{"id":3954,"date":"2020-11-25T10:41:59","date_gmt":"2020-11-25T09:41:59","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=3954"},"modified":"2020-11-25T10:52:50","modified_gmt":"2020-11-25T09:52:50","slug":"11-17-wrzesnia-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/","title":{"rendered":"11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920<\/strong><\/p>\n

12 wrze\u015bnia na Wo\u0142yniu rusza ofensywa 3 Armii gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego; w jej wyniku Polacy zajmuj\u0105 kolejne miasta. Dzia\u0142ania te maj\u0105 odwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 sowieckich dow\u00f3dc\u00f3w od przygotowa\u0144 do operacji nieme\u0144skiej. J\u00f3zef Pi\u0142sudski zamierza bowiem obej\u015b\u0107 oddzia\u0142y bolszewickie od strony p\u00f3\u0142nocnej i zepchn\u0105\u0107 przeciwnika w bagna Polesia. 13 wrze\u015bnia wojska litewskie atakuj\u0105 Polak\u00f3w w Sejnach. 14 wrze\u015bnia polska delegacja pokojowa wyje\u017cd\u017ca do Rygi. 16 wrze\u015bnia Naczelny Dow\u00f3dca Armii Czerwonej Siergiej Kamieniew, na skutek du\u017cych strat i niewielkiej warto\u015bci bojowej, nakazuje wycofa\u0107 1 Armi\u0119 Konn\u0105 Budionnego ze strefy operacyjnej. Skarb pa\u0144stwa coraz trudniej znosi stan trwaj\u0105cej wojny oraz jej skutki. <\/strong><\/p>\n

\u00a0\"\"<\/strong><\/p>\n

\n

Ofensywa na froncie po\u0142udniowym
[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n<\/div>\n

\u2042<\/strong><\/h3>\n

Mjr Stanis\u0142aw Jan Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej<\/strong>) w li\u015bcie do \u017cony:<\/strong><\/p>\n

Z dziwn\u0105 satysfakcj\u0105 wspomina si\u0119 te czasy, gdy Eulogiusz \u2013 biskup og\u0142asza\u0142 st\u0105d \u015bwiatu, \u017ce Che\u0142mszczyzna jest rdzennie rosyjska, albo traktat brzeski [z lutego 1918], kt\u00f3ry nam te ziemie odbiera\u0142. Oczy\u015bcili\u015bmy j\u0105 z bolszewik\u00f3w, a dzi\u015b posun\u0119li\u015bmy si\u0119 z wojskami za Bug. [\u2026] Wczoraj ca\u0142y pu\u0142k Kozak\u00f3w uralskich przeszed\u0142 na nasz\u0105 stron\u0119 w sile blisko tysi\u0105c koni. A\u017c strach nas bra\u0142, gdy jeszcze z broni\u0105 i karabina\u00admi maszynowymi zwali\u0142a si\u0119 ta kawaleria na wp\u00f3\u0142 dzika przed gmach Dow\u00f3dztwa. \u015apiewali piosenki kozacze z wielkiej uciechy, ch\u0119tnie bro\u0144 oddawali i pojechali sobie na obiad do koszar. Szkoda, \u017ce Budionny nie post\u0119puje podobnie.<\/p>\n

Che\u0142m, 11 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej 1918\u20131920<\/em>, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2015]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ziemomys\u0142 Zaborski (z za\u0142ogi polskiego poci\u0105gu pancernego \u201e\u015amia\u0142y\u201d) w li\u015bcie do rodziny:<\/strong><\/p>\n

Wczoraj rano przybyli\u015bmy do Brze\u015bcia, zaraz po uko\u0144czeniu mostu na Bugu. Dzisiaj przed po\u0142udniem zako\u0144czyli\u015bmy napraw\u0119 popsutego toru i spalonych mostk\u00f3w a\u017c do \u017babinki i po po\u0142udniu byli\u015bmy tu ju\u017c z naszym taborem. Dzi\u015b jeszcze posun\u0119li\u015bmy si\u0119 o 10 kilometr\u00f3w dalej a\u017c do zerwanego mostu. Od trzech dni prawie nie \u015bpimy. Ja specjalnie mam du\u017co roboty, ale czuj\u0119 si\u0119 doskonale. Jutro o pi\u0105tej rano ko\u0144cz\u0119 most i napraw\u0119 toru i ruszamy zn\u00f3w naprz\u00f3d przed lini\u0119 piechoty. Dot\u0105d s\u0142yszymy tylko po bokach strzelanin\u0119 \u2013 w akcji nie byli\u015bmy. Bolszewik\u00f3w nie udaje si\u0119 nam dogoni\u0107.<\/p>\n

\u017babinka (Bia\u0142oru\u015b), 12 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[\u201e\u015amia\u0142ym\u201d ku zwyci\u0119stwu. Listy Ziemomys\u0142a Zaborskiego z wojny 1914\u20131920<\/em>, Pruszk\u00f3w 2013]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Zofia Moraczewska (pos\u0142anka, \u017cona wicemarsza\u0142ka Sejmu) w li\u015bcie do siostry:<\/strong><\/p>\n

Endecy naglili i domagali si\u0119 zwo\u0142ania Sejmu ju\u017c przed dwoma tygodniami, w nadziei, \u017ce uda im si\u0119 obali\u0107 rz\u0105d i wytoczy\u0107 kampani\u0119 przeciwko Pi\u0142sudskiemu. Ca\u0142a komedia z [Maxime] Weygandem [rzekomym autorem planu bitwy warszawskiej], kt\u00f3ra strasznie przykre robi\u0142a tu wra\u017cenie \u2013 by\u0142a uwertur\u0105 do tej akcji. Ale spali\u0142a na panewce. Rz\u0105d trzyma si\u0119 \u2013 i nawet zyskuje na popularno\u015bci. Sejm uchwali prawdopodobnie trzy zasadnicze paragrafy konstytucji i rozejdzie si\u0119. Wojna domowa zacznie si\u0119 dopiero w okresie nowych wybor\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 strasznie burzliwe! Nie zaznamy spokoju ju\u017c za naszego \u017cycia!<\/p>\n

Warszawa, 12 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Zofia Moraczewska, Listy do siostry 1896\u20131933. Dziennik 1891\u20131895 (1950)<\/em>, \u0141omianki 2018]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u201e\u017bo\u0142nierz Polski\u201d z 11 wrze\u015bnia 1920.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Micha\u0142 R\u00f6mer<\/strong> (polski ziemianin, prawnik)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Konflikt litewsko-polski przerodzi\u0142 si\u0119 w Suwalszczy\u017anie w systematyczn\u0105 walk\u0119 zbrojn\u0105. [\u2026] Dop\u00f3ki bolszewicy bili Polak\u00f3w i posuwali si\u0119 na Warszaw\u0119, nikt nie m\u00f3g\u0142 ro\u015bci\u0107 pretensji do Litwin\u00f3w za faktyczne zaj\u0119cie tego terytorium, bo przynajmniej obecno\u015bci\u0105 swoj\u0105 Litwini ocalili te ziemie od najazdu i gospodarki bolszewik\u00f3w. Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce Litwini wtedy pope\u0142nili tam kilka nietakt\u00f3w. Mianowicie, zamiast si\u0119 zachowa\u0107 jako przyja\u017ani okupanci, kt\u00f3rych zadaniem jest tylko zapewnienie bezpiecze\u0144stwa i opieki zewn\u0119trznej, bez przes\u0105dzania przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej tej nielitewskiej po\u0142aci kraju, zacz\u0119li traktowa\u0107 j\u0105 jako swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107.<\/p>\n

Kowno, 12 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Polacy, rozpocz\u0105wszy z Litwinami rokowania w tym przedmiocie, postawiwszy propozycj\u0119 swoj\u0105 przez misj\u0119 [\u2026] i otrzymawszy w tym\u017ce czasie propozycj\u0119 litewsk\u0105, nagle, nawet przed udzieleniem odpowiedzi na propozycj\u0119 litewsk\u0105, zlekcewa\u017cyli Litwin\u00f3w, zdeptali zasad\u0119 rokowa\u0144 i zacz\u0119li wytwarza\u0107 fakty dokonane, posun\u0105wszy si\u0119 przemoc\u0105 w kierunku linii [demarkacyjnej] Focha. Akcja ta by\u0142a kropl\u0105, kt\u00f3ra spowodowa\u0142a wylanie si\u0119 wody z naczynia. Wywo\u0142a\u0142a ona eksplozj\u0119 i walk\u0119 zbrojn\u0105 litewsko-polsk\u0105. Pola\u0142a si\u0119 krew. Litwini na razie, zaskoczeni, cofn\u0119li si\u0119, ale wnet uderzyli na Polak\u00f3w. Od dni przesz\u0142o dziesi\u0119ciu trwa faktyczna wojna litewsko-polska w Suwalszczy\u017anie i Litwinom si\u0119 powodzi nie\u017ale; mieli nawet sukcesy, odzyskali Sejny. Zreszt\u0105 walki te tocz\u0105 si\u0119 ze zmiennym szcz\u0119\u015bciem.<\/p>\n

Kowno, 13 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki<\/em>, t. 4, 1920\u20131930<\/em>, Warszawa 2018]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kazimierz Soko\u0142owski<\/strong> (ochotnik, student UW)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Na bryczce i wozach nie by\u0142o miejsca, poszed\u0142em na piechot\u0119, dzi\u0119ki czemu mog\u0142em by\u0142 zbiera\u0107 w kowelskim lesie gazety i druki bolszewik\u00f3w po polsku i rosyjsku pisane, dysz\u0105ce nienawi\u015bci\u0105, w\u015bciek\u0142o\u015bci\u0105 i z\u0142o\u015bci\u0105 wobec bia\u0142ogwardzist\u00f3w, szlachty, lokaj\u00f3w bur\u017cuazji\u2026, to jest \u2013 Polak\u00f3w. Tylu bredni, k\u0142amstw, g\u0142upstw, takiej arogancji, [\u2026] takich pod\u0142ych insynuacji i hase\u0142 nigdy i nigdzie jeszcze nie czyta\u0142em.<\/p>\n

Kowel, 14 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, <\/em>Toru\u0144 2018]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Warszawa, plac Saski, 14 wrze\u015bnia 1920.
Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski odznacza oficer\u00f3w krzy\u017cem Virtuti Militari. Od lewej stoj\u0105: gen. Tadeusz Rozwadowski, gen. Stanis\u0142aw Haller, p\u0142k Tadeusz Piskor, p\u0142k Cedric Fauntleroy \u2013 dow\u00f3dca 7 Eskadry Lotniczej im. T. Ko\u015bciuszki.
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n

Maria Kasprowiczowa<\/strong> (\u017cona pisarza) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Cudem trzeba nazwa\u0107 ocalenie Polski od najazdu czerwonej armii. Odp\u0142yn\u0119\u0142a fal\u0105, kt\u00f3ra uderzy\u0142a pra\u00adwie o mury Warszawy i Lwowa i to wtedy, gdy zda\u00adwa\u0142o si\u0119, \u017ce wszystko ju\u017c przepad\u0142o, \u017ce nie ma ratun\u00adku. Cudem lub raczej wspania\u0142ym odruchem samo\u00adzachowawczym odrodzonego narodu, kt\u00f3ry poczu\u0142 swoje si\u0142y i chce by\u0107 wolnym, chce walczy\u0107 o t\u0119 wol\u00adno\u015b\u0107…<\/p>\n

Bolszewicy byli ju\u017c w Winnikach tu\u017c pod Lwo\u00adwem. S\u0142yszeli\u015bmy turkot kulomiot\u00f3w i huk armat. Lecz nie wierzyli\u015bmy, \u017ce Lw\u00f3w b\u0119dzie wzi\u0119ty. Wi\u00addzia\u0142am w tym czasie wielu ludzi bladych i wstrz\u0105\u00ad\u015bni\u0119tych, p\u0142acz\u0105ce kobiety.<\/p>\n

Jednego popo\u0142udnia, kiedy strzelanina da\u0142a si\u0119 s\u0142ysze\u0107 najwyra\u017aniej, siedzieli\u015bmy spokojnie w jadal\u00adni przy herbacie, w gronie znajomych, prowadz\u0105c o\u017cywion\u0105 rozmow\u0119. Nie zrobili\u015bmy ani ruchu, nie pochowali\u015bmy \u017cadnych rzeczy. Przygotowa\u0142am tyl\u00adko swoje pami\u0119tniki, by w \u201eostatniej chwili\u201d odnie\u015b\u0107 je na przechowanie do znajomych, do muzeum. Obawia\u0142am si\u0119, \u017ce bolszewicy, zobaczywszy, \u017ce s\u0105 pi\u00adsane po rosyjsku, wezm\u0105 je do cenzury. Szukaj wia\u00adtru w polu!<\/p>\n

Lw\u00f3w, 15 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Maria Kasprowiczowa, Moje \u017cycie z nim: 1910\u20131914<\/em>; Wojna: 1914\u20131922<\/em>, Warszawa 1932]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eRzeczpospolitej\u201d: <\/strong><\/p>\n

Zwyci\u0119ska bitwa 3 Armii pod Kowlem wprowadza nas powrotn\u0105 drog\u0105 na Wo\u0142y\u0144. Kowel i W\u0142odzimierz Wo\u0142y\u0144ski by\u0142y od przesz\u0142o p\u00f3\u0142tora roku w naszym posiadaniu. Pod wzgl\u0119dem strategicznym s\u0142u\u017cy\u0142y nam, jako podstawy operacyjne, do osi\u0105gni\u0119cia linii Stochodu i Styru. Ponadto Kowel by\u0142 przez czas pewien stolic\u0105 naszej administracji na Wo\u0142yniu, jego pepinier\u0105 do\u015bwiadczaln\u0105, zanim w\u0142adze polityczne i administracyjne nie skupi\u0142y si\u0119 w \u0141ucku.<\/p>\n

\u00a0[\u2026] Od nastroju i zachowania si\u0119 ludno\u015bci wobec wkraczaj\u0105cego wojska pol\u00adskiego i z drugiej strony \u2013 od zachowania si\u0119 wojska wzgl\u0119dem ludno\u015bci \u2013 zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie w znacznym stopniu decyzja o przynale\u017cno\u00ad\u015bci pa\u0144stwowej zachodniej cz\u0119\u015bci Wo\u0142ynia. [\u2026] W powrocie na Wo\u0142y\u0144 wypadn\u0105 pierwsze etapy nad Stochodem, w okolicach tak ubogich, \u017ce b\u0119dziemy znowu zmuszeni troszczy\u0107 si\u0119 o ich wy\u017cywienie. I dalej, je\u017celi nasza ofensywa zwr\u00f3ci si\u0119 na R\u00f3wno, motywy polityczne wska\u017c\u0105 nam konieczno\u015b\u0107 udzielenia pomocy miejscowej ludno\u015bci. Po\u00adwinna bowiem mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce wznawia\u00admy przerwan\u0105 na pewien czas gospodark\u0119, wszcz\u0119t\u0105 przed rokiem i prowadzon\u0105 ku jej zadowoleniu.<\/p>\n

Warszawa, 16 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Z powrotem, <\/em>\u201eRzeczpospolita\u201d nr 93\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mjr Stanis\u0142aw Rostworowski w li\u015bcie do \u017cony:<\/strong><\/p>\n

Nocny atak powi\u00f3d\u0142 si\u0119 doskonale, bo \u2013 ze strat\u0105 jednego lekko rannego \u2013 zdoby\u00ad\u0142o si\u0119 mocn\u0105, Styrem okolon\u0105 fortec\u0119. Jeszcze \u0142adniejszy by\u0142 rajd mjr. [W\u0142odzimierza] Bochenka na Kowel, kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 nam 3 tysi\u0105ce je\u0144c\u00f3w i kilka baterii oraz poci\u0105gi z lokomotywami, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 dowozi\u0107 \u017cywno\u015b\u0107 i amunicj\u0119. Posuwamy si\u0119 wi\u0119c szybko na\u00adprz\u00f3d, d\u0105\u017c\u0105c do uzyskania dogodnej linii obronnej, na kt\u00f3rej pa\u0144stwo polskie mo\u017cna by os\u0142oni\u0107 przed powt\u00f3rn\u0105 inwazj\u0105.<\/p>\n

[\u2026] Przyjemnie jest patrze\u0107 na to, z jak\u0105 ulg\u0105 witaj\u0105 nas wszyscy, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c \u017by\u00add\u00f3w, gdy\u017c czuj\u0105, \u017ce powraca \u0142ad i porz\u0105dek. Komuni\u015bci rabuj\u0105 tak samo biednych, jak i zamo\u017cnych, tote\u017c idee ich nigdzie nie trafiaj\u0105 do przekonania, a r\u00f3\u017cnokolo\u00adrowe afisze nie ujmuj\u0105 ju\u017c nikogo.<\/p>\n

Hrubiesz\u00f3w, 16 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Rostworowski, Listy z wojny\u2026<\/em>]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kobry\u0144 (Polesie), 16 wrze\u015bnia 1920.
Obs\u0142uga dzia\u0142a poci\u0105gu pancernego \u201eHallerczyk\u201d.
Fot. Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie \/ PAU<\/p>\n

P\u0142k J\u00f3zef Jaklicz (dow\u00f3dca 25 Pu\u0142ku Piechoty w 3 Armii WP) w li\u015bcie do \u017cony: <\/strong><\/p>\n

Rozpocz\u0119li\u015bmy ofensyw\u0119. Jestem z pu\u0142kiem 15 kilometr\u00f3w na przodzie, bo ofensywy nie przygotowano, a inne oddzia\u0142y nawet Bugu jeszcze nie przesz\u0142y. Nieudolno\u015b\u0107 sztab\u00f3w nadzwyczajna, \u017cadnego manewru, \u017cadnego okr\u0105\u017cenia, tak po chamsku idziemy naprz\u00f3d i wypychamy nieprzyjaciela.<\/p>\n

Wo\u0142y\u0144<\/p>\n

[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach<\/em>, Warszawa 1990]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ppor. Kazimierz Rzewuski (2 Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w 3 Armii WP):<\/strong><\/p>\n

Stoimy na g\u0142\u00f3wnej ulicy, zupe\u0142nie wyludnionej. Okna, cho\u0107 bia\u0142y dzie\u0144, zamkni\u0119te okiennicami. Czekamy chowaj\u0105c si\u0119 za w\u0119g\u0142y dom\u00f3w. […] W pewnym momencie zobaczy\u0142em po drugiej stronie staruszk\u0119, kt\u00f3ra stoi i patrzy. Krzycz\u0119: \u201eKobieto, uciekajcie, bo was w tej chwili zabij\u0105\u201d, a ona mi na\u00a0to dobr\u0105 polszczyzn\u0105: \u201eJa si\u0119 tam, panie, \u015bmierci nie boj\u0119\u201d i stoi spokojnie dalej. […]<\/p>\n

Ledwie\u015bmy przejechali szos\u0119, s\u0142yszymy jakie\u015b piekielne krzyki za sob\u0105: hurra, hurra! Widzimy biegn\u0105c\u0105 za\u00a0nami \u0107m\u0119 kozactwa. […] Kozacy tu\u017c-tu\u017c. Ten i \u00f3w z naszych u\u0142an\u00f3w odwraca si\u0119 i pali na o\u015blep w ty\u0142 z karabink\u00f3w. Jestem ju\u017c na samym ko\u0144cu. W pewnym momencie zatrzymuj\u0119 si\u0119, zawracam swego konia \u2013 oni swoje te\u017c wstrzymuj\u0105 i stoimy tak przez chwil\u0119 naprzeciw siebie na trzy\u2013cztery kroki. Cel doskona\u0142y: wal\u0119 z mauzera raz po raz do trzech najbli\u017cej stoj\u0105cych i… trzech leci z koni. […]<\/p>\n

M\u0142ody kozak w papasze z ospowat\u0105 g\u0119b\u0105 \u015bmia\u0142o naje\u017cd\u017ca na\u00a0mnie, przytyka mi luf\u0119 karabinu do piersi i krzyczy: \u201eZdajsia, Polak!\u201d<\/em> [Poddaj si\u0119!]. Zd\u0105\u017cy\u0142em tylko przegi\u0105\u0107 si\u0119 w ty\u0142 i szabl\u0105 ci\u0105\u0142em go po \u0142bie. Krew bryzn\u0119\u0142a na mnie. Kozak spad\u0142 z konia, wypuszczaj\u0105c z d\u0142oni karabin, kt\u00f3ry porwa\u0142em jak desk\u0119 ratunku.<\/p>\n

Klewa\u0144 (Wo\u0142y\u0144), 17 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Kazimierz Rzewuski, Moje walki z bolszewikami lipiec\u2013pa\u017adziernik 1920 r.<\/em>, \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d nr 2, 1993]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wrzesie\u0144 1920.
Polscy \u017co\u0142nierze w drodze na front.
Fot. Library of Congress \/ LC-A6197- RC-4155-Ax<\/p>\n

Z artyku\u0142u w pi\u015bmie \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d: <\/strong><\/p>\n

Niebawem zjecha\u0107 ma na \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski Komisja delimitacyjna, maj\u0105ca na celu \u015bcis\u0142e rozgraniczenie obszar\u00f3w przyznanych Polsce i Czechos\u0142owacji. [\u2026] Kiedy po zwyci\u0119stwach polskich ro\u015bnie znowu nadzieja, \u017ce Polska \u015al\u0105ska nie opu\u015bci, \u017ce stan, stworzony przez Rad\u0119 Ambasador\u00f3w, nie b\u0119dzie trwa\u0142y, nie mo\u017cna ustawi\u0107 kamieni granicznych, przypominaj\u0105cych 150 tysi\u0105com ludno\u015bci polskiej kamienie grobowe, zamykaj\u0105ce wolno\u015b\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107. Ludno\u015b\u0107 polska z jednej i z drugiej strony granicy polsko-czeskiej jest mocno o tym przekonana, \u017ce niesprawiedliwe rozstrzygni\u0119cie nie da si\u0119 d\u0142ugo utrzyma\u0107.<\/p>\n

[\u2026] Rz\u0105d polski zgodzi\u0142 si\u0119 na tak niekorzystne za\u0142atwienie sprawy \u015bl\u0105skiej jedynie dlatego, \u017ce znajdowa\u0142 si\u0119 w przymusowym po\u0142o\u017ceniu. Spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce Czesi pomaga\u0107 b\u0119d\u0105 Polsce w walce z bolszewikami, dostarczaj\u0105c i przepuszczaj\u0105c przez swe terytorium bro\u0144 i amunicj\u0119. Tymczasem rz\u0105d czeski og\u0142osi\u0142 neutralno\u015b\u0107 sw\u0105 w wojnie polsko-bolszewickiej, a kolejarze czescy nie przepuszczali wcale id\u0105cej z zachodu amunicji. Polska zosta\u0142a w b\u0142\u0105d wprowadzona, godz\u0105c si\u0119 na uk\u0142ad szkodliwy, nie otrzymawszy w zamian za to \u017cadnej rekompensaty.<\/p>\n

Cieszyn, 17 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Czy ustalenie granicy polsko-czeskiej jest rzecz\u0105 piln\u0105?<\/em>, \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d nr 193\/1920]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":3947,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-3954","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-11-25T09:41:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-11-25T09:52:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1198\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/\",\"name\":\"11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small-300x205.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small-1024x701.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg\",\"datePublished\":\"2020-11-25T09:41:59+02:00\",\"dateModified\":\"2020-11-25T09:52:50+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-11-25\",\"endDate\":\"2020-11-25\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920\\n12 wrze\u015bnia na Wo\u0142yniu rusza ofensywa 3 Armii gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego; w jej wyniku Polacy zajmuj\u0105 kolejne miasta. Dzia\u0142ania te maj\u0105 odwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 sowieckich dow\u00f3dc\u00f3w od przygotowa\u0144 do operacji nieme\u0144skiej. J\u00f3zef Pi\u0142sudski zamierza bowiem obej\u015b\u0107 oddzia\u0142y bolszewickie od strony p\u00f3\u0142nocnej i zepchn\u0105\u0107 przeciwnika w bagna Polesia. 13 wrze\u015bnia wojska litewskie atakuj\u0105 Polak\u00f3w w Sejnach. 14 wrze\u015bnia polska delegacja pokojowa wyje\u017cd\u017ca do Rygi. 16 wrze\u015bnia Naczelny Dow\u00f3dca Armii Czerwonej Siergiej Kamieniew, na skutek du\u017cych strat i niewielkiej warto\u015bci bojowej, nakazuje wycofa\u0107 1 Armi\u0119 Konn\u0105 Budionnego ze strefy operacyjnej. Skarb pa\u0144stwa coraz trudniej znosi stan trwaj\u0105cej wojny oraz jej skutki. \\n\u00a0\\nOfensywa na froncie po\u0142udniowym[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\n\u2042\\nMjr Stanis\u0142aw Jan Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:\\nZ dziwn\u0105 satysfakcj\u0105 wspomina si\u0119 te czasy, gdy Eulogiusz \u2013 biskup og\u0142asza\u0142 st\u0105d \u015bwiatu, \u017ce Che\u0142mszczyzna jest rdzennie rosyjska, albo traktat brzeski [z lutego 1918], kt\u00f3ry nam te ziemie odbiera\u0142. Oczy\u015bcili\u015bmy j\u0105 z bolszewik\u00f3w, a dzi\u015b posun\u0119li\u015bmy si\u0119 z wojskami za Bug. [\u2026] Wczoraj ca\u0142y pu\u0142k Kozak\u00f3w uralskich przeszed\u0142 na nasz\u0105 stron\u0119 w sile blisko tysi\u0105c koni. A\u017c strach nas bra\u0142, gdy jeszcze z broni\u0105 i karabina\u00admi maszynowymi zwali\u0142a si\u0119 ta kawaleria na wp\u00f3\u0142 dzika przed gmach Dow\u00f3dztwa. \u015apiewali piosenki kozacze z wielkiej uciechy, ch\u0119tnie bro\u0144 oddawali i pojechali sobie na obiad do koszar. Szkoda, \u017ce Budionny nie post\u0119puje podobnie.\\nChe\u0142m, 11 wrze\u015bnia 1920\\n[Stanis\u0142aw Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej 1918\u20131920, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2015]\\n\u00a0\\nZiemomys\u0142 Zaborski (z za\u0142ogi polskiego poci\u0105gu pancernego \u201e\u015amia\u0142y\u201d) w li\u015bcie do rodziny:\\nWczoraj rano przybyli\u015bmy do Brze\u015bcia, zaraz po uko\u0144czeniu mostu na Bugu. Dzisiaj przed po\u0142udniem zako\u0144czyli\u015bmy napraw\u0119 popsutego toru i spalonych mostk\u00f3w a\u017c do \u017babinki i po po\u0142udniu byli\u015bmy tu ju\u017c z naszym taborem. Dzi\u015b jeszcze posun\u0119li\u015bmy si\u0119 o 10 kilometr\u00f3w dalej a\u017c do zerwanego mostu. Od trzech dni prawie nie \u015bpimy. Ja specjalnie mam du\u017co roboty, ale czuj\u0119 si\u0119 doskonale. Jutro o pi\u0105tej rano ko\u0144cz\u0119 most i napraw\u0119 toru i ruszamy zn\u00f3w naprz\u00f3d przed lini\u0119 piechoty. Dot\u0105d s\u0142yszymy tylko po bokach strzelanin\u0119 \u2013 w akcji nie byli\u015bmy. Bolszewik\u00f3w nie udaje si\u0119 nam dogoni\u0107.\\n\u017babinka (Bia\u0142oru\u015b), 12 wrze\u015bnia 1920\\n[\u201e\u015amia\u0142ym\u201d ku zwyci\u0119stwu. Listy Ziemomys\u0142a Zaborskiego z wojny 1914\u20131920, Pruszk\u00f3w 2013]\\n\u00a0\\nZofia Moraczewska (pos\u0142anka, \u017cona wicemarsza\u0142ka Sejmu) w li\u015bcie do siostry:\\nEndecy naglili i domagali si\u0119 zwo\u0142ania Sejmu ju\u017c przed dwoma tygodniami, w nadziei, \u017ce uda im si\u0119 obali\u0107 rz\u0105d i wytoczy\u0107 kampani\u0119 przeciwko Pi\u0142sudskiemu. Ca\u0142a komedia z [Maxime] Weygandem [rzekomym autorem planu bitwy warszawskiej], kt\u00f3ra strasznie przykre robi\u0142a tu wra\u017cenie \u2013 by\u0142a uwertur\u0105 do tej akcji. Ale spali\u0142a na panewce. Rz\u0105d trzyma si\u0119 \u2013 i nawet zyskuje na popularno\u015bci. Sejm uchwali prawdopodobnie trzy zasadnicze paragrafy konstytucji i rozejdzie si\u0119. Wojna domowa zacznie si\u0119 dopiero w okresie nowych wybor\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 strasznie burzliwe! Nie zaznamy spokoju ju\u017c za naszego \u017cycia!\\nWarszawa, 12 wrze\u015bnia 1920\\n[Zofia Moraczewska, Listy do siostry 1896\u20131933. Dziennik 1891\u20131895 (1950), \u0141omianki 2018]\\n\u201e\u017bo\u0142nierz Polski\u201d z 11 wrze\u015bnia 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\\nKonflikt litewsko-polski przerodzi\u0142 si\u0119 w Suwalszczy\u017anie w systematyczn\u0105 walk\u0119 zbrojn\u0105. [\u2026] Dop\u00f3ki bolszewicy bili Polak\u00f3w i posuwali si\u0119 na Warszaw\u0119, nikt nie m\u00f3g\u0142 ro\u015bci\u0107 pretensji do Litwin\u00f3w za faktyczne zaj\u0119cie tego terytorium, bo przynajmniej obecno\u015bci\u0105 swoj\u0105 Litwini ocalili te ziemie od najazdu i gospodarki bolszewik\u00f3w. Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce Litwini wtedy pope\u0142nili tam kilka nietakt\u00f3w. Mianowicie, zamiast si\u0119 zachowa\u0107 jako przyja\u017ani okupanci, kt\u00f3rych zadaniem jest tylko zapewnienie bezpiecze\u0144stwa i opieki zewn\u0119trznej, bez przes\u0105dzania przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej tej nielitewskiej po\u0142aci kraju, zacz\u0119li traktowa\u0107 j\u0105 jako swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107.\\nKowno, 12 wrze\u015bnia 1920\\n\u00a0\\nPolacy, rozpocz\u0105wszy z Litwinami rokowania w tym przedmiocie, postawiwszy propozycj\u0119 swoj\u0105 przez misj\u0119 [\u2026] i otrzymawszy w tym\u017ce czasie propozycj\u0119 litewsk\u0105, nagle, nawet przed udzieleniem odpowiedzi na propozycj\u0119 litewsk\u0105, zlekcewa\u017cyli Litwin\u00f3w, zdeptali zasad\u0119 rokowa\u0144 i zacz\u0119li wytwarza\u0107 fakty dokonane, posun\u0105wszy si\u0119 przemoc\u0105 w kierunku linii [demarkacyjnej] Focha. Akcja ta by\u0142a kropl\u0105, kt\u00f3ra spowodowa\u0142a wylanie si\u0119 wody z naczynia. Wywo\u0142a\u0142a ona eksplozj\u0119 i walk\u0119 zbrojn\u0105 litewsko-polsk\u0105. Pola\u0142a si\u0119 krew. Litwini na razie, zaskoczeni, cofn\u0119li si\u0119, ale wnet uderzyli na Polak\u00f3w. Od dni przesz\u0142o dziesi\u0119ciu trwa faktyczna wojna litewsko-polska w Suwalszczy\u017anie i Litwinom si\u0119 powodzi nie\u017ale; mieli nawet sukcesy, odzyskali Sejny. Zreszt\u0105 walki te tocz\u0105 si\u0119 ze zmiennym szcz\u0119\u015bciem.\\nKowno, 13 wrze\u015bnia 1920\\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\\n\u00a0\\nKazimierz Soko\u0142owski (ochotnik, student UW) w dzienniku:\\nNa bryczce i wozach nie by\u0142o miejsca, poszed\u0142em na piechot\u0119, dzi\u0119ki czemu mog\u0142em by\u0142 zbiera\u0107 w kowelskim lesie gazety i druki bolszewik\u00f3w po polsku i rosyjsku pisane, dysz\u0105ce nienawi\u015bci\u0105, w\u015bciek\u0142o\u015bci\u0105 i z\u0142o\u015bci\u0105 wobec bia\u0142ogwardzist\u00f3w, szlachty, lokaj\u00f3w bur\u017cuazji\u2026, to jest \u2013 Polak\u00f3w. Tylu bredni, k\u0142amstw, g\u0142upstw, takiej arogancji, [\u2026] takich pod\u0142ych insynuacji i hase\u0142 nigdy i nigdzie jeszcze nie czyta\u0142em.\\nKowel, 14 wrze\u015bnia 1920\\n[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, Toru\u0144 2018]\\nWarszawa, plac Saski, 14 wrze\u015bnia 1920.Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski odznacza oficer\u00f3w krzy\u017cem Virtuti Militari. Od lewej stoj\u0105: gen. Tadeusz Rozwadowski, gen. Stanis\u0142aw Haller, p\u0142k Tadeusz Piskor, p\u0142k Cedric Fauntleroy \u2013 dow\u00f3dca 7 Eskadry Lotniczej im. T. Ko\u015bciuszki.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\\nMaria Kasprowiczowa (\u017cona pisarza) w dzienniku:\\nCudem trzeba nazwa\u0107 ocalenie Polski od najazdu czerwonej armii. Odp\u0142yn\u0119\u0142a fal\u0105, kt\u00f3ra uderzy\u0142a pra\u00adwie o mury Warszawy i Lwowa i to wtedy, gdy zda\u00adwa\u0142o si\u0119, \u017ce wszystko ju\u017c przepad\u0142o, \u017ce nie ma ratun\u00adku. Cudem lub raczej wspania\u0142ym odruchem samo\u00adzachowawczym odrodzonego narodu, kt\u00f3ry poczu\u0142 swoje si\u0142y i chce by\u0107 wolnym, chce walczy\u0107 o t\u0119 wol\u00adno\u015b\u0107...\\nBolszewicy byli ju\u017c w Winnikach tu\u017c pod Lwo\u00adwem. S\u0142yszeli\u015bmy turkot kulomiot\u00f3w i huk armat. Lecz nie wierzyli\u015bmy, \u017ce Lw\u00f3w b\u0119dzie wzi\u0119ty. Wi\u00addzia\u0142am w tym czasie wielu ludzi bladych i wstrz\u0105\u00ad\u015bni\u0119tych, p\u0142acz\u0105ce kobiety.\\nJednego popo\u0142udnia, kiedy strzelanina da\u0142a si\u0119 s\u0142ysze\u0107 najwyra\u017aniej, siedzieli\u015bmy spokojnie w jadal\u00adni przy herbacie, w gronie znajomych, prowadz\u0105c o\u017cywion\u0105 rozmow\u0119. Nie zrobili\u015bmy ani ruchu, nie pochowali\u015bmy \u017cadnych rzeczy. Przygotowa\u0142am tyl\u00adko swoje pami\u0119tniki, by w \u201eostatniej chwili\u201d odnie\u015b\u0107 je na przechowanie do znajomych, do muzeum. Obawia\u0142am si\u0119, \u017ce bolszewicy, zobaczywszy, \u017ce s\u0105 pi\u00adsane po rosyjsku, wezm\u0105 je do cenzury. Szukaj wia\u00adtru w polu!\\nLw\u00f3w, 15 wrze\u015bnia 1920\\n[Maria Kasprowiczowa, Moje \u017cycie z nim: 1910\u20131914; Wojna: 1914\u20131922, Warszawa 1932]\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u w \u201eRzeczpospolitej\u201d: \\nZwyci\u0119ska bitwa 3 Armii pod Kowlem wprowadza nas powrotn\u0105 drog\u0105 na Wo\u0142y\u0144. Kowel i W\u0142odzimierz Wo\u0142y\u0144ski by\u0142y od przesz\u0142o p\u00f3\u0142tora roku w naszym posiadaniu. Pod wzgl\u0119dem strategicznym s\u0142u\u017cy\u0142y nam, jako podstawy operacyjne, do osi\u0105gni\u0119cia linii Stochodu i Styru. Ponadto Kowel by\u0142 przez czas pewien stolic\u0105 naszej administracji na Wo\u0142yniu, jego pepinier\u0105 do\u015bwiadczaln\u0105, zanim w\u0142adze polityczne i administracyjne nie skupi\u0142y si\u0119 w \u0141ucku.\\n\u00a0[\u2026] Od nastroju i zachowania si\u0119 ludno\u015bci wobec wkraczaj\u0105cego wojska pol\u00adskiego i z drugiej strony \u2013 od zachowania si\u0119 wojska wzgl\u0119dem ludno\u015bci \u2013 zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie w znacznym stopniu decyzja o przynale\u017cno\u00ad\u015bci pa\u0144stwowej zachodniej cz\u0119\u015bci Wo\u0142ynia. [\u2026] W powrocie na Wo\u0142y\u0144 wypadn\u0105 pierwsze etapy nad Stochodem, w okolicach tak ubogich, \u017ce b\u0119dziemy znowu zmuszeni troszczy\u0107 si\u0119 o ich wy\u017cywienie. I dalej, je\u017celi nasza ofensywa zwr\u00f3ci si\u0119 na R\u00f3wno, motywy polityczne wska\u017c\u0105 nam konieczno\u015b\u0107 udzielenia pomocy miejscowej ludno\u015bci. Po\u00adwinna bowiem mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce wznawia\u00admy przerwan\u0105 na pewien czas gospodark\u0119, wszcz\u0119t\u0105 przed rokiem i prowadzon\u0105 ku jej zadowoleniu.\\nWarszawa, 16 wrze\u015bnia 1920\\n[Z powrotem, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 93\/1920]\\n\u00a0\\nMjr Stanis\u0142aw Rostworowski w li\u015bcie do \u017cony:\\nNocny atak powi\u00f3d\u0142 si\u0119 doskonale, bo \u2013 ze strat\u0105 jednego lekko rannego \u2013 zdoby\u00ad\u0142o si\u0119 mocn\u0105, Styrem okolon\u0105 fortec\u0119. Jeszcze \u0142adniejszy by\u0142 rajd mjr. [W\u0142odzimierza] Bochenka na Kowel, kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 nam 3 tysi\u0105ce je\u0144c\u00f3w i kilka baterii oraz poci\u0105gi z lokomotywami, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 dowozi\u0107 \u017cywno\u015b\u0107 i amunicj\u0119. Posuwamy si\u0119 wi\u0119c szybko na\u00adprz\u00f3d, d\u0105\u017c\u0105c do uzyskania dogodnej linii obronnej, na kt\u00f3rej pa\u0144stwo polskie mo\u017cna by os\u0142oni\u0107 przed powt\u00f3rn\u0105 inwazj\u0105.\\n[\u2026] Przyjemnie jest patrze\u0107 na to, z jak\u0105 ulg\u0105 witaj\u0105 nas wszyscy, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c \u017by\u00add\u00f3w, gdy\u017c czuj\u0105, \u017ce powraca \u0142ad i porz\u0105dek. Komuni\u015bci rabuj\u0105 tak samo biednych, jak i zamo\u017cnych, tote\u017c idee ich nigdzie nie trafiaj\u0105 do przekonania, a r\u00f3\u017cnokolo\u00adrowe afisze nie ujmuj\u0105 ju\u017c nikogo.\\nHrubiesz\u00f3w, 16 wrze\u015bnia 1920\\n[Stanis\u0142aw Rostworowski, Listy z wojny\u2026]\\nKobry\u0144 (Polesie), 16 wrze\u015bnia 1920.Obs\u0142uga dzia\u0142a poci\u0105gu pancernego \u201eHallerczyk\u201d.Fot. Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie \/ PAU\\nP\u0142k J\u00f3zef Jaklicz (dow\u00f3dca 25 Pu\u0142ku Piechoty w 3 Armii WP) w li\u015bcie do \u017cony: \\nRozpocz\u0119li\u015bmy ofensyw\u0119. Jestem z pu\u0142kiem 15 kilometr\u00f3w na przodzie, bo ofensywy nie przygotowano, a inne oddzia\u0142y nawet Bugu jeszcze nie przesz\u0142y. Nieudolno\u015b\u0107 sztab\u00f3w nadzwyczajna, \u017cadnego manewru, \u017cadnego okr\u0105\u017cenia, tak po chamsku idziemy naprz\u00f3d i wypychamy nieprzyjaciela.\\nWo\u0142y\u0144\\n[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach, Warszawa 1990]\\n\u00a0\\nPpor. Kazimierz Rzewuski (2 Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w 3 Armii WP):\\nStoimy na g\u0142\u00f3wnej ulicy, zupe\u0142nie wyludnionej. Okna, cho\u0107 bia\u0142y dzie\u0144, zamkni\u0119te okiennicami. Czekamy chowaj\u0105c si\u0119 za w\u0119g\u0142y dom\u00f3w. [...] W pewnym momencie zobaczy\u0142em po drugiej stronie staruszk\u0119, kt\u00f3ra stoi i patrzy. Krzycz\u0119: \u201eKobieto, uciekajcie, bo was w tej chwili zabij\u0105\u201d, a ona mi na\u00a0to dobr\u0105 polszczyzn\u0105: \u201eJa si\u0119 tam, panie, \u015bmierci nie boj\u0119\u201d i stoi spokojnie dalej. [...]\\nLedwie\u015bmy przejechali szos\u0119, s\u0142yszymy jakie\u015b piekielne krzyki za sob\u0105: hurra, hurra! Widzimy biegn\u0105c\u0105 za\u00a0nami \u0107m\u0119 kozactwa. [...] Kozacy tu\u017c-tu\u017c. Ten i \u00f3w z naszych u\u0142an\u00f3w odwraca si\u0119 i pali na o\u015blep w ty\u0142 z karabink\u00f3w. Jestem ju\u017c na samym ko\u0144cu. W pewnym momencie zatrzymuj\u0119 si\u0119, zawracam swego konia \u2013 oni swoje te\u017c wstrzymuj\u0105 i stoimy tak przez chwil\u0119 naprzeciw siebie na trzy\u2013cztery kroki. Cel doskona\u0142y: wal\u0119 z mauzera raz po raz do trzech najbli\u017cej stoj\u0105cych i... trzech leci z koni. [...]\\nM\u0142ody kozak w papasze z ospowat\u0105 g\u0119b\u0105 \u015bmia\u0142o naje\u017cd\u017ca na\u00a0mnie, przytyka mi luf\u0119 karabinu do piersi i krzyczy: \u201eZdajsia, Polak!\u201d [Poddaj si\u0119!]. Zd\u0105\u017cy\u0142em tylko przegi\u0105\u0107 si\u0119 w ty\u0142 i szabl\u0105 ci\u0105\u0142em go po \u0142bie. Krew bryzn\u0119\u0142a na mnie. Kozak spad\u0142 z konia, wypuszczaj\u0105c z d\u0142oni karabin, kt\u00f3ry porwa\u0142em jak desk\u0119 ratunku.\\nKlewa\u0144 (Wo\u0142y\u0144), 17 wrze\u015bnia 1920\\n[Kazimierz Rzewuski, Moje walki z bolszewikami lipiec\u2013pa\u017adziernik 1920 r., \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d nr 2, 1993]\\nWrzesie\u0144 1920.Polscy \u017co\u0142nierze w drodze na front.Fot. Library of Congress \/ LC-A6197- RC-4155-Ax\\nZ artyku\u0142u w pi\u015bmie \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d: \\nNiebawem zjecha\u0107 ma na \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski Komisja delimitacyjna, maj\u0105ca na celu \u015bcis\u0142e rozgraniczenie obszar\u00f3w przyznanych Polsce i Czechos\u0142owacji. [\u2026] Kiedy po zwyci\u0119stwach polskich ro\u015bnie znowu nadzieja, \u017ce Polska \u015al\u0105ska nie opu\u015bci, \u017ce stan, stworzony przez Rad\u0119 Ambasador\u00f3w, nie b\u0119dzie trwa\u0142y, nie mo\u017cna ustawi\u0107 kamieni granicznych, przypominaj\u0105cych 150 tysi\u0105com ludno\u015bci polskiej kamienie grobowe, zamykaj\u0105ce wolno\u015b\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107. Ludno\u015b\u0107 polska z jednej i z drugiej strony granicy polsko-czeskiej jest mocno o tym przekonana, \u017ce niesprawiedliwe rozstrzygni\u0119cie nie da si\u0119 d\u0142ugo utrzyma\u0107.\\n[\u2026] Rz\u0105d polski zgodzi\u0142 si\u0119 na tak niekorzystne za\u0142atwienie sprawy \u015bl\u0105skiej jedynie dlatego, \u017ce znajdowa\u0142 si\u0119 w przymusowym po\u0142o\u017ceniu. Spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce Czesi pomaga\u0107 b\u0119d\u0105 Polsce w walce z bolszewikami, dostarczaj\u0105c i przepuszczaj\u0105c przez swe terytorium bro\u0144 i amunicj\u0119. Tymczasem rz\u0105d czeski og\u0142osi\u0142 neutralno\u015b\u0107 sw\u0105 w wojnie polsko-bolszewickiej, a kolejarze czescy nie przepuszczali wcale id\u0105cej z zachodu amunicji. Polska zosta\u0142a w b\u0142\u0105d wprowadzona, godz\u0105c si\u0119 na uk\u0142ad szkodliwy, nie otrzymawszy w zamian za to \u017cadnej rekompensaty.\\nCieszyn, 17 wrze\u015bnia 1920\\n[Czy ustalenie granicy polsko-czeskiej jest rzecz\u0105 piln\u0105?, \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d nr 193\/1920]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg\",\"width\":1750,\"height\":1198,\"caption\":\"Odznaczenie oficer\u00f3w Wojska Polskiego przez Naczelnika Pa\u0144stwa J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego Opis obrazu: Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski odznacza oficer\u00f3w krzy\u017cem Virtuti Militarii V kl. od lewej: gen. Tadeusza Jordan Rozwadowskiego, gen. Stanis\u0142awa Hallera, p\u0142k. Tadeusza Piskora, p\u0142k. Cedrica Eralda Fauntleroy'a - dow\u00f3dc\u0119 7. Eskadry Lotniczej im. T. Ko\u015bciuszki przed gmachem Sztabu Generalnego WP na pl. Saskim. Data wydarzenia: 1920-09-14 NAC\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-11-25T09:41:59+00:00","article_modified_time":"2020-11-25T09:52:50+00:00","og_image":[{"width":1750,"height":1198,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/","name":"11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small-300x205.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small-1024x701.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg","datePublished":"2020-11-25T09:41:59+02:00","dateModified":"2020-11-25T09:52:50+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-11-25","endDate":"2020-11-25","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920\n12 wrze\u015bnia na Wo\u0142yniu rusza ofensywa 3 Armii gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego; w jej wyniku Polacy zajmuj\u0105 kolejne miasta. Dzia\u0142ania te maj\u0105 odwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 sowieckich dow\u00f3dc\u00f3w od przygotowa\u0144 do operacji nieme\u0144skiej. J\u00f3zef Pi\u0142sudski zamierza bowiem obej\u015b\u0107 oddzia\u0142y bolszewickie od strony p\u00f3\u0142nocnej i zepchn\u0105\u0107 przeciwnika w bagna Polesia. 13 wrze\u015bnia wojska litewskie atakuj\u0105 Polak\u00f3w w Sejnach. 14 wrze\u015bnia polska delegacja pokojowa wyje\u017cd\u017ca do Rygi. 16 wrze\u015bnia Naczelny Dow\u00f3dca Armii Czerwonej Siergiej Kamieniew, na skutek du\u017cych strat i niewielkiej warto\u015bci bojowej, nakazuje wycofa\u0107 1 Armi\u0119 Konn\u0105 Budionnego ze strefy operacyjnej. Skarb pa\u0144stwa coraz trudniej znosi stan trwaj\u0105cej wojny oraz jej skutki. \n\u00a0\nOfensywa na froncie po\u0142udniowym[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\n\u2042\nMjr Stanis\u0142aw Jan Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:\nZ dziwn\u0105 satysfakcj\u0105 wspomina si\u0119 te czasy, gdy Eulogiusz \u2013 biskup og\u0142asza\u0142 st\u0105d \u015bwiatu, \u017ce Che\u0142mszczyzna jest rdzennie rosyjska, albo traktat brzeski [z lutego 1918], kt\u00f3ry nam te ziemie odbiera\u0142. Oczy\u015bcili\u015bmy j\u0105 z bolszewik\u00f3w, a dzi\u015b posun\u0119li\u015bmy si\u0119 z wojskami za Bug. [\u2026] Wczoraj ca\u0142y pu\u0142k Kozak\u00f3w uralskich przeszed\u0142 na nasz\u0105 stron\u0119 w sile blisko tysi\u0105c koni. A\u017c strach nas bra\u0142, gdy jeszcze z broni\u0105 i karabina\u00admi maszynowymi zwali\u0142a si\u0119 ta kawaleria na wp\u00f3\u0142 dzika przed gmach Dow\u00f3dztwa. \u015apiewali piosenki kozacze z wielkiej uciechy, ch\u0119tnie bro\u0144 oddawali i pojechali sobie na obiad do koszar. Szkoda, \u017ce Budionny nie post\u0119puje podobnie.\nChe\u0142m, 11 wrze\u015bnia 1920\n[Stanis\u0142aw Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej 1918\u20131920, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2015]\n\u00a0\nZiemomys\u0142 Zaborski (z za\u0142ogi polskiego poci\u0105gu pancernego \u201e\u015amia\u0142y\u201d) w li\u015bcie do rodziny:\nWczoraj rano przybyli\u015bmy do Brze\u015bcia, zaraz po uko\u0144czeniu mostu na Bugu. Dzisiaj przed po\u0142udniem zako\u0144czyli\u015bmy napraw\u0119 popsutego toru i spalonych mostk\u00f3w a\u017c do \u017babinki i po po\u0142udniu byli\u015bmy tu ju\u017c z naszym taborem. Dzi\u015b jeszcze posun\u0119li\u015bmy si\u0119 o 10 kilometr\u00f3w dalej a\u017c do zerwanego mostu. Od trzech dni prawie nie \u015bpimy. Ja specjalnie mam du\u017co roboty, ale czuj\u0119 si\u0119 doskonale. Jutro o pi\u0105tej rano ko\u0144cz\u0119 most i napraw\u0119 toru i ruszamy zn\u00f3w naprz\u00f3d przed lini\u0119 piechoty. Dot\u0105d s\u0142yszymy tylko po bokach strzelanin\u0119 \u2013 w akcji nie byli\u015bmy. Bolszewik\u00f3w nie udaje si\u0119 nam dogoni\u0107.\n\u017babinka (Bia\u0142oru\u015b), 12 wrze\u015bnia 1920\n[\u201e\u015amia\u0142ym\u201d ku zwyci\u0119stwu. Listy Ziemomys\u0142a Zaborskiego z wojny 1914\u20131920, Pruszk\u00f3w 2013]\n\u00a0\nZofia Moraczewska (pos\u0142anka, \u017cona wicemarsza\u0142ka Sejmu) w li\u015bcie do siostry:\nEndecy naglili i domagali si\u0119 zwo\u0142ania Sejmu ju\u017c przed dwoma tygodniami, w nadziei, \u017ce uda im si\u0119 obali\u0107 rz\u0105d i wytoczy\u0107 kampani\u0119 przeciwko Pi\u0142sudskiemu. Ca\u0142a komedia z [Maxime] Weygandem [rzekomym autorem planu bitwy warszawskiej], kt\u00f3ra strasznie przykre robi\u0142a tu wra\u017cenie \u2013 by\u0142a uwertur\u0105 do tej akcji. Ale spali\u0142a na panewce. Rz\u0105d trzyma si\u0119 \u2013 i nawet zyskuje na popularno\u015bci. Sejm uchwali prawdopodobnie trzy zasadnicze paragrafy konstytucji i rozejdzie si\u0119. Wojna domowa zacznie si\u0119 dopiero w okresie nowych wybor\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 strasznie burzliwe! Nie zaznamy spokoju ju\u017c za naszego \u017cycia!\nWarszawa, 12 wrze\u015bnia 1920\n[Zofia Moraczewska, Listy do siostry 1896\u20131933. Dziennik 1891\u20131895 (1950), \u0141omianki 2018]\n\u201e\u017bo\u0142nierz Polski\u201d z 11 wrze\u015bnia 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\nKonflikt litewsko-polski przerodzi\u0142 si\u0119 w Suwalszczy\u017anie w systematyczn\u0105 walk\u0119 zbrojn\u0105. [\u2026] Dop\u00f3ki bolszewicy bili Polak\u00f3w i posuwali si\u0119 na Warszaw\u0119, nikt nie m\u00f3g\u0142 ro\u015bci\u0107 pretensji do Litwin\u00f3w za faktyczne zaj\u0119cie tego terytorium, bo przynajmniej obecno\u015bci\u0105 swoj\u0105 Litwini ocalili te ziemie od najazdu i gospodarki bolszewik\u00f3w. Trzeba jednak przyzna\u0107, \u017ce Litwini wtedy pope\u0142nili tam kilka nietakt\u00f3w. Mianowicie, zamiast si\u0119 zachowa\u0107 jako przyja\u017ani okupanci, kt\u00f3rych zadaniem jest tylko zapewnienie bezpiecze\u0144stwa i opieki zewn\u0119trznej, bez przes\u0105dzania przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej tej nielitewskiej po\u0142aci kraju, zacz\u0119li traktowa\u0107 j\u0105 jako swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107.\nKowno, 12 wrze\u015bnia 1920\n\u00a0\nPolacy, rozpocz\u0105wszy z Litwinami rokowania w tym przedmiocie, postawiwszy propozycj\u0119 swoj\u0105 przez misj\u0119 [\u2026] i otrzymawszy w tym\u017ce czasie propozycj\u0119 litewsk\u0105, nagle, nawet przed udzieleniem odpowiedzi na propozycj\u0119 litewsk\u0105, zlekcewa\u017cyli Litwin\u00f3w, zdeptali zasad\u0119 rokowa\u0144 i zacz\u0119li wytwarza\u0107 fakty dokonane, posun\u0105wszy si\u0119 przemoc\u0105 w kierunku linii [demarkacyjnej] Focha. Akcja ta by\u0142a kropl\u0105, kt\u00f3ra spowodowa\u0142a wylanie si\u0119 wody z naczynia. Wywo\u0142a\u0142a ona eksplozj\u0119 i walk\u0119 zbrojn\u0105 litewsko-polsk\u0105. Pola\u0142a si\u0119 krew. Litwini na razie, zaskoczeni, cofn\u0119li si\u0119, ale wnet uderzyli na Polak\u00f3w. Od dni przesz\u0142o dziesi\u0119ciu trwa faktyczna wojna litewsko-polska w Suwalszczy\u017anie i Litwinom si\u0119 powodzi nie\u017ale; mieli nawet sukcesy, odzyskali Sejny. Zreszt\u0105 walki te tocz\u0105 si\u0119 ze zmiennym szcz\u0119\u015bciem.\nKowno, 13 wrze\u015bnia 1920\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\n\u00a0\nKazimierz Soko\u0142owski (ochotnik, student UW) w dzienniku:\nNa bryczce i wozach nie by\u0142o miejsca, poszed\u0142em na piechot\u0119, dzi\u0119ki czemu mog\u0142em by\u0142 zbiera\u0107 w kowelskim lesie gazety i druki bolszewik\u00f3w po polsku i rosyjsku pisane, dysz\u0105ce nienawi\u015bci\u0105, w\u015bciek\u0142o\u015bci\u0105 i z\u0142o\u015bci\u0105 wobec bia\u0142ogwardzist\u00f3w, szlachty, lokaj\u00f3w bur\u017cuazji\u2026, to jest \u2013 Polak\u00f3w. Tylu bredni, k\u0142amstw, g\u0142upstw, takiej arogancji, [\u2026] takich pod\u0142ych insynuacji i hase\u0142 nigdy i nigdzie jeszcze nie czyta\u0142em.\nKowel, 14 wrze\u015bnia 1920\n[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, Toru\u0144 2018]\nWarszawa, plac Saski, 14 wrze\u015bnia 1920.Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski odznacza oficer\u00f3w krzy\u017cem Virtuti Militari. Od lewej stoj\u0105: gen. Tadeusz Rozwadowski, gen. Stanis\u0142aw Haller, p\u0142k Tadeusz Piskor, p\u0142k Cedric Fauntleroy \u2013 dow\u00f3dca 7 Eskadry Lotniczej im. T. Ko\u015bciuszki.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\nMaria Kasprowiczowa (\u017cona pisarza) w dzienniku:\nCudem trzeba nazwa\u0107 ocalenie Polski od najazdu czerwonej armii. Odp\u0142yn\u0119\u0142a fal\u0105, kt\u00f3ra uderzy\u0142a pra\u00adwie o mury Warszawy i Lwowa i to wtedy, gdy zda\u00adwa\u0142o si\u0119, \u017ce wszystko ju\u017c przepad\u0142o, \u017ce nie ma ratun\u00adku. Cudem lub raczej wspania\u0142ym odruchem samo\u00adzachowawczym odrodzonego narodu, kt\u00f3ry poczu\u0142 swoje si\u0142y i chce by\u0107 wolnym, chce walczy\u0107 o t\u0119 wol\u00adno\u015b\u0107...\nBolszewicy byli ju\u017c w Winnikach tu\u017c pod Lwo\u00adwem. S\u0142yszeli\u015bmy turkot kulomiot\u00f3w i huk armat. Lecz nie wierzyli\u015bmy, \u017ce Lw\u00f3w b\u0119dzie wzi\u0119ty. Wi\u00addzia\u0142am w tym czasie wielu ludzi bladych i wstrz\u0105\u00ad\u015bni\u0119tych, p\u0142acz\u0105ce kobiety.\nJednego popo\u0142udnia, kiedy strzelanina da\u0142a si\u0119 s\u0142ysze\u0107 najwyra\u017aniej, siedzieli\u015bmy spokojnie w jadal\u00adni przy herbacie, w gronie znajomych, prowadz\u0105c o\u017cywion\u0105 rozmow\u0119. Nie zrobili\u015bmy ani ruchu, nie pochowali\u015bmy \u017cadnych rzeczy. Przygotowa\u0142am tyl\u00adko swoje pami\u0119tniki, by w \u201eostatniej chwili\u201d odnie\u015b\u0107 je na przechowanie do znajomych, do muzeum. Obawia\u0142am si\u0119, \u017ce bolszewicy, zobaczywszy, \u017ce s\u0105 pi\u00adsane po rosyjsku, wezm\u0105 je do cenzury. Szukaj wia\u00adtru w polu!\nLw\u00f3w, 15 wrze\u015bnia 1920\n[Maria Kasprowiczowa, Moje \u017cycie z nim: 1910\u20131914; Wojna: 1914\u20131922, Warszawa 1932]\n\u00a0\nZ artyku\u0142u w \u201eRzeczpospolitej\u201d: \nZwyci\u0119ska bitwa 3 Armii pod Kowlem wprowadza nas powrotn\u0105 drog\u0105 na Wo\u0142y\u0144. Kowel i W\u0142odzimierz Wo\u0142y\u0144ski by\u0142y od przesz\u0142o p\u00f3\u0142tora roku w naszym posiadaniu. Pod wzgl\u0119dem strategicznym s\u0142u\u017cy\u0142y nam, jako podstawy operacyjne, do osi\u0105gni\u0119cia linii Stochodu i Styru. Ponadto Kowel by\u0142 przez czas pewien stolic\u0105 naszej administracji na Wo\u0142yniu, jego pepinier\u0105 do\u015bwiadczaln\u0105, zanim w\u0142adze polityczne i administracyjne nie skupi\u0142y si\u0119 w \u0141ucku.\n\u00a0[\u2026] Od nastroju i zachowania si\u0119 ludno\u015bci wobec wkraczaj\u0105cego wojska pol\u00adskiego i z drugiej strony \u2013 od zachowania si\u0119 wojska wzgl\u0119dem ludno\u015bci \u2013 zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie w znacznym stopniu decyzja o przynale\u017cno\u00ad\u015bci pa\u0144stwowej zachodniej cz\u0119\u015bci Wo\u0142ynia. [\u2026] W powrocie na Wo\u0142y\u0144 wypadn\u0105 pierwsze etapy nad Stochodem, w okolicach tak ubogich, \u017ce b\u0119dziemy znowu zmuszeni troszczy\u0107 si\u0119 o ich wy\u017cywienie. I dalej, je\u017celi nasza ofensywa zwr\u00f3ci si\u0119 na R\u00f3wno, motywy polityczne wska\u017c\u0105 nam konieczno\u015b\u0107 udzielenia pomocy miejscowej ludno\u015bci. Po\u00adwinna bowiem mie\u0107 wra\u017cenie, \u017ce wznawia\u00admy przerwan\u0105 na pewien czas gospodark\u0119, wszcz\u0119t\u0105 przed rokiem i prowadzon\u0105 ku jej zadowoleniu.\nWarszawa, 16 wrze\u015bnia 1920\n[Z powrotem, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 93\/1920]\n\u00a0\nMjr Stanis\u0142aw Rostworowski w li\u015bcie do \u017cony:\nNocny atak powi\u00f3d\u0142 si\u0119 doskonale, bo \u2013 ze strat\u0105 jednego lekko rannego \u2013 zdoby\u00ad\u0142o si\u0119 mocn\u0105, Styrem okolon\u0105 fortec\u0119. Jeszcze \u0142adniejszy by\u0142 rajd mjr. [W\u0142odzimierza] Bochenka na Kowel, kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 nam 3 tysi\u0105ce je\u0144c\u00f3w i kilka baterii oraz poci\u0105gi z lokomotywami, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 dowozi\u0107 \u017cywno\u015b\u0107 i amunicj\u0119. Posuwamy si\u0119 wi\u0119c szybko na\u00adprz\u00f3d, d\u0105\u017c\u0105c do uzyskania dogodnej linii obronnej, na kt\u00f3rej pa\u0144stwo polskie mo\u017cna by os\u0142oni\u0107 przed powt\u00f3rn\u0105 inwazj\u0105.\n[\u2026] Przyjemnie jest patrze\u0107 na to, z jak\u0105 ulg\u0105 witaj\u0105 nas wszyscy, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c \u017by\u00add\u00f3w, gdy\u017c czuj\u0105, \u017ce powraca \u0142ad i porz\u0105dek. Komuni\u015bci rabuj\u0105 tak samo biednych, jak i zamo\u017cnych, tote\u017c idee ich nigdzie nie trafiaj\u0105 do przekonania, a r\u00f3\u017cnokolo\u00adrowe afisze nie ujmuj\u0105 ju\u017c nikogo.\nHrubiesz\u00f3w, 16 wrze\u015bnia 1920\n[Stanis\u0142aw Rostworowski, Listy z wojny\u2026]\nKobry\u0144 (Polesie), 16 wrze\u015bnia 1920.Obs\u0142uga dzia\u0142a poci\u0105gu pancernego \u201eHallerczyk\u201d.Fot. Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie \/ PAU\nP\u0142k J\u00f3zef Jaklicz (dow\u00f3dca 25 Pu\u0142ku Piechoty w 3 Armii WP) w li\u015bcie do \u017cony: \nRozpocz\u0119li\u015bmy ofensyw\u0119. Jestem z pu\u0142kiem 15 kilometr\u00f3w na przodzie, bo ofensywy nie przygotowano, a inne oddzia\u0142y nawet Bugu jeszcze nie przesz\u0142y. Nieudolno\u015b\u0107 sztab\u00f3w nadzwyczajna, \u017cadnego manewru, \u017cadnego okr\u0105\u017cenia, tak po chamsku idziemy naprz\u00f3d i wypychamy nieprzyjaciela.\nWo\u0142y\u0144\n[Rok 1920. Wojna polsko-radziecka we wspomnieniach i innych dokumentach, Warszawa 1990]\n\u00a0\nPpor. Kazimierz Rzewuski (2 Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w 3 Armii WP):\nStoimy na g\u0142\u00f3wnej ulicy, zupe\u0142nie wyludnionej. Okna, cho\u0107 bia\u0142y dzie\u0144, zamkni\u0119te okiennicami. Czekamy chowaj\u0105c si\u0119 za w\u0119g\u0142y dom\u00f3w. [...] W pewnym momencie zobaczy\u0142em po drugiej stronie staruszk\u0119, kt\u00f3ra stoi i patrzy. Krzycz\u0119: \u201eKobieto, uciekajcie, bo was w tej chwili zabij\u0105\u201d, a ona mi na\u00a0to dobr\u0105 polszczyzn\u0105: \u201eJa si\u0119 tam, panie, \u015bmierci nie boj\u0119\u201d i stoi spokojnie dalej. [...]\nLedwie\u015bmy przejechali szos\u0119, s\u0142yszymy jakie\u015b piekielne krzyki za sob\u0105: hurra, hurra! Widzimy biegn\u0105c\u0105 za\u00a0nami \u0107m\u0119 kozactwa. [...] Kozacy tu\u017c-tu\u017c. Ten i \u00f3w z naszych u\u0142an\u00f3w odwraca si\u0119 i pali na o\u015blep w ty\u0142 z karabink\u00f3w. Jestem ju\u017c na samym ko\u0144cu. W pewnym momencie zatrzymuj\u0119 si\u0119, zawracam swego konia \u2013 oni swoje te\u017c wstrzymuj\u0105 i stoimy tak przez chwil\u0119 naprzeciw siebie na trzy\u2013cztery kroki. Cel doskona\u0142y: wal\u0119 z mauzera raz po raz do trzech najbli\u017cej stoj\u0105cych i... trzech leci z koni. [...]\nM\u0142ody kozak w papasze z ospowat\u0105 g\u0119b\u0105 \u015bmia\u0142o naje\u017cd\u017ca na\u00a0mnie, przytyka mi luf\u0119 karabinu do piersi i krzyczy: \u201eZdajsia, Polak!\u201d [Poddaj si\u0119!]. Zd\u0105\u017cy\u0142em tylko przegi\u0105\u0107 si\u0119 w ty\u0142 i szabl\u0105 ci\u0105\u0142em go po \u0142bie. Krew bryzn\u0119\u0142a na mnie. Kozak spad\u0142 z konia, wypuszczaj\u0105c z d\u0142oni karabin, kt\u00f3ry porwa\u0142em jak desk\u0119 ratunku.\nKlewa\u0144 (Wo\u0142y\u0144), 17 wrze\u015bnia 1920\n[Kazimierz Rzewuski, Moje walki z bolszewikami lipiec\u2013pa\u017adziernik 1920 r., \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d nr 2, 1993]\nWrzesie\u0144 1920.Polscy \u017co\u0142nierze w drodze na front.Fot. Library of Congress \/ LC-A6197- RC-4155-Ax\nZ artyku\u0142u w pi\u015bmie \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d: \nNiebawem zjecha\u0107 ma na \u015al\u0105sk Cieszy\u0144ski Komisja delimitacyjna, maj\u0105ca na celu \u015bcis\u0142e rozgraniczenie obszar\u00f3w przyznanych Polsce i Czechos\u0142owacji. [\u2026] Kiedy po zwyci\u0119stwach polskich ro\u015bnie znowu nadzieja, \u017ce Polska \u015al\u0105ska nie opu\u015bci, \u017ce stan, stworzony przez Rad\u0119 Ambasador\u00f3w, nie b\u0119dzie trwa\u0142y, nie mo\u017cna ustawi\u0107 kamieni granicznych, przypominaj\u0105cych 150 tysi\u0105com ludno\u015bci polskiej kamienie grobowe, zamykaj\u0105ce wolno\u015b\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107. Ludno\u015b\u0107 polska z jednej i z drugiej strony granicy polsko-czeskiej jest mocno o tym przekonana, \u017ce niesprawiedliwe rozstrzygni\u0119cie nie da si\u0119 d\u0142ugo utrzyma\u0107.\n[\u2026] Rz\u0105d polski zgodzi\u0142 si\u0119 na tak niekorzystne za\u0142atwienie sprawy \u015bl\u0105skiej jedynie dlatego, \u017ce znajdowa\u0142 si\u0119 w przymusowym po\u0142o\u017ceniu. Spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce Czesi pomaga\u0107 b\u0119d\u0105 Polsce w walce z bolszewikami, dostarczaj\u0105c i przepuszczaj\u0105c przez swe terytorium bro\u0144 i amunicj\u0119. Tymczasem rz\u0105d czeski og\u0142osi\u0142 neutralno\u015b\u0107 sw\u0105 w wojnie polsko-bolszewickiej, a kolejarze czescy nie przepuszczali wcale id\u0105cej z zachodu amunicji. Polska zosta\u0142a w b\u0142\u0105d wprowadzona, godz\u0105c si\u0119 na uk\u0142ad szkodliwy, nie otrzymawszy w zamian za to \u017cadnej rekompensaty.\nCieszyn, 17 wrze\u015bnia 1920\n[Czy ustalenie granicy polsko-czeskiej jest rzecz\u0105 piln\u0105?, \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d nr 193\/1920]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/11\/PIC_22-476_small.jpg","width":1750,"height":1198,"caption":"Odznaczenie oficer\u00f3w Wojska Polskiego przez Naczelnika Pa\u0144stwa J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego Opis obrazu: Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski odznacza oficer\u00f3w krzy\u017cem Virtuti Militarii V kl. od lewej: gen. Tadeusza Jordan Rozwadowskiego, gen. Stanis\u0142awa Hallera, p\u0142k. Tadeusza Piskora, p\u0142k. Cedrica Eralda Fauntleroy'a - dow\u00f3dc\u0119 7. Eskadry Lotniczej im. T. Ko\u015bciuszki przed gmachem Sztabu Generalnego WP na pl. Saskim. Data wydarzenia: 1920-09-14 NAC"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/11\/25\/11-17-wrzesnia-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"11 \u2013 17 wrze\u015bnia 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3954","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3954"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3954\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3955,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3954\/revisions\/3955"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3947"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3954"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3954"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3954"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}