{"id":3396,"date":"2020-10-02T08:53:00","date_gmt":"2020-10-02T06:53:00","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=3396"},"modified":"2020-10-03T09:19:45","modified_gmt":"2020-10-03T07:19:45","slug":"28-sierpnia-3-wrzesnia-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/","title":{"rendered":"28 sierpnia – 3 wrze\u015bnia 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

28 sierpnia – 3 wrze\u015bnia 1920<\/strong><\/p>\n

Trwaj\u0105 walki z 1 Armi\u0105 Konn\u0105 pod Zamo\u015bciem. Miasta broni\u0105 wojska polskie i ukrai\u0144ska 6 Dywizja p\u0142k. Marko Bezruczki. 31 sierpnia 1 Dywizja Kawalerii p\u0142k. Juliusza R\u00f3mmla stacza z wycofuj\u0105c\u0105 si\u0119 armi\u0105 Siemiona Budionnego walk\u0119 pod Komarowem \u2013 ostatni\u0105 wielk\u0105 bitw\u0119 kawaleryjsk\u0105 XX wieku \u2013 pokonani bolszewicy uchodz\u0105 za Bug. Mimo ogromnych strat naje\u017ad\u017ac\u00f3w (\u0142\u0105cznie 25 tysi\u0119cy zabitych, 66 tysi\u0119cy w niewoli, 40 tysi\u0119cy internowanych w Prusach), Michai\u0142 Tuchaczewski planuje now\u0105 ofensyw\u0119 na Warszaw\u0119; z g\u0142\u0119bi Rosji nadchodz\u0105 uzupe\u0142nienia. Polskie wojska, po odpoczynku, przegrupowuj\u0105 si\u0119 do nowych operacji. 3 wrze\u015bnia Ministerstwo Spraw Wojskowych w komunikacie chwali waleczno\u015b\u0107 wojska, gani natomiast jego nielegalne rekwizycje i pogromy na \u017bydach.<\/strong><\/p>\n

\u00a0\"\"<\/strong><\/p>\n

Bitwa pod Zamo\u015bciem
[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Zygmunt Klukowski (ordynator szpitala):<\/strong><\/p>\n

Zbli\u017ca\u0142y si\u0119 krytyczne dla nas dni. Przez miasteczko przeci\u0105ga\u0142y coraz liczniejsze tabory uciekinier\u00f3w. […] Jecha\u0142y powozy i bryczki, a najwi\u0119cej du\u017ce wozy drabiniaste zaprz\u0119\u017cone w dobre konie dworskie, na\u0142adowane rozmaitymi rzeczami, skrzyniami, walizami, po\u015bciel\u0105. Nie wszystkimi pojazdami powozili furmani lub fornale. Na bardzo wielu wozach siedzieli z lejcami w r\u0119kach dostatnio ubrani panowie, a nawet panie i m\u0142ode panienki. Niema\u0142o woz\u00f3w jecha\u0142o z ksi\u0119\u017cmi, te\u017c bez furman\u00f3w, powozili sami, czasem obok siedzia\u0142a gospodyni. Widok uciekaj\u0105cych ziemian, a zw\u0142aszcza ksi\u0119\u017cy, wyprowadza\u0142 z r\u00f3wnowagi mojego intendenta, eks-dziedzica Rzuchowskiego. Stawa\u0142 on w otwartym oknie i przy przeje\u017adzie ksi\u0119\u017cy zawsze zaczyna\u0142 \u015bpiewa\u0107 na ca\u0142y g\u0142os, niemi\u0142osiernie fa\u0142szuj\u0105c: Nie rzucim ziemi, sk\u0105d nasz r\u00f3d..<\/em>. Jad\u0105cy podnosili g\u0142owy w stron\u0119 okna i zacinali batem konie. […]<\/p>\n

Bolszewicy podeszli pod Zamo\u015b\u0107 i przeci\u0119li szos\u0119 na Szczebrzeszyn. Byli\u015bmy ju\u017c odci\u0119ci od Zamo\u015bcia, lecz jeszcze przez par\u0119 godzin porozumiewali\u015bmy si\u0119 z nimi telefonicznie, dop\u00f3ki nie przerwano drut\u00f3w.<\/p>\n

Szczebrzeszyn, 28 sierpnia 1920<\/p>\n

[Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna 1918\u20131959, <\/em>Warszawa 2017]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Juliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

We \u015brod\u0119 na Radzie Obrony Pa\u0144stwa stawia\u0142 [Aleksander] Skarbek wniosek o wydanie odezwy dzi\u0119kuj\u0105cej wodzom i wojsku za obron\u0119 Warszawy i drugiej z podzi\u0119kowaniem dla Francuz\u00f3w. Z pierwszej zrobi\u0142 Witos podzi\u0119kowanie tylko \u017co\u0142nierzom. Nad drug\u0105 powsta\u0142a d\u0142uga dyskusja dopiero na wczorajszym posiedzeniu. Pi\u0142sudski o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce Francuzi tylko przeszkadzali, \u017ce \u017c\u0105dali koniecz\u00adnie cofni\u0119cia si\u0119 do Sanu, \u017ce francuski plan obrony zosta\u0142 przez niego odrzucony, \u017ce tak samo zreszt\u0105 odrzucony by\u0142 plan [gen. Tadeusza] Rozwadowskiego, \u017ce on sam swoim planem odni\u00f3s\u0142 zwyci\u0119stwo. Rozwadowski powt\u00f3rzy\u0142 [\u2026] zdanie o przeszkadzaniu i doda\u0142 nawet, \u017ce z Francuzami mia\u0142 du\u017co k\u0142opo\u00adtu, bo si\u0119 narzucali ze swoimi radami \u2013 i \u017ce wprost musia\u0142 ostrzega\u0107 swo\u00adich oficer\u00f3w przed Francuzami, kt\u00f3rzy starali si\u0119 \u201eszpiegowa\u0107\u201d wszystkie czynno\u015bci. [\u2026] Tak\u017ce przeciw wyst\u0105pi\u0142 [minister spraw zagranicznych Eustachy] Sapieha, wo\u0142aj\u0105c, \u017ce demonstracja dla Francuz\u00f3w to ubli\u017cenie godno\u015bci narodowej. [\u2026] Dalej odby\u0142a si\u0119 dyskusja o wojnie i pokoju. Jakie cele terytorialne stawia\u0107 dla pokoju, jakie stanowiska obsadzi\u0107 na wypadek rozejmu lub przed\u0142u\u017cania si\u0119 wojny.<\/p>\n

Naszych ludzi przed du\u017cymi aspiracjami powstrzymuje wytkni\u0119ta przez Entent\u0119 linia Curzona i niewiara w wojsko, lewic\u0119, ch\u0119\u0107 robienia koniecznie pokoju. Pi\u0142sudski, \u017c\u0105daj\u0105cy wprost dalszej wojny, zosta\u0142 w odosobnieniu wraz z dwoma swoimi genera\u0142ami. Przyznam si\u0119, \u017ce tu racj\u0119 raczej jemu przyznaj\u0119. Robienie pokoju na linii Curzona pakuje nam bolszewi\u0119 pod bok, umo\u017cliwia im pobicie [gen. Piotra] Wrangla i powr\u00f3t z wiosn\u0105 na Bug. Logiczny tu jest Pi\u0142sudski, \u017c\u0105daj\u0105cy sojuszu z Wranglem i niewierz\u0105cy w utrzymanie spokoju przez zawarcie pokoju. [\u2026] Co do Wilna o\u015bwiadcza\u0142 Pi\u0142sudski, \u017ce chce je zaj\u0105\u0107, bo to jest strategicznie potrzebne, ale na podstawie porozumienia z Litwinami. Je\u015bli si\u0119 nie zgodz\u0105, to musimy ich zmusi\u0107.<\/p>\n

Warszawa, 28 sierpnia 1920<\/p>\n

[Dziennik Juliusza Zdanowskiego<\/em>, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921<\/em>, Szczecin 2014]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Gliniana Swoboda, 1920.
\u017bo\u0142nierze podczas odpoczynku.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Nami\u0119tno\u015bci stronnictw wzmagaj\u0105 si\u0119. T\u0142um d\u0105\u017cy co\u00adraz \u015bmielej do w\u0142adzy. Maszyna rz\u0105dowa wci\u0105\u017c dzia\u0142a s\u0142abo. Skarb w po\u0142o\u017ceniu strasznym. Marek polskich wy\u00adpuszczono ju\u017c 33 miliardy, podczas kiedy przed rokiem, przy opuszczeniu przeze mnie ministerstwa, by\u0142o wszyst\u00adkiego 2 miliardy!<\/p>\n

Warszawa, 30 sierpnia 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924<\/em>, Warszawa 1931]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Kanonier Stanis\u0142aw Rembek (10 Pu\u0142k Artylerii Polowej):<\/strong><\/p>\n

Nagle w\u015br\u00f3d nieprzeniknionych ciemno\u015bci od p\u00f3\u0142nocnej strony odezwa\u0142 si\u0119 do nas bardzo bliski ogie\u0144 karabinowy. Kule gwizda\u0142y na baterii tak g\u0119sto, \u017ce pocz\u0105tkowo nie \u015bmieli\u015bmy si\u0119 poruszy\u0107. […] Od\u0142amki i szrapnele furcza\u0142y nam nad g\u0142owami. Wtem karabiny maszynowe zacz\u0119\u0142y bi\u0107 do nas od ty\u0142u. Skierowali\u015bmy tam nasz pluton. Podporucznik Tarasewicz oznajmi\u0142 nam, \u017ce musimy tu zgin\u0105\u0107, bo nie mamy si\u0119 dok\u0105d wycofa\u0107 \u2013 i kaza\u0142 nam na\u0142o\u017cy\u0107 bagnety. Bolszewicy o\u015bwietlali sobie plac boju rakietami. W ich blasku wida\u0107 by\u0142o, jak w ulicy za nami wojsko, policja i ludno\u015b\u0107 cywilna budowa\u0142a barykad\u0119 oraz zas\u0142ania\u0142a materacami okna. 2 pluton bi\u0142 bez wytchnienia. […]<\/p>\n

Siedzia\u0142em w jakim\u015b leju po granacie, polecaj\u0105c dusz\u0119 Bogu. Wreszcie po jakich\u015b dw\u00f3ch godzinach wszystko ucich\u0142o. […] Tymczasem na punkcie obserwacyjnym wszyscy byli pewni, \u017ce ju\u017c zginiemy bez ratunku, brak\u0142o bowiem amunicji po dw\u00f3ch dniach obl\u0119\u017cenia.<\/p>\n

[…] Bateria jest ju\u017c ostrzeliwana o wiele s\u0142abiej. Czasami tylko zagwi\u017cd\u017c\u0105 kule lub p\u0119knie jaki\u015b granat. Niedawno kr\u0105\u017cy\u0142y nad nami nasze samoloty. Artyleria bolszewicka bi\u0142a do nich tak, \u017ce ca\u0142e niebo pokryte by\u0142o czarnymi ob\u0142oczkami p\u0119kaj\u0105cych pocisk\u00f3w. […] Podobno wczoraj nasz samolot rzuca\u0142 na miasto kartki, \u017ceby\u015bmy si\u0119 trzymali, bo idzie odsiecz.<\/p>\n

Zamo\u015b\u0107, 31 sierpnia 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Rembek, Dzienniki. Rok 1920 i okolice<\/em>, Warszawa 1997]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Plakat z 1920 roku autorstwa W\u0142adys\u0142awa Skoczylasa.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

P\u0142k Juliusz R\u00f3mmel (dow\u00f3dca 1 Dywizji Kawalerii WP):<\/strong><\/p>\n

Przeje\u017cd\u017camy przez pole bitwy, kt\u00f3re jest literalnie us\u0142ane trupami ludzi i koni. Ko\u0142o jednego zabitego zatrzymujemy si\u0119; jest to kobieta, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a do szar\u017cy bolszewik\u00f3w i zach\u0119ca\u0142a ich do walki, gdy zaczynali ucieka\u0107. Porucznik 9 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w Wojciechowski uderzy\u0142 j\u0105 szabl\u0105 po g\u0142owie i wtedy dopiero zauwa\u017cy\u0142, po d\u0142ugich w\u0142osach, \u017ce to kobieta. […] Widocznym by\u0142o, \u017ce Budionny zaczyna si\u0119 cofa\u0107.<\/p>\n

[…] Pop\u0142och stawa\u0142 si\u0119 coraz wi\u0119kszy. […] Wozy przewraca\u0142y si\u0119, wo\u017anice odcinali postronki i p\u0119dzili konno cwa\u0142em ku przeprawie. Ca\u0142e\u00a0mrowie koni i ludzi rozbieg\u0142o si\u0119 w prawo i w lewo drogi po przyleg\u0142ych polach. […] Nasze\u00a0baterie, kt\u00f3re wbrew pro\u015bbom brygadier\u00f3w zostawi\u0142em na\u00a0pozycji na starym miejscu, szybko zrobi\u0142y zwrot w lewo i teraz sypa\u0142y szybkim ogniem w masy nieprzyjacielskie. Wida\u0107 by\u0142o dok\u0142adnie wybuchy granat\u00f3w, od kt\u00f3rych kot\u0142owa\u0142y si\u0119 ca\u0142e szeregi. [\u2026]<\/p>\n

Dwie zwarte masy szybko zbli\u017caj\u0105 si\u0119 jedna ku drugiej, widz\u0119 przed sob\u0105 Kozak\u00f3w w kubankach, u niekt\u00f3rych burki i czerwone rajtuzy! Nagle ca\u0142a ta masa zaczyna zwalnia\u0107 sw\u00f3j bieg i staje. S\u0142ycha\u0107 jakie\u015b krzyki. To od prawej strony zza wzg\u00f3rza wypada szar\u017ca 1 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w na ich flank\u0119 i ty\u0142y! Na froncie bolszewickiej masy pomi\u0119dzy 8 pu\u0142kiem u\u0142an\u00f3w a Kozakami, pozostaje jeszcze wolna przestrze\u0144 jakich\u015b 100 metr\u00f3w. Nasza linia 8 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w zaczyna si\u0119 waha\u0107 i te\u017c zmniejsza tempo, lecz z linii oficerskiej wyskakuje podporucznik Kulik i z rewolweru mauzer daje przed siebie kilka strza\u0142\u00f3w. Sekunda i linia oficerska 8 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w zdecydowanie run\u0119\u0142a naprz\u00f3d, poci\u0105gaj\u0105c za sob\u0105 szwadrony. Nasze \u201ehurra\u201d pokrywa wszystko. 9 pu\u0142k u\u0142an\u00f3w do\u0142\u0105cza te\u017c do szar\u017cy. Bolszewicy nie wytrzymuj\u0105 uderzenia. […]<\/p>\n

Zaj\u0105\u0142em si\u0119 badaniem je\u0144c\u00f3w. Niestety, by\u0142o ich tylko kilkunastu, wi\u0119cej nie uda\u0142o si\u0119 wyrwa\u0107 z r\u0105k naszego \u017co\u0142nierza. Zbyt \u015bwie\u017ce by\u0142y w pami\u0119ci wszystkie krzywdy i okrucie\u0144stwa budionnowc\u00f3w. [\u2026] Nieprzyjaciel jest ju\u017c moralnie pobity i tylko od nas samych zale\u017cy, a\u017ceby natychmiastowym po\u015bcigiem dobi\u0107 ostatecznie konn\u0105 armi\u0119. [\u2026]<\/p>\n

Jest godzina 23.00. Staj\u0119 obok drogi i dzi\u0119kuj\u0119 ka\u017cdemu oddzia\u0142owi po kolei. Noc jest tak jasna, \u017ce wida\u0107 ka\u017cd\u0105 twarz. Ch\u0142opcy s\u0105 jak pijani, u ka\u017cdego z oczu bije duma \u017co\u0142nierska i pewno\u015b\u0107 siebie. Pytam najwi\u0119cej spracowane szwadrony i baterie: \u201eCzy\u00a0jeste\u015bcie przem\u0119czeni?\u201d. \u2013 \u201eNie! Panie pu\u0142kowniku!\u201d \u2013 grzmi ch\u00f3rem pot\u0119\u017cna odpowied\u017a. I tyle wyczuwa si\u0119 u wszystkich zapa\u0142u i niezmordowanej gotowo\u015bci do walki, jak\u00a0gdyby tylko co wyszli z koszar.<\/p>\n

Pod Komarowem, 31 sierpnia 1920<\/p>\n

[Moje walki z Budiennym. Dziennik wojenny b. d-cy 1 Dywizji Kawalerji genera\u0142a dywizji Juljusza R\u00f3mmla<\/em>, Lw\u00f3w 1932]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Izaak Babel (ochotnik w 1 Armii Konnej, pisarz) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Ubogie wsie. Nieodbudowane cha\u0142upy. P\u00f3\u0142nadzy miesz\u00adka\u0144cy. Obdzieramy ich do cna. Naczdyw na pozycjach. Rozkaz dow\u00f3dcy armii \u2013 powstrzymywa\u0107 przeciwnika na\u00adpieraj\u0105cego w stron\u0119 Bugu, naciera\u0107 na Wakijewo-Go\u015bcin\u00adne. Pchamy si\u0119 tam, ale sukces\u00f3w nie odnosimy. Coraz cz\u0119stsze pog\u0142oski o os\u0142abieniu zdolno\u015bci bojowej armii. De\u00adzercja. [\u2026] G\u0142\u00f3wna bol\u0105czka dywizji \u2013 brak kadry, wszyscy dow\u00f3d\u00adcy wywodz\u0105 si\u0119 z szeregowych \u017co\u0142nierzy. [Iosif] Apanasenko [dow\u00f3dca 6 Dywizji w 1 Armii Konnej] niena\u00adwidzi demokrat\u00f3w, na niczym si\u0119 nie znaj\u0105, nie ma kto poprowadzi\u0107 pu\u0142ku do ataku. Dow\u00f3dcy szwadron\u00f3w dowodz\u0105 pu\u0142kami.<\/p>\n

Dni apatii. [\u2026] Ci\u0119\u017cko \u017cy\u0107 w armii, kt\u00f3rej atmosfera pe\u0142na jest napi\u0119\u0107.<\/p>\n

Terebin\u2013Mietelin, 2 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Izaak Babel, Dziennik 1920<\/em>, prze\u0142. Gra\u017cyna Jenczelewska, Wroc\u0142aw 1999]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Jesie\u0144 1920.
Radiostacja 1 Dywizji Legion\u00f3w.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

Z komunikatu Ministerstwa Spraw Wojskowych:<\/strong><\/p>\n

Powodzenia na froncie z gruntu zmieni\u0142y natur\u0119 duszy \u017co\u0142nierza, nastroi\u0142y j\u0105 wiar\u0105 w siebie i spraw\u0119, tak \u017ce pod wzgl\u0119dem moralnym stan \u017co\u0142nierza przedstawia si\u0119 wcale zadowalaj\u0105co. […] Zachowanie si\u0119 \u017co\u0142nierzy, na wyzwalanych przez nasze wojska terytoriach, pozostawia wiele do \u017cyczenia. Dochodz\u0105 cz\u0119sto skargi, \u017ce w stosunku do ludno\u015bci, ogo\u0142oconej cz\u0119sto ze wszystkiego przez bolszewik\u00f3w, stosuje si\u0119 system rekwizycji i kradzie\u017cy, kt\u00f3re na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 uprawiaj\u0105 poszczeg\u00f3lne oddzia\u0142y. […] W okolicach bli\u017cej frontu dochodzi cz\u0119sto do eksces\u00f3w anty\u017cydowskich, eksces\u00f3w tych dopuszczaj\u0105 si\u0119 i przeje\u017cd\u017caj\u0105ce oddzia\u0142y, zw\u0142aszcza z Poznania.<\/p>\n

Warszawa, 3 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Archiwum Akt Nowych, Prezydium Rady Ministr\u00f3w, Rektyfikat 49, t. 4]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z odezwy na nowy rok szkolny \u201eKsi\u0105\u017cnicy Polskiej\u201d: <\/strong><\/p>\n

Burza min\u0119\u0142a szcz\u0119\u015bliwie, a nawet nie bez b\u0142ogos\u0142awionych skutk\u00f3w, jakie ka\u017cda kl\u0119ska taka przynosi. Wzbogacili\u015bmy si\u0119 o niejedno do\u015bwiadczenie i prze\u00adkonali, ile jeszcze trzeba wymy\u015bli\u0107 \u015brodk\u00f3w obronnych, aby utrwali\u0107 nasze bycie polityczne i ekonomiczne. Zbytnie powodzenia dotychczasowe mog\u0142y nas bardzo \u0142atwo popsu\u0107 i uczyni\u0107 ma\u0142o przezornymi. [\u2026]<\/p>\n

Nasze dotychczasowe \u017cycie spo\u0142eczne i gospodarcze mia\u0142o jedn\u0105 bardzo ujemn\u0105 cech\u0119, a mianowicie lekcewa\u017cenie drobiazg\u00f3w, normal\u00adnego, spokojnego rozwoju, ma\u0142ych zysk\u00f3w i oszcz\u0119dno\u015bci, i drobnych wk\u0142ad\u00f3w w przedsi\u0119biorstwo. Nauczyli\u015bmy si\u0119 zbytnio liczy\u0107 milionami. Tymczasem konstrukcja dzisiejszego \u017cycia spo\u0142eczno-gospodarczego wymaga w\u0142a\u015bnie tej wsp\u00f3\u0142pracy jak najszerszych k\u00f3\u0142, tej kooperatywy jak najliczniejszych milion\u00f3w obywateli. Ostatnie wypadki dowiod\u0142y wielkiego znaczenia tej wsp\u00f3\u0142pracy tak\u017ce na polu wojennym i politycznym. Bo\u0107 przecie zbiorowy i pot\u0119\u017cny odruch patriotycznego spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego zniweczy\u0142 zamiary rz\u0105du i armii Sowiet\u00f3w.<\/p>\n

Lw\u00f3w<\/p>\n

[Z nowym rokiem szkolnym<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Wydawnictw \u00abKsi\u0105\u017cnicy Polskiej\u00bb\u201d nr 4-5\/1920]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":3394,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-3396","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n28 sierpnia - 3 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"28 sierpnia - 3 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-10-02T06:53:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-10-03T07:19:45+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2546\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1830\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/\",\"name\":\"28 sierpnia - 3 wrze\u015bnia 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small-300x216.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small-1024x736.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg\",\"datePublished\":\"2020-10-02T06:53:00+02:00\",\"dateModified\":\"2020-10-03T07:19:45+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-10-02\",\"endDate\":\"2020-10-02\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n28 sierpnia - 3 wrze\u015bnia 1920\\nTrwaj\u0105 walki z 1 Armi\u0105 Konn\u0105 pod Zamo\u015bciem. Miasta broni\u0105 wojska polskie i ukrai\u0144ska 6 Dywizja p\u0142k. Marko Bezruczki. 31 sierpnia 1 Dywizja Kawalerii p\u0142k. Juliusza R\u00f3mmla stacza z wycofuj\u0105c\u0105 si\u0119 armi\u0105 Siemiona Budionnego walk\u0119 pod Komarowem \u2013 ostatni\u0105 wielk\u0105 bitw\u0119 kawaleryjsk\u0105 XX wieku \u2013 pokonani bolszewicy uchodz\u0105 za Bug. Mimo ogromnych strat naje\u017ad\u017ac\u00f3w (\u0142\u0105cznie 25 tysi\u0119cy zabitych, 66 tysi\u0119cy w niewoli, 40 tysi\u0119cy internowanych w Prusach), Michai\u0142 Tuchaczewski planuje now\u0105 ofensyw\u0119 na Warszaw\u0119; z g\u0142\u0119bi Rosji nadchodz\u0105 uzupe\u0142nienia. Polskie wojska, po odpoczynku, przegrupowuj\u0105 si\u0119 do nowych operacji. 3 wrze\u015bnia Ministerstwo Spraw Wojskowych w komunikacie chwali waleczno\u015b\u0107 wojska, gani natomiast jego nielegalne rekwizycje i pogromy na \u017bydach.\\n\u00a0\\nBitwa pod Zamo\u015bciem[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\n\u2042\\nZygmunt Klukowski (ordynator szpitala):\\nZbli\u017ca\u0142y si\u0119 krytyczne dla nas dni. Przez miasteczko przeci\u0105ga\u0142y coraz liczniejsze tabory uciekinier\u00f3w. [...] Jecha\u0142y powozy i bryczki, a najwi\u0119cej du\u017ce wozy drabiniaste zaprz\u0119\u017cone w dobre konie dworskie, na\u0142adowane rozmaitymi rzeczami, skrzyniami, walizami, po\u015bciel\u0105. Nie wszystkimi pojazdami powozili furmani lub fornale. Na bardzo wielu wozach siedzieli z lejcami w r\u0119kach dostatnio ubrani panowie, a nawet panie i m\u0142ode panienki. Niema\u0142o woz\u00f3w jecha\u0142o z ksi\u0119\u017cmi, te\u017c bez furman\u00f3w, powozili sami, czasem obok siedzia\u0142a gospodyni. Widok uciekaj\u0105cych ziemian, a zw\u0142aszcza ksi\u0119\u017cy, wyprowadza\u0142 z r\u00f3wnowagi mojego intendenta, eks-dziedzica Rzuchowskiego. Stawa\u0142 on w otwartym oknie i przy przeje\u017adzie ksi\u0119\u017cy zawsze zaczyna\u0142 \u015bpiewa\u0107 na ca\u0142y g\u0142os, niemi\u0142osiernie fa\u0142szuj\u0105c: Nie rzucim ziemi, sk\u0105d nasz r\u00f3d... Jad\u0105cy podnosili g\u0142owy w stron\u0119 okna i zacinali batem konie. [...]\\nBolszewicy podeszli pod Zamo\u015b\u0107 i przeci\u0119li szos\u0119 na Szczebrzeszyn. Byli\u015bmy ju\u017c odci\u0119ci od Zamo\u015bcia, lecz jeszcze przez par\u0119 godzin porozumiewali\u015bmy si\u0119 z nimi telefonicznie, dop\u00f3ki nie przerwano drut\u00f3w.\\nSzczebrzeszyn, 28 sierpnia 1920\\n[Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna 1918\u20131959, Warszawa 2017]\\n\u00a0\\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\\nWe \u015brod\u0119 na Radzie Obrony Pa\u0144stwa stawia\u0142 [Aleksander] Skarbek wniosek o wydanie odezwy dzi\u0119kuj\u0105cej wodzom i wojsku za obron\u0119 Warszawy i drugiej z podzi\u0119kowaniem dla Francuz\u00f3w. Z pierwszej zrobi\u0142 Witos podzi\u0119kowanie tylko \u017co\u0142nierzom. Nad drug\u0105 powsta\u0142a d\u0142uga dyskusja dopiero na wczorajszym posiedzeniu. Pi\u0142sudski o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce Francuzi tylko przeszkadzali, \u017ce \u017c\u0105dali koniecz\u00adnie cofni\u0119cia si\u0119 do Sanu, \u017ce francuski plan obrony zosta\u0142 przez niego odrzucony, \u017ce tak samo zreszt\u0105 odrzucony by\u0142 plan [gen. Tadeusza] Rozwadowskiego, \u017ce on sam swoim planem odni\u00f3s\u0142 zwyci\u0119stwo. Rozwadowski powt\u00f3rzy\u0142 [\u2026] zdanie o przeszkadzaniu i doda\u0142 nawet, \u017ce z Francuzami mia\u0142 du\u017co k\u0142opo\u00adtu, bo si\u0119 narzucali ze swoimi radami \u2013 i \u017ce wprost musia\u0142 ostrzega\u0107 swo\u00adich oficer\u00f3w przed Francuzami, kt\u00f3rzy starali si\u0119 \u201eszpiegowa\u0107\u201d wszystkie czynno\u015bci. [\u2026] Tak\u017ce przeciw wyst\u0105pi\u0142 [minister spraw zagranicznych Eustachy] Sapieha, wo\u0142aj\u0105c, \u017ce demonstracja dla Francuz\u00f3w to ubli\u017cenie godno\u015bci narodowej. [\u2026] Dalej odby\u0142a si\u0119 dyskusja o wojnie i pokoju. Jakie cele terytorialne stawia\u0107 dla pokoju, jakie stanowiska obsadzi\u0107 na wypadek rozejmu lub przed\u0142u\u017cania si\u0119 wojny.\\nNaszych ludzi przed du\u017cymi aspiracjami powstrzymuje wytkni\u0119ta przez Entent\u0119 linia Curzona i niewiara w wojsko, lewic\u0119, ch\u0119\u0107 robienia koniecznie pokoju. Pi\u0142sudski, \u017c\u0105daj\u0105cy wprost dalszej wojny, zosta\u0142 w odosobnieniu wraz z dwoma swoimi genera\u0142ami. Przyznam si\u0119, \u017ce tu racj\u0119 raczej jemu przyznaj\u0119. Robienie pokoju na linii Curzona pakuje nam bolszewi\u0119 pod bok, umo\u017cliwia im pobicie [gen. Piotra] Wrangla i powr\u00f3t z wiosn\u0105 na Bug. Logiczny tu jest Pi\u0142sudski, \u017c\u0105daj\u0105cy sojuszu z Wranglem i niewierz\u0105cy w utrzymanie spokoju przez zawarcie pokoju. [\u2026] Co do Wilna o\u015bwiadcza\u0142 Pi\u0142sudski, \u017ce chce je zaj\u0105\u0107, bo to jest strategicznie potrzebne, ale na podstawie porozumienia z Litwinami. Je\u015bli si\u0119 nie zgodz\u0105, to musimy ich zmusi\u0107.\\nWarszawa, 28 sierpnia 1920\\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\\nGliniana Swoboda, 1920.\u017bo\u0142nierze podczas odpoczynku.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\nStanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:\\nNami\u0119tno\u015bci stronnictw wzmagaj\u0105 si\u0119. T\u0142um d\u0105\u017cy co\u00adraz \u015bmielej do w\u0142adzy. Maszyna rz\u0105dowa wci\u0105\u017c dzia\u0142a s\u0142abo. Skarb w po\u0142o\u017ceniu strasznym. Marek polskich wy\u00adpuszczono ju\u017c 33 miliardy, podczas kiedy przed rokiem, przy opuszczeniu przeze mnie ministerstwa, by\u0142o wszyst\u00adkiego 2 miliardy!\\nWarszawa, 30 sierpnia 1920\\n[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924, Warszawa 1931]\\n\u00a0\\nKanonier Stanis\u0142aw Rembek (10 Pu\u0142k Artylerii Polowej):\\nNagle w\u015br\u00f3d nieprzeniknionych ciemno\u015bci od p\u00f3\u0142nocnej strony odezwa\u0142 si\u0119 do nas bardzo bliski ogie\u0144 karabinowy. Kule gwizda\u0142y na baterii tak g\u0119sto, \u017ce pocz\u0105tkowo nie \u015bmieli\u015bmy si\u0119 poruszy\u0107. [...] Od\u0142amki i szrapnele furcza\u0142y nam nad g\u0142owami. Wtem karabiny maszynowe zacz\u0119\u0142y bi\u0107 do nas od ty\u0142u. Skierowali\u015bmy tam nasz pluton. Podporucznik Tarasewicz oznajmi\u0142 nam, \u017ce musimy tu zgin\u0105\u0107, bo nie mamy si\u0119 dok\u0105d wycofa\u0107 \u2013 i kaza\u0142 nam na\u0142o\u017cy\u0107 bagnety. Bolszewicy o\u015bwietlali sobie plac boju rakietami. W ich blasku wida\u0107 by\u0142o, jak w ulicy za nami wojsko, policja i ludno\u015b\u0107 cywilna budowa\u0142a barykad\u0119 oraz zas\u0142ania\u0142a materacami okna. 2 pluton bi\u0142 bez wytchnienia. [...]\\nSiedzia\u0142em w jakim\u015b leju po granacie, polecaj\u0105c dusz\u0119 Bogu. Wreszcie po jakich\u015b dw\u00f3ch godzinach wszystko ucich\u0142o. [...] Tymczasem na punkcie obserwacyjnym wszyscy byli pewni, \u017ce ju\u017c zginiemy bez ratunku, brak\u0142o bowiem amunicji po dw\u00f3ch dniach obl\u0119\u017cenia.\\n[...] Bateria jest ju\u017c ostrzeliwana o wiele s\u0142abiej. Czasami tylko zagwi\u017cd\u017c\u0105 kule lub p\u0119knie jaki\u015b granat. Niedawno kr\u0105\u017cy\u0142y nad nami nasze samoloty. Artyleria bolszewicka bi\u0142a do nich tak, \u017ce ca\u0142e niebo pokryte by\u0142o czarnymi ob\u0142oczkami p\u0119kaj\u0105cych pocisk\u00f3w. [...] Podobno wczoraj nasz samolot rzuca\u0142 na miasto kartki, \u017ceby\u015bmy si\u0119 trzymali, bo idzie odsiecz.\\nZamo\u015b\u0107, 31 sierpnia 1920\\n[Stanis\u0142aw Rembek, Dzienniki. Rok 1920 i okolice, Warszawa 1997]\\nPlakat z 1920 roku autorstwa W\u0142adys\u0142awa Skoczylasa.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nP\u0142k Juliusz R\u00f3mmel (dow\u00f3dca 1 Dywizji Kawalerii WP):\\nPrzeje\u017cd\u017camy przez pole bitwy, kt\u00f3re jest literalnie us\u0142ane trupami ludzi i koni. Ko\u0142o jednego zabitego zatrzymujemy si\u0119; jest to kobieta, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a do szar\u017cy bolszewik\u00f3w i zach\u0119ca\u0142a ich do walki, gdy zaczynali ucieka\u0107. Porucznik 9 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w Wojciechowski uderzy\u0142 j\u0105 szabl\u0105 po g\u0142owie i wtedy dopiero zauwa\u017cy\u0142, po d\u0142ugich w\u0142osach, \u017ce to kobieta. [...] Widocznym by\u0142o, \u017ce Budionny zaczyna si\u0119 cofa\u0107.\\n[...] Pop\u0142och stawa\u0142 si\u0119 coraz wi\u0119kszy. [...] Wozy przewraca\u0142y si\u0119, wo\u017anice odcinali postronki i p\u0119dzili konno cwa\u0142em ku przeprawie. Ca\u0142e\u00a0mrowie koni i ludzi rozbieg\u0142o si\u0119 w prawo i w lewo drogi po przyleg\u0142ych polach. [...] Nasze\u00a0baterie, kt\u00f3re wbrew pro\u015bbom brygadier\u00f3w zostawi\u0142em na\u00a0pozycji na starym miejscu, szybko zrobi\u0142y zwrot w lewo i teraz sypa\u0142y szybkim ogniem w masy nieprzyjacielskie. Wida\u0107 by\u0142o dok\u0142adnie wybuchy granat\u00f3w, od kt\u00f3rych kot\u0142owa\u0142y si\u0119 ca\u0142e szeregi. [\u2026]\\nDwie zwarte masy szybko zbli\u017caj\u0105 si\u0119 jedna ku drugiej, widz\u0119 przed sob\u0105 Kozak\u00f3w w kubankach, u niekt\u00f3rych burki i czerwone rajtuzy! Nagle ca\u0142a ta masa zaczyna zwalnia\u0107 sw\u00f3j bieg i staje. S\u0142ycha\u0107 jakie\u015b krzyki. To od prawej strony zza wzg\u00f3rza wypada szar\u017ca 1 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w na ich flank\u0119 i ty\u0142y! Na froncie bolszewickiej masy pomi\u0119dzy 8 pu\u0142kiem u\u0142an\u00f3w a Kozakami, pozostaje jeszcze wolna przestrze\u0144 jakich\u015b 100 metr\u00f3w. Nasza linia 8 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w zaczyna si\u0119 waha\u0107 i te\u017c zmniejsza tempo, lecz z linii oficerskiej wyskakuje podporucznik Kulik i z rewolweru mauzer daje przed siebie kilka strza\u0142\u00f3w. Sekunda i linia oficerska 8 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w zdecydowanie run\u0119\u0142a naprz\u00f3d, poci\u0105gaj\u0105c za sob\u0105 szwadrony. Nasze \u201ehurra\u201d pokrywa wszystko. 9 pu\u0142k u\u0142an\u00f3w do\u0142\u0105cza te\u017c do szar\u017cy. Bolszewicy nie wytrzymuj\u0105 uderzenia. [...]\\nZaj\u0105\u0142em si\u0119 badaniem je\u0144c\u00f3w. Niestety, by\u0142o ich tylko kilkunastu, wi\u0119cej nie uda\u0142o si\u0119 wyrwa\u0107 z r\u0105k naszego \u017co\u0142nierza. Zbyt \u015bwie\u017ce by\u0142y w pami\u0119ci wszystkie krzywdy i okrucie\u0144stwa budionnowc\u00f3w. [\u2026] Nieprzyjaciel jest ju\u017c moralnie pobity i tylko od nas samych zale\u017cy, a\u017ceby natychmiastowym po\u015bcigiem dobi\u0107 ostatecznie konn\u0105 armi\u0119. [\u2026]\\nJest godzina 23.00. Staj\u0119 obok drogi i dzi\u0119kuj\u0119 ka\u017cdemu oddzia\u0142owi po kolei. Noc jest tak jasna, \u017ce wida\u0107 ka\u017cd\u0105 twarz. Ch\u0142opcy s\u0105 jak pijani, u ka\u017cdego z oczu bije duma \u017co\u0142nierska i pewno\u015b\u0107 siebie. Pytam najwi\u0119cej spracowane szwadrony i baterie: \u201eCzy\u00a0jeste\u015bcie przem\u0119czeni?\u201d. \u2013 \u201eNie! Panie pu\u0142kowniku!\u201d \u2013 grzmi ch\u00f3rem pot\u0119\u017cna odpowied\u017a. I tyle wyczuwa si\u0119 u wszystkich zapa\u0142u i niezmordowanej gotowo\u015bci do walki, jak\u00a0gdyby tylko co wyszli z koszar.\\nPod Komarowem, 31 sierpnia 1920\\n[Moje walki z Budiennym. Dziennik wojenny b. d-cy 1 Dywizji Kawalerji genera\u0142a dywizji Juljusza R\u00f3mmla, Lw\u00f3w 1932]\\n\u00a0\\nIzaak Babel (ochotnik w 1 Armii Konnej, pisarz) w dzienniku:\\nUbogie wsie. Nieodbudowane cha\u0142upy. P\u00f3\u0142nadzy miesz\u00adka\u0144cy. Obdzieramy ich do cna. Naczdyw na pozycjach. Rozkaz dow\u00f3dcy armii \u2013 powstrzymywa\u0107 przeciwnika na\u00adpieraj\u0105cego w stron\u0119 Bugu, naciera\u0107 na Wakijewo-Go\u015bcin\u00adne. Pchamy si\u0119 tam, ale sukces\u00f3w nie odnosimy. Coraz cz\u0119stsze pog\u0142oski o os\u0142abieniu zdolno\u015bci bojowej armii. De\u00adzercja. [\u2026] G\u0142\u00f3wna bol\u0105czka dywizji \u2013 brak kadry, wszyscy dow\u00f3d\u00adcy wywodz\u0105 si\u0119 z szeregowych \u017co\u0142nierzy. [Iosif] Apanasenko [dow\u00f3dca 6 Dywizji w 1 Armii Konnej] niena\u00adwidzi demokrat\u00f3w, na niczym si\u0119 nie znaj\u0105, nie ma kto poprowadzi\u0107 pu\u0142ku do ataku. Dow\u00f3dcy szwadron\u00f3w dowodz\u0105 pu\u0142kami.\\nDni apatii. [\u2026] Ci\u0119\u017cko \u017cy\u0107 w armii, kt\u00f3rej atmosfera pe\u0142na jest napi\u0119\u0107.\\nTerebin\u2013Mietelin, 2 wrze\u015bnia 1920\\n[Izaak Babel, Dziennik 1920, prze\u0142. Gra\u017cyna Jenczelewska, Wroc\u0142aw 1999]\\nJesie\u0144 1920.Radiostacja 1 Dywizji Legion\u00f3w.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\nZ komunikatu Ministerstwa Spraw Wojskowych:\\nPowodzenia na froncie z gruntu zmieni\u0142y natur\u0119 duszy \u017co\u0142nierza, nastroi\u0142y j\u0105 wiar\u0105 w siebie i spraw\u0119, tak \u017ce pod wzgl\u0119dem moralnym stan \u017co\u0142nierza przedstawia si\u0119 wcale zadowalaj\u0105co. [...] Zachowanie si\u0119 \u017co\u0142nierzy, na wyzwalanych przez nasze wojska terytoriach, pozostawia wiele do \u017cyczenia. Dochodz\u0105 cz\u0119sto skargi, \u017ce w stosunku do ludno\u015bci, ogo\u0142oconej cz\u0119sto ze wszystkiego przez bolszewik\u00f3w, stosuje si\u0119 system rekwizycji i kradzie\u017cy, kt\u00f3re na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 uprawiaj\u0105 poszczeg\u00f3lne oddzia\u0142y. [...] W okolicach bli\u017cej frontu dochodzi cz\u0119sto do eksces\u00f3w anty\u017cydowskich, eksces\u00f3w tych dopuszczaj\u0105 si\u0119 i przeje\u017cd\u017caj\u0105ce oddzia\u0142y, zw\u0142aszcza z Poznania.\\nWarszawa, 3 wrze\u015bnia 1920\\n[Archiwum Akt Nowych, Prezydium Rady Ministr\u00f3w, Rektyfikat 49, t. 4]\\n\u00a0\\nZ odezwy na nowy rok szkolny \u201eKsi\u0105\u017cnicy Polskiej\u201d: \\nBurza min\u0119\u0142a szcz\u0119\u015bliwie, a nawet nie bez b\u0142ogos\u0142awionych skutk\u00f3w, jakie ka\u017cda kl\u0119ska taka przynosi. Wzbogacili\u015bmy si\u0119 o niejedno do\u015bwiadczenie i prze\u00adkonali, ile jeszcze trzeba wymy\u015bli\u0107 \u015brodk\u00f3w obronnych, aby utrwali\u0107 nasze bycie polityczne i ekonomiczne. Zbytnie powodzenia dotychczasowe mog\u0142y nas bardzo \u0142atwo popsu\u0107 i uczyni\u0107 ma\u0142o przezornymi. [\u2026]\\nNasze dotychczasowe \u017cycie spo\u0142eczne i gospodarcze mia\u0142o jedn\u0105 bardzo ujemn\u0105 cech\u0119, a mianowicie lekcewa\u017cenie drobiazg\u00f3w, normal\u00adnego, spokojnego rozwoju, ma\u0142ych zysk\u00f3w i oszcz\u0119dno\u015bci, i drobnych wk\u0142ad\u00f3w w przedsi\u0119biorstwo. Nauczyli\u015bmy si\u0119 zbytnio liczy\u0107 milionami. Tymczasem konstrukcja dzisiejszego \u017cycia spo\u0142eczno-gospodarczego wymaga w\u0142a\u015bnie tej wsp\u00f3\u0142pracy jak najszerszych k\u00f3\u0142, tej kooperatywy jak najliczniejszych milion\u00f3w obywateli. Ostatnie wypadki dowiod\u0142y wielkiego znaczenia tej wsp\u00f3\u0142pracy tak\u017ce na polu wojennym i politycznym. Bo\u0107 przecie zbiorowy i pot\u0119\u017cny odruch patriotycznego spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego zniweczy\u0142 zamiary rz\u0105du i armii Sowiet\u00f3w.\\nLw\u00f3w\\n[Z nowym rokiem szkolnym, \u201ePrzegl\u0105d Wydawnictw \u00abKsi\u0105\u017cnicy Polskiej\u00bb\u201d nr 4-5\/1920]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg\",\"width\":2546,\"height\":1830,\"caption\":\"1920 Radiostacja 1 Dywizji Legion\u00f3w podczas ofensywy jesiennej. Fot. CAW [wojna polsko-bolszewicka, wojsko]\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"28 sierpnia – 3 wrze\u015bnia 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"28 sierpnia - 3 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"28 sierpnia - 3 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-10-02T06:53:00+00:00","article_modified_time":"2020-10-03T07:19:45+00:00","og_image":[{"width":2546,"height":1830,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/","name":"28 sierpnia - 3 wrze\u015bnia 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small-300x216.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small-1024x736.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg","datePublished":"2020-10-02T06:53:00+02:00","dateModified":"2020-10-03T07:19:45+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-10-02","endDate":"2020-10-02","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n28 sierpnia - 3 wrze\u015bnia 1920\nTrwaj\u0105 walki z 1 Armi\u0105 Konn\u0105 pod Zamo\u015bciem. Miasta broni\u0105 wojska polskie i ukrai\u0144ska 6 Dywizja p\u0142k. Marko Bezruczki. 31 sierpnia 1 Dywizja Kawalerii p\u0142k. Juliusza R\u00f3mmla stacza z wycofuj\u0105c\u0105 si\u0119 armi\u0105 Siemiona Budionnego walk\u0119 pod Komarowem \u2013 ostatni\u0105 wielk\u0105 bitw\u0119 kawaleryjsk\u0105 XX wieku \u2013 pokonani bolszewicy uchodz\u0105 za Bug. Mimo ogromnych strat naje\u017ad\u017ac\u00f3w (\u0142\u0105cznie 25 tysi\u0119cy zabitych, 66 tysi\u0119cy w niewoli, 40 tysi\u0119cy internowanych w Prusach), Michai\u0142 Tuchaczewski planuje now\u0105 ofensyw\u0119 na Warszaw\u0119; z g\u0142\u0119bi Rosji nadchodz\u0105 uzupe\u0142nienia. Polskie wojska, po odpoczynku, przegrupowuj\u0105 si\u0119 do nowych operacji. 3 wrze\u015bnia Ministerstwo Spraw Wojskowych w komunikacie chwali waleczno\u015b\u0107 wojska, gani natomiast jego nielegalne rekwizycje i pogromy na \u017bydach.\n\u00a0\nBitwa pod Zamo\u015bciem[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\n\u2042\nZygmunt Klukowski (ordynator szpitala):\nZbli\u017ca\u0142y si\u0119 krytyczne dla nas dni. Przez miasteczko przeci\u0105ga\u0142y coraz liczniejsze tabory uciekinier\u00f3w. [...] Jecha\u0142y powozy i bryczki, a najwi\u0119cej du\u017ce wozy drabiniaste zaprz\u0119\u017cone w dobre konie dworskie, na\u0142adowane rozmaitymi rzeczami, skrzyniami, walizami, po\u015bciel\u0105. Nie wszystkimi pojazdami powozili furmani lub fornale. Na bardzo wielu wozach siedzieli z lejcami w r\u0119kach dostatnio ubrani panowie, a nawet panie i m\u0142ode panienki. Niema\u0142o woz\u00f3w jecha\u0142o z ksi\u0119\u017cmi, te\u017c bez furman\u00f3w, powozili sami, czasem obok siedzia\u0142a gospodyni. Widok uciekaj\u0105cych ziemian, a zw\u0142aszcza ksi\u0119\u017cy, wyprowadza\u0142 z r\u00f3wnowagi mojego intendenta, eks-dziedzica Rzuchowskiego. Stawa\u0142 on w otwartym oknie i przy przeje\u017adzie ksi\u0119\u017cy zawsze zaczyna\u0142 \u015bpiewa\u0107 na ca\u0142y g\u0142os, niemi\u0142osiernie fa\u0142szuj\u0105c: Nie rzucim ziemi, sk\u0105d nasz r\u00f3d... Jad\u0105cy podnosili g\u0142owy w stron\u0119 okna i zacinali batem konie. [...]\nBolszewicy podeszli pod Zamo\u015b\u0107 i przeci\u0119li szos\u0119 na Szczebrzeszyn. Byli\u015bmy ju\u017c odci\u0119ci od Zamo\u015bcia, lecz jeszcze przez par\u0119 godzin porozumiewali\u015bmy si\u0119 z nimi telefonicznie, dop\u00f3ki nie przerwano drut\u00f3w.\nSzczebrzeszyn, 28 sierpnia 1920\n[Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna 1918\u20131959, Warszawa 2017]\n\u00a0\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\nWe \u015brod\u0119 na Radzie Obrony Pa\u0144stwa stawia\u0142 [Aleksander] Skarbek wniosek o wydanie odezwy dzi\u0119kuj\u0105cej wodzom i wojsku za obron\u0119 Warszawy i drugiej z podzi\u0119kowaniem dla Francuz\u00f3w. Z pierwszej zrobi\u0142 Witos podzi\u0119kowanie tylko \u017co\u0142nierzom. Nad drug\u0105 powsta\u0142a d\u0142uga dyskusja dopiero na wczorajszym posiedzeniu. Pi\u0142sudski o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce Francuzi tylko przeszkadzali, \u017ce \u017c\u0105dali koniecz\u00adnie cofni\u0119cia si\u0119 do Sanu, \u017ce francuski plan obrony zosta\u0142 przez niego odrzucony, \u017ce tak samo zreszt\u0105 odrzucony by\u0142 plan [gen. Tadeusza] Rozwadowskiego, \u017ce on sam swoim planem odni\u00f3s\u0142 zwyci\u0119stwo. Rozwadowski powt\u00f3rzy\u0142 [\u2026] zdanie o przeszkadzaniu i doda\u0142 nawet, \u017ce z Francuzami mia\u0142 du\u017co k\u0142opo\u00adtu, bo si\u0119 narzucali ze swoimi radami \u2013 i \u017ce wprost musia\u0142 ostrzega\u0107 swo\u00adich oficer\u00f3w przed Francuzami, kt\u00f3rzy starali si\u0119 \u201eszpiegowa\u0107\u201d wszystkie czynno\u015bci. [\u2026] Tak\u017ce przeciw wyst\u0105pi\u0142 [minister spraw zagranicznych Eustachy] Sapieha, wo\u0142aj\u0105c, \u017ce demonstracja dla Francuz\u00f3w to ubli\u017cenie godno\u015bci narodowej. [\u2026] Dalej odby\u0142a si\u0119 dyskusja o wojnie i pokoju. Jakie cele terytorialne stawia\u0107 dla pokoju, jakie stanowiska obsadzi\u0107 na wypadek rozejmu lub przed\u0142u\u017cania si\u0119 wojny.\nNaszych ludzi przed du\u017cymi aspiracjami powstrzymuje wytkni\u0119ta przez Entent\u0119 linia Curzona i niewiara w wojsko, lewic\u0119, ch\u0119\u0107 robienia koniecznie pokoju. Pi\u0142sudski, \u017c\u0105daj\u0105cy wprost dalszej wojny, zosta\u0142 w odosobnieniu wraz z dwoma swoimi genera\u0142ami. Przyznam si\u0119, \u017ce tu racj\u0119 raczej jemu przyznaj\u0119. Robienie pokoju na linii Curzona pakuje nam bolszewi\u0119 pod bok, umo\u017cliwia im pobicie [gen. Piotra] Wrangla i powr\u00f3t z wiosn\u0105 na Bug. Logiczny tu jest Pi\u0142sudski, \u017c\u0105daj\u0105cy sojuszu z Wranglem i niewierz\u0105cy w utrzymanie spokoju przez zawarcie pokoju. [\u2026] Co do Wilna o\u015bwiadcza\u0142 Pi\u0142sudski, \u017ce chce je zaj\u0105\u0107, bo to jest strategicznie potrzebne, ale na podstawie porozumienia z Litwinami. Je\u015bli si\u0119 nie zgodz\u0105, to musimy ich zmusi\u0107.\nWarszawa, 28 sierpnia 1920\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\nGliniana Swoboda, 1920.\u017bo\u0142nierze podczas odpoczynku.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\nStanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:\nNami\u0119tno\u015bci stronnictw wzmagaj\u0105 si\u0119. T\u0142um d\u0105\u017cy co\u00adraz \u015bmielej do w\u0142adzy. Maszyna rz\u0105dowa wci\u0105\u017c dzia\u0142a s\u0142abo. Skarb w po\u0142o\u017ceniu strasznym. Marek polskich wy\u00adpuszczono ju\u017c 33 miliardy, podczas kiedy przed rokiem, przy opuszczeniu przeze mnie ministerstwa, by\u0142o wszyst\u00adkiego 2 miliardy!\nWarszawa, 30 sierpnia 1920\n[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924, Warszawa 1931]\n\u00a0\nKanonier Stanis\u0142aw Rembek (10 Pu\u0142k Artylerii Polowej):\nNagle w\u015br\u00f3d nieprzeniknionych ciemno\u015bci od p\u00f3\u0142nocnej strony odezwa\u0142 si\u0119 do nas bardzo bliski ogie\u0144 karabinowy. Kule gwizda\u0142y na baterii tak g\u0119sto, \u017ce pocz\u0105tkowo nie \u015bmieli\u015bmy si\u0119 poruszy\u0107. [...] Od\u0142amki i szrapnele furcza\u0142y nam nad g\u0142owami. Wtem karabiny maszynowe zacz\u0119\u0142y bi\u0107 do nas od ty\u0142u. Skierowali\u015bmy tam nasz pluton. Podporucznik Tarasewicz oznajmi\u0142 nam, \u017ce musimy tu zgin\u0105\u0107, bo nie mamy si\u0119 dok\u0105d wycofa\u0107 \u2013 i kaza\u0142 nam na\u0142o\u017cy\u0107 bagnety. Bolszewicy o\u015bwietlali sobie plac boju rakietami. W ich blasku wida\u0107 by\u0142o, jak w ulicy za nami wojsko, policja i ludno\u015b\u0107 cywilna budowa\u0142a barykad\u0119 oraz zas\u0142ania\u0142a materacami okna. 2 pluton bi\u0142 bez wytchnienia. [...]\nSiedzia\u0142em w jakim\u015b leju po granacie, polecaj\u0105c dusz\u0119 Bogu. Wreszcie po jakich\u015b dw\u00f3ch godzinach wszystko ucich\u0142o. [...] Tymczasem na punkcie obserwacyjnym wszyscy byli pewni, \u017ce ju\u017c zginiemy bez ratunku, brak\u0142o bowiem amunicji po dw\u00f3ch dniach obl\u0119\u017cenia.\n[...] Bateria jest ju\u017c ostrzeliwana o wiele s\u0142abiej. Czasami tylko zagwi\u017cd\u017c\u0105 kule lub p\u0119knie jaki\u015b granat. Niedawno kr\u0105\u017cy\u0142y nad nami nasze samoloty. Artyleria bolszewicka bi\u0142a do nich tak, \u017ce ca\u0142e niebo pokryte by\u0142o czarnymi ob\u0142oczkami p\u0119kaj\u0105cych pocisk\u00f3w. [...] Podobno wczoraj nasz samolot rzuca\u0142 na miasto kartki, \u017ceby\u015bmy si\u0119 trzymali, bo idzie odsiecz.\nZamo\u015b\u0107, 31 sierpnia 1920\n[Stanis\u0142aw Rembek, Dzienniki. Rok 1920 i okolice, Warszawa 1997]\nPlakat z 1920 roku autorstwa W\u0142adys\u0142awa Skoczylasa.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nP\u0142k Juliusz R\u00f3mmel (dow\u00f3dca 1 Dywizji Kawalerii WP):\nPrzeje\u017cd\u017camy przez pole bitwy, kt\u00f3re jest literalnie us\u0142ane trupami ludzi i koni. Ko\u0142o jednego zabitego zatrzymujemy si\u0119; jest to kobieta, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a do szar\u017cy bolszewik\u00f3w i zach\u0119ca\u0142a ich do walki, gdy zaczynali ucieka\u0107. Porucznik 9 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w Wojciechowski uderzy\u0142 j\u0105 szabl\u0105 po g\u0142owie i wtedy dopiero zauwa\u017cy\u0142, po d\u0142ugich w\u0142osach, \u017ce to kobieta. [...] Widocznym by\u0142o, \u017ce Budionny zaczyna si\u0119 cofa\u0107.\n[...] Pop\u0142och stawa\u0142 si\u0119 coraz wi\u0119kszy. [...] Wozy przewraca\u0142y si\u0119, wo\u017anice odcinali postronki i p\u0119dzili konno cwa\u0142em ku przeprawie. Ca\u0142e\u00a0mrowie koni i ludzi rozbieg\u0142o si\u0119 w prawo i w lewo drogi po przyleg\u0142ych polach. [...] Nasze\u00a0baterie, kt\u00f3re wbrew pro\u015bbom brygadier\u00f3w zostawi\u0142em na\u00a0pozycji na starym miejscu, szybko zrobi\u0142y zwrot w lewo i teraz sypa\u0142y szybkim ogniem w masy nieprzyjacielskie. Wida\u0107 by\u0142o dok\u0142adnie wybuchy granat\u00f3w, od kt\u00f3rych kot\u0142owa\u0142y si\u0119 ca\u0142e szeregi. [\u2026]\nDwie zwarte masy szybko zbli\u017caj\u0105 si\u0119 jedna ku drugiej, widz\u0119 przed sob\u0105 Kozak\u00f3w w kubankach, u niekt\u00f3rych burki i czerwone rajtuzy! Nagle ca\u0142a ta masa zaczyna zwalnia\u0107 sw\u00f3j bieg i staje. S\u0142ycha\u0107 jakie\u015b krzyki. To od prawej strony zza wzg\u00f3rza wypada szar\u017ca 1 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w na ich flank\u0119 i ty\u0142y! Na froncie bolszewickiej masy pomi\u0119dzy 8 pu\u0142kiem u\u0142an\u00f3w a Kozakami, pozostaje jeszcze wolna przestrze\u0144 jakich\u015b 100 metr\u00f3w. Nasza linia 8 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w zaczyna si\u0119 waha\u0107 i te\u017c zmniejsza tempo, lecz z linii oficerskiej wyskakuje podporucznik Kulik i z rewolweru mauzer daje przed siebie kilka strza\u0142\u00f3w. Sekunda i linia oficerska 8 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w zdecydowanie run\u0119\u0142a naprz\u00f3d, poci\u0105gaj\u0105c za sob\u0105 szwadrony. Nasze \u201ehurra\u201d pokrywa wszystko. 9 pu\u0142k u\u0142an\u00f3w do\u0142\u0105cza te\u017c do szar\u017cy. Bolszewicy nie wytrzymuj\u0105 uderzenia. [...]\nZaj\u0105\u0142em si\u0119 badaniem je\u0144c\u00f3w. Niestety, by\u0142o ich tylko kilkunastu, wi\u0119cej nie uda\u0142o si\u0119 wyrwa\u0107 z r\u0105k naszego \u017co\u0142nierza. Zbyt \u015bwie\u017ce by\u0142y w pami\u0119ci wszystkie krzywdy i okrucie\u0144stwa budionnowc\u00f3w. [\u2026] Nieprzyjaciel jest ju\u017c moralnie pobity i tylko od nas samych zale\u017cy, a\u017ceby natychmiastowym po\u015bcigiem dobi\u0107 ostatecznie konn\u0105 armi\u0119. [\u2026]\nJest godzina 23.00. Staj\u0119 obok drogi i dzi\u0119kuj\u0119 ka\u017cdemu oddzia\u0142owi po kolei. Noc jest tak jasna, \u017ce wida\u0107 ka\u017cd\u0105 twarz. Ch\u0142opcy s\u0105 jak pijani, u ka\u017cdego z oczu bije duma \u017co\u0142nierska i pewno\u015b\u0107 siebie. Pytam najwi\u0119cej spracowane szwadrony i baterie: \u201eCzy\u00a0jeste\u015bcie przem\u0119czeni?\u201d. \u2013 \u201eNie! Panie pu\u0142kowniku!\u201d \u2013 grzmi ch\u00f3rem pot\u0119\u017cna odpowied\u017a. I tyle wyczuwa si\u0119 u wszystkich zapa\u0142u i niezmordowanej gotowo\u015bci do walki, jak\u00a0gdyby tylko co wyszli z koszar.\nPod Komarowem, 31 sierpnia 1920\n[Moje walki z Budiennym. Dziennik wojenny b. d-cy 1 Dywizji Kawalerji genera\u0142a dywizji Juljusza R\u00f3mmla, Lw\u00f3w 1932]\n\u00a0\nIzaak Babel (ochotnik w 1 Armii Konnej, pisarz) w dzienniku:\nUbogie wsie. Nieodbudowane cha\u0142upy. P\u00f3\u0142nadzy miesz\u00adka\u0144cy. Obdzieramy ich do cna. Naczdyw na pozycjach. Rozkaz dow\u00f3dcy armii \u2013 powstrzymywa\u0107 przeciwnika na\u00adpieraj\u0105cego w stron\u0119 Bugu, naciera\u0107 na Wakijewo-Go\u015bcin\u00adne. Pchamy si\u0119 tam, ale sukces\u00f3w nie odnosimy. Coraz cz\u0119stsze pog\u0142oski o os\u0142abieniu zdolno\u015bci bojowej armii. De\u00adzercja. [\u2026] G\u0142\u00f3wna bol\u0105czka dywizji \u2013 brak kadry, wszyscy dow\u00f3d\u00adcy wywodz\u0105 si\u0119 z szeregowych \u017co\u0142nierzy. [Iosif] Apanasenko [dow\u00f3dca 6 Dywizji w 1 Armii Konnej] niena\u00adwidzi demokrat\u00f3w, na niczym si\u0119 nie znaj\u0105, nie ma kto poprowadzi\u0107 pu\u0142ku do ataku. Dow\u00f3dcy szwadron\u00f3w dowodz\u0105 pu\u0142kami.\nDni apatii. [\u2026] Ci\u0119\u017cko \u017cy\u0107 w armii, kt\u00f3rej atmosfera pe\u0142na jest napi\u0119\u0107.\nTerebin\u2013Mietelin, 2 wrze\u015bnia 1920\n[Izaak Babel, Dziennik 1920, prze\u0142. Gra\u017cyna Jenczelewska, Wroc\u0142aw 1999]\nJesie\u0144 1920.Radiostacja 1 Dywizji Legion\u00f3w.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\nZ komunikatu Ministerstwa Spraw Wojskowych:\nPowodzenia na froncie z gruntu zmieni\u0142y natur\u0119 duszy \u017co\u0142nierza, nastroi\u0142y j\u0105 wiar\u0105 w siebie i spraw\u0119, tak \u017ce pod wzgl\u0119dem moralnym stan \u017co\u0142nierza przedstawia si\u0119 wcale zadowalaj\u0105co. [...] Zachowanie si\u0119 \u017co\u0142nierzy, na wyzwalanych przez nasze wojska terytoriach, pozostawia wiele do \u017cyczenia. Dochodz\u0105 cz\u0119sto skargi, \u017ce w stosunku do ludno\u015bci, ogo\u0142oconej cz\u0119sto ze wszystkiego przez bolszewik\u00f3w, stosuje si\u0119 system rekwizycji i kradzie\u017cy, kt\u00f3re na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 uprawiaj\u0105 poszczeg\u00f3lne oddzia\u0142y. [...] W okolicach bli\u017cej frontu dochodzi cz\u0119sto do eksces\u00f3w anty\u017cydowskich, eksces\u00f3w tych dopuszczaj\u0105 si\u0119 i przeje\u017cd\u017caj\u0105ce oddzia\u0142y, zw\u0142aszcza z Poznania.\nWarszawa, 3 wrze\u015bnia 1920\n[Archiwum Akt Nowych, Prezydium Rady Ministr\u00f3w, Rektyfikat 49, t. 4]\n\u00a0\nZ odezwy na nowy rok szkolny \u201eKsi\u0105\u017cnicy Polskiej\u201d: \nBurza min\u0119\u0142a szcz\u0119\u015bliwie, a nawet nie bez b\u0142ogos\u0142awionych skutk\u00f3w, jakie ka\u017cda kl\u0119ska taka przynosi. Wzbogacili\u015bmy si\u0119 o niejedno do\u015bwiadczenie i prze\u00adkonali, ile jeszcze trzeba wymy\u015bli\u0107 \u015brodk\u00f3w obronnych, aby utrwali\u0107 nasze bycie polityczne i ekonomiczne. Zbytnie powodzenia dotychczasowe mog\u0142y nas bardzo \u0142atwo popsu\u0107 i uczyni\u0107 ma\u0142o przezornymi. [\u2026]\nNasze dotychczasowe \u017cycie spo\u0142eczne i gospodarcze mia\u0142o jedn\u0105 bardzo ujemn\u0105 cech\u0119, a mianowicie lekcewa\u017cenie drobiazg\u00f3w, normal\u00adnego, spokojnego rozwoju, ma\u0142ych zysk\u00f3w i oszcz\u0119dno\u015bci, i drobnych wk\u0142ad\u00f3w w przedsi\u0119biorstwo. Nauczyli\u015bmy si\u0119 zbytnio liczy\u0107 milionami. Tymczasem konstrukcja dzisiejszego \u017cycia spo\u0142eczno-gospodarczego wymaga w\u0142a\u015bnie tej wsp\u00f3\u0142pracy jak najszerszych k\u00f3\u0142, tej kooperatywy jak najliczniejszych milion\u00f3w obywateli. Ostatnie wypadki dowiod\u0142y wielkiego znaczenia tej wsp\u00f3\u0142pracy tak\u017ce na polu wojennym i politycznym. Bo\u0107 przecie zbiorowy i pot\u0119\u017cny odruch patriotycznego spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego zniweczy\u0142 zamiary rz\u0105du i armii Sowiet\u00f3w.\nLw\u00f3w\n[Z nowym rokiem szkolnym, \u201ePrzegl\u0105d Wydawnictw \u00abKsi\u0105\u017cnicy Polskiej\u00bb\u201d nr 4-5\/1920]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/CAW_25-375_small.jpg","width":2546,"height":1830,"caption":"1920 Radiostacja 1 Dywizji Legion\u00f3w podczas ofensywy jesiennej. Fot. CAW [wojna polsko-bolszewicka, wojsko]"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/02\/28-sierpnia-3-wrzesnia-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"28 sierpnia – 3 wrze\u015bnia 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3396","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3396"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3396\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3397,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3396\/revisions\/3397"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3394"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3396"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3396"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3396"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}