142ock, 19 sierpnia 1920\n[Kartka z dziennika (19 sierpnia 1920 r.), \u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 4\/2012]\n\u00a0\nP\u0142k Juliusz R\u00f3mmel (dow\u00f3dca 1 Dywizji Kawalerii WP):\nTu\u017c przed naszym wzg\u00f3rzem nagle wyl\u0105dowa\u0142 polski samolot. Z aparatu wyskakuje dzielny lotnik, biegnie w naszym kierunku, wymachuj\u0105c ku nam z daleka jak\u0105\u015b depesz\u0105. By\u0142a to, jak si\u0119 okaza\u0142o, depesza z Armii. Czytam. [...] Litery i cyfry skacz\u0105 mi przed oczyma w fantastyczny spos\u00f3b. Nareszcie rozumiem! [...] Sta\u0142o si\u0119 co\u015b tak niezwyk\u0142ego, tak radosnego! Czego\u015b tak przyjemnego nie s\u0142yszeli\u015bmy od dawna. Fala szcz\u0119\u015bliwo\u015bci zalewa mi m\u00f3zg i serce. S\u0142ysz\u0119 radosny g\u0142os lotnika po raz ju\u017c chyba setny powtarzaj\u0105cego zgromadzonym wok\u00f3\u0142 oficerom, \u017ce Warszawa uratowana! Bolszewicy pobici na g\u0142ow\u0119 nad Wis\u0142\u0105! Ca\u0142a ich armia ucieka w najwy\u017cszym pop\u0142ochu. Tysi\u0105ce je\u0144c\u00f3w, setki armat dosta\u0142y si\u0119 jako zdobycz w nasze r\u0119ce. Komendant przebywa przy armii i dowodzi osobi\u015bcie.\nKulik\u00f3w pod Lwowem, 19 sierpnia 1920\n[Moje walki z Budiennym. Dziennik wojenny b. d-cy 1 Dywizji Kawalerji genera\u0142a dywizji Juljusza R\u00f3mmla, Lw\u00f3w 1932]\n\u00a0\n----------------------------------------\nSierpie\u0144 1920.Genera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Sikorski ze sztabem 5 Armii podczas bitwy warszawskiej.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\n--------------------------------------\n\u00a0\nLew Trocki (ludowy komisarz spraw wojskowych):\nKiedy niebezpiecze\u0144stwo zagra\u017caj\u0105ce armii Tuchaczewskiego sta\u0142o si\u0119 ca\u0142kiem wyra\u017ane, a g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy wyda\u0142 rozkaz, by front Po\u0142udniowo-Zachodni zmieni\u0142 gwa\u0142townie kierunek ofensywy na Zamo\u015b\u0107\u2013Tomasz\u00f3w, [...] dow\u00f3dztwo frontu, z podpuszczenia Stalina, kontynuowa\u0142o marsz na zach\u00f3d. Przez trzy albo cztery dni nasz Sztab Generalny nie m\u00f3g\u0142 wyegzekwowa\u0107 tego rozkazu. Dopiero po wielokrotnych ponagleniach, popartych gro\u017abami, dow\u00f3dztwo Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego zmieni\u0142o kierunek ofensywy, ale w\u00f3wczas zw\u0142oka by\u0142a ju\u017c niepowetowana. 16 sierpnia Polacy przeszli do kontrnatarcia i zmusili nasze oddzia\u0142y do odwrotu. [...] Gdyby Stalin, Woroszy\u0142ow i analfabeta Budionny nie\u00a0prowadzili w\u0142asnej wojny w Galicji, a Czerwona Konnica znalaz\u0142a si\u0119 na czas w Lublinie, Armia Czerwona nie dozna\u0142aby kl\u0119ski.\n[Norman Davies, Orze\u0142 bia\u0142y, czerwona gwiazda, Krak\u00f3w 1997]\n\u00a0\nZ informacji w pi\u015bmie \u201eOchotnik\u201d: \nU je\u0144c\u00f3w wzi\u0119tych w ostatnich bitwach pod Warszaw\u0105 znaleziono odezwy, nawo\u0142uj\u0105ce g\u0142osem rozpaczy do wytrwania. W obawie o to, \u017ce Czerwona Armia nie wytrzyma ju\u017c poczynaj\u0105cej si\u0119 ofensywy wojsk polskich, komisarze bolszewiccy obie\u00adcuj\u0105 jej bogaty \u0142up w Warszawie, od\u00adpoczynek i dowolne pohulanie. Dzi\u00adka horda bolszewicka najwidoczniej zw\u0105tpi\u0142a o swoich si\u0142ach, cofa si\u0119 i roz\u00ad\u0142azi, a Trocki i komisarze czyni\u0105 ostatnie wysi\u0142ki, by zmusi\u0107 j\u0105 jeszcze obietnicami rozboju.\nWarszawa, 19 sierpnia 1920\n[Bolszewicy s\u0142abn\u0105!, \u201eOchotnik\u201d nr 9\/1920]\n\u00a0\nGen. Maxime Weygand (cz\u0142onek misji sojuszniczej):\nWspania\u0142e zwyci\u0119stwo polskie poci\u0105gnie za sob\u0105 konsekwencje o nieobliczalnej wa\u017cno\u015bci dla sytuacji mi\u0119dzynarodowej. Skonsoliduje ono Pa\u0144stwo Polskie, kt\u00f3rego istnienie jest konieczne dla bezpiecze\u0144stwa Francji. Niemcy, kt\u00f3re ju\u017c mia\u0142y nadziej\u0119 wej\u015b\u0107 w stosunki bezpo\u015brednie z Sowietami, aby rzuci\u0107 czerwone armie przeciw wrogowi zza Renu, b\u0119d\u0105 zmuszone wyrzec si\u0119 osi\u0105gni\u0119cia tymi \u015brodkami przekre\u015blenia traktatu wersalskiego. [...]\nTo zwyci\u0119stwo, kt\u00f3re jest powodem wielkiego \u015bwi\u0119ta w Warszawie, jest zwyci\u0119stwem polskim. Przewiduj\u0105ce operacje wojskowe zosta\u0142y wykonane przez genera\u0142\u00f3w polskich na zasadzie polskiego planu operacyjnego. Moja rola, jako te\u017c rola oficer\u00f3w z misji francuskiej, ograniczy\u0142a si\u0119 do wype\u0142nienia kilku brak\u00f3w w szczeg\u00f3\u0142ach wykonania. [...] To bohaterski nar\u00f3d polski sam siebie uratowa\u0142.\nWarszawa, 20 sierpnia 1920\n[Jacques Weygand, Weygand. M\u00f3j ojciec, \u201eZeszyty Historyczne\u201d z. 19, 1971]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25_940_small-scaled.jpg","width":2560,"height":1646},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/11\/14-20-sierpnia-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"14 \u2013 20 sierpnia 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3220","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3220"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3220\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3222,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3220\/revisions\/3222"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3212"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3220"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3220"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}