{"id":3351,"date":"2020-09-25T20:00:02","date_gmt":"2020-09-25T18:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=3351"},"modified":"2020-09-26T15:50:06","modified_gmt":"2020-09-26T13:50:06","slug":"21-27-sierpnia-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/","title":{"rendered":"21 \u2013 27 sierpnia 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

21 \u2013 27 sierpnia 1920<\/strong><\/p>\n

21\u201322 sierpnia oddzia\u0142y Wojska Polskiego zajmuj\u0105: Lidzbark, Zambr\u00f3w, Hrubiesz\u00f3w, Przasnysz, Bia\u0142ystok. 25 sierpnia bolszewicki kawaleryjski korpus Gaja B\u017cyszkina, zagro\u017cony rozbiciem, przekracza granic\u0119 niemieck\u0105 w Prusach Wschodnich, tam jest internowany. Sowiecki Front Zachodni zostaje niemal rozbity. Tym samym ko\u0144czy si\u0119 polski po\u015bcig i tzw. bitwa warszawska. Front na odcinku p\u00f3\u0142nocnym zatrzymuje si\u0119 na linii Brze\u015b\u0107\u2013Grodno. 25 sierpnia ko\u0144czy si\u0119 sukcesem akcja powsta\u0144cza na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. 26 sierpnia do Wilna wkraczaj\u0105 wojska litewskie. 27 sierpnia Rada Obrony Pa\u0144stwa wydaje odezw\u0119 do \u017co\u0142nierzy ze s\u0142owami najwy\u017cszego uznania i wdzi\u0119czno\u015bci. <\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Po\u015bcig 18-25.08.1920
[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Hugh Gibson<\/strong> (minister pe\u0142nomocny USA w Polsce):<\/strong><\/p>\n

Oskar\u017cenie, jakoby Polacy trzymali si\u0119 zasad militarystycznych, jest absolutnie mylne. Pra\u00adwd\u0105 jest, \u017ce m\u0142odzie\u017c polska ca\u0142ymi masami garnie si\u0119 do szereg\u00f3w zbrojnych, ale skoro si\u0119 we\u017amie pod uwag\u0119, \u017ce na sposobno\u015b\u0107 t\u0119 czeka\u0142a sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat, nikt nie b\u0119dzie si\u0119 dziwi\u0142 ich entuzjazmowi. Drugie oskar\u017cenie jest, jakoby nar\u00f3d polski sk\u0142ania\u0142 si\u0119 ku imperializmowi, jakoby Polska stara\u0142a si\u0119 podbi\u0107 \u015bwiat ca\u0142y. Oskar\u017cenie to nie ma racji bytu, gdy\u017c wydaj\u0105 go ludzie, tworz\u0105cy mniejszo\u015b\u0107, ludzie, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 zaufania do w\u0142asnego rz\u0105du, ludzie, na kt\u00f3rych nikt w Polsce nie zwraca uwagi. Zar\u00f3wno nar\u00f3d pol\u00adski, jako te\u017c i rz\u0105d ustawicznie dawali dowody, \u017ce \u017cy\u00adczeniem ich jest utworzenie silnego rz\u0105du na terytorium historycznie przynale\u017cnym do Polski. Wiedz\u0105 oni o tym, \u017ce je\u017celi dadz\u0105 czynn\u0105 pomoc pa\u0144stwom takim jak Litwa, Bia\u0142oru\u015b i Ukraina, to niezawodnie przyj\u00addzie kiedy\u015b czas, \u017ce narody te poznawszy dobr\u0105 wol\u0119 Polak\u00f3w, zwr\u00f3c\u0105 si\u0119 do nich z pro\u015bb\u0105 o pomoc i kooperacj\u0119. Wtenczas utworzy si\u0119 grupa, kt\u00f3ra b\u0119dzie silna z woli ludu wchodz\u0105cego w sk\u0142ad poszczeg\u00f3l\u00adnych pa\u0144stewek, a nie z \u017c\u0105dzy panowania nad naro\u00addem podbitym.<\/p>\n

Kiedym rok temu przyjecha\u0142 do Polski, ca\u0142y ten kraj wygl\u0105da\u0142 jak jeden olbrzymi dziki kraj, bez zorga\u00adnizowanego rz\u0105du, bez systemu kolejowego, bez \u017ca\u00addnych u\u0142atwie\u0144, kt\u00f3re cechuj\u0105 obecne czasy. Dzisiaj wszystko si\u0119 zmieni\u0142o, mimo sze\u015bcioletnich cierpie\u0144, cierpie\u0144, o jakich my nie mamy nawet wyobra\u017cenia, post\u0119p ostatnich kilku miesi\u0119cy jest do tego stopnia znaczny, \u017ce nie tylko, i\u017c podtrzymuje ducha w armii polskiej, ale nadto podnosi go do wy\u017cyn, w kt\u00f3rych nic innego si\u0119 nie zna pr\u00f3cz nadziei \u2013 w lepsze jutro; nadziei przezwyci\u0119\u017cenia wszelkich trudno\u015bci i stania si\u0119 jednym z najlepiej zorganizowanych narod\u00f3w w \u015brodkowej Europie.<\/p>\n

21 sierpnia 1920<\/p>\n

[Amerykanin o Polsce, <\/em>\u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 190\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kazimierz Soko\u0142owski<\/strong> (ochotnik, student Uniwersytetu Warszawskiego)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Wojna wywiera na mnie dziwnie niewielkie wra\u017cenie, poniewa\u017c nie odczuwam ani strachu, ani niepokoju, ani zaciekawienia. Ranni i zabici, je\u0144cy i zdobycz wojenna \u2013 wszystko to przesuwa si\u0119 przed oczyma bez szczeg\u00f3lnych odd\u017awi\u0119k\u00f3w duszy czy serca. B\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, straci\u0142em ten ca\u0142y entuzjazm przeci\u0119tnego cywila dla wojny i uwa\u017cam j\u0105 za z\u0142o konieczne, niestety, ale bezwzgl\u0119dnie \u2013 z\u0142o. St\u0105d pragnienie rych\u0142ego (acz pomy\u015blnego) jej zako\u0144czenia i powrotu do w\u0142asnego domu, zaj\u0119cia i \u2013 toku my\u015bli. [\u2026]<\/p>\n

Z M\u0142awy wyszli\u015bmy o dziewi\u0105tej rano i mnie, dzi\u0119ki chwilowemu pobytowi przy taborze, uda\u0142o si\u0119 zje\u015b\u0107 \u015bniadanie. Ca\u0142y dzie\u0144 stali\u015bmy w pobliskiej wsi M\u0142awce, gdzie pocz\u0105tkowo sze\u015b\u0107 godzin przele\u017ca\u0142em dla obserwacji na pag\u00f3rku.<\/p>\n

M\u0142awka, 22 sierpnia 1920<\/p>\n

[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, <\/em>Toru\u0144 2018]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ma\u0142kinia, 20 sierpnia 1920.
Oddzia\u0142y 29 Brygady Piechoty podczas przeprawy przez Bug.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Witowt Putna (dow\u00f3dca 27 Dywizji Strzelc\u00f3w):<\/strong><\/p>\n

Szosa z Bia\u0142egostoku w stron\u0119 Ostrowii Mazowieckiej, poczynaj\u0105c od si\u00f3dmej wiorsty od miasta i dalej na zach\u00f3d, by\u0142a zatamowana taborami i grupami zdemoralizowanych czerwonoarmist\u00f3w. Ca\u0142a ta masa tabor\u00f3w sta\u0142a w zwartej i coraz bardziej zag\u0119szczaj\u0105cej si\u0119 kolumnie, z\u0142o\u017conej z czterech, a gdzieniegdzie i sze\u015bciu furmanek w szeregu. Czo\u0142o tej kolumny, zatrzymane przez przeciwnika, kt\u00f3ry przechwyci\u0142 szos\u0119 na zach\u00f3d od Bia\u0142egostoku, sta\u0142o nieruchomo, gdy tymczasem z zachodu \u0142awa tabor\u00f3w i resztki oddzia\u0142\u00f3w ca\u0142y czas napiera\u0142y. Wszystko to tworzy\u0142o bez\u0142adny obraz rozgromionej masy, kt\u00f3ra straci\u0142a wiar\u0119 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 walki i nie s\u0142ucha\u0142a rozkaz\u00f3w.<\/p>\n

[…] Przed godzin\u0105 18.00 rozgorza\u0142a walka w rejonie Starosielc. Oddzia\u0142y 79 Brygady oko\u0142o 18.30, pod silnym ostrza\u0142em karabinowym przeciwnika, zosta\u0142y zmuszone do\u00a0zatrzymania si\u0119 p\u00f3\u0142tora kilometra przed miastem. Po\u0142o\u017cenie wydawa\u0142o si\u0119 krytyczne. Dzie\u0144 chyli\u0142 si\u0119 ku zachodowi, natarcie piechoty za\u0142amywa\u0142o si\u0119. Stawa\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce je\u015bli nie zdob\u0119dziemy miasta za dnia, przeciwnik mo\u017ce wzmocni\u0107 si\u0119 dop\u0142ywem oddzia\u0142\u00f3w z Bielska, a my zostaniemy rozbici. Wtedy, jako ostatnia deska ratunku, o godzinie 19.00 z p\u00f3\u0142nocnej flanki zosta\u0142 rzucony na pozycje Polak\u00f3w pu\u0142k kawalerii. Jego dziarski atak w szyku konnym na karabiny maszynowe Polak\u00f3w doda\u0142 otuchy i podni\u00f3s\u0142 przyczajon\u0105 piechot\u0119.<\/p>\n

22 sierpnia 1920<\/p>\n

[Witowt Putna, K Wisle i obratno<\/em>, Moskwa 1927, t\u0142um. Agnieszka Knyt]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Maria Macieszyna<\/strong> (\u017cona Aleksandra Macieszy, lekarza WP):<\/strong><\/p>\n

Strzela\u0142y karabiny, karabiny maszynowe, armaty, armata z Radziwia. Tworzy\u0142o to piekielny ha\u0142as, \u017ce zdawa\u0142o si\u0119, \u017ce to jakie\u015b nadziemskie pot\u0119gi gdzie\u015b w powietrzu staczaj\u0105 b\u00f3j. Co\u015b wy\u0142o, klekota\u0142o, r\u0105ba\u0142o, skrzypia\u0142o, szczeka\u0142o. [\u2026] Strza\u0142y pada\u0142y na \u015bciany domu, kilka szyb si\u0119 rozbi\u0142o. Dom dr\u017ca\u0142. By\u0142am pewna, \u017ce w sieni stoi armata. [\u2026] Piek\u0142o walki zbli\u017ca\u0142o si\u0119 i oddala\u0142o bez jednego d\u017awi\u0119ku ludzkiego g\u0142osu. [\u2026] Straszna noc przesz\u0142a. Wszyscy wygl\u0105daj\u0105 brudni, z zapad\u0142ymi oczyma i potarganymi g\u0142owami. Bolszewicy poszli. \u2013 \u201eWygnali ich podhala\u0144cy \u2013 to nasze ch\u0142opy, pij\u0105 kozie mleko\u201d \u2013 powiadaj\u0105 \u017co\u0142nierze.<\/p>\n

W te okrzyki rado\u015bci wpada straszny j\u0119k i p\u0142acz. Idzie szereg dziewcz\u0105t, \u0142ami\u0105c r\u0119ce, rycz\u0105c: \u201eCo wy? \u2013 O Bo\u017ce! Schowa\u0142y\u015bmy si\u0119 na Zdu\u0144skiej do piwnicy. Co jedni wyszli, to drudzy wchodzili! O Jezu! Co chcieli, to robili z nami. Ma\u0142e dziewczynki, stare kobiety, wszystkie nas, wszystkie m\u0119czyli\u201d. Dziewcz\u0119ta by\u0142y czerwono-sine, oczy mia\u0142y na wierzchu, ubranie porozrywane. Zrozumieli\u015bmy. Wraca\u0142y ich ca\u0142e szeregi, zawodz\u0105c i \u0142kaj\u0105c.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej dochodzi\u0142y wiadomo\u015bci o grabie\u017cach i gwa\u0142tach. Niewiele ulic ocala\u0142o, przewa\u017cnie tylko te, kt\u00f3re by\u0142y pod strza\u0142ami. Wiele pa\u0144 znajomych zosta\u0142o zgwa\u0142conych. [\u2026] \u017bony wojskowych, r\u00f3\u017cne znajome panienki \u2013 po dziesi\u0119ciu lub dwudziestu bolszewik\u00f3w gwa\u0142ci\u0142o. [\u2026] Ranni w szpitalu w liczbie 40 zostali zar\u0105bani, sanitariuszki r\u00f3wnie\u017c.<\/p>\n

P\u0142ock, 23 sierpnia 1920<\/p>\n

[Listy Marii Macieszyny, <\/em>\u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 2\/1997]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Gen. Lucjan \u017beligowski (dow\u00f3dca 10 Dywizji Piechoty WP):<\/strong><\/p>\n

Widok pola walki robi\u0142 przykre wra\u017cenie. Le\u017ca\u0142a na nim wielka ilo\u015b\u0107 trup\u00f3w. Byli to, w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci, nasi \u017co\u0142nierze, ale nie tyle ranni i zabici w czasie walk, ile pozabijani po walce. Ca\u0142e d\u0142ugie szeregi trup\u00f3w, w bieli\u017anie tylko i bez but\u00f3w le\u017ca\u0142y wzd\u0142u\u017c p\u0142ot\u00f3w i w pobliskich krzakach. Byli pok\u0142uci szablami i bagnetami, mieli zmasakrowane twarze i powyk\u0142uwane oczy. W tym czasie zameldowano mi, \u017ce przyjecha\u0142 angielski genera\u0142 z kilkoma angielskimi oficerami […]. By\u0142em wzburzony. \u201eMo\u017ce pan genera\u0142 zechce opowiedzie\u0107 panu Lloydowi George\u2019owi \u2013 powiedzia\u0142em w\u00f3wczas \u2013 jak jego przyjaciele polityczni obchodz\u0105 si\u0119 z naszymi je\u0144cami.\u201d Genera\u0142 i oficerowie angielscy milczeli.<\/p>\n

Pod Chorzelami<\/p>\n

[Lucjan \u017beligowski, Wojna roku 1920. Wspomnienia i rozwa\u017cania<\/em>, Warszawa 1990]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

1920.
Sprz\u0119t porzucony przez bolszewik\u00f3w wycofuj\u0105cych si\u0119 z Polski.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Eustachy Sapieha (minister spraw zagranicznych) w depeszy do poselstwa RP w Londynie: <\/strong><\/p>\n

Mo\u017cna uwa\u017ca\u0107 zwyci\u0119stwo pod Warszaw\u0105 za definitywne. Armia bolszewicka rozgromiona nie stawia ju\u017c powa\u017cnego oporu. Co dzie\u0144 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w. Dot\u0105d 70 tysi\u0119cy. Ch\u0142opi uzbrojeni w kosy i wid\u0142y przyprowadzaj\u0105 ich tysi\u0105cami. Zdobycz olbrzymia. Bia\u0142ystok zaj\u0119ty, co odcina zupe\u0142nie reszt\u0119 armii sowieckiej. Prosz\u0119 wykorzysta\u0107 moment, \u017ce Polska obroni\u0142a si\u0119, nim Alianci pospieszyli z pomoc\u0105, gdy\u017c dot\u0105d nie otrzymali\u015bmy \u017cadnej konkretnej pomocy opr\u00f3cz wydatnego moralnego poparcia Francji, kt\u00f3ra swym lojalnym stanowiskiem sprzymierze\u0144czym utrzyma\u0142a w szachu Niemcy. Podkre\u015bli\u0107 bezowocno\u015b\u0107 blokady Polski przez \u017cywio\u0142y rewolucyjne \u2013 wobec patriotycznej postawy ca\u0142ej ludno\u015bci.<\/p>\n

Warszawa, 24 sierpnia 1920<\/p>\n

[Depesze poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, <\/em>t. 1 (czerwiec 1919 \u2013 marzec 1923), Krak\u00f3w 2019]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

P\u0142k Julian Stachiewicz (dow\u00f3dca 65 Pu\u0142ku Piechoty WP) w li\u015bcie do gen. Leona Berbeckiego:<\/strong><\/p>\n

Zwyci\u0119stwo w tej wielkiej bitwie o Warszaw\u0119 jest wcale generalne, ale te\u017c energia i szybko\u015b\u0107 dzia\u0142ania wydobyte z \u017co\u0142nierzy przechodzi wszystko, co dotychczas istnia\u0142o. Bitw\u0119 t\u0119 uwa\u017cam za jedn\u0105 z najciekawszych, a w skutkach swoich najdonio\u015blejszych, jakie w og\u00f3le \u015bwiat prze\u017cywa\u0142.<\/p>\n

Siedlce, 24 sierpnia 1920<\/p>\n

[Bitwa Warszawska. Dokumenty operacyjne. Cz\u0119\u015b\u0107 I (13\u201317 VIII)<\/em>, Warszawa 1995]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Z informacji w \u201eDzienniku \u015al\u0105skim\u201d: <\/strong><\/p>\n

Osiem powiat\u00f3w g\u00f3rno\u015bl\u0105skich znajduje si\u0119 w r\u0119kach polskich. Samoobrona polska zaj\u0119\u0142a zupe\u0142nie wiejskie powiaty: bytomski, katowicki, pszczy\u0144ski, rybnicki, tarnog\u00f3rski i zabrski, a cz\u0119\u015bciowo powiaty gliwicki i lubliniecki. A jak s\u0142ycha\u0107, tak\u017ce w powiatach strzeleckim i kozielskim zosta\u0142 zapocz\u0105tkowany ruch samoobrony. Nietkni\u0119te zosta\u0142y wypadkami ostatnich dni powiaty raciborski, opolski, oleski, kluczborski i prudnicki. Zatem z przesz\u0142o jednomilionowej ludno\u015bci polskiej, zamieszka\u0142ej na g\u00f3rno\u015bl\u0105skim obszarze plebiscytowym, wyst\u0105pi\u0142o oko\u0142o 700 tysi\u0119cy w obronie w\u0142asnych praw i s\u0142usznych \u017c\u0105da\u0144 swoich. Jest to najlepszy dow\u00f3d, \u017ce G\u00f3rny \u015al\u0105sk by\u0142, jest i zostanie polskim i \u017ce \u017cadne intrygi zwodnicze nie zdo\u0142aj\u0105 go przy Niemcach utrzyma\u0107.<\/p>\n

Bytom, 25 sierpnia 1920<\/p>\n

[Samoobrona polska na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku<\/em>, \u201eDziennik \u015al\u0105ski\u201d nr 195\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bia\u0142ystok, 1920.
Msza polowa.
Fot. O\u015brodek KARTA<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z relacji w \u201eKurierze Warszawskim\u201d: <\/strong><\/p>\n

Zaprawd\u0119 smutne wra\u017cenie przedstawia miasto, \u015bwie\u017co opuszczone przez bolszewik\u00f3w. Do \u0141om\u017cy wjechali\u015bmy w poniedzia\u0142ek. [\u2026] Miasto by\u0142o jak wymar\u0142e. Ludzie s\u0105, ale sklepy pozamykane i nad wszystkim panuje jakie\u015b straszne przygn\u0119bienie. Zreszt\u0105 to samo widzi si\u0119 wsz\u0119dzie. Ju\u017c od Radzymina na wszystkich terenach wida\u0107 jeden z najwa\u017cniejszych rezultat\u00f3w ich pobytu: zupe\u0142ny brak \u017cywno\u015bci. W Wyszkowie i Ostrowiu, je\u017celi nawet jaki\u015b sklep lub restauracja jest otwarta, to gospodarz jeszcze przed drzwiami uprzedza: \u201eNic nie ma, wszystko zabrali\u201d.<\/p>\n

Za Bugiem i Narwi\u0105 nie ma koni, bardzo ma\u0142o zosta\u0142o si\u0119 kr\u00f3w i w og\u00f3le inwentarza, \u017cywno\u015b\u0107 zjedzona, nawet lekarstwa z aptek pozabierane. \u017bo\u0142nierz bolszewicki, wchodz\u0105c do sklepu albo wprost rabowa\u0142, albo nawet p\u0142ac\u0105c bolszewickimi rublami, nie \u017c\u0105da\u0142 okre\u015blonego towaru, lecz pyta\u0142, co jest i \u201ekupowa\u0142\u201d wszystko. [\u2026]<\/p>\n

Najwi\u0119kszy popyt na gazety. Wzi\u0119li\u015bmy z sob\u0105 przesz\u0142o 5 tysi\u0119cy gazet warszawskich, pr\u00f3cz mn\u00f3stwa odezw; wszystko rozchwytywano tak po drodze, \u017ce do \u0141om\u017cy nie dowie\u017ali\u015bmy ju\u017c nic. A ludzie otaczaj\u0105, dopytuj\u0105 si\u0119 o wszystko. \u0141om\u017ca przez dwadzie\u015bcia dni by\u0142a pod bolszewikami. Czyta\u0142a Krasnyje gaziety <\/em>i przera\u017cenie ogarnia\u0142o ludzi na wie\u015b\u0107 o tym, co si\u0119 w Polsce dzieje; o prawdziwym stanie rzeczy nie wiedzieli. \u201eM\u00f3wcie! M\u00f3wcie! Jak tam jest naprawd\u0119?\u201d<\/p>\n

Warszawa, 26 sierpnia 1926<\/p>\n

[Do \u0141om\u017cy i z powrotem, <\/em>\u201eKurier Warszawski\u201d nr 236\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z odezwy Rady Obrony Pa\u0144stwa do \u017co\u0142nierzy: <\/strong><\/p>\n

\u017bo\u0142nierze! Przed paroma tygodniami Naczelny W\u00f3dz imieniem Rady Obrony Pa\u0144stwa wezwa\u0142 Was do wyt\u0119\u017conej walki z bezczelnym naje\u017ad\u017ac\u0105-bolszewikiem, kt\u00f3ry niszcz\u0105c\u0105 fal\u0105 zalewa\u0142 nasze ziemie, zd\u0105\u017caj\u0105c do zaj\u0119cia stolicy pa\u0144stwa i zniszczenia naszej niepodleg\u0142o\u015bci. Pos\u0142uszni temu wezwaniu, pe\u0142ni poczucia obowi\u0105zku i ogromu niebezpiecze\u0144stwa, nie bacz\u0105c na trudy i braki, zerwali\u015bcie si\u0119 do walki, run\u0119li\u015bcie jak burza i zwyci\u0119\u017cyli\u015bcie!<\/p>\n

Liczne zast\u0119py najezdnik\u00f3w zosta\u0142y albo zniszczone albo dosta\u0142y si\u0119 do niewoli, albo te\u017c rozbite b\u0142\u0105kaj\u0105 si\u0119 jeszcze po naszym kraju lub poza nim. Pot\u0119ga wroga zosta\u0142a w znacznej mierze zniweczona. [\u2026]<\/p>\n

\u017bo\u0142nierze! Waszym m\u0119stwem, Wasz\u0105 krwi\u0105 i znojem uratowali\u015bcie niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i byt pa\u0144stwa, uratowali\u015bcie honor narodu, uratowali\u015bcie swoje rodziny w chwili, gdy obcy i swoi ju\u017c zw\u0105tpili. [\u2026] Historia Polski, historia Europy zapisze czyn Wasz z\u0142otymi zg\u0142oskami, a ojczyzna w dalekie pokolenia wdzi\u0119czna Wam b\u0119dzie. Przyjmijcie podzi\u0119k\u0119 i do ko\u0144ca wytrwajcie.<\/p>\n

Warszawa, 27 sierpnia 1920<\/p>\n

[Wincenty Witos, Moje wspomnienia<\/em>, Pary\u017c 1964]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":3346,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-3351","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n21 \u2013 27 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"21 \u2013 27 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-09-25T18:00:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-09-26T13:50:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1747\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/\",\"name\":\"21 \u2013 27 sierpnia 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-300x205.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-1024x699.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2020-09-25T18:00:02+02:00\",\"dateModified\":\"2020-09-26T13:50:06+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-09-25\",\"endDate\":\"2020-09-25\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n21 \u2013 27 sierpnia 1920\\n21\u201322 sierpnia oddzia\u0142y Wojska Polskiego zajmuj\u0105: Lidzbark, Zambr\u00f3w, Hrubiesz\u00f3w, Przasnysz, Bia\u0142ystok. 25 sierpnia bolszewicki kawaleryjski korpus Gaja B\u017cyszkina, zagro\u017cony rozbiciem, przekracza granic\u0119 niemieck\u0105 w Prusach Wschodnich, tam jest internowany. Sowiecki Front Zachodni zostaje niemal rozbity. Tym samym ko\u0144czy si\u0119 polski po\u015bcig i tzw. bitwa warszawska. Front na odcinku p\u00f3\u0142nocnym zatrzymuje si\u0119 na linii Brze\u015b\u0107\u2013Grodno. 25 sierpnia ko\u0144czy si\u0119 sukcesem akcja powsta\u0144cza na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. 26 sierpnia do Wilna wkraczaj\u0105 wojska litewskie. 27 sierpnia Rada Obrony Pa\u0144stwa wydaje odezw\u0119 do \u017co\u0142nierzy ze s\u0142owami najwy\u017cszego uznania i wdzi\u0119czno\u015bci. \\nPo\u015bcig 18-25.08.1920[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\n \u2042\\nHugh Gibson (minister pe\u0142nomocny USA w Polsce):\\nOskar\u017cenie, jakoby Polacy trzymali si\u0119 zasad militarystycznych, jest absolutnie mylne. Pra\u00adwd\u0105 jest, \u017ce m\u0142odzie\u017c polska ca\u0142ymi masami garnie si\u0119 do szereg\u00f3w zbrojnych, ale skoro si\u0119 we\u017amie pod uwag\u0119, \u017ce na sposobno\u015b\u0107 t\u0119 czeka\u0142a sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat, nikt nie b\u0119dzie si\u0119 dziwi\u0142 ich entuzjazmowi. Drugie oskar\u017cenie jest, jakoby nar\u00f3d polski sk\u0142ania\u0142 si\u0119 ku imperializmowi, jakoby Polska stara\u0142a si\u0119 podbi\u0107 \u015bwiat ca\u0142y. Oskar\u017cenie to nie ma racji bytu, gdy\u017c wydaj\u0105 go ludzie, tworz\u0105cy mniejszo\u015b\u0107, ludzie, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 zaufania do w\u0142asnego rz\u0105du, ludzie, na kt\u00f3rych nikt w Polsce nie zwraca uwagi. Zar\u00f3wno nar\u00f3d pol\u00adski, jako te\u017c i rz\u0105d ustawicznie dawali dowody, \u017ce \u017cy\u00adczeniem ich jest utworzenie silnego rz\u0105du na terytorium historycznie przynale\u017cnym do Polski. Wiedz\u0105 oni o tym, \u017ce je\u017celi dadz\u0105 czynn\u0105 pomoc pa\u0144stwom takim jak Litwa, Bia\u0142oru\u015b i Ukraina, to niezawodnie przyj\u00addzie kiedy\u015b czas, \u017ce narody te poznawszy dobr\u0105 wol\u0119 Polak\u00f3w, zwr\u00f3c\u0105 si\u0119 do nich z pro\u015bb\u0105 o pomoc i kooperacj\u0119. Wtenczas utworzy si\u0119 grupa, kt\u00f3ra b\u0119dzie silna z woli ludu wchodz\u0105cego w sk\u0142ad poszczeg\u00f3l\u00adnych pa\u0144stewek, a nie z \u017c\u0105dzy panowania nad naro\u00addem podbitym.\\nKiedym rok temu przyjecha\u0142 do Polski, ca\u0142y ten kraj wygl\u0105da\u0142 jak jeden olbrzymi dziki kraj, bez zorga\u00adnizowanego rz\u0105du, bez systemu kolejowego, bez \u017ca\u00addnych u\u0142atwie\u0144, kt\u00f3re cechuj\u0105 obecne czasy. Dzisiaj wszystko si\u0119 zmieni\u0142o, mimo sze\u015bcioletnich cierpie\u0144, cierpie\u0144, o jakich my nie mamy nawet wyobra\u017cenia, post\u0119p ostatnich kilku miesi\u0119cy jest do tego stopnia znaczny, \u017ce nie tylko, i\u017c podtrzymuje ducha w armii polskiej, ale nadto podnosi go do wy\u017cyn, w kt\u00f3rych nic innego si\u0119 nie zna pr\u00f3cz nadziei \u2013 w lepsze jutro; nadziei przezwyci\u0119\u017cenia wszelkich trudno\u015bci i stania si\u0119 jednym z najlepiej zorganizowanych narod\u00f3w w \u015brodkowej Europie.\\n21 sierpnia 1920\\n[Amerykanin o Polsce, \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 190\/1920]\\n\u00a0\\nKazimierz Soko\u0142owski (ochotnik, student Uniwersytetu Warszawskiego) w dzienniku:\\nWojna wywiera na mnie dziwnie niewielkie wra\u017cenie, poniewa\u017c nie odczuwam ani strachu, ani niepokoju, ani zaciekawienia. Ranni i zabici, je\u0144cy i zdobycz wojenna \u2013 wszystko to przesuwa si\u0119 przed oczyma bez szczeg\u00f3lnych odd\u017awi\u0119k\u00f3w duszy czy serca. B\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, straci\u0142em ten ca\u0142y entuzjazm przeci\u0119tnego cywila dla wojny i uwa\u017cam j\u0105 za z\u0142o konieczne, niestety, ale bezwzgl\u0119dnie \u2013 z\u0142o. St\u0105d pragnienie rych\u0142ego (acz pomy\u015blnego) jej zako\u0144czenia i powrotu do w\u0142asnego domu, zaj\u0119cia i \u2013 toku my\u015bli. [\u2026]\\nZ M\u0142awy wyszli\u015bmy o dziewi\u0105tej rano i mnie, dzi\u0119ki chwilowemu pobytowi przy taborze, uda\u0142o si\u0119 zje\u015b\u0107 \u015bniadanie. Ca\u0142y dzie\u0144 stali\u015bmy w pobliskiej wsi M\u0142awce, gdzie pocz\u0105tkowo sze\u015b\u0107 godzin przele\u017ca\u0142em dla obserwacji na pag\u00f3rku.\\nM\u0142awka, 22 sierpnia 1920\\n[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, Toru\u0144 2018]\\nMa\u0142kinia, 20 sierpnia 1920.Oddzia\u0142y 29 Brygady Piechoty podczas przeprawy przez Bug.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\n\u00a0\\nWitowt Putna (dow\u00f3dca 27 Dywizji Strzelc\u00f3w):\\nSzosa z Bia\u0142egostoku w stron\u0119 Ostrowii Mazowieckiej, poczynaj\u0105c od si\u00f3dmej wiorsty od miasta i dalej na zach\u00f3d, by\u0142a zatamowana taborami i grupami zdemoralizowanych czerwonoarmist\u00f3w. Ca\u0142a ta masa tabor\u00f3w sta\u0142a w zwartej i coraz bardziej zag\u0119szczaj\u0105cej si\u0119 kolumnie, z\u0142o\u017conej z czterech, a gdzieniegdzie i sze\u015bciu furmanek w szeregu. Czo\u0142o tej kolumny, zatrzymane przez przeciwnika, kt\u00f3ry przechwyci\u0142 szos\u0119 na zach\u00f3d od Bia\u0142egostoku, sta\u0142o nieruchomo, gdy tymczasem z zachodu \u0142awa tabor\u00f3w i resztki oddzia\u0142\u00f3w ca\u0142y czas napiera\u0142y. Wszystko to tworzy\u0142o bez\u0142adny obraz rozgromionej masy, kt\u00f3ra straci\u0142a wiar\u0119 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 walki i nie s\u0142ucha\u0142a rozkaz\u00f3w.\\n[...] Przed godzin\u0105 18.00 rozgorza\u0142a walka w rejonie Starosielc. Oddzia\u0142y 79 Brygady oko\u0142o 18.30, pod silnym ostrza\u0142em karabinowym przeciwnika, zosta\u0142y zmuszone do\u00a0zatrzymania si\u0119 p\u00f3\u0142tora kilometra przed miastem. Po\u0142o\u017cenie wydawa\u0142o si\u0119 krytyczne. Dzie\u0144 chyli\u0142 si\u0119 ku zachodowi, natarcie piechoty za\u0142amywa\u0142o si\u0119. Stawa\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce je\u015bli nie zdob\u0119dziemy miasta za dnia, przeciwnik mo\u017ce wzmocni\u0107 si\u0119 dop\u0142ywem oddzia\u0142\u00f3w z Bielska, a my zostaniemy rozbici. Wtedy, jako ostatnia deska ratunku, o godzinie 19.00 z p\u00f3\u0142nocnej flanki zosta\u0142 rzucony na pozycje Polak\u00f3w pu\u0142k kawalerii. Jego dziarski atak w szyku konnym na karabiny maszynowe Polak\u00f3w doda\u0142 otuchy i podni\u00f3s\u0142 przyczajon\u0105 piechot\u0119.\\n22 sierpnia 1920\\n[Witowt Putna, K Wisle i obratno, Moskwa 1927, t\u0142um. Agnieszka Knyt]\\n\u00a0\\nMaria Macieszyna (\u017cona Aleksandra Macieszy, lekarza WP):\\nStrzela\u0142y karabiny, karabiny maszynowe, armaty, armata z Radziwia. Tworzy\u0142o to piekielny ha\u0142as, \u017ce zdawa\u0142o si\u0119, \u017ce to jakie\u015b nadziemskie pot\u0119gi gdzie\u015b w powietrzu staczaj\u0105 b\u00f3j. Co\u015b wy\u0142o, klekota\u0142o, r\u0105ba\u0142o, skrzypia\u0142o, szczeka\u0142o. [\u2026] Strza\u0142y pada\u0142y na \u015bciany domu, kilka szyb si\u0119 rozbi\u0142o. Dom dr\u017ca\u0142. By\u0142am pewna, \u017ce w sieni stoi armata. [\u2026] Piek\u0142o walki zbli\u017ca\u0142o si\u0119 i oddala\u0142o bez jednego d\u017awi\u0119ku ludzkiego g\u0142osu. [\u2026] Straszna noc przesz\u0142a. Wszyscy wygl\u0105daj\u0105 brudni, z zapad\u0142ymi oczyma i potarganymi g\u0142owami. Bolszewicy poszli. \u2013 \u201eWygnali ich podhala\u0144cy \u2013 to nasze ch\u0142opy, pij\u0105 kozie mleko\u201d \u2013 powiadaj\u0105 \u017co\u0142nierze.\\nW te okrzyki rado\u015bci wpada straszny j\u0119k i p\u0142acz. Idzie szereg dziewcz\u0105t, \u0142ami\u0105c r\u0119ce, rycz\u0105c: \u201eCo wy? \u2013 O Bo\u017ce! Schowa\u0142y\u015bmy si\u0119 na Zdu\u0144skiej do piwnicy. Co jedni wyszli, to drudzy wchodzili! O Jezu! Co chcieli, to robili z nami. Ma\u0142e dziewczynki, stare kobiety, wszystkie nas, wszystkie m\u0119czyli\u201d. Dziewcz\u0119ta by\u0142y czerwono-sine, oczy mia\u0142y na wierzchu, ubranie porozrywane. Zrozumieli\u015bmy. Wraca\u0142y ich ca\u0142e szeregi, zawodz\u0105c i \u0142kaj\u0105c.\\nP\u00f3\u017aniej dochodzi\u0142y wiadomo\u015bci o grabie\u017cach i gwa\u0142tach. Niewiele ulic ocala\u0142o, przewa\u017cnie tylko te, kt\u00f3re by\u0142y pod strza\u0142ami. Wiele pa\u0144 znajomych zosta\u0142o zgwa\u0142conych. [\u2026] \u017bony wojskowych, r\u00f3\u017cne znajome panienki \u2013 po dziesi\u0119ciu lub dwudziestu bolszewik\u00f3w gwa\u0142ci\u0142o. [\u2026] Ranni w szpitalu w liczbie 40 zostali zar\u0105bani, sanitariuszki r\u00f3wnie\u017c.\\nP\u0142ock, 23 sierpnia 1920\\n[Listy Marii Macieszyny, \u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 2\/1997]\\n\u00a0\\nGen. Lucjan \u017beligowski (dow\u00f3dca 10 Dywizji Piechoty WP):\\nWidok pola walki robi\u0142 przykre wra\u017cenie. Le\u017ca\u0142a na nim wielka ilo\u015b\u0107 trup\u00f3w. Byli to, w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci, nasi \u017co\u0142nierze, ale nie tyle ranni i zabici w czasie walk, ile pozabijani po walce. Ca\u0142e d\u0142ugie szeregi trup\u00f3w, w bieli\u017anie tylko i bez but\u00f3w le\u017ca\u0142y wzd\u0142u\u017c p\u0142ot\u00f3w i w pobliskich krzakach. Byli pok\u0142uci szablami i bagnetami, mieli zmasakrowane twarze i powyk\u0142uwane oczy. W tym czasie zameldowano mi, \u017ce przyjecha\u0142 angielski genera\u0142 z kilkoma angielskimi oficerami [...]. By\u0142em wzburzony. \u201eMo\u017ce pan genera\u0142 zechce opowiedzie\u0107 panu Lloydowi George\u2019owi \u2013 powiedzia\u0142em w\u00f3wczas \u2013 jak jego przyjaciele polityczni obchodz\u0105 si\u0119 z naszymi je\u0144cami.\u201d Genera\u0142 i oficerowie angielscy milczeli.\\nPod Chorzelami\\n[Lucjan \u017beligowski, Wojna roku 1920. Wspomnienia i rozwa\u017cania, Warszawa 1990]\\n1920.Sprz\u0119t porzucony przez bolszewik\u00f3w wycofuj\u0105cych si\u0119 z Polski.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\n\u00a0\\nEustachy Sapieha (minister spraw zagranicznych) w depeszy do poselstwa RP w Londynie: \\nMo\u017cna uwa\u017ca\u0107 zwyci\u0119stwo pod Warszaw\u0105 za definitywne. Armia bolszewicka rozgromiona nie stawia ju\u017c powa\u017cnego oporu. Co dzie\u0144 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w. Dot\u0105d 70 tysi\u0119cy. Ch\u0142opi uzbrojeni w kosy i wid\u0142y przyprowadzaj\u0105 ich tysi\u0105cami. Zdobycz olbrzymia. Bia\u0142ystok zaj\u0119ty, co odcina zupe\u0142nie reszt\u0119 armii sowieckiej. Prosz\u0119 wykorzysta\u0107 moment, \u017ce Polska obroni\u0142a si\u0119, nim Alianci pospieszyli z pomoc\u0105, gdy\u017c dot\u0105d nie otrzymali\u015bmy \u017cadnej konkretnej pomocy opr\u00f3cz wydatnego moralnego poparcia Francji, kt\u00f3ra swym lojalnym stanowiskiem sprzymierze\u0144czym utrzyma\u0142a w szachu Niemcy. Podkre\u015bli\u0107 bezowocno\u015b\u0107 blokady Polski przez \u017cywio\u0142y rewolucyjne \u2013 wobec patriotycznej postawy ca\u0142ej ludno\u015bci.\\nWarszawa, 24 sierpnia 1920\\n[Depesze poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, t. 1 (czerwiec 1919 \u2013 marzec 1923), Krak\u00f3w 2019]\\n\u00a0\\nP\u0142k Julian Stachiewicz (dow\u00f3dca 65 Pu\u0142ku Piechoty WP) w li\u015bcie do gen. Leona Berbeckiego:\\nZwyci\u0119stwo w tej wielkiej bitwie o Warszaw\u0119 jest wcale generalne, ale te\u017c energia i szybko\u015b\u0107 dzia\u0142ania wydobyte z \u017co\u0142nierzy przechodzi wszystko, co dotychczas istnia\u0142o. Bitw\u0119 t\u0119 uwa\u017cam za jedn\u0105 z najciekawszych, a w skutkach swoich najdonio\u015blejszych, jakie w og\u00f3le \u015bwiat prze\u017cywa\u0142.\\nSiedlce, 24 sierpnia 1920\\n[Bitwa Warszawska. Dokumenty operacyjne. Cz\u0119\u015b\u0107 I (13\u201317 VIII), Warszawa 1995]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eDzienniku \u015al\u0105skim\u201d: \\nOsiem powiat\u00f3w g\u00f3rno\u015bl\u0105skich znajduje si\u0119 w r\u0119kach polskich. Samoobrona polska zaj\u0119\u0142a zupe\u0142nie wiejskie powiaty: bytomski, katowicki, pszczy\u0144ski, rybnicki, tarnog\u00f3rski i zabrski, a cz\u0119\u015bciowo powiaty gliwicki i lubliniecki. A jak s\u0142ycha\u0107, tak\u017ce w powiatach strzeleckim i kozielskim zosta\u0142 zapocz\u0105tkowany ruch samoobrony. Nietkni\u0119te zosta\u0142y wypadkami ostatnich dni powiaty raciborski, opolski, oleski, kluczborski i prudnicki. Zatem z przesz\u0142o jednomilionowej ludno\u015bci polskiej, zamieszka\u0142ej na g\u00f3rno\u015bl\u0105skim obszarze plebiscytowym, wyst\u0105pi\u0142o oko\u0142o 700 tysi\u0119cy w obronie w\u0142asnych praw i s\u0142usznych \u017c\u0105da\u0144 swoich. Jest to najlepszy dow\u00f3d, \u017ce G\u00f3rny \u015al\u0105sk by\u0142, jest i zostanie polskim i \u017ce \u017cadne intrygi zwodnicze nie zdo\u0142aj\u0105 go przy Niemcach utrzyma\u0107.\\nBytom, 25 sierpnia 1920\\n[Samoobrona polska na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, \u201eDziennik \u015al\u0105ski\u201d nr 195\/1920]\\nBia\u0142ystok, 1920.Msza polowa.Fot. O\u015brodek KARTA\\n\u00a0\\nZ relacji w \u201eKurierze Warszawskim\u201d: \\nZaprawd\u0119 smutne wra\u017cenie przedstawia miasto, \u015bwie\u017co opuszczone przez bolszewik\u00f3w. Do \u0141om\u017cy wjechali\u015bmy w poniedzia\u0142ek. [\u2026] Miasto by\u0142o jak wymar\u0142e. Ludzie s\u0105, ale sklepy pozamykane i nad wszystkim panuje jakie\u015b straszne przygn\u0119bienie. Zreszt\u0105 to samo widzi si\u0119 wsz\u0119dzie. Ju\u017c od Radzymina na wszystkich terenach wida\u0107 jeden z najwa\u017cniejszych rezultat\u00f3w ich pobytu: zupe\u0142ny brak \u017cywno\u015bci. W Wyszkowie i Ostrowiu, je\u017celi nawet jaki\u015b sklep lub restauracja jest otwarta, to gospodarz jeszcze przed drzwiami uprzedza: \u201eNic nie ma, wszystko zabrali\u201d.\\nZa Bugiem i Narwi\u0105 nie ma koni, bardzo ma\u0142o zosta\u0142o si\u0119 kr\u00f3w i w og\u00f3le inwentarza, \u017cywno\u015b\u0107 zjedzona, nawet lekarstwa z aptek pozabierane. \u017bo\u0142nierz bolszewicki, wchodz\u0105c do sklepu albo wprost rabowa\u0142, albo nawet p\u0142ac\u0105c bolszewickimi rublami, nie \u017c\u0105da\u0142 okre\u015blonego towaru, lecz pyta\u0142, co jest i \u201ekupowa\u0142\u201d wszystko. [\u2026]\\nNajwi\u0119kszy popyt na gazety. Wzi\u0119li\u015bmy z sob\u0105 przesz\u0142o 5 tysi\u0119cy gazet warszawskich, pr\u00f3cz mn\u00f3stwa odezw; wszystko rozchwytywano tak po drodze, \u017ce do \u0141om\u017cy nie dowie\u017ali\u015bmy ju\u017c nic. A ludzie otaczaj\u0105, dopytuj\u0105 si\u0119 o wszystko. \u0141om\u017ca przez dwadzie\u015bcia dni by\u0142a pod bolszewikami. Czyta\u0142a Krasnyje gaziety i przera\u017cenie ogarnia\u0142o ludzi na wie\u015b\u0107 o tym, co si\u0119 w Polsce dzieje; o prawdziwym stanie rzeczy nie wiedzieli. \u201eM\u00f3wcie! M\u00f3wcie! Jak tam jest naprawd\u0119?\u201d\\nWarszawa, 26 sierpnia 1926\\n[Do \u0141om\u017cy i z powrotem, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 236\/1920]\\n\u00a0\\nZ odezwy Rady Obrony Pa\u0144stwa do \u017co\u0142nierzy: \\n\u017bo\u0142nierze! Przed paroma tygodniami Naczelny W\u00f3dz imieniem Rady Obrony Pa\u0144stwa wezwa\u0142 Was do wyt\u0119\u017conej walki z bezczelnym naje\u017ad\u017ac\u0105-bolszewikiem, kt\u00f3ry niszcz\u0105c\u0105 fal\u0105 zalewa\u0142 nasze ziemie, zd\u0105\u017caj\u0105c do zaj\u0119cia stolicy pa\u0144stwa i zniszczenia naszej niepodleg\u0142o\u015bci. Pos\u0142uszni temu wezwaniu, pe\u0142ni poczucia obowi\u0105zku i ogromu niebezpiecze\u0144stwa, nie bacz\u0105c na trudy i braki, zerwali\u015bcie si\u0119 do walki, run\u0119li\u015bcie jak burza i zwyci\u0119\u017cyli\u015bcie!\\nLiczne zast\u0119py najezdnik\u00f3w zosta\u0142y albo zniszczone albo dosta\u0142y si\u0119 do niewoli, albo te\u017c rozbite b\u0142\u0105kaj\u0105 si\u0119 jeszcze po naszym kraju lub poza nim. Pot\u0119ga wroga zosta\u0142a w znacznej mierze zniweczona. [\u2026]\\n\u017bo\u0142nierze! Waszym m\u0119stwem, Wasz\u0105 krwi\u0105 i znojem uratowali\u015bcie niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i byt pa\u0144stwa, uratowali\u015bcie honor narodu, uratowali\u015bcie swoje rodziny w chwili, gdy obcy i swoi ju\u017c zw\u0105tpili. [\u2026] Historia Polski, historia Europy zapisze czyn Wasz z\u0142otymi zg\u0142oskami, a ojczyzna w dalekie pokolenia wdzi\u0119czna Wam b\u0119dzie. Przyjmijcie podzi\u0119k\u0119 i do ko\u0144ca wytrwajcie.\\nWarszawa, 27 sierpnia 1920\\n[Wincenty Witos, Moje wspomnienia, Pary\u017c 1964]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1747,\"caption\":\"1920, brak miejsca Sprzet porzucony przez bolszewik\u00f3w wycofuj1cych sie z Polski. Fot. CAW [wojna polsko-bolszewicka, wojsko]\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"21 \u2013 27 sierpnia 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"21 \u2013 27 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"21 \u2013 27 sierpnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-09-25T18:00:02+00:00","article_modified_time":"2020-09-26T13:50:06+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1747,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/","name":"21 \u2013 27 sierpnia 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-300x205.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-1024x699.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg","datePublished":"2020-09-25T18:00:02+02:00","dateModified":"2020-09-26T13:50:06+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-09-25","endDate":"2020-09-25","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n21 \u2013 27 sierpnia 1920\n21\u201322 sierpnia oddzia\u0142y Wojska Polskiego zajmuj\u0105: Lidzbark, Zambr\u00f3w, Hrubiesz\u00f3w, Przasnysz, Bia\u0142ystok. 25 sierpnia bolszewicki kawaleryjski korpus Gaja B\u017cyszkina, zagro\u017cony rozbiciem, przekracza granic\u0119 niemieck\u0105 w Prusach Wschodnich, tam jest internowany. Sowiecki Front Zachodni zostaje niemal rozbity. Tym samym ko\u0144czy si\u0119 polski po\u015bcig i tzw. bitwa warszawska. Front na odcinku p\u00f3\u0142nocnym zatrzymuje si\u0119 na linii Brze\u015b\u0107\u2013Grodno. 25 sierpnia ko\u0144czy si\u0119 sukcesem akcja powsta\u0144cza na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. 26 sierpnia do Wilna wkraczaj\u0105 wojska litewskie. 27 sierpnia Rada Obrony Pa\u0144stwa wydaje odezw\u0119 do \u017co\u0142nierzy ze s\u0142owami najwy\u017cszego uznania i wdzi\u0119czno\u015bci. \nPo\u015bcig 18-25.08.1920[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\n \u2042\nHugh Gibson (minister pe\u0142nomocny USA w Polsce):\nOskar\u017cenie, jakoby Polacy trzymali si\u0119 zasad militarystycznych, jest absolutnie mylne. Pra\u00adwd\u0105 jest, \u017ce m\u0142odzie\u017c polska ca\u0142ymi masami garnie si\u0119 do szereg\u00f3w zbrojnych, ale skoro si\u0119 we\u017amie pod uwag\u0119, \u017ce na sposobno\u015b\u0107 t\u0119 czeka\u0142a sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat, nikt nie b\u0119dzie si\u0119 dziwi\u0142 ich entuzjazmowi. Drugie oskar\u017cenie jest, jakoby nar\u00f3d polski sk\u0142ania\u0142 si\u0119 ku imperializmowi, jakoby Polska stara\u0142a si\u0119 podbi\u0107 \u015bwiat ca\u0142y. Oskar\u017cenie to nie ma racji bytu, gdy\u017c wydaj\u0105 go ludzie, tworz\u0105cy mniejszo\u015b\u0107, ludzie, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 zaufania do w\u0142asnego rz\u0105du, ludzie, na kt\u00f3rych nikt w Polsce nie zwraca uwagi. Zar\u00f3wno nar\u00f3d pol\u00adski, jako te\u017c i rz\u0105d ustawicznie dawali dowody, \u017ce \u017cy\u00adczeniem ich jest utworzenie silnego rz\u0105du na terytorium historycznie przynale\u017cnym do Polski. Wiedz\u0105 oni o tym, \u017ce je\u017celi dadz\u0105 czynn\u0105 pomoc pa\u0144stwom takim jak Litwa, Bia\u0142oru\u015b i Ukraina, to niezawodnie przyj\u00addzie kiedy\u015b czas, \u017ce narody te poznawszy dobr\u0105 wol\u0119 Polak\u00f3w, zwr\u00f3c\u0105 si\u0119 do nich z pro\u015bb\u0105 o pomoc i kooperacj\u0119. Wtenczas utworzy si\u0119 grupa, kt\u00f3ra b\u0119dzie silna z woli ludu wchodz\u0105cego w sk\u0142ad poszczeg\u00f3l\u00adnych pa\u0144stewek, a nie z \u017c\u0105dzy panowania nad naro\u00addem podbitym.\nKiedym rok temu przyjecha\u0142 do Polski, ca\u0142y ten kraj wygl\u0105da\u0142 jak jeden olbrzymi dziki kraj, bez zorga\u00adnizowanego rz\u0105du, bez systemu kolejowego, bez \u017ca\u00addnych u\u0142atwie\u0144, kt\u00f3re cechuj\u0105 obecne czasy. Dzisiaj wszystko si\u0119 zmieni\u0142o, mimo sze\u015bcioletnich cierpie\u0144, cierpie\u0144, o jakich my nie mamy nawet wyobra\u017cenia, post\u0119p ostatnich kilku miesi\u0119cy jest do tego stopnia znaczny, \u017ce nie tylko, i\u017c podtrzymuje ducha w armii polskiej, ale nadto podnosi go do wy\u017cyn, w kt\u00f3rych nic innego si\u0119 nie zna pr\u00f3cz nadziei \u2013 w lepsze jutro; nadziei przezwyci\u0119\u017cenia wszelkich trudno\u015bci i stania si\u0119 jednym z najlepiej zorganizowanych narod\u00f3w w \u015brodkowej Europie.\n21 sierpnia 1920\n[Amerykanin o Polsce, \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 190\/1920]\n\u00a0\nKazimierz Soko\u0142owski (ochotnik, student Uniwersytetu Warszawskiego) w dzienniku:\nWojna wywiera na mnie dziwnie niewielkie wra\u017cenie, poniewa\u017c nie odczuwam ani strachu, ani niepokoju, ani zaciekawienia. Ranni i zabici, je\u0144cy i zdobycz wojenna \u2013 wszystko to przesuwa si\u0119 przed oczyma bez szczeg\u00f3lnych odd\u017awi\u0119k\u00f3w duszy czy serca. B\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, straci\u0142em ten ca\u0142y entuzjazm przeci\u0119tnego cywila dla wojny i uwa\u017cam j\u0105 za z\u0142o konieczne, niestety, ale bezwzgl\u0119dnie \u2013 z\u0142o. St\u0105d pragnienie rych\u0142ego (acz pomy\u015blnego) jej zako\u0144czenia i powrotu do w\u0142asnego domu, zaj\u0119cia i \u2013 toku my\u015bli. [\u2026]\nZ M\u0142awy wyszli\u015bmy o dziewi\u0105tej rano i mnie, dzi\u0119ki chwilowemu pobytowi przy taborze, uda\u0142o si\u0119 zje\u015b\u0107 \u015bniadanie. Ca\u0142y dzie\u0144 stali\u015bmy w pobliskiej wsi M\u0142awce, gdzie pocz\u0105tkowo sze\u015b\u0107 godzin przele\u017ca\u0142em dla obserwacji na pag\u00f3rku.\nM\u0142awka, 22 sierpnia 1920\n[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, Toru\u0144 2018]\nMa\u0142kinia, 20 sierpnia 1920.Oddzia\u0142y 29 Brygady Piechoty podczas przeprawy przez Bug.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\n\u00a0\nWitowt Putna (dow\u00f3dca 27 Dywizji Strzelc\u00f3w):\nSzosa z Bia\u0142egostoku w stron\u0119 Ostrowii Mazowieckiej, poczynaj\u0105c od si\u00f3dmej wiorsty od miasta i dalej na zach\u00f3d, by\u0142a zatamowana taborami i grupami zdemoralizowanych czerwonoarmist\u00f3w. Ca\u0142a ta masa tabor\u00f3w sta\u0142a w zwartej i coraz bardziej zag\u0119szczaj\u0105cej si\u0119 kolumnie, z\u0142o\u017conej z czterech, a gdzieniegdzie i sze\u015bciu furmanek w szeregu. Czo\u0142o tej kolumny, zatrzymane przez przeciwnika, kt\u00f3ry przechwyci\u0142 szos\u0119 na zach\u00f3d od Bia\u0142egostoku, sta\u0142o nieruchomo, gdy tymczasem z zachodu \u0142awa tabor\u00f3w i resztki oddzia\u0142\u00f3w ca\u0142y czas napiera\u0142y. Wszystko to tworzy\u0142o bez\u0142adny obraz rozgromionej masy, kt\u00f3ra straci\u0142a wiar\u0119 w mo\u017cliwo\u015b\u0107 walki i nie s\u0142ucha\u0142a rozkaz\u00f3w.\n[...] Przed godzin\u0105 18.00 rozgorza\u0142a walka w rejonie Starosielc. Oddzia\u0142y 79 Brygady oko\u0142o 18.30, pod silnym ostrza\u0142em karabinowym przeciwnika, zosta\u0142y zmuszone do\u00a0zatrzymania si\u0119 p\u00f3\u0142tora kilometra przed miastem. Po\u0142o\u017cenie wydawa\u0142o si\u0119 krytyczne. Dzie\u0144 chyli\u0142 si\u0119 ku zachodowi, natarcie piechoty za\u0142amywa\u0142o si\u0119. Stawa\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce je\u015bli nie zdob\u0119dziemy miasta za dnia, przeciwnik mo\u017ce wzmocni\u0107 si\u0119 dop\u0142ywem oddzia\u0142\u00f3w z Bielska, a my zostaniemy rozbici. Wtedy, jako ostatnia deska ratunku, o godzinie 19.00 z p\u00f3\u0142nocnej flanki zosta\u0142 rzucony na pozycje Polak\u00f3w pu\u0142k kawalerii. Jego dziarski atak w szyku konnym na karabiny maszynowe Polak\u00f3w doda\u0142 otuchy i podni\u00f3s\u0142 przyczajon\u0105 piechot\u0119.\n22 sierpnia 1920\n[Witowt Putna, K Wisle i obratno, Moskwa 1927, t\u0142um. Agnieszka Knyt]\n\u00a0\nMaria Macieszyna (\u017cona Aleksandra Macieszy, lekarza WP):\nStrzela\u0142y karabiny, karabiny maszynowe, armaty, armata z Radziwia. Tworzy\u0142o to piekielny ha\u0142as, \u017ce zdawa\u0142o si\u0119, \u017ce to jakie\u015b nadziemskie pot\u0119gi gdzie\u015b w powietrzu staczaj\u0105 b\u00f3j. Co\u015b wy\u0142o, klekota\u0142o, r\u0105ba\u0142o, skrzypia\u0142o, szczeka\u0142o. [\u2026] Strza\u0142y pada\u0142y na \u015bciany domu, kilka szyb si\u0119 rozbi\u0142o. Dom dr\u017ca\u0142. By\u0142am pewna, \u017ce w sieni stoi armata. [\u2026] Piek\u0142o walki zbli\u017ca\u0142o si\u0119 i oddala\u0142o bez jednego d\u017awi\u0119ku ludzkiego g\u0142osu. [\u2026] Straszna noc przesz\u0142a. Wszyscy wygl\u0105daj\u0105 brudni, z zapad\u0142ymi oczyma i potarganymi g\u0142owami. Bolszewicy poszli. \u2013 \u201eWygnali ich podhala\u0144cy \u2013 to nasze ch\u0142opy, pij\u0105 kozie mleko\u201d \u2013 powiadaj\u0105 \u017co\u0142nierze.\nW te okrzyki rado\u015bci wpada straszny j\u0119k i p\u0142acz. Idzie szereg dziewcz\u0105t, \u0142ami\u0105c r\u0119ce, rycz\u0105c: \u201eCo wy? \u2013 O Bo\u017ce! Schowa\u0142y\u015bmy si\u0119 na Zdu\u0144skiej do piwnicy. Co jedni wyszli, to drudzy wchodzili! O Jezu! Co chcieli, to robili z nami. Ma\u0142e dziewczynki, stare kobiety, wszystkie nas, wszystkie m\u0119czyli\u201d. Dziewcz\u0119ta by\u0142y czerwono-sine, oczy mia\u0142y na wierzchu, ubranie porozrywane. Zrozumieli\u015bmy. Wraca\u0142y ich ca\u0142e szeregi, zawodz\u0105c i \u0142kaj\u0105c.\nP\u00f3\u017aniej dochodzi\u0142y wiadomo\u015bci o grabie\u017cach i gwa\u0142tach. Niewiele ulic ocala\u0142o, przewa\u017cnie tylko te, kt\u00f3re by\u0142y pod strza\u0142ami. Wiele pa\u0144 znajomych zosta\u0142o zgwa\u0142conych. [\u2026] \u017bony wojskowych, r\u00f3\u017cne znajome panienki \u2013 po dziesi\u0119ciu lub dwudziestu bolszewik\u00f3w gwa\u0142ci\u0142o. [\u2026] Ranni w szpitalu w liczbie 40 zostali zar\u0105bani, sanitariuszki r\u00f3wnie\u017c.\nP\u0142ock, 23 sierpnia 1920\n[Listy Marii Macieszyny, \u201eNotatki P\u0142ockie\u201d z. 2\/1997]\n\u00a0\nGen. Lucjan \u017beligowski (dow\u00f3dca 10 Dywizji Piechoty WP):\nWidok pola walki robi\u0142 przykre wra\u017cenie. Le\u017ca\u0142a na nim wielka ilo\u015b\u0107 trup\u00f3w. Byli to, w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci, nasi \u017co\u0142nierze, ale nie tyle ranni i zabici w czasie walk, ile pozabijani po walce. Ca\u0142e d\u0142ugie szeregi trup\u00f3w, w bieli\u017anie tylko i bez but\u00f3w le\u017ca\u0142y wzd\u0142u\u017c p\u0142ot\u00f3w i w pobliskich krzakach. Byli pok\u0142uci szablami i bagnetami, mieli zmasakrowane twarze i powyk\u0142uwane oczy. W tym czasie zameldowano mi, \u017ce przyjecha\u0142 angielski genera\u0142 z kilkoma angielskimi oficerami [...]. By\u0142em wzburzony. \u201eMo\u017ce pan genera\u0142 zechce opowiedzie\u0107 panu Lloydowi George\u2019owi \u2013 powiedzia\u0142em w\u00f3wczas \u2013 jak jego przyjaciele polityczni obchodz\u0105 si\u0119 z naszymi je\u0144cami.\u201d Genera\u0142 i oficerowie angielscy milczeli.\nPod Chorzelami\n[Lucjan \u017beligowski, Wojna roku 1920. Wspomnienia i rozwa\u017cania, Warszawa 1990]\n1920.Sprz\u0119t porzucony przez bolszewik\u00f3w wycofuj\u0105cych si\u0119 z Polski.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\n\u00a0\nEustachy Sapieha (minister spraw zagranicznych) w depeszy do poselstwa RP w Londynie: \nMo\u017cna uwa\u017ca\u0107 zwyci\u0119stwo pod Warszaw\u0105 za definitywne. Armia bolszewicka rozgromiona nie stawia ju\u017c powa\u017cnego oporu. Co dzie\u0144 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w. Dot\u0105d 70 tysi\u0119cy. Ch\u0142opi uzbrojeni w kosy i wid\u0142y przyprowadzaj\u0105 ich tysi\u0105cami. Zdobycz olbrzymia. Bia\u0142ystok zaj\u0119ty, co odcina zupe\u0142nie reszt\u0119 armii sowieckiej. Prosz\u0119 wykorzysta\u0107 moment, \u017ce Polska obroni\u0142a si\u0119, nim Alianci pospieszyli z pomoc\u0105, gdy\u017c dot\u0105d nie otrzymali\u015bmy \u017cadnej konkretnej pomocy opr\u00f3cz wydatnego moralnego poparcia Francji, kt\u00f3ra swym lojalnym stanowiskiem sprzymierze\u0144czym utrzyma\u0142a w szachu Niemcy. Podkre\u015bli\u0107 bezowocno\u015b\u0107 blokady Polski przez \u017cywio\u0142y rewolucyjne \u2013 wobec patriotycznej postawy ca\u0142ej ludno\u015bci.\nWarszawa, 24 sierpnia 1920\n[Depesze poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, t. 1 (czerwiec 1919 \u2013 marzec 1923), Krak\u00f3w 2019]\n\u00a0\nP\u0142k Julian Stachiewicz (dow\u00f3dca 65 Pu\u0142ku Piechoty WP) w li\u015bcie do gen. Leona Berbeckiego:\nZwyci\u0119stwo w tej wielkiej bitwie o Warszaw\u0119 jest wcale generalne, ale te\u017c energia i szybko\u015b\u0107 dzia\u0142ania wydobyte z \u017co\u0142nierzy przechodzi wszystko, co dotychczas istnia\u0142o. Bitw\u0119 t\u0119 uwa\u017cam za jedn\u0105 z najciekawszych, a w skutkach swoich najdonio\u015blejszych, jakie w og\u00f3le \u015bwiat prze\u017cywa\u0142.\nSiedlce, 24 sierpnia 1920\n[Bitwa Warszawska. Dokumenty operacyjne. Cz\u0119\u015b\u0107 I (13\u201317 VIII), Warszawa 1995]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eDzienniku \u015al\u0105skim\u201d: \nOsiem powiat\u00f3w g\u00f3rno\u015bl\u0105skich znajduje si\u0119 w r\u0119kach polskich. Samoobrona polska zaj\u0119\u0142a zupe\u0142nie wiejskie powiaty: bytomski, katowicki, pszczy\u0144ski, rybnicki, tarnog\u00f3rski i zabrski, a cz\u0119\u015bciowo powiaty gliwicki i lubliniecki. A jak s\u0142ycha\u0107, tak\u017ce w powiatach strzeleckim i kozielskim zosta\u0142 zapocz\u0105tkowany ruch samoobrony. Nietkni\u0119te zosta\u0142y wypadkami ostatnich dni powiaty raciborski, opolski, oleski, kluczborski i prudnicki. Zatem z przesz\u0142o jednomilionowej ludno\u015bci polskiej, zamieszka\u0142ej na g\u00f3rno\u015bl\u0105skim obszarze plebiscytowym, wyst\u0105pi\u0142o oko\u0142o 700 tysi\u0119cy w obronie w\u0142asnych praw i s\u0142usznych \u017c\u0105da\u0144 swoich. Jest to najlepszy dow\u00f3d, \u017ce G\u00f3rny \u015al\u0105sk by\u0142, jest i zostanie polskim i \u017ce \u017cadne intrygi zwodnicze nie zdo\u0142aj\u0105 go przy Niemcach utrzyma\u0107.\nBytom, 25 sierpnia 1920\n[Samoobrona polska na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, \u201eDziennik \u015al\u0105ski\u201d nr 195\/1920]\nBia\u0142ystok, 1920.Msza polowa.Fot. O\u015brodek KARTA\n\u00a0\nZ relacji w \u201eKurierze Warszawskim\u201d: \nZaprawd\u0119 smutne wra\u017cenie przedstawia miasto, \u015bwie\u017co opuszczone przez bolszewik\u00f3w. Do \u0141om\u017cy wjechali\u015bmy w poniedzia\u0142ek. [\u2026] Miasto by\u0142o jak wymar\u0142e. Ludzie s\u0105, ale sklepy pozamykane i nad wszystkim panuje jakie\u015b straszne przygn\u0119bienie. Zreszt\u0105 to samo widzi si\u0119 wsz\u0119dzie. Ju\u017c od Radzymina na wszystkich terenach wida\u0107 jeden z najwa\u017cniejszych rezultat\u00f3w ich pobytu: zupe\u0142ny brak \u017cywno\u015bci. W Wyszkowie i Ostrowiu, je\u017celi nawet jaki\u015b sklep lub restauracja jest otwarta, to gospodarz jeszcze przed drzwiami uprzedza: \u201eNic nie ma, wszystko zabrali\u201d.\nZa Bugiem i Narwi\u0105 nie ma koni, bardzo ma\u0142o zosta\u0142o si\u0119 kr\u00f3w i w og\u00f3le inwentarza, \u017cywno\u015b\u0107 zjedzona, nawet lekarstwa z aptek pozabierane. \u017bo\u0142nierz bolszewicki, wchodz\u0105c do sklepu albo wprost rabowa\u0142, albo nawet p\u0142ac\u0105c bolszewickimi rublami, nie \u017c\u0105da\u0142 okre\u015blonego towaru, lecz pyta\u0142, co jest i \u201ekupowa\u0142\u201d wszystko. [\u2026]\nNajwi\u0119kszy popyt na gazety. Wzi\u0119li\u015bmy z sob\u0105 przesz\u0142o 5 tysi\u0119cy gazet warszawskich, pr\u00f3cz mn\u00f3stwa odezw; wszystko rozchwytywano tak po drodze, \u017ce do \u0141om\u017cy nie dowie\u017ali\u015bmy ju\u017c nic. A ludzie otaczaj\u0105, dopytuj\u0105 si\u0119 o wszystko. \u0141om\u017ca przez dwadzie\u015bcia dni by\u0142a pod bolszewikami. Czyta\u0142a Krasnyje gaziety i przera\u017cenie ogarnia\u0142o ludzi na wie\u015b\u0107 o tym, co si\u0119 w Polsce dzieje; o prawdziwym stanie rzeczy nie wiedzieli. \u201eM\u00f3wcie! M\u00f3wcie! Jak tam jest naprawd\u0119?\u201d\nWarszawa, 26 sierpnia 1926\n[Do \u0141om\u017cy i z powrotem, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 236\/1920]\n\u00a0\nZ odezwy Rady Obrony Pa\u0144stwa do \u017co\u0142nierzy: \n\u017bo\u0142nierze! Przed paroma tygodniami Naczelny W\u00f3dz imieniem Rady Obrony Pa\u0144stwa wezwa\u0142 Was do wyt\u0119\u017conej walki z bezczelnym naje\u017ad\u017ac\u0105-bolszewikiem, kt\u00f3ry niszcz\u0105c\u0105 fal\u0105 zalewa\u0142 nasze ziemie, zd\u0105\u017caj\u0105c do zaj\u0119cia stolicy pa\u0144stwa i zniszczenia naszej niepodleg\u0142o\u015bci. Pos\u0142uszni temu wezwaniu, pe\u0142ni poczucia obowi\u0105zku i ogromu niebezpiecze\u0144stwa, nie bacz\u0105c na trudy i braki, zerwali\u015bcie si\u0119 do walki, run\u0119li\u015bcie jak burza i zwyci\u0119\u017cyli\u015bcie!\nLiczne zast\u0119py najezdnik\u00f3w zosta\u0142y albo zniszczone albo dosta\u0142y si\u0119 do niewoli, albo te\u017c rozbite b\u0142\u0105kaj\u0105 si\u0119 jeszcze po naszym kraju lub poza nim. Pot\u0119ga wroga zosta\u0142a w znacznej mierze zniweczona. [\u2026]\n\u017bo\u0142nierze! Waszym m\u0119stwem, Wasz\u0105 krwi\u0105 i znojem uratowali\u015bcie niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i byt pa\u0144stwa, uratowali\u015bcie honor narodu, uratowali\u015bcie swoje rodziny w chwili, gdy obcy i swoi ju\u017c zw\u0105tpili. [\u2026] Historia Polski, historia Europy zapisze czyn Wasz z\u0142otymi zg\u0142oskami, a ojczyzna w dalekie pokolenia wdzi\u0119czna Wam b\u0119dzie. Przyjmijcie podzi\u0119k\u0119 i do ko\u0144ca wytrwajcie.\nWarszawa, 27 sierpnia 1920\n[Wincenty Witos, Moje wspomnienia, Pary\u017c 1964]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/09\/CAW_25-416a_small-scaled.jpg","width":2560,"height":1747,"caption":"1920, brak miejsca Sprzet porzucony przez bolszewik\u00f3w wycofuj1cych sie z Polski. Fot. CAW [wojna polsko-bolszewicka, wojsko]"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/09\/25\/21-27-sierpnia-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"21 \u2013 27 sierpnia 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3351"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3352,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3351\/revisions\/3352"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}