{"id":3492,"date":"2020-10-13T13:20:51","date_gmt":"2020-10-13T11:20:51","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=3492"},"modified":"2020-10-13T13:27:01","modified_gmt":"2020-10-13T11:27:01","slug":"4-10-wrzesnia-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/","title":{"rendered":"4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920<\/strong><\/p>\n

4 wrze\u015bnia w rejonie Sejny\u2013Suwa\u0142ki\u2013August\u00f3w wojska litewskie atakuj\u0105 oddzia\u0142y jazdy polskiej; dalej Litwini nacieraj\u0105 wspomagani przez Sowiet\u00f3w. 5 wrze\u015bnia Polacy odpieraj\u0105 kontrofensyw\u0119 litewsk\u0105 na Suwalszczy\u017anie. Armia Konna Budionnego wycofuje si\u0119 najpierw na wschodni brzeg Bugu, a nast\u0119pnie na ty\u0142y Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego, do rejonu W\u0142odzimierza Wo\u0142y\u0144skiego. 10 wrze\u015bnia w Kwaterze G\u0142\u00f3wnej Naczelnego Wodza w Brze\u015bciu nad Bugiem Pi\u0142sudski zwo\u0142uje odpraw\u0119 z dow\u00f3dcami 2 i 4 Armii i przedstawia za\u0142o\u017cenia nowego planu operacyjnego. O warunkach przysz\u0142ego pokoju oraz kszta\u0142cie granicy wschodniej ma zdecydowa\u0107 kolejna walna bitwa. Jest to wst\u0119p do opracowania za\u0142o\u017ce\u0144 operacji nieme\u0144skiej. <\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Sier\u017c. Jerzy Konrad Maciejewski (19 Pu\u0142k Piechoty WP)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

W miar\u0119 przerzedzania si\u0119 mg\u0142y wy\u0142ania\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119cej bolszewik\u00f3w, \u0142\u0105cz\u0105cych si\u0119 w\u00a0tyralier\u0119 na linii swych okop\u00f3w. Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej ca\u0142a tyraliera ostro\u017cnie ruszy\u0142a naprz\u00f3d, kryj\u0105c si\u0119, o ile mo\u017cno\u015bci, za cha\u0142upami i\u00a0wg\u0142\u0119bieniami gruntu. Linia atakuj\u0105cych by\u0142a olbrzymia \u2013 \u017cadnego jej skrzyd\u0142a nie mog\u0142em dostrzec, wi\u0119c od razu domy\u015bli\u0142em si\u0119, \u017ce atak jest zakrojony na szersz\u0105 skal\u0119 i\u00a0nie zdo\u0142amy si\u0119 utrzyma\u0107. [\u2026] Nie chcia\u0142em opu\u015bci\u0107 przedwcze\u015bnie stanowiska, aby nie za\u0142ama\u0107 frontu lub te\u017c nie narazi\u0107 si\u0119 na zarzut tch\u00f3rzostwa. [\u2026]<\/p>\n

Wra\u017ca tyraliera zbli\u017ca si\u0119 coraz bardziej. W\u00a0oczach swych ch\u0142opc\u00f3w czytam zapytanie i niem\u0105 pro\u015bb\u0119 o niegubienie ich… Bolszewicy s\u0105 ju\u017c o trzysta krok\u00f3w. [\u2026] Cha\u0142upy. Granaty rw\u0105 si\u0119 ze wszystkich stron. Tyraliera bolszewicka min\u0119\u0142a opuszczone przed chwil\u0105 okopy. Zbiegamy ku strumykowi, przechodzimy po k\u0142adce, ostatniemu ka\u017c\u0119 j\u0105 zdj\u0105\u0107 i\u00a0pu\u015bci\u0107 z\u00a0wod\u0105. [\u2026]<\/p>\n

Bolszewicy skupiali si\u0119 do ataku na bia\u0142\u0105 bro\u0144. Wysypali\u015bmy si\u0119 z rozwartej na \u015bcie\u017caj bramy stodo\u0142y z krzykiem \u201eHurra!\u201d, lecz c\u00f3\u017c… Naprz\u00f3d wyskoczy\u0142o nas tylko kilkunastu, reszta rozpierzchni\u0119ta ko\u0142o stodo\u0142y, ograniczy\u0142a si\u0119 tylko do strzelaniny. Wystrzeli\u0142em ostatnie (!) pi\u0119\u0107 naboi, przerzuci\u0142em mausera w lew\u0105 r\u0119k\u0119, wyj\u0105\u0142em natomiast nagana. Czerwoni, zach\u0119ceni przez jakiego\u015b komisarza z karabinkiem w r\u0119ku, pochylili bro\u0144 do ataku! Obejrza\u0142em si\u0119 rozpaczliwie w ty\u0142. Wszystko przepad\u0142o! Trzeba si\u0119 cofa\u0107!<\/p>\n

Milatyn Nowy, 5 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Jerzy Konrad Maciejewski, Zawadiaka. Dzienniki frontowe 1914\u20131920<\/em>, Warszawa 2015]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Izaak Babel (ochotnik w 1 Armii Konnej, pisarz):<\/strong><\/p>\n

Dziwna niemoc. Polacy powoli, ale uporczywie nas cisn\u0105. […] Zdobyli\u015bmy \u0141ot\u00f3w, teraz go oddajemy. Polacy nas wypieraj\u0105, nie udaje nam si\u0119 \u017cadne natarcie, odsy\u0142amy tabory, jad\u0119 do Trebina na podwodzie, wci\u0105\u017c ten deszcz, s\u0142ota, udr\u0119ka, przeprawiamy sie przez Bug, Budziatycze, a wi\u0119c zdecydowano si\u0119 odda\u0107 lini\u0119 Bugu.<\/p>\n

[…] Rankiem [w Kiwercach] \u2013 panika na dworcu. Ostrza\u0142 artyleryjski. Polacy wdarli si\u0119 do miasta. Nieopisanie \u017ca\u0142osna rejterada, tabory w pi\u0119\u0107 rz\u0119d\u00f3w, nieszcz\u0119sna, brudna, dysz\u0105ca w biegu piechota, jaskiniowcy, p\u0119dz\u0105 przez \u0142\u0105ki, rzucaj\u0105 precz karabiny, kurier Borodin widzia\u0142 ju\u017c siek\u0105cych szablami Polak\u00f3w. [\u2026]<\/p>\n

Instytucja, kt\u00f3ra nosi nazw\u0119 12 Armii. Na jednego frontowca \u2013 czterech dekownik\u00f3w, dwie damy, dwa kufry ciuch\u00f3w, zreszt\u0105 \u2013 ten jeden frontowiec te\u017c nie walczy. 12 Armia rujnuje front i Konarmi\u0119, ods\u0142ania nasze flanki, pozwala zatyka\u0107 sob\u0105 wszystkie dziury. To u nich podda\u0142 si\u0119, ods\u0142aniaj\u0105c front, uralski pu\u0142k czy te\u017c baszkirska brygada. Haniebna panika, niezdolna do walki armia.<\/p>\n

Malice\u2013Kiwerce<\/p>\n

[Izaak Babel, Dziennik 1920<\/em>, prze\u0142. Jerzy Pomianowski, Warszawa 1998]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Gen. Kazimierz Sosnkowski (minister spraw wojskowych) w odpowiedzi na interpelacj\u0119 sejmow\u0105 pos\u0142a Ozjasza Thona:<\/strong><\/p>\n

Pa\u0144stwo, przy tworzeniu armii, kt\u00f3ra jest nie tylko ochron\u0105 jego granic, lecz i wyk\u0142adnikiem jego t\u0119\u017cyzny i si\u0142y, powo\u0142uje na stanowiska odpowiedzialne, to jest stanowiska oficer\u00f3w, jednostki celuj\u0105ce mi\u0142o\u015bci\u0105 Ojczyzny, zdolno\u015bci\u0105 do po\u015bwi\u0119ce\u0144 i ofiarno\u015bci\u0105. Jednostkami takimi w Pa\u0144stwie s\u0105 zasadniczo jedynie ci, kt\u00f3rzy pr\u00f3cz obywatelstwa s\u0105 z pa\u0144stwem zwi\u0105zani jeszcze jedno\u015bci\u0105 narodowo\u015bci. T\u0119 zasad\u0119 przyj\u0105\u0142 Sejm Ustawodawczy RP przy uchwaleniu ustawy z 17 czerwca 1919 r. o przyjmowaniu do Wojska Polskiego oficer\u00f3w narodowo\u015bci niepolskiej. Na tej zasadzie, w my\u015bl ustawy, zosta\u0142 ppor. Jakub Stein, kt\u00f3ry w swej karcie ewidencyjnej kwalifikacyjnej poda\u0142 jako sw\u0105 narodowo\u015b\u0107 \u2013 \u017cydowsk\u0105, zwolniony z WP bez zaliczenia do rezerwy.<\/p>\n

Warszawa, 5 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Rafa\u0142 \u017bebrowski, Dzieje \u017byd\u00f3w w Polsce. Wyb\u00f3r tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych 1918\u20131939<\/em>, Warszawa 1993]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Jednodni\u00f3wka \u201eWeso\u0142y Wojak\u201d z 4 wrze\u015bnia 1920.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka, dzia\u0142aczka spo\u0142eczna):<\/strong><\/p>\n

Z Jampola powr\u00f3ci\u0142am ostatecznie zgn\u0119biona: wci\u0105\u017c areszty, rewizje, wywo\u017cenie wi\u0119\u017ani\u00f3w. Wiadomo\u015bci o Brze\u015bciu i Uszycy nie potwierdzaj\u0105 si\u0119; przeciwnie \u2013 podobno Polacy zn\u00f3w si\u0119 cofaj\u0105. Jednocze\u015bnie jednak utrwala si\u0119 og\u00f3lne bezpodstawne przekonanie, \u017ce bolszewicy wkr\u00f3tce wyjd\u0105 st\u0105d, ust\u0119puj\u0105c przed Polakami. Czy wiar\u0119 t\u0119 utrwalaj\u0105 gor\u0105ce nasze pragnienia czy mo\u017ce pod\u015bwiadome przeczucie?<\/p>\n

[\u2026] Wczoraj zako\u0144czy\u0142y si\u0119 kursy nauczycielskie. [\u2026] Chocia\u017c szumnie og\u0142oszono, \u017ce nauczanie jest bezp\u0142atne, ka\u017cde dziecko musi da\u0107 pud zbo\u017ca. Na kursach by\u0142o przesz\u0142o dwunastu nauczycieli i nauczycielek, wszystko to g\u0142odne, bose, obdarte, dot\u0105d odziewane i karmione jedynie absurdami komunistycznymi. Spisu mego [szkolnego] nie zatwierdzono, musia\u0142abym p\u00f3j\u015b\u0107 osobi\u015bcie do pro\u015bwitotdie\u0142u<\/em> [biura ukrai\u0144skiej spo\u0142eczno-o\u015bwiatowej \u201ePro\u015bwity\u201d] i domaga\u0107 si\u0119 tego, co by tylko spraw\u0119 popsu\u0142o, gdyby si\u0119 dowiedzieli, \u017ce \u201ebywszaja pamieszczyca\u201d<\/em> [by\u0142a obywatelka ziemska] i bur\u017cujka kieruje polskimi szko\u0142ami. Usuwam si\u0119 wi\u0119c oficjalnie zupe\u0142nie, a nauczycielki same rejestrowa\u0107 b\u0119d\u0105 swoje szko\u0142y, zostaj\u0105c pod tajnym moim kierunkiem. Wsz\u0119dzie po wsiach odbywa si\u0119 silna agitacja ukrai\u0144ska przeciw naszym szko\u0142om.<\/p>\n

Maj\u0105tek Gruszka (Podole, 6 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921<\/em>, \u0141omianki 2008]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Micha\u0142 R\u00f6mer<\/strong> (polski ziemianin, prawnik)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Sierpniowa kontrofensywa polska na razie obudzi\u0142a u Polak\u00f3w litewskich, a zw\u0142aszcza u ziemian, nowe nadzieje na Polsk\u0119 i jej wp\u0142ywy. By\u0142a chwila, \u017ce nadzieje te si\u0119ga\u0142y tak daleko, \u017ce spodziewano si\u0119, i\u017c Polska, kt\u00f3ra dopiero co upada\u0142a pod ciosami bolszewik\u00f3w, zmia\u017cd\u017cy ich, p\u00f3jdzie bodaj\u017ce na Moskw\u0119, zada im un coup de grace<\/em> [ostateczny cios] i przez to zbawi ostatecznie Europ\u0119 od niebezpiecze\u0144stwa rewolucji powszechnej i oczywi\u015bcie stanie si\u0119 pot\u0119g\u0105 na Wschodzie, kt\u00f3ra dyktowa\u0107 b\u0119dzie ludom warunki uk\u0142adu politycznego. Liczono si\u0119 te\u017c bardzo powa\u017cnie z odrodzeniem roszcze\u0144 polskich do Wilna i powrotem Polak\u00f3w do wschodnich ziem litewskich i bia\u0142oruskich.<\/p>\n

Zatrzymanie si\u0119 ofensywy polskiej i coraz cz\u0119stsze g\u0142osy w prasie europejskiej o tym, \u017ce Polacy nie powinni i\u015b\u0107 dalej na wsch\u00f3d i nie powinni wznawia\u0107 tam\u017ce polityki imperialistycznej, zacz\u0119\u0142y wp\u0142ywa\u0107 studz\u0105co na obudzone na razie nadzieje.<\/p>\n

Kowno, 6 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki<\/em>, t. 4, 1920\u20131930<\/em>, Warszawa 2018]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Eugeniusz Romer (ziemianin)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Wedle komunikat\u00f3w litewskich, wojska litewskie zwyci\u0119sko posuwaj\u0105 si\u0119 naprz\u00f3d, zdobywaj\u0105c je\u0144c\u00f3w i inn\u0105 zdobycz wojenn\u0105, same ponosz\u0105c nieznaczne straty. Minister spraw zewn\u0119trznych [Eustachy] Sapieha przys\u0142a\u0142 not\u0119 o wypadkach suwalskich, ale tre\u015bci noty gazety nie podaj\u0105. Widocznie Polacy wojny tej prowadzi\u0107 nie chc\u0105, je\u017celi nie wystawiaj\u0105 wi\u0119kszych si\u0142; trudno jednak inaczej jak przewag\u0105 liczebn\u0105 t\u0142umaczy\u0107 rzekomych zwyci\u0119stw litewskich.<\/p>\n

Cytowiany (Litwa), 6 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Eugeniusz Romer, Dzienniki 1919\u20131923<\/em>, t. 2, Warszawa 1995]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

1920.
J\u00f3zef Pi\u0142sudski przyjmuj\u0105cy meldunki na froncie.
Fot. Biblioteka Narodowa<\/p>\n

Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak w kronice parafialnej:<\/strong><\/p>\n

Nasze wojska zwyci\u0119\u017caj\u0105 dalej, ale zaczyna by\u0107 coraz ci\u0119\u017cej, gdy\u017c zdradliwi Litwini wyst\u0105pili przeciwko nam i w Suwalszczy\u017anie zawi\u0105za\u0142a si\u0119 nowa wojna z nimi.<\/p>\n

Chojnata (\u0141\u00f3dzkie), 7 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak, Kronika parafii Chojnata 1911\u20131920<\/em>, Warszawa 1995]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z informacji w \u201eRzeczpospolitej\u201d: <\/strong><\/p>\n

Poselstwo polskie w Londynie rozes\u0142a\u0142o komunikat do dziennik\u00f3w angielskich, wyja\u015bniaj\u0105cy, i\u017c wojska polskie nie przekroczy\u0142y nigdzie linii demarkacyjnej wytkni\u0119tej przez mocarstwa sprzymierzone. Litwa nie ma najmniejszych podstaw po temu, by uwa\u017ca\u0107, \u017ce zaj\u0119cie okr\u0119gu suwalskiego stanowi w stosunku do niej akt wrogi, bowiem Rada Najwy\u017csza uzna\u0142a, i\u017c Suwalszczyzna stanowi cz\u0119\u015b\u0107 integraln\u0105 Polski. Rz\u0105d polski pragnie utrzyma\u0107 z Litw\u0105 stosunki pokojowe, jednak jest to bardzo trudne do urzeczywistnienia ze wzgl\u0119du na stanowisko Litwin\u00f3w. Rz\u0105d litewski bez s\u0142owa protestu pozwoli\u0142 bolszewikom pogwa\u0142ci\u0107 terytorium swoje, koncentrowa\u0107 Armi\u0119 Czerwon\u0105 na terytorium Litwy i u\u017cywa\u0107 kolei litewskich do przewozu amunicji i wojsk dzia\u0142aj\u0105cych przeciwko armii polskiej.<\/p>\n

Warszawa, 7 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Napad Litwin\u00f3w przed opini\u0105 angielsk\u0105<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 84\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Jan Maria Ciechanowski<\/strong> (radca Poselstwa RP w Londynie)<\/strong> w depeszy do ministra spraw zagranicznych ks. Eustachego Sapiehy: <\/strong><\/p>\n

Dzi\u015b w d\u0142ugiej rozmowie z [dyplomat\u0105 brytyjskim Charlesem] Hardinge\u2019m omawia\u0142em incydent litewski, neutralno\u015b\u0107 wschodnich Prus, spraw\u0119 okupacji polskiej Gda\u0144ska oraz plebiscytu \u015bl\u0105skiego. W sprawie litewskiej Hardinge usi\u0142uje t\u0142umaczy\u0107 Litwin\u00f3w \u2013 bezsilnych wobec mas bolszewickich gro\u017c\u0105cych w ty\u0142ach. [\u2026] Spraw\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo przedstawi\u0142em, \u017c\u0105daj\u0105c nacisku na Litw\u0119, wskazuj\u0105c w razie dalszej odmowy ewakuacji Suwalszczyzny na konieczno\u015b\u0107 podj\u0119cia akcji wojennej przez Polsk\u0119 przeciw Litwie. [\u2026]<\/p>\n

W sprawie wypuszczenia z Prus internowanych bolszewik\u00f3w, Hardinge wskazuje niedostateczne si\u0142y niemieckie dla skutecznego internowania. Ententa pozwoli\u0142a wczoraj Niemcom zwi\u0119kszy\u0107 za\u0142og\u0119 Prus Wschodnich zmobilizowaniem lokalnej milicji. Uwa\u017ca [za] konieczne u\u0142atwianie ze strony Polski przewozu z Prus w g\u0142\u0105b Niemiec internowanych bolszewik\u00f3w przez korytarz.<\/p>\n

Londyn, 8 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Depesze poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, <\/em>t. 1 (czerwiec 1919 \u2013 marzec 1923), Krak\u00f3w 2019]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Suwa\u0142ki, 10 wrze\u015bnia 1920.
Kawalerzy\u015bci Jazdy Ochotniczej mjr. Feliksa Jaworskiego.
Fot. O\u015brodek KARTA<\/p>\n

Z informacji w \u201eGazecie Olszty\u0144skiej\u201d: <\/strong><\/p>\n

Gwa\u0142ty, dokonywane na ludno\u015bci polskiej naszych powiat\u00f3w plebiscytowych, nie mog\u0142y z natury rzeczy pozosta\u0107 bez echa w Polsce, zw\u0142aszcza za\u015b na s\u0105siednim Pomorzu. Odby\u0142 si\u0119 w tej sprawie szereg wiec\u00f3w, na Pomorzu i w Pozna\u0144skiem, \u015bwiadcz\u0105cych o solidaryzowaniu si\u0119 ca\u0142ego narodu polskiego z nami i dowodz\u0105cych, \u017ce nie jeste\u015bmy opuszczeni i zapomniani.<\/p>\n

Ostatnio odby\u0142 si\u0119 podobny wiec w Grudzi\u0105dzu wobec licznie zebranej ludno\u015bci. [\u2026] Wszyscy protestowali przeciw gwa\u0142tom niemieckim na Warmii, Mazurach i Powi\u015blu \u2013 i o\u015bwiadczyli, \u017ce o ile napa\u015bci na Polak\u00f3w nie ustan\u0105 i o ile rz\u0105d niemiecki nie wkroczy z pomoc\u0105 i nie da ludowi polskiemu tych teren\u00f3w pe\u0142nych praw i wolno\u015bci, ludno\u015b\u0107 polska rozprawi si\u0119 sama z Niemcami zamieszkuj\u0105cymi w Polsce.<\/p>\n

Uchwalono rezolucj\u0119 wzywaj\u0105c\u0105 rz\u0105d polski do energicznego wyst\u0105pienia u rz\u0105du niemieckiego w sprawie obrony wszystkich Polak\u00f3w w Niemczech. Po od\u015bpiewaniu Roty<\/em> Konopnickiej, wielotysi\u0119czny t\u0142um rozszed\u0142 si\u0119 w spokoju do dom\u00f3w, nie czyni\u0105c \u017cadnemu Niemcowi najmniejszej krzywdy.<\/p>\n

Olsztyn, 9 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Polska w obronie rodak\u00f3w z Warmii, Mazur i Powi\u015bla, <\/em>\u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d nr 109\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z informacji w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d: <\/strong><\/p>\n

Od czasu odci\u0119cia przez inwazj\u0119 bolszewick\u0105, przechodz\u0105 ziemie Stanis\u0142awowska i Ko\u0142omyjska ci\u0119\u017ck\u0105 niedol\u0119. W okolicach tych grasuj\u0105 bandy rozb\u00f3jnicze, z\u0142o\u017cone z dezerter\u00f3w armii Petlury. Napady, rabunki i b\u00f3jki s\u0105 na porz\u0105dku dziennym, tak po wsiach, jak i w miastach. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych band, wspierana przez ch\u0142op\u00f3w ruskich, oderwa\u0142a si\u0119 w zamiarze przej\u015bcia do Czecho-S\u0142owacji i zabiera po drodze m\u0105k\u0119, zbo\u017ce i byd\u0142o. Ekspedycja wojskowa polsko-ukrai\u0144ska stacza z nimi walki w okolicy Kosowa. [\u2026] Handel usta\u0142 zupe\u0142nie, poniewa\u017c \u017bydzi, z obawy przed pogromem, zamkn\u0119li sklepy. Dro\u017cyzna dosz\u0142a do cen nigdy nie praktykowanych.<\/p>\n

Cz\u0119stochowa, 10 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Plaga bandytyzmu w Galicji Wschodniej, <\/em>\u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 206\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z odezwy lewicowych pos\u0142\u00f3w i intelektualist\u00f3w przeciwko obozowi internowania dla \u017co\u0142nierzy \u017byd\u00f3w w Jab\u0142onnie <\/strong>(wycofanych z frontu rozkazem ministra spraw wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego):<\/strong><\/p>\n

Rzeczpospolita, g\u0142osz\u0105c has\u0142a nowoczesne, has\u0142a wolno\u015bci i r\u00f3wno\u015bci, cofa si\u0119 w dziedzinie wewn\u0119trznych naszych urz\u0105dze\u0144 w mroczne czasy \u015bredniowiecza, dzieli obywateli wed\u0142ug ich wyznania, naprowadza niemal \u017c\u00f3\u0142te znaki na odzie\u017cy, pod\u0142ug kt\u00f3rych rozpoznawa\u0107 b\u0119dzie t\u0142um nieo\u015bwiecony tych, co r\u00f3wni i wolni, od tych, co s\u0105 poza prawem, oddani na \u0142ask\u0119 ciemnych t\u0142um\u00f3w rozzuchwalonych latami wojny, n\u0119dz\u0105 i niepewno\u015bci\u0105 jutra.<\/p>\n

Co na to powie historia naszego narodu? Co \u015bwiat powie? Co powie sumienie nasze zbiorowe? Historia nasza jest histori\u0105 tolerancji religijnej. U nas nie palono na stosach innowierc\u00f3w. Polska nie zna\u0142a ani wojen religijnych, ani prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w. [\u2026] Protestujemy z ca\u0142ej mocy naszej przeciwko rozporz\u0105dzeniom, kt\u00f3re imi\u0119 Polski ha\u0144b\u0105 tylko okry\u0107 mog\u0105. W imi\u0119 przesz\u0142o\u015bci naszej, w imi\u0119 mi\u0119dzynarodowej solidarno\u015bci narod\u00f3w kulturalnych, do kt\u00f3rych nale\u017ce\u0107 chcemy, w imi\u0119 sumienia zbiorowego, kt\u00f3re \u017cyje w Narodzie naszym, protestujemy przeciwko bezprawnym, przeciwkonstytucyjnym, nieludzkim rozporz\u0105dzeniom, kt\u00f3re bezzw\u0142ocznie cofni\u0119te by\u0107 musz\u0105.<\/p>\n

Warszawa, 10 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[\u201eRobotnik\u201d nr 248\/1920]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":3490,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-3492","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-10-13T11:20:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-10-13T11:27:01+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1181\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"752\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/\",\"name\":\"4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small-300x191.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small-1024x652.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg\",\"datePublished\":\"2020-10-13T11:20:51+02:00\",\"dateModified\":\"2020-10-13T11:27:01+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-10-13\",\"endDate\":\"2020-10-13\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920\\n4 wrze\u015bnia w rejonie Sejny\u2013Suwa\u0142ki\u2013August\u00f3w wojska litewskie atakuj\u0105 oddzia\u0142y jazdy polskiej; dalej Litwini nacieraj\u0105 wspomagani przez Sowiet\u00f3w. 5 wrze\u015bnia Polacy odpieraj\u0105 kontrofensyw\u0119 litewsk\u0105 na Suwalszczy\u017anie. Armia Konna Budionnego wycofuje si\u0119 najpierw na wschodni brzeg Bugu, a nast\u0119pnie na ty\u0142y Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego, do rejonu W\u0142odzimierza Wo\u0142y\u0144skiego. 10 wrze\u015bnia w Kwaterze G\u0142\u00f3wnej Naczelnego Wodza w Brze\u015bciu nad Bugiem Pi\u0142sudski zwo\u0142uje odpraw\u0119 z dow\u00f3dcami 2 i 4 Armii i przedstawia za\u0142o\u017cenia nowego planu operacyjnego. O warunkach przysz\u0142ego pokoju oraz kszta\u0142cie granicy wschodniej ma zdecydowa\u0107 kolejna walna bitwa. Jest to wst\u0119p do opracowania za\u0142o\u017ce\u0144 operacji nieme\u0144skiej. \\n\u2042\\nSier\u017c. Jerzy Konrad Maciejewski (19 Pu\u0142k Piechoty WP) w dzienniku:\\nW miar\u0119 przerzedzania si\u0119 mg\u0142y wy\u0142ania\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119cej bolszewik\u00f3w, \u0142\u0105cz\u0105cych si\u0119 w\u00a0tyralier\u0119 na linii swych okop\u00f3w. Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej ca\u0142a tyraliera ostro\u017cnie ruszy\u0142a naprz\u00f3d, kryj\u0105c si\u0119, o ile mo\u017cno\u015bci, za cha\u0142upami i\u00a0wg\u0142\u0119bieniami gruntu. Linia atakuj\u0105cych by\u0142a olbrzymia \u2013 \u017cadnego jej skrzyd\u0142a nie mog\u0142em dostrzec, wi\u0119c od razu domy\u015bli\u0142em si\u0119, \u017ce atak jest zakrojony na szersz\u0105 skal\u0119 i\u00a0nie zdo\u0142amy si\u0119 utrzyma\u0107. [\u2026] Nie chcia\u0142em opu\u015bci\u0107 przedwcze\u015bnie stanowiska, aby nie za\u0142ama\u0107 frontu lub te\u017c nie narazi\u0107 si\u0119 na zarzut tch\u00f3rzostwa. [\u2026]\\nWra\u017ca tyraliera zbli\u017ca si\u0119 coraz bardziej. W\u00a0oczach swych ch\u0142opc\u00f3w czytam zapytanie i niem\u0105 pro\u015bb\u0119 o niegubienie ich... Bolszewicy s\u0105 ju\u017c o trzysta krok\u00f3w. [\u2026] Cha\u0142upy. Granaty rw\u0105 si\u0119 ze wszystkich stron. Tyraliera bolszewicka min\u0119\u0142a opuszczone przed chwil\u0105 okopy. Zbiegamy ku strumykowi, przechodzimy po k\u0142adce, ostatniemu ka\u017c\u0119 j\u0105 zdj\u0105\u0107 i\u00a0pu\u015bci\u0107 z\u00a0wod\u0105. [\u2026]\\nBolszewicy skupiali si\u0119 do ataku na bia\u0142\u0105 bro\u0144. Wysypali\u015bmy si\u0119 z rozwartej na \u015bcie\u017caj bramy stodo\u0142y z krzykiem \u201eHurra!\u201d, lecz c\u00f3\u017c... Naprz\u00f3d wyskoczy\u0142o nas tylko kilkunastu, reszta rozpierzchni\u0119ta ko\u0142o stodo\u0142y, ograniczy\u0142a si\u0119 tylko do strzelaniny. Wystrzeli\u0142em ostatnie (!) pi\u0119\u0107 naboi, przerzuci\u0142em mausera w lew\u0105 r\u0119k\u0119, wyj\u0105\u0142em natomiast nagana. Czerwoni, zach\u0119ceni przez jakiego\u015b komisarza z karabinkiem w r\u0119ku, pochylili bro\u0144 do ataku! Obejrza\u0142em si\u0119 rozpaczliwie w ty\u0142. Wszystko przepad\u0142o! Trzeba si\u0119 cofa\u0107!\\nMilatyn Nowy, 5 wrze\u015bnia 1920\\n[Jerzy Konrad Maciejewski, Zawadiaka. Dzienniki frontowe 1914\u20131920, Warszawa 2015]\\n\u00a0\\nIzaak Babel (ochotnik w 1 Armii Konnej, pisarz):\\nDziwna niemoc. Polacy powoli, ale uporczywie nas cisn\u0105. [...] Zdobyli\u015bmy \u0141ot\u00f3w, teraz go oddajemy. Polacy nas wypieraj\u0105, nie udaje nam si\u0119 \u017cadne natarcie, odsy\u0142amy tabory, jad\u0119 do Trebina na podwodzie, wci\u0105\u017c ten deszcz, s\u0142ota, udr\u0119ka, przeprawiamy sie przez Bug, Budziatycze, a wi\u0119c zdecydowano si\u0119 odda\u0107 lini\u0119 Bugu.\\n[...] Rankiem [w Kiwercach] \u2013 panika na dworcu. Ostrza\u0142 artyleryjski. Polacy wdarli si\u0119 do miasta. Nieopisanie \u017ca\u0142osna rejterada, tabory w pi\u0119\u0107 rz\u0119d\u00f3w, nieszcz\u0119sna, brudna, dysz\u0105ca w biegu piechota, jaskiniowcy, p\u0119dz\u0105 przez \u0142\u0105ki, rzucaj\u0105 precz karabiny, kurier Borodin widzia\u0142 ju\u017c siek\u0105cych szablami Polak\u00f3w. [\u2026]\\nInstytucja, kt\u00f3ra nosi nazw\u0119 12 Armii. Na jednego frontowca \u2013 czterech dekownik\u00f3w, dwie damy, dwa kufry ciuch\u00f3w, zreszt\u0105 \u2013 ten jeden frontowiec te\u017c nie walczy. 12 Armia rujnuje front i Konarmi\u0119, ods\u0142ania nasze flanki, pozwala zatyka\u0107 sob\u0105 wszystkie dziury. To u nich podda\u0142 si\u0119, ods\u0142aniaj\u0105c front, uralski pu\u0142k czy te\u017c baszkirska brygada. Haniebna panika, niezdolna do walki armia.\\nMalice\u2013Kiwerce\\n[Izaak Babel, Dziennik 1920, prze\u0142. Jerzy Pomianowski, Warszawa 1998]\\n\u00a0\\nGen. Kazimierz Sosnkowski (minister spraw wojskowych) w odpowiedzi na interpelacj\u0119 sejmow\u0105 pos\u0142a Ozjasza Thona:\\nPa\u0144stwo, przy tworzeniu armii, kt\u00f3ra jest nie tylko ochron\u0105 jego granic, lecz i wyk\u0142adnikiem jego t\u0119\u017cyzny i si\u0142y, powo\u0142uje na stanowiska odpowiedzialne, to jest stanowiska oficer\u00f3w, jednostki celuj\u0105ce mi\u0142o\u015bci\u0105 Ojczyzny, zdolno\u015bci\u0105 do po\u015bwi\u0119ce\u0144 i ofiarno\u015bci\u0105. Jednostkami takimi w Pa\u0144stwie s\u0105 zasadniczo jedynie ci, kt\u00f3rzy pr\u00f3cz obywatelstwa s\u0105 z pa\u0144stwem zwi\u0105zani jeszcze jedno\u015bci\u0105 narodowo\u015bci. T\u0119 zasad\u0119 przyj\u0105\u0142 Sejm Ustawodawczy RP przy uchwaleniu ustawy z 17 czerwca 1919 r. o przyjmowaniu do Wojska Polskiego oficer\u00f3w narodowo\u015bci niepolskiej. Na tej zasadzie, w my\u015bl ustawy, zosta\u0142 ppor. Jakub Stein, kt\u00f3ry w swej karcie ewidencyjnej kwalifikacyjnej poda\u0142 jako sw\u0105 narodowo\u015b\u0107 \u2013 \u017cydowsk\u0105, zwolniony z WP bez zaliczenia do rezerwy.\\nWarszawa, 5 wrze\u015bnia 1920\\n[Rafa\u0142 \u017bebrowski, Dzieje \u017byd\u00f3w w Polsce. Wyb\u00f3r tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych 1918\u20131939, Warszawa 1993]\\nJednodni\u00f3wka \u201eWeso\u0142y Wojak\u201d z 4 wrze\u015bnia 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nEl\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka, dzia\u0142aczka spo\u0142eczna):\\nZ Jampola powr\u00f3ci\u0142am ostatecznie zgn\u0119biona: wci\u0105\u017c areszty, rewizje, wywo\u017cenie wi\u0119\u017ani\u00f3w. Wiadomo\u015bci o Brze\u015bciu i Uszycy nie potwierdzaj\u0105 si\u0119; przeciwnie \u2013 podobno Polacy zn\u00f3w si\u0119 cofaj\u0105. Jednocze\u015bnie jednak utrwala si\u0119 og\u00f3lne bezpodstawne przekonanie, \u017ce bolszewicy wkr\u00f3tce wyjd\u0105 st\u0105d, ust\u0119puj\u0105c przed Polakami. Czy wiar\u0119 t\u0119 utrwalaj\u0105 gor\u0105ce nasze pragnienia czy mo\u017ce pod\u015bwiadome przeczucie?\\n[\u2026] Wczoraj zako\u0144czy\u0142y si\u0119 kursy nauczycielskie. [\u2026] Chocia\u017c szumnie og\u0142oszono, \u017ce nauczanie jest bezp\u0142atne, ka\u017cde dziecko musi da\u0107 pud zbo\u017ca. Na kursach by\u0142o przesz\u0142o dwunastu nauczycieli i nauczycielek, wszystko to g\u0142odne, bose, obdarte, dot\u0105d odziewane i karmione jedynie absurdami komunistycznymi. Spisu mego [szkolnego] nie zatwierdzono, musia\u0142abym p\u00f3j\u015b\u0107 osobi\u015bcie do pro\u015bwitotdie\u0142u [biura ukrai\u0144skiej spo\u0142eczno-o\u015bwiatowej \u201ePro\u015bwity\u201d] i domaga\u0107 si\u0119 tego, co by tylko spraw\u0119 popsu\u0142o, gdyby si\u0119 dowiedzieli, \u017ce \u201ebywszaja pamieszczyca\u201d [by\u0142a obywatelka ziemska] i bur\u017cujka kieruje polskimi szko\u0142ami. Usuwam si\u0119 wi\u0119c oficjalnie zupe\u0142nie, a nauczycielki same rejestrowa\u0107 b\u0119d\u0105 swoje szko\u0142y, zostaj\u0105c pod tajnym moim kierunkiem. Wsz\u0119dzie po wsiach odbywa si\u0119 silna agitacja ukrai\u0144ska przeciw naszym szko\u0142om.\\nMaj\u0105tek Gruszka (Podole, 6 wrze\u015bnia 1920\\n[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, \u0141omianki 2008]\\n\u00a0\\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\\nSierpniowa kontrofensywa polska na razie obudzi\u0142a u Polak\u00f3w litewskich, a zw\u0142aszcza u ziemian, nowe nadzieje na Polsk\u0119 i jej wp\u0142ywy. By\u0142a chwila, \u017ce nadzieje te si\u0119ga\u0142y tak daleko, \u017ce spodziewano si\u0119, i\u017c Polska, kt\u00f3ra dopiero co upada\u0142a pod ciosami bolszewik\u00f3w, zmia\u017cd\u017cy ich, p\u00f3jdzie bodaj\u017ce na Moskw\u0119, zada im un coup de grace [ostateczny cios] i przez to zbawi ostatecznie Europ\u0119 od niebezpiecze\u0144stwa rewolucji powszechnej i oczywi\u015bcie stanie si\u0119 pot\u0119g\u0105 na Wschodzie, kt\u00f3ra dyktowa\u0107 b\u0119dzie ludom warunki uk\u0142adu politycznego. Liczono si\u0119 te\u017c bardzo powa\u017cnie z odrodzeniem roszcze\u0144 polskich do Wilna i powrotem Polak\u00f3w do wschodnich ziem litewskich i bia\u0142oruskich.\\nZatrzymanie si\u0119 ofensywy polskiej i coraz cz\u0119stsze g\u0142osy w prasie europejskiej o tym, \u017ce Polacy nie powinni i\u015b\u0107 dalej na wsch\u00f3d i nie powinni wznawia\u0107 tam\u017ce polityki imperialistycznej, zacz\u0119\u0142y wp\u0142ywa\u0107 studz\u0105co na obudzone na razie nadzieje.\\nKowno, 6 wrze\u015bnia 1920\\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\\n\u00a0\\nEugeniusz Romer (ziemianin) w dzienniku:\\nWedle komunikat\u00f3w litewskich, wojska litewskie zwyci\u0119sko posuwaj\u0105 si\u0119 naprz\u00f3d, zdobywaj\u0105c je\u0144c\u00f3w i inn\u0105 zdobycz wojenn\u0105, same ponosz\u0105c nieznaczne straty. Minister spraw zewn\u0119trznych [Eustachy] Sapieha przys\u0142a\u0142 not\u0119 o wypadkach suwalskich, ale tre\u015bci noty gazety nie podaj\u0105. Widocznie Polacy wojny tej prowadzi\u0107 nie chc\u0105, je\u017celi nie wystawiaj\u0105 wi\u0119kszych si\u0142; trudno jednak inaczej jak przewag\u0105 liczebn\u0105 t\u0142umaczy\u0107 rzekomych zwyci\u0119stw litewskich.\\nCytowiany (Litwa), 6 wrze\u015bnia 1920\\n[Eugeniusz Romer, Dzienniki 1919\u20131923, t. 2, Warszawa 1995]\\n1920.J\u00f3zef Pi\u0142sudski przyjmuj\u0105cy meldunki na froncie.Fot. Biblioteka Narodowa\\nKs. Micha\u0142 Wo\u017aniak w kronice parafialnej:\\nNasze wojska zwyci\u0119\u017caj\u0105 dalej, ale zaczyna by\u0107 coraz ci\u0119\u017cej, gdy\u017c zdradliwi Litwini wyst\u0105pili przeciwko nam i w Suwalszczy\u017anie zawi\u0105za\u0142a si\u0119 nowa wojna z nimi.\\nChojnata (\u0141\u00f3dzkie), 7 wrze\u015bnia 1920\\n[Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak, Kronika parafii Chojnata 1911\u20131920, Warszawa 1995]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eRzeczpospolitej\u201d: \\nPoselstwo polskie w Londynie rozes\u0142a\u0142o komunikat do dziennik\u00f3w angielskich, wyja\u015bniaj\u0105cy, i\u017c wojska polskie nie przekroczy\u0142y nigdzie linii demarkacyjnej wytkni\u0119tej przez mocarstwa sprzymierzone. Litwa nie ma najmniejszych podstaw po temu, by uwa\u017ca\u0107, \u017ce zaj\u0119cie okr\u0119gu suwalskiego stanowi w stosunku do niej akt wrogi, bowiem Rada Najwy\u017csza uzna\u0142a, i\u017c Suwalszczyzna stanowi cz\u0119\u015b\u0107 integraln\u0105 Polski. Rz\u0105d polski pragnie utrzyma\u0107 z Litw\u0105 stosunki pokojowe, jednak jest to bardzo trudne do urzeczywistnienia ze wzgl\u0119du na stanowisko Litwin\u00f3w. Rz\u0105d litewski bez s\u0142owa protestu pozwoli\u0142 bolszewikom pogwa\u0142ci\u0107 terytorium swoje, koncentrowa\u0107 Armi\u0119 Czerwon\u0105 na terytorium Litwy i u\u017cywa\u0107 kolei litewskich do przewozu amunicji i wojsk dzia\u0142aj\u0105cych przeciwko armii polskiej.\\nWarszawa, 7 wrze\u015bnia 1920\\n[Napad Litwin\u00f3w przed opini\u0105 angielsk\u0105, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 84\/1920]\\n\u00a0\\nJan Maria Ciechanowski (radca Poselstwa RP w Londynie) w depeszy do ministra spraw zagranicznych ks. Eustachego Sapiehy: \\nDzi\u015b w d\u0142ugiej rozmowie z [dyplomat\u0105 brytyjskim Charlesem] Hardinge\u2019m omawia\u0142em incydent litewski, neutralno\u015b\u0107 wschodnich Prus, spraw\u0119 okupacji polskiej Gda\u0144ska oraz plebiscytu \u015bl\u0105skiego. W sprawie litewskiej Hardinge usi\u0142uje t\u0142umaczy\u0107 Litwin\u00f3w \u2013 bezsilnych wobec mas bolszewickich gro\u017c\u0105cych w ty\u0142ach. [\u2026] Spraw\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo przedstawi\u0142em, \u017c\u0105daj\u0105c nacisku na Litw\u0119, wskazuj\u0105c w razie dalszej odmowy ewakuacji Suwalszczyzny na konieczno\u015b\u0107 podj\u0119cia akcji wojennej przez Polsk\u0119 przeciw Litwie. [\u2026]\\nW sprawie wypuszczenia z Prus internowanych bolszewik\u00f3w, Hardinge wskazuje niedostateczne si\u0142y niemieckie dla skutecznego internowania. Ententa pozwoli\u0142a wczoraj Niemcom zwi\u0119kszy\u0107 za\u0142og\u0119 Prus Wschodnich zmobilizowaniem lokalnej milicji. Uwa\u017ca [za] konieczne u\u0142atwianie ze strony Polski przewozu z Prus w g\u0142\u0105b Niemiec internowanych bolszewik\u00f3w przez korytarz.\\nLondyn, 8 wrze\u015bnia 1920\\n[Depesze poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, t. 1 (czerwiec 1919 \u2013 marzec 1923), Krak\u00f3w 2019]\\nSuwa\u0142ki, 10 wrze\u015bnia 1920.Kawalerzy\u015bci Jazdy Ochotniczej mjr. Feliksa Jaworskiego.Fot. O\u015brodek KARTA\\nZ informacji w \u201eGazecie Olszty\u0144skiej\u201d: \\nGwa\u0142ty, dokonywane na ludno\u015bci polskiej naszych powiat\u00f3w plebiscytowych, nie mog\u0142y z natury rzeczy pozosta\u0107 bez echa w Polsce, zw\u0142aszcza za\u015b na s\u0105siednim Pomorzu. Odby\u0142 si\u0119 w tej sprawie szereg wiec\u00f3w, na Pomorzu i w Pozna\u0144skiem, \u015bwiadcz\u0105cych o solidaryzowaniu si\u0119 ca\u0142ego narodu polskiego z nami i dowodz\u0105cych, \u017ce nie jeste\u015bmy opuszczeni i zapomniani.\\nOstatnio odby\u0142 si\u0119 podobny wiec w Grudzi\u0105dzu wobec licznie zebranej ludno\u015bci. [\u2026] Wszyscy protestowali przeciw gwa\u0142tom niemieckim na Warmii, Mazurach i Powi\u015blu \u2013 i o\u015bwiadczyli, \u017ce o ile napa\u015bci na Polak\u00f3w nie ustan\u0105 i o ile rz\u0105d niemiecki nie wkroczy z pomoc\u0105 i nie da ludowi polskiemu tych teren\u00f3w pe\u0142nych praw i wolno\u015bci, ludno\u015b\u0107 polska rozprawi si\u0119 sama z Niemcami zamieszkuj\u0105cymi w Polsce.\\nUchwalono rezolucj\u0119 wzywaj\u0105c\u0105 rz\u0105d polski do energicznego wyst\u0105pienia u rz\u0105du niemieckiego w sprawie obrony wszystkich Polak\u00f3w w Niemczech. Po od\u015bpiewaniu Roty Konopnickiej, wielotysi\u0119czny t\u0142um rozszed\u0142 si\u0119 w spokoju do dom\u00f3w, nie czyni\u0105c \u017cadnemu Niemcowi najmniejszej krzywdy.\\nOlsztyn, 9 wrze\u015bnia 1920\\n[Polska w obronie rodak\u00f3w z Warmii, Mazur i Powi\u015bla, \u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d nr 109\/1920]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d: \\nOd czasu odci\u0119cia przez inwazj\u0119 bolszewick\u0105, przechodz\u0105 ziemie Stanis\u0142awowska i Ko\u0142omyjska ci\u0119\u017ck\u0105 niedol\u0119. W okolicach tych grasuj\u0105 bandy rozb\u00f3jnicze, z\u0142o\u017cone z dezerter\u00f3w armii Petlury. Napady, rabunki i b\u00f3jki s\u0105 na porz\u0105dku dziennym, tak po wsiach, jak i w miastach. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych band, wspierana przez ch\u0142op\u00f3w ruskich, oderwa\u0142a si\u0119 w zamiarze przej\u015bcia do Czecho-S\u0142owacji i zabiera po drodze m\u0105k\u0119, zbo\u017ce i byd\u0142o. Ekspedycja wojskowa polsko-ukrai\u0144ska stacza z nimi walki w okolicy Kosowa. [\u2026] Handel usta\u0142 zupe\u0142nie, poniewa\u017c \u017bydzi, z obawy przed pogromem, zamkn\u0119li sklepy. Dro\u017cyzna dosz\u0142a do cen nigdy nie praktykowanych.\\nCz\u0119stochowa, 10 wrze\u015bnia 1920\\n[Plaga bandytyzmu w Galicji Wschodniej, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 206\/1920]\\n\u00a0\\nZ odezwy lewicowych pos\u0142\u00f3w i intelektualist\u00f3w przeciwko obozowi internowania dla \u017co\u0142nierzy \u017byd\u00f3w w Jab\u0142onnie (wycofanych z frontu rozkazem ministra spraw wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego):\\nRzeczpospolita, g\u0142osz\u0105c has\u0142a nowoczesne, has\u0142a wolno\u015bci i r\u00f3wno\u015bci, cofa si\u0119 w dziedzinie wewn\u0119trznych naszych urz\u0105dze\u0144 w mroczne czasy \u015bredniowiecza, dzieli obywateli wed\u0142ug ich wyznania, naprowadza niemal \u017c\u00f3\u0142te znaki na odzie\u017cy, pod\u0142ug kt\u00f3rych rozpoznawa\u0107 b\u0119dzie t\u0142um nieo\u015bwiecony tych, co r\u00f3wni i wolni, od tych, co s\u0105 poza prawem, oddani na \u0142ask\u0119 ciemnych t\u0142um\u00f3w rozzuchwalonych latami wojny, n\u0119dz\u0105 i niepewno\u015bci\u0105 jutra.\\nCo na to powie historia naszego narodu? Co \u015bwiat powie? Co powie sumienie nasze zbiorowe? Historia nasza jest histori\u0105 tolerancji religijnej. U nas nie palono na stosach innowierc\u00f3w. Polska nie zna\u0142a ani wojen religijnych, ani prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w. [\u2026] Protestujemy z ca\u0142ej mocy naszej przeciwko rozporz\u0105dzeniom, kt\u00f3re imi\u0119 Polski ha\u0144b\u0105 tylko okry\u0107 mog\u0105. W imi\u0119 przesz\u0142o\u015bci naszej, w imi\u0119 mi\u0119dzynarodowej solidarno\u015bci narod\u00f3w kulturalnych, do kt\u00f3rych nale\u017ce\u0107 chcemy, w imi\u0119 sumienia zbiorowego, kt\u00f3re \u017cyje w Narodzie naszym, protestujemy przeciwko bezprawnym, przeciwkonstytucyjnym, nieludzkim rozporz\u0105dzeniom, kt\u00f3re bezzw\u0142ocznie cofni\u0119te by\u0107 musz\u0105.\\nWarszawa, 10 wrze\u015bnia 1920\\n[\u201eRobotnik\u201d nr 248\/1920]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg\",\"width\":1181,\"height\":752},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-10-13T11:20:51+00:00","article_modified_time":"2020-10-13T11:27:01+00:00","og_image":[{"width":1181,"height":752,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/","name":"4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small-300x191.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small-1024x652.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg","datePublished":"2020-10-13T11:20:51+02:00","dateModified":"2020-10-13T11:27:01+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-10-13","endDate":"2020-10-13","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920\n4 wrze\u015bnia w rejonie Sejny\u2013Suwa\u0142ki\u2013August\u00f3w wojska litewskie atakuj\u0105 oddzia\u0142y jazdy polskiej; dalej Litwini nacieraj\u0105 wspomagani przez Sowiet\u00f3w. 5 wrze\u015bnia Polacy odpieraj\u0105 kontrofensyw\u0119 litewsk\u0105 na Suwalszczy\u017anie. Armia Konna Budionnego wycofuje si\u0119 najpierw na wschodni brzeg Bugu, a nast\u0119pnie na ty\u0142y Frontu Po\u0142udniowo-Zachodniego, do rejonu W\u0142odzimierza Wo\u0142y\u0144skiego. 10 wrze\u015bnia w Kwaterze G\u0142\u00f3wnej Naczelnego Wodza w Brze\u015bciu nad Bugiem Pi\u0142sudski zwo\u0142uje odpraw\u0119 z dow\u00f3dcami 2 i 4 Armii i przedstawia za\u0142o\u017cenia nowego planu operacyjnego. O warunkach przysz\u0142ego pokoju oraz kszta\u0142cie granicy wschodniej ma zdecydowa\u0107 kolejna walna bitwa. Jest to wst\u0119p do opracowania za\u0142o\u017ce\u0144 operacji nieme\u0144skiej. \n\u2042\nSier\u017c. Jerzy Konrad Maciejewski (19 Pu\u0142k Piechoty WP) w dzienniku:\nW miar\u0119 przerzedzania si\u0119 mg\u0142y wy\u0142ania\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119cej bolszewik\u00f3w, \u0142\u0105cz\u0105cych si\u0119 w\u00a0tyralier\u0119 na linii swych okop\u00f3w. Chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej ca\u0142a tyraliera ostro\u017cnie ruszy\u0142a naprz\u00f3d, kryj\u0105c si\u0119, o ile mo\u017cno\u015bci, za cha\u0142upami i\u00a0wg\u0142\u0119bieniami gruntu. Linia atakuj\u0105cych by\u0142a olbrzymia \u2013 \u017cadnego jej skrzyd\u0142a nie mog\u0142em dostrzec, wi\u0119c od razu domy\u015bli\u0142em si\u0119, \u017ce atak jest zakrojony na szersz\u0105 skal\u0119 i\u00a0nie zdo\u0142amy si\u0119 utrzyma\u0107. [\u2026] Nie chcia\u0142em opu\u015bci\u0107 przedwcze\u015bnie stanowiska, aby nie za\u0142ama\u0107 frontu lub te\u017c nie narazi\u0107 si\u0119 na zarzut tch\u00f3rzostwa. [\u2026]\nWra\u017ca tyraliera zbli\u017ca si\u0119 coraz bardziej. W\u00a0oczach swych ch\u0142opc\u00f3w czytam zapytanie i niem\u0105 pro\u015bb\u0119 o niegubienie ich... Bolszewicy s\u0105 ju\u017c o trzysta krok\u00f3w. [\u2026] Cha\u0142upy. Granaty rw\u0105 si\u0119 ze wszystkich stron. Tyraliera bolszewicka min\u0119\u0142a opuszczone przed chwil\u0105 okopy. Zbiegamy ku strumykowi, przechodzimy po k\u0142adce, ostatniemu ka\u017c\u0119 j\u0105 zdj\u0105\u0107 i\u00a0pu\u015bci\u0107 z\u00a0wod\u0105. [\u2026]\nBolszewicy skupiali si\u0119 do ataku na bia\u0142\u0105 bro\u0144. Wysypali\u015bmy si\u0119 z rozwartej na \u015bcie\u017caj bramy stodo\u0142y z krzykiem \u201eHurra!\u201d, lecz c\u00f3\u017c... Naprz\u00f3d wyskoczy\u0142o nas tylko kilkunastu, reszta rozpierzchni\u0119ta ko\u0142o stodo\u0142y, ograniczy\u0142a si\u0119 tylko do strzelaniny. Wystrzeli\u0142em ostatnie (!) pi\u0119\u0107 naboi, przerzuci\u0142em mausera w lew\u0105 r\u0119k\u0119, wyj\u0105\u0142em natomiast nagana. Czerwoni, zach\u0119ceni przez jakiego\u015b komisarza z karabinkiem w r\u0119ku, pochylili bro\u0144 do ataku! Obejrza\u0142em si\u0119 rozpaczliwie w ty\u0142. Wszystko przepad\u0142o! Trzeba si\u0119 cofa\u0107!\nMilatyn Nowy, 5 wrze\u015bnia 1920\n[Jerzy Konrad Maciejewski, Zawadiaka. Dzienniki frontowe 1914\u20131920, Warszawa 2015]\n\u00a0\nIzaak Babel (ochotnik w 1 Armii Konnej, pisarz):\nDziwna niemoc. Polacy powoli, ale uporczywie nas cisn\u0105. [...] Zdobyli\u015bmy \u0141ot\u00f3w, teraz go oddajemy. Polacy nas wypieraj\u0105, nie udaje nam si\u0119 \u017cadne natarcie, odsy\u0142amy tabory, jad\u0119 do Trebina na podwodzie, wci\u0105\u017c ten deszcz, s\u0142ota, udr\u0119ka, przeprawiamy sie przez Bug, Budziatycze, a wi\u0119c zdecydowano si\u0119 odda\u0107 lini\u0119 Bugu.\n[...] Rankiem [w Kiwercach] \u2013 panika na dworcu. Ostrza\u0142 artyleryjski. Polacy wdarli si\u0119 do miasta. Nieopisanie \u017ca\u0142osna rejterada, tabory w pi\u0119\u0107 rz\u0119d\u00f3w, nieszcz\u0119sna, brudna, dysz\u0105ca w biegu piechota, jaskiniowcy, p\u0119dz\u0105 przez \u0142\u0105ki, rzucaj\u0105 precz karabiny, kurier Borodin widzia\u0142 ju\u017c siek\u0105cych szablami Polak\u00f3w. [\u2026]\nInstytucja, kt\u00f3ra nosi nazw\u0119 12 Armii. Na jednego frontowca \u2013 czterech dekownik\u00f3w, dwie damy, dwa kufry ciuch\u00f3w, zreszt\u0105 \u2013 ten jeden frontowiec te\u017c nie walczy. 12 Armia rujnuje front i Konarmi\u0119, ods\u0142ania nasze flanki, pozwala zatyka\u0107 sob\u0105 wszystkie dziury. To u nich podda\u0142 si\u0119, ods\u0142aniaj\u0105c front, uralski pu\u0142k czy te\u017c baszkirska brygada. Haniebna panika, niezdolna do walki armia.\nMalice\u2013Kiwerce\n[Izaak Babel, Dziennik 1920, prze\u0142. Jerzy Pomianowski, Warszawa 1998]\n\u00a0\nGen. Kazimierz Sosnkowski (minister spraw wojskowych) w odpowiedzi na interpelacj\u0119 sejmow\u0105 pos\u0142a Ozjasza Thona:\nPa\u0144stwo, przy tworzeniu armii, kt\u00f3ra jest nie tylko ochron\u0105 jego granic, lecz i wyk\u0142adnikiem jego t\u0119\u017cyzny i si\u0142y, powo\u0142uje na stanowiska odpowiedzialne, to jest stanowiska oficer\u00f3w, jednostki celuj\u0105ce mi\u0142o\u015bci\u0105 Ojczyzny, zdolno\u015bci\u0105 do po\u015bwi\u0119ce\u0144 i ofiarno\u015bci\u0105. Jednostkami takimi w Pa\u0144stwie s\u0105 zasadniczo jedynie ci, kt\u00f3rzy pr\u00f3cz obywatelstwa s\u0105 z pa\u0144stwem zwi\u0105zani jeszcze jedno\u015bci\u0105 narodowo\u015bci. T\u0119 zasad\u0119 przyj\u0105\u0142 Sejm Ustawodawczy RP przy uchwaleniu ustawy z 17 czerwca 1919 r. o przyjmowaniu do Wojska Polskiego oficer\u00f3w narodowo\u015bci niepolskiej. Na tej zasadzie, w my\u015bl ustawy, zosta\u0142 ppor. Jakub Stein, kt\u00f3ry w swej karcie ewidencyjnej kwalifikacyjnej poda\u0142 jako sw\u0105 narodowo\u015b\u0107 \u2013 \u017cydowsk\u0105, zwolniony z WP bez zaliczenia do rezerwy.\nWarszawa, 5 wrze\u015bnia 1920\n[Rafa\u0142 \u017bebrowski, Dzieje \u017byd\u00f3w w Polsce. Wyb\u00f3r tekst\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych 1918\u20131939, Warszawa 1993]\nJednodni\u00f3wka \u201eWeso\u0142y Wojak\u201d z 4 wrze\u015bnia 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nEl\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka, dzia\u0142aczka spo\u0142eczna):\nZ Jampola powr\u00f3ci\u0142am ostatecznie zgn\u0119biona: wci\u0105\u017c areszty, rewizje, wywo\u017cenie wi\u0119\u017ani\u00f3w. Wiadomo\u015bci o Brze\u015bciu i Uszycy nie potwierdzaj\u0105 si\u0119; przeciwnie \u2013 podobno Polacy zn\u00f3w si\u0119 cofaj\u0105. Jednocze\u015bnie jednak utrwala si\u0119 og\u00f3lne bezpodstawne przekonanie, \u017ce bolszewicy wkr\u00f3tce wyjd\u0105 st\u0105d, ust\u0119puj\u0105c przed Polakami. Czy wiar\u0119 t\u0119 utrwalaj\u0105 gor\u0105ce nasze pragnienia czy mo\u017ce pod\u015bwiadome przeczucie?\n[\u2026] Wczoraj zako\u0144czy\u0142y si\u0119 kursy nauczycielskie. [\u2026] Chocia\u017c szumnie og\u0142oszono, \u017ce nauczanie jest bezp\u0142atne, ka\u017cde dziecko musi da\u0107 pud zbo\u017ca. Na kursach by\u0142o przesz\u0142o dwunastu nauczycieli i nauczycielek, wszystko to g\u0142odne, bose, obdarte, dot\u0105d odziewane i karmione jedynie absurdami komunistycznymi. Spisu mego [szkolnego] nie zatwierdzono, musia\u0142abym p\u00f3j\u015b\u0107 osobi\u015bcie do pro\u015bwitotdie\u0142u [biura ukrai\u0144skiej spo\u0142eczno-o\u015bwiatowej \u201ePro\u015bwity\u201d] i domaga\u0107 si\u0119 tego, co by tylko spraw\u0119 popsu\u0142o, gdyby si\u0119 dowiedzieli, \u017ce \u201ebywszaja pamieszczyca\u201d [by\u0142a obywatelka ziemska] i bur\u017cujka kieruje polskimi szko\u0142ami. Usuwam si\u0119 wi\u0119c oficjalnie zupe\u0142nie, a nauczycielki same rejestrowa\u0107 b\u0119d\u0105 swoje szko\u0142y, zostaj\u0105c pod tajnym moim kierunkiem. Wsz\u0119dzie po wsiach odbywa si\u0119 silna agitacja ukrai\u0144ska przeciw naszym szko\u0142om.\nMaj\u0105tek Gruszka (Podole, 6 wrze\u015bnia 1920\n[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, \u0141omianki 2008]\n\u00a0\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\nSierpniowa kontrofensywa polska na razie obudzi\u0142a u Polak\u00f3w litewskich, a zw\u0142aszcza u ziemian, nowe nadzieje na Polsk\u0119 i jej wp\u0142ywy. By\u0142a chwila, \u017ce nadzieje te si\u0119ga\u0142y tak daleko, \u017ce spodziewano si\u0119, i\u017c Polska, kt\u00f3ra dopiero co upada\u0142a pod ciosami bolszewik\u00f3w, zmia\u017cd\u017cy ich, p\u00f3jdzie bodaj\u017ce na Moskw\u0119, zada im un coup de grace [ostateczny cios] i przez to zbawi ostatecznie Europ\u0119 od niebezpiecze\u0144stwa rewolucji powszechnej i oczywi\u015bcie stanie si\u0119 pot\u0119g\u0105 na Wschodzie, kt\u00f3ra dyktowa\u0107 b\u0119dzie ludom warunki uk\u0142adu politycznego. Liczono si\u0119 te\u017c bardzo powa\u017cnie z odrodzeniem roszcze\u0144 polskich do Wilna i powrotem Polak\u00f3w do wschodnich ziem litewskich i bia\u0142oruskich.\nZatrzymanie si\u0119 ofensywy polskiej i coraz cz\u0119stsze g\u0142osy w prasie europejskiej o tym, \u017ce Polacy nie powinni i\u015b\u0107 dalej na wsch\u00f3d i nie powinni wznawia\u0107 tam\u017ce polityki imperialistycznej, zacz\u0119\u0142y wp\u0142ywa\u0107 studz\u0105co na obudzone na razie nadzieje.\nKowno, 6 wrze\u015bnia 1920\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\n\u00a0\nEugeniusz Romer (ziemianin) w dzienniku:\nWedle komunikat\u00f3w litewskich, wojska litewskie zwyci\u0119sko posuwaj\u0105 si\u0119 naprz\u00f3d, zdobywaj\u0105c je\u0144c\u00f3w i inn\u0105 zdobycz wojenn\u0105, same ponosz\u0105c nieznaczne straty. Minister spraw zewn\u0119trznych [Eustachy] Sapieha przys\u0142a\u0142 not\u0119 o wypadkach suwalskich, ale tre\u015bci noty gazety nie podaj\u0105. Widocznie Polacy wojny tej prowadzi\u0107 nie chc\u0105, je\u017celi nie wystawiaj\u0105 wi\u0119kszych si\u0142; trudno jednak inaczej jak przewag\u0105 liczebn\u0105 t\u0142umaczy\u0107 rzekomych zwyci\u0119stw litewskich.\nCytowiany (Litwa), 6 wrze\u015bnia 1920\n[Eugeniusz Romer, Dzienniki 1919\u20131923, t. 2, Warszawa 1995]\n1920.J\u00f3zef Pi\u0142sudski przyjmuj\u0105cy meldunki na froncie.Fot. Biblioteka Narodowa\nKs. Micha\u0142 Wo\u017aniak w kronice parafialnej:\nNasze wojska zwyci\u0119\u017caj\u0105 dalej, ale zaczyna by\u0107 coraz ci\u0119\u017cej, gdy\u017c zdradliwi Litwini wyst\u0105pili przeciwko nam i w Suwalszczy\u017anie zawi\u0105za\u0142a si\u0119 nowa wojna z nimi.\nChojnata (\u0141\u00f3dzkie), 7 wrze\u015bnia 1920\n[Ks. Micha\u0142 Wo\u017aniak, Kronika parafii Chojnata 1911\u20131920, Warszawa 1995]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eRzeczpospolitej\u201d: \nPoselstwo polskie w Londynie rozes\u0142a\u0142o komunikat do dziennik\u00f3w angielskich, wyja\u015bniaj\u0105cy, i\u017c wojska polskie nie przekroczy\u0142y nigdzie linii demarkacyjnej wytkni\u0119tej przez mocarstwa sprzymierzone. Litwa nie ma najmniejszych podstaw po temu, by uwa\u017ca\u0107, \u017ce zaj\u0119cie okr\u0119gu suwalskiego stanowi w stosunku do niej akt wrogi, bowiem Rada Najwy\u017csza uzna\u0142a, i\u017c Suwalszczyzna stanowi cz\u0119\u015b\u0107 integraln\u0105 Polski. Rz\u0105d polski pragnie utrzyma\u0107 z Litw\u0105 stosunki pokojowe, jednak jest to bardzo trudne do urzeczywistnienia ze wzgl\u0119du na stanowisko Litwin\u00f3w. Rz\u0105d litewski bez s\u0142owa protestu pozwoli\u0142 bolszewikom pogwa\u0142ci\u0107 terytorium swoje, koncentrowa\u0107 Armi\u0119 Czerwon\u0105 na terytorium Litwy i u\u017cywa\u0107 kolei litewskich do przewozu amunicji i wojsk dzia\u0142aj\u0105cych przeciwko armii polskiej.\nWarszawa, 7 wrze\u015bnia 1920\n[Napad Litwin\u00f3w przed opini\u0105 angielsk\u0105, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 84\/1920]\n\u00a0\nJan Maria Ciechanowski (radca Poselstwa RP w Londynie) w depeszy do ministra spraw zagranicznych ks. Eustachego Sapiehy: \nDzi\u015b w d\u0142ugiej rozmowie z [dyplomat\u0105 brytyjskim Charlesem] Hardinge\u2019m omawia\u0142em incydent litewski, neutralno\u015b\u0107 wschodnich Prus, spraw\u0119 okupacji polskiej Gda\u0144ska oraz plebiscytu \u015bl\u0105skiego. W sprawie litewskiej Hardinge usi\u0142uje t\u0142umaczy\u0107 Litwin\u00f3w \u2013 bezsilnych wobec mas bolszewickich gro\u017c\u0105cych w ty\u0142ach. [\u2026] Spraw\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo przedstawi\u0142em, \u017c\u0105daj\u0105c nacisku na Litw\u0119, wskazuj\u0105c w razie dalszej odmowy ewakuacji Suwalszczyzny na konieczno\u015b\u0107 podj\u0119cia akcji wojennej przez Polsk\u0119 przeciw Litwie. [\u2026]\nW sprawie wypuszczenia z Prus internowanych bolszewik\u00f3w, Hardinge wskazuje niedostateczne si\u0142y niemieckie dla skutecznego internowania. Ententa pozwoli\u0142a wczoraj Niemcom zwi\u0119kszy\u0107 za\u0142og\u0119 Prus Wschodnich zmobilizowaniem lokalnej milicji. Uwa\u017ca [za] konieczne u\u0142atwianie ze strony Polski przewozu z Prus w g\u0142\u0105b Niemiec internowanych bolszewik\u00f3w przez korytarz.\nLondyn, 8 wrze\u015bnia 1920\n[Depesze poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, t. 1 (czerwiec 1919 \u2013 marzec 1923), Krak\u00f3w 2019]\nSuwa\u0142ki, 10 wrze\u015bnia 1920.Kawalerzy\u015bci Jazdy Ochotniczej mjr. Feliksa Jaworskiego.Fot. O\u015brodek KARTA\nZ informacji w \u201eGazecie Olszty\u0144skiej\u201d: \nGwa\u0142ty, dokonywane na ludno\u015bci polskiej naszych powiat\u00f3w plebiscytowych, nie mog\u0142y z natury rzeczy pozosta\u0107 bez echa w Polsce, zw\u0142aszcza za\u015b na s\u0105siednim Pomorzu. Odby\u0142 si\u0119 w tej sprawie szereg wiec\u00f3w, na Pomorzu i w Pozna\u0144skiem, \u015bwiadcz\u0105cych o solidaryzowaniu si\u0119 ca\u0142ego narodu polskiego z nami i dowodz\u0105cych, \u017ce nie jeste\u015bmy opuszczeni i zapomniani.\nOstatnio odby\u0142 si\u0119 podobny wiec w Grudzi\u0105dzu wobec licznie zebranej ludno\u015bci. [\u2026] Wszyscy protestowali przeciw gwa\u0142tom niemieckim na Warmii, Mazurach i Powi\u015blu \u2013 i o\u015bwiadczyli, \u017ce o ile napa\u015bci na Polak\u00f3w nie ustan\u0105 i o ile rz\u0105d niemiecki nie wkroczy z pomoc\u0105 i nie da ludowi polskiemu tych teren\u00f3w pe\u0142nych praw i wolno\u015bci, ludno\u015b\u0107 polska rozprawi si\u0119 sama z Niemcami zamieszkuj\u0105cymi w Polsce.\nUchwalono rezolucj\u0119 wzywaj\u0105c\u0105 rz\u0105d polski do energicznego wyst\u0105pienia u rz\u0105du niemieckiego w sprawie obrony wszystkich Polak\u00f3w w Niemczech. Po od\u015bpiewaniu Roty Konopnickiej, wielotysi\u0119czny t\u0142um rozszed\u0142 si\u0119 w spokoju do dom\u00f3w, nie czyni\u0105c \u017cadnemu Niemcowi najmniejszej krzywdy.\nOlsztyn, 9 wrze\u015bnia 1920\n[Polska w obronie rodak\u00f3w z Warmii, Mazur i Powi\u015bla, \u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d nr 109\/1920]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d: \nOd czasu odci\u0119cia przez inwazj\u0119 bolszewick\u0105, przechodz\u0105 ziemie Stanis\u0142awowska i Ko\u0142omyjska ci\u0119\u017ck\u0105 niedol\u0119. W okolicach tych grasuj\u0105 bandy rozb\u00f3jnicze, z\u0142o\u017cone z dezerter\u00f3w armii Petlury. Napady, rabunki i b\u00f3jki s\u0105 na porz\u0105dku dziennym, tak po wsiach, jak i w miastach. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych band, wspierana przez ch\u0142op\u00f3w ruskich, oderwa\u0142a si\u0119 w zamiarze przej\u015bcia do Czecho-S\u0142owacji i zabiera po drodze m\u0105k\u0119, zbo\u017ce i byd\u0142o. Ekspedycja wojskowa polsko-ukrai\u0144ska stacza z nimi walki w okolicy Kosowa. [\u2026] Handel usta\u0142 zupe\u0142nie, poniewa\u017c \u017bydzi, z obawy przed pogromem, zamkn\u0119li sklepy. Dro\u017cyzna dosz\u0142a do cen nigdy nie praktykowanych.\nCz\u0119stochowa, 10 wrze\u015bnia 1920\n[Plaga bandytyzmu w Galicji Wschodniej, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 206\/1920]\n\u00a0\nZ odezwy lewicowych pos\u0142\u00f3w i intelektualist\u00f3w przeciwko obozowi internowania dla \u017co\u0142nierzy \u017byd\u00f3w w Jab\u0142onnie (wycofanych z frontu rozkazem ministra spraw wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego):\nRzeczpospolita, g\u0142osz\u0105c has\u0142a nowoczesne, has\u0142a wolno\u015bci i r\u00f3wno\u015bci, cofa si\u0119 w dziedzinie wewn\u0119trznych naszych urz\u0105dze\u0144 w mroczne czasy \u015bredniowiecza, dzieli obywateli wed\u0142ug ich wyznania, naprowadza niemal \u017c\u00f3\u0142te znaki na odzie\u017cy, pod\u0142ug kt\u00f3rych rozpoznawa\u0107 b\u0119dzie t\u0142um nieo\u015bwiecony tych, co r\u00f3wni i wolni, od tych, co s\u0105 poza prawem, oddani na \u0142ask\u0119 ciemnych t\u0142um\u00f3w rozzuchwalonych latami wojny, n\u0119dz\u0105 i niepewno\u015bci\u0105 jutra.\nCo na to powie historia naszego narodu? Co \u015bwiat powie? Co powie sumienie nasze zbiorowe? Historia nasza jest histori\u0105 tolerancji religijnej. U nas nie palono na stosach innowierc\u00f3w. Polska nie zna\u0142a ani wojen religijnych, ani prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w. [\u2026] Protestujemy z ca\u0142ej mocy naszej przeciwko rozporz\u0105dzeniom, kt\u00f3re imi\u0119 Polski ha\u0144b\u0105 tylko okry\u0107 mog\u0105. W imi\u0119 przesz\u0142o\u015bci naszej, w imi\u0119 mi\u0119dzynarodowej solidarno\u015bci narod\u00f3w kulturalnych, do kt\u00f3rych nale\u017ce\u0107 chcemy, w imi\u0119 sumienia zbiorowego, kt\u00f3re \u017cyje w Narodzie naszym, protestujemy przeciwko bezprawnym, przeciwkonstytucyjnym, nieludzkim rozporz\u0105dzeniom, kt\u00f3re bezzw\u0142ocznie cofni\u0119te by\u0107 musz\u0105.\nWarszawa, 10 wrze\u015bnia 1920\n[\u201eRobotnik\u201d nr 248\/1920]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/10\/OK-005548_small.jpg","width":1181,"height":752},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/10\/13\/4-10-wrzesnia-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"4 \u2013 10 wrze\u015bnia 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3492","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3492"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3492\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3494,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3492\/revisions\/3494"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3490"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}