{"id":3988,"date":"2020-12-02T14:18:32","date_gmt":"2020-12-02T13:18:32","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=3988"},"modified":"2020-12-02T14:25:49","modified_gmt":"2020-12-02T13:25:49","slug":"18-24-wrzesnia-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/","title":{"rendered":"18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920<\/strong><\/p>\n

20 wrze\u015bnia Rada Ligi Narod\u00f3w przyjmuje rezolucj\u0119, kt\u00f3ra potwierdza tzw. lini\u0119 Focha na Suwalszczy\u017anie, jako tymczasow\u0105 lini\u0119 demarkacyjn\u0105 mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Litw\u0105. Tego dnia Polacy ruszaj\u0105 do natarcia na Grodno. Rozpoczyna si\u0119 tzw. operacja nieme\u0144ska \u2013 jej celem jest wyj\u015b\u0107 od p\u00f3\u0142nocy, przechodz\u0105c ku Lidzie przez tereny, kt\u00f3re Sowieci przekazali w sierpniu Litwie, na ty\u0142y Frontu Zachodniego Tuchaczewskiego. G\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia spoczywa na 2 Armii gen. Edwarda Rydza-\u015amig\u0142ego oraz 4 Armii gen. Leonarda Skierskiego. 21 wrze\u015bnia rozpoczynaj\u0105 si\u0119 polsko-sowieckie rokowania pokojowe w Rydze. Delegacji polskiej przewodniczy Jan D\u0105bski (wiceminister spraw zagranicznych), Sowiet\u00f3w reprezentuje Adolf Joffe.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\n

Bitwa nad Niemnem
[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n<\/div>\n

\u2042<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n

Mjr Stanis\u0142aw Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:<\/strong><\/p>\n

Mo\u017cemy si\u0119 dzi\u015b pochwali\u0107 zdobyciem R\u00f3wnego, a za godzin\u0119 pewnie i Dubna. Dwie twierdze na jeden dzie\u0144 to dosy\u0107. Niezmordowanym po\u015bcigiem jazdy, piechoty, samochod\u00f3w pancernych i lotnik\u00f3w zadali\u015bmy takiego bobu bolszewikom, \u017ce na jaki\u015b czas b\u0119d\u0105 mieli chyba na naszym froncie dosy\u0107 wojny zaczepnej. Oficer i \u017co\u0142nierz bije si\u0119 teraz, my\u015bl\u0105c, \u017ce jednak wyznacza granice pa\u0144stwa polskiego. Bodajby nas ta wiara nie zawiod\u0142a i dyplomaci umieli nasze zwyci\u0119stwo wykorzysta\u0107. […]<\/p>\n

Jeste\u015bmy wci\u0105\u017c bez \u017cadnych urz\u0105dze\u0144, bo przeci\u0105gn\u0105\u0107 ich wobec przemarszu 300 kilometr\u00f3w prawie niepodobna, tote\u017c wraca si\u0119 do pierwotnego sztabowego urz\u0119dowania z pisaniem rozkaz\u00f3w na pi\u0119\u0107 r\u0105k pod dyktando i lotnej poczty sztafet konnych. Straszny k\u0142opot mamy z paroma tysi\u0105cami je\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych nie ma czym \u017cywi\u0107, bo ta ho\u0142ota wyjad\u0142a przedtem ca\u0142e zbo\u017ce w okolicy.<\/p>\n

\u0141uck, 18 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej 1918\u20131920,<\/em> Warszawa-Krak\u00f3w 2015]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Adam Skwarczy\u0144ski (polityk, publicysta obozu pi\u0142sudczykowskiego) jako \u201eAdam P\u0142omie\u0144czyk\u201d w pi\u015bmie \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d: <\/strong><\/p>\n

Rz\u0105d Witosa zbyt dos\u0142ownie i zbyt ciasno poj\u0105\u0142 ten fakt, \u017ce jest on rz\u0105dem obrony pa\u0144stwa. Nie tylko w dniach wisz\u0105cego nad Polsk\u0105 i stolic\u0105 niebezpiecze\u0144stwa, ale r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u017aniej, r\u00f3wnie\u017c w chwili obecnej nie zajmuje si\u0119 na serio \u017cadn\u0105 w\u0142a\u015bciwie spraw\u0105 poza tymi, kt\u00f3re bezpo\u015brednio wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z wojn\u0105 i pokojem. Rz\u0105d jakby zapomnia\u0142 o tym, \u017ce nie tylko taka lub inna linia demarkacyjna, nie tylko rokowania w Mi\u0144sku czy Rydze i nie tylko sprawa werbunku rekruta s\u0105 kwestiami obrony pa\u0144stwa. [\u2026]<\/p>\n

Sprawy wewn\u0119trzne pa\u0144stwa le\u017c\u0105 zupe\u0142nie od\u0142ogiem albo te\u017c id\u0105 trybem mechanicznym. Od\u0142ogiem wi\u0119c le\u017cy sprawa reformy rolnej, mimo \u017ce dzi\u015b ju\u017c tylko rozporz\u0105dzenia wykonawcze, czysto rz\u0105dowe s\u0105 potrzebne do pchni\u0119cia jej na tory realizacji; le\u017c\u0105 dalej sprawy ustawodawstwa ochronnego pracy i w og\u00f3le ustawodawstwa spo\u0142ecznego. [\u2026] Od\u0142ogiem wreszcie \u2013 co mo\u017ce jest najwa\u017cniejsze \u2013 le\u017cy sprawa walki z lichw\u0105 \u2013 i cho\u0107 jej rozwi\u0105zanie jest dzi\u015b pal\u0105c\u0105 potrzeb\u0105 dla miast, dla klasy robotniczej i inteligencji pracuj\u0105cej, rz\u0105d nie zdoby\u0142 si\u0119 dot\u0105d na realny program walki z t\u0105 zmor\u0105.<\/p>\n

Warszawa, 19 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Adam P\u0142omie\u0144czyk, O program wewn\u0119trznej budowy pa\u0144stwa<\/em>, \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d nr 5\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Warszawa, wrzesie\u0144 1920.
Odjazd delegacji polskiej na rokowania pokojowe do Rygi, w \u015brodku pose\u0142 Jan D\u0105bski.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

Ze <\/strong>sprawozdania delegacji bolszewickiej z pobytu w obozie jenieckim w Strza\u0142kowie:<\/strong><\/p>\n

Odzie\u017c i obuwie je\u0144c\u00f3w s\u0105 bardzo zniszczone, wi\u0119kszo\u015b\u0107 chodzi bosa, ci, kt\u00f3rzy wychodz\u0105 do pracy, otrzymuj\u0105 ubranie. \u0141\u00f3\u017cek nie ma w og\u00f3le \u2013 \u015bpi\u0105 na s\u0142omie, tylko nieliczni maj\u0105 ko\u0142dry. W og\u00f3le si\u0119 nie myj\u0105, jedynie raz w tygodniu chodz\u0105 do \u0142a\u017ani, co jest niezb\u0119dne dla dezynfekcji. Pracuj\u0105 na budowach, niekiedy kopi\u0105 okopy, cz\u0119sto w s\u0105siednich wsiach. Kiedy nie ma pracy, siedz\u0105 w barakach. Nie ma \u017cadnych bibliotek. W szpitalu jest jedna tylko biblioteka, otwarta przed tygodniem. Gazet nigdy nie dostaj\u0105. […] Stan zdrowia je\u0144c\u00f3w jest przera\u017caj\u0105cy, warunki higieniczne obozu budz\u0105 odraz\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabudowa\u0144 to ziemianki z dziurawymi dachami, pod\u0142og\u0105 z ziemi, bardzo rzadko spotyka si\u0119 pod\u0142og\u0119 z desek. [\u2026] Wsz\u0119dzie jest brudno. Prawie nikt nie ma bielizny na zmian\u0119, wielu je\u0144c\u00f3w skar\u017cy\u0142o si\u0119, \u017ce nie zmienia\u0142o bielizny od trzech miesi\u0119cy. […] Ci, kt\u00f3rzy s\u0105 w obozie od trzech\u2013czterech miesi\u0119cy, ani razu si\u0119 nie golili i nie strzygli.<\/p>\n

Strza\u0142kowo (Wielkopolska), 19 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Polsko-sowietskaja wojna 1919\u20131920<\/em>, Moskwa 1994, t\u0142um. Dorota Pazio]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eKurierze Warszawskim\u201d: <\/strong><\/p>\n

\u017bo\u0142nierz polski potrafi ochroni\u0107 od najazdu wroga, ale nie potrafi sam si\u0119 uchroni\u0107 od mrozu i s\u0142oty. Ta my\u015bl uporczywa nasuwa si\u0119 dzi\u015b wszystkim organizacjom, opiekuj\u0105cym si\u0119 \u017co\u0142nierzem. Nasuwa si\u0119 z trwog\u0105 ka\u017cdemu, kto przygl\u0105da\u0142 si\u0119 \u017co\u0142nierzowi na froncie. Gdzie tam by\u0142 czas [\u2026] my\u015ble\u0107 o odzie\u017cy, bieli\u017anie i obuwiu\u2026 Zdziera\u0142o si\u0119 wszystko kolejno na strz\u0119py. [\u2026]<\/p>\n

Trzy instytucje jednocze\u015bnie postanowi\u0142y urz\u0105dzi\u0107 zbi\u00f3rk\u0119 dla \u017co\u0142nierza bielizny i ciep\u0142ej odzie\u017cy. A przy nich \u2013 co si\u0119 da: myd\u0142a czy herbaty, papieros\u00f3w czy papieru [\u2026]. Rada Obrony Stolicy, Komitet Obywatelski Wykonawczy Obrony Pa\u0144stwa i Bia\u0142y Krzy\u017c \u2013 ka\u017cda z tych instytucji oddzielnie rozpocz\u0119\u0142y prac\u0119 organizacyjn\u0105.<\/p>\n

Warszawa, 20 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Przed zim\u0105<\/em>, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 261\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Wydanie \u201eNowin Warszawskich\u201d z 20 wrze\u015bnia 1920.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Ppor. Janusz Koz\u0142owski (205 Pu\u0142k Piechoty Ochotniczej):<\/strong><\/p>\n

Z plutonem zaj\u0105\u0142em o zmroku bardzo wysoki brzeg Niemna i okopa\u0142em si\u0119. Mieli\u015bmy czyni\u0107 pr\u00f3by przeprawy. Patrole przeszuka\u0142y nadbrze\u017cne \u0142oziny. Sp\u0142oszony patrol bolszewicki uciek\u0142 \u0142odzi\u0105 na drug\u0105 stron\u0119. W miar\u0119 jak \u015bwit wstawa\u0142, pocz\u0119\u0142o si\u0119 oczom moim ukazywa\u0107 w\u015br\u00f3d mgie\u0142 Grodno z jego kominami fabrycznymi. […]<\/p>\n

Niemen wezbrany po deszczach stawia\u0142 nieprzebyt\u0105 przeszkod\u0119. Z przeciwnej strony rzeki bolszewicy rozpocz\u0119li strzelanin\u0119, na kt\u00f3r\u0105 nie odpowiadali\u015bmy. Poranek by\u0142 mro\u017any. Przemarzli\u015bmy w okopie przez noc do szpiku ko\u015bci, po letniej kampanii nie mieli\u015bmy ciep\u0142ego odzienia. […] Niezw\u0142ocznie saperzy nasi pocz\u0119li stawia\u0107 koz\u0142y pod most, kt\u00f3rego resztki wida\u0107 by\u0142o u tamtego brzegu. Materia\u0142 by\u0142 w ilo\u015bci wystarczaj\u0105cej. Widocznie zgromadzili go tutaj bolszewicy. Jednak\u017ce pr\u0105d Niemna by\u0142 tak silny, a rzeka tak wezbrana, \u017ce saperzy pomimo nadludzkich wysi\u0142k\u00f3w nie byli w stanie da\u0107 sobie rady i woda za ka\u017cdym razem koz\u0142y wywraca\u0142a i unosi\u0142a. […] W\u00f3wczas major [Bernard] Mond rozkaza\u0142 przewie\u017a\u0107 \u0142odzi\u0105 i umocowa\u0107 na drugim brzegu lin\u0119. Uszykowano na poczekaniu tratw\u0119 i rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 przeprawa 1 baonu, kt\u00f3ry\u00a0mia\u0142 natychmiast noc\u0105 posuwa\u0107 si\u0119 na po\u0142udnie, odepchn\u0105\u0107 napotkane oddzia\u0142y nieprzyjaciela i i\u015b\u0107 na Grodno, nie czekaj\u0105c na przepraw\u0119 reszty pu\u0142ku i artylerii.<\/p>\n

Poniewa\u017c chodzi\u0142o o mo\u017cliwy po\u015bpiech, pakowali\u015bmy na ten prom improwizowany, ile si\u0119 tylko da\u0142o, tak \u017ce na \u015brodku rzeki na du\u017cym pr\u0105dzie szed\u0142 on pod wod\u0119 i mieli\u015bmy j\u0105 do kolan chwilami. Ratowa\u0142a nas lina, a \u017ce pr\u0105d nas znosi\u0142, wi\u0119c po chwili tratwa si\u0119 wy\u0142ania\u0142a z wody i ci\u0105gn\u0119li\u015bmy j\u0105 dalej.<\/p>\n

Nad Niemnem, 20 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Janusz Koz\u0142owski, wspomnienia, CAW, I.400.964\/12]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Z informacji w pi\u015bmie \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d: <\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug informacji paryskich k\u00f3\u0142 przemys\u0142o\u00adwych, kt\u00f3re finansowo zainteresowane s\u0105 w za\u00adk\u0142adach przemys\u0142owych w Polsce, potrzebuj\u0105\u00adcych w\u0119gla koksuj\u0105cego, spraw\u0119 \u015al\u0105ska Cie\u00adszy\u0144skiego nie nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 za rozstrzygni\u0119\u00adt\u0105 ostatecznie. Wobec tego, \u017ce znaczny kapita\u0142 francuski jest w Polsce obecnie silnie zaanga\u00ad\u017cowany, a sztuczny podzia\u0142 \u015al\u0105ska i przyznanie Czechom kopal\u0144 w\u0119gla koksuj\u0105cego uniemo\u017cli\u00adwia rozw\u00f3j pewnych ga\u0142\u0119zi naszego przemys\u0142u, owe francuskie ko\u0142a przychylne s\u0105 my\u015bli rewizji podzia\u0142u teren\u00f3w w\u0119glowych mi\u0119dzy Cze\u00adchy a Polsk\u0119.<\/p>\n

Cieszyn, 21 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Rokowania polsko-czeskie w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego<\/em>, \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d nr 194\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ks. Eustachy Sapieha<\/strong> (minister spraw zagranicznych)<\/strong> w depeszy do Poselstwa Polskiego w Londynie: <\/strong><\/p>\n

Prosz\u0119 natychmiast dementowa\u0107 fakty podane przez noty niemieckie z\u0142o\u017cone Wielkim Mocarstwom i [Henriemu] Le Rondowi [przewodnicz\u0105cemu Mi\u0119dzysojuszniczej Komisji na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku]. Rz\u0105d niemiecki twierdzi, \u017ce posiada plany operacyjne, raporty i rozkazy polskie o zaj\u0119ciu G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, \u017ce na pograniczu skoncentrowano oddzia\u0142y polskie. Nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce dokumenty polskie przej\u0119te przez Niemc\u00f3w odnosz\u0105 si\u0119 przewa\u017cnie do POW [\u2026], maj\u0105c na og\u00f3\u0142 znaczenie tylko historyczne, gdy\u017c obecnie istnia\u0142y tylko tajne resztki tej organizacji, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 cz\u0119\u015bciowo z m\u0142odych ludzi z Polski. Gdy Komisariat Polski o nich si\u0119 dowiedzia\u0142, za\u017c\u0105da\u0142 od rz\u0105du polskiego usuni\u0119cia tych ludzi ze \u015al\u0105ska jako podlegaj\u0105cych poborowi, co zosta\u0142o ju\u017c zrobione. Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce Niemcy zwykle oskar\u017caj\u0105 innych o to, co sami zamierzaj\u0105. Ostatnio zatrzymano na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku nades\u0142ane z Niemiec 2000 karabin\u00f3w, oko\u0142o 10 karabin\u00f3w maszynowych. Wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 rz\u0105du niemieckiego oczywisty, gdy\u017c bro\u0144 ta podlega zniszczeniu przez Komisj\u0119 [Charlesa] Nolleta [przewodnicz\u0105cego Mi\u0119dzyalianckiej Komisji Kontroli Niemiec].<\/p>\n

Warszawa, 22 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Depesze poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, <\/em>t. 1 (czerwiec 1919 \u2013 marzec 1923), Krak\u00f3w 2019]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Gda\u0144sk, wrzesie\u0144 1920.
Delegacja polska wyruszaj\u0105ca na negocjacje pokojowe z bolszewikami.
Fot. C.U.F. Biuro Prasowe \/ Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie\u00a0<\/p>\n

Z deklaracji Og\u00f3lnorosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego Rad dotycz\u0105cej zawarcia pokoju z Polsk\u0105:<\/strong><\/p>\n

Dotychczas trwa wojna Polski z Rosj\u0105, wywo\u0142ana napa\u015bci\u0105 na Rosj\u0119 i Ukrain\u0119 akurat w chwili, kiedy pracuj\u0105ca Rosja przyst\u0105pi\u0142a do demobilizacji swojej armii i ca\u0142\u0105 swoj\u0105 energi\u0119 skierowa\u0142a na pokojow\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 prac\u0119. [\u2026] RFSRR uwa\u017ca, \u017ce poprzez swoj\u0105 propozycj\u0119 uczyni\u0142a wszystko, co mo\u017cliwe i konieczne dla jak najszybszego osi\u0105gni\u0119cia pokoju i uchronienia rosyjskich, polskich, bia\u0142oruskich, ukrai\u0144skich mas pracuj\u0105cych od ci\u0119\u017car\u00f3w nowej kampanii zimowej. [\u2026] Rosja Sowiecka, id\u0105c na takie ofiary w imi\u0119 pokoju, czyni to z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 swojej s\u0142uszno\u015bci i niewyczerpanych si\u0142 rosyjskich i ukrai\u0144skich mas pracuj\u0105cych, gotowych twardo i zdecydowanie stan\u0105\u0107 w obronie Republik Sowieckich, je\u015bli rz\u0105d polski postanowi w obliczu ca\u0142ego \u015bwiata wzi\u0105\u0107 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za kontynuowanie wojny i dalszy przelew krwi.<\/p>\n

Moskwa, 23 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Dokumenty i materia\u0142y do historii stosunk\u00f3w polsko-radzieckich, <\/em>t. 3 (kwiecie\u0144 1920 \u2013marzec 1921), Warszawa 1964]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Zygmunt Klukowski (ordynator szpitala):<\/strong><\/p>\n

Po tym cudownym odparciu bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy w swym zwyci\u0119skim pochodzie zatrzymali si\u0119 u rogatek Zamo\u015bcia i Szczebrzeszyna, \u017cycie zacz\u0119\u0142o powoli powraca\u0107 do normy. Po pewnym czasie wznowi\u0142y prac\u0119 urz\u0119dy pocztowe, ruszy\u0142y poci\u0105gi, pojawi\u0142y si\u0119 gazety, a wreszcie i zaleg\u0142a korespondencja z kilku tygodni. W\u015br\u00f3d przesy\u0142ek urz\u0119dowych znalaz\u0142em pismo […] powo\u0142uj\u0105ce mnie z dniem 6 lipca do czynnej s\u0142u\u017cby wojskowej w randze kapitana-lekarza [\u2026]. Wiadomo\u015b\u0107 ta ucieszy\u0142a mnie jeszcze bardziej, bo mog\u0142em ju\u017c w\u0142o\u017cy\u0107 mundur oficera Wojska Polskiego. A kt\u00f3\u017c z nas o tym nie marzy\u0142!?<\/p>\n

Stosownie do otrzymanego rozkazu, pojecha\u0142em do Lublina, do Dow\u00f3dztwa Okr\u0119gu Generalnego Lubelskiego, gdzie mnie zaprzysi\u0119\u017cono i zareje\u00adstrowano w Dziale Sanitarnym. Zaj\u0105\u0142em si\u0119 te\u017c umundurowaniem siebie, zacz\u0105wszy naturalnie od czapki. Wr\u00f3ci\u0142em do Szczebrzeszyna w mundurze kapitana i czu\u0142em, jak moje walory pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem znacznie posz\u0142y w g\u00f3r\u0119.<\/p>\n

Szczebrzeszyn, 23 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna 1918\u20131959<\/em>, Warszawa 2017]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Tarnopol, wrzesie\u0144 1920.
Polscy \u017co\u0142nierze po zdobyciu miasta w \u015bwietlicy wype\u0142nionej sowieck\u0105 propagand\u0105.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

Z artyku\u0142u w gazecie \u201eWiek Nowy\u201d:<\/strong><\/p>\n

To, co prze\u017cyli tarnopolanie od pierwszej chwili wkroczenia bolszewik\u00f3w a\u017c do ostatnich dni wyzwolenia, pozwoli\u0142o im w ca\u0142ej grozie pozna\u0107 potworno\u015b\u0107 rosyjskiego bolszewizmu […]. Nawet tych, co jak niekt\u00f3rzy Rusini i \u017bydzi chylili si\u0119 zrazu ku czerwonemu programowi, wyleczy\u0142o to z kretesem z wszelkich sympatii i z\u0142udze\u0144.<\/p>\n

Skoro tylko bolszewicy wkroczyli do miasta, zaraz wydano nakaz, aby mieszka\u0144cy opr\u00f3\u017cnili trzy g\u0142\u00f3wne ulice: Mickiewicza, Ko\u015bciuszki i \u015awi\u0119toja\u0144sk\u0105, bior\u0105c ze sob\u0105 tylko to, co si\u0119 da unie\u015b\u0107 w r\u0119ce. Na tych ulicach dokonano naprz\u00f3d rzetelnej grabie\u017cy, a w nast\u0119pnych dniach grabiono bez \u017cadnej \u017cenady w ca\u0142ym mie\u015bcie. […] Niebywa\u0142\u0105 t\u0119 rekwizycj\u0119 przeprowadzano z ca\u0142\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105, gro\u017c\u0105c ustawicznie kar\u0105 \u015bmierci. […]<\/p>\n

Stworzyli te\u017c bolszewicy zaraz w Tarnopolu Rewolucyjny Komitet Sowiecki […]. Aresztowania i rozstrzeliwania by\u0142y bardzo liczne. Urz\u0119dowa\u0142 wojskowy s\u0105d polowy i cywilna czerezwyczajka. Z s\u0105du polowego mo\u017cna by\u0142o jeszcze uj\u015b\u0107 z \u017cyciem. Ale kto \u00adsi\u0119 dosta\u0142 w szpony czerezwyczajki, ten\u00a0zwykle do 24 godzin nie \u017cy\u0142.<\/p>\n

[…] Z dniem ka\u017cdym wzrasta\u0142a nienawi\u015b\u0107 do bezlitosnych ciemi\u0119\u017cycieli. Ludzi prowadzono za miasto w okolic\u0119 browaru i tam nast\u0119powa\u0142y okropne egzekucje. Skazaniec \u015bwiadom, \u017ce za chwil\u0119 po\u017cegna si\u0119 z \u017cyciem, musia\u0142 sam sobie kopa\u0107 gr\u00f3b, po pas g\u0142\u0119boki i stawa\u0142 w nim wyprostowany, bo tak mu kazali ci krwawi satrapi. Strzelano kulami dum-dum zwyczajnie w ty\u0142 g\u0142owy, tak\u00a0\u017ce kula eksploduj\u0105c rozrywa\u0142a twarz i ju\u017c po chwili nie mo\u017cna by\u0142o pozna\u0107 skazanego.<\/p>\n

Tarnopol, 24 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Polski Tarnopol. Okupacje 1914\u20131920<\/em>, \u201eKarta\u201d nr 3, 1991]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":3986,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-3988","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-12-02T13:18:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-12-02T13:25:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1417\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"875\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/\",\"name\":\"18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5-300x185.png\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5-1024x632.png\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png\",\"datePublished\":\"2020-12-02T13:18:32+02:00\",\"dateModified\":\"2020-12-02T13:25:49+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-12-02\",\"endDate\":\"2020-12-02\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920\\n20 wrze\u015bnia Rada Ligi Narod\u00f3w przyjmuje rezolucj\u0119, kt\u00f3ra potwierdza tzw. lini\u0119 Focha na Suwalszczy\u017anie, jako tymczasow\u0105 lini\u0119 demarkacyjn\u0105 mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Litw\u0105. Tego dnia Polacy ruszaj\u0105 do natarcia na Grodno. Rozpoczyna si\u0119 tzw. operacja nieme\u0144ska \u2013 jej celem jest wyj\u015b\u0107 od p\u00f3\u0142nocy, przechodz\u0105c ku Lidzie przez tereny, kt\u00f3re Sowieci przekazali w sierpniu Litwie, na ty\u0142y Frontu Zachodniego Tuchaczewskiego. G\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia spoczywa na 2 Armii gen. Edwarda Rydza-\u015amig\u0142ego oraz 4 Armii gen. Leonarda Skierskiego. 21 wrze\u015bnia rozpoczynaj\u0105 si\u0119 polsko-sowieckie rokowania pokojowe w Rydze. Delegacji polskiej przewodniczy Jan D\u0105bski (wiceminister spraw zagranicznych), Sowiet\u00f3w reprezentuje Adolf Joffe.\\nBitwa nad Niemnem[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\n\u2042\u00a0\\nMjr Stanis\u0142aw Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:\\nMo\u017cemy si\u0119 dzi\u015b pochwali\u0107 zdobyciem R\u00f3wnego, a za godzin\u0119 pewnie i Dubna. Dwie twierdze na jeden dzie\u0144 to dosy\u0107. Niezmordowanym po\u015bcigiem jazdy, piechoty, samochod\u00f3w pancernych i lotnik\u00f3w zadali\u015bmy takiego bobu bolszewikom, \u017ce na jaki\u015b czas b\u0119d\u0105 mieli chyba na naszym froncie dosy\u0107 wojny zaczepnej. Oficer i \u017co\u0142nierz bije si\u0119 teraz, my\u015bl\u0105c, \u017ce jednak wyznacza granice pa\u0144stwa polskiego. Bodajby nas ta wiara nie zawiod\u0142a i dyplomaci umieli nasze zwyci\u0119stwo wykorzysta\u0107. [...]\\nJeste\u015bmy wci\u0105\u017c bez \u017cadnych urz\u0105dze\u0144, bo przeci\u0105gn\u0105\u0107 ich wobec przemarszu 300 kilometr\u00f3w prawie niepodobna, tote\u017c wraca si\u0119 do pierwotnego sztabowego urz\u0119dowania z pisaniem rozkaz\u00f3w na pi\u0119\u0107 r\u0105k pod dyktando i lotnej poczty sztafet konnych. Straszny k\u0142opot mamy z paroma tysi\u0105cami je\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych nie ma czym \u017cywi\u0107, bo ta ho\u0142ota wyjad\u0142a przedtem ca\u0142e zbo\u017ce w okolicy.\\n\u0141uck, 18 wrze\u015bnia 1920\\n[Stanis\u0142aw Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej 1918\u20131920, Warszawa-Krak\u00f3w 2015]\\n\u00a0\\nAdam Skwarczy\u0144ski (polityk, publicysta obozu pi\u0142sudczykowskiego) jako \u201eAdam P\u0142omie\u0144czyk\u201d w pi\u015bmie \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d: \\nRz\u0105d Witosa zbyt dos\u0142ownie i zbyt ciasno poj\u0105\u0142 ten fakt, \u017ce jest on rz\u0105dem obrony pa\u0144stwa. Nie tylko w dniach wisz\u0105cego nad Polsk\u0105 i stolic\u0105 niebezpiecze\u0144stwa, ale r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u017aniej, r\u00f3wnie\u017c w chwili obecnej nie zajmuje si\u0119 na serio \u017cadn\u0105 w\u0142a\u015bciwie spraw\u0105 poza tymi, kt\u00f3re bezpo\u015brednio wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z wojn\u0105 i pokojem. Rz\u0105d jakby zapomnia\u0142 o tym, \u017ce nie tylko taka lub inna linia demarkacyjna, nie tylko rokowania w Mi\u0144sku czy Rydze i nie tylko sprawa werbunku rekruta s\u0105 kwestiami obrony pa\u0144stwa. [\u2026]\\nSprawy wewn\u0119trzne pa\u0144stwa le\u017c\u0105 zupe\u0142nie od\u0142ogiem albo te\u017c id\u0105 trybem mechanicznym. Od\u0142ogiem wi\u0119c le\u017cy sprawa reformy rolnej, mimo \u017ce dzi\u015b ju\u017c tylko rozporz\u0105dzenia wykonawcze, czysto rz\u0105dowe s\u0105 potrzebne do pchni\u0119cia jej na tory realizacji; le\u017c\u0105 dalej sprawy ustawodawstwa ochronnego pracy i w og\u00f3le ustawodawstwa spo\u0142ecznego. [\u2026] Od\u0142ogiem wreszcie \u2013 co mo\u017ce jest najwa\u017cniejsze \u2013 le\u017cy sprawa walki z lichw\u0105 \u2013 i cho\u0107 jej rozwi\u0105zanie jest dzi\u015b pal\u0105c\u0105 potrzeb\u0105 dla miast, dla klasy robotniczej i inteligencji pracuj\u0105cej, rz\u0105d nie zdoby\u0142 si\u0119 dot\u0105d na realny program walki z t\u0105 zmor\u0105.\\nWarszawa, 19 wrze\u015bnia 1920\\n[Adam P\u0142omie\u0144czyk, O program wewn\u0119trznej budowy pa\u0144stwa, \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d nr 5\/1920]\\nWarszawa, wrzesie\u0144 1920.Odjazd delegacji polskiej na rokowania pokojowe do Rygi, w \u015brodku pose\u0142 Jan D\u0105bski.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\nZe sprawozdania delegacji bolszewickiej z pobytu w obozie jenieckim w Strza\u0142kowie:\\nOdzie\u017c i obuwie je\u0144c\u00f3w s\u0105 bardzo zniszczone, wi\u0119kszo\u015b\u0107 chodzi bosa, ci, kt\u00f3rzy wychodz\u0105 do pracy, otrzymuj\u0105 ubranie. \u0141\u00f3\u017cek nie ma w og\u00f3le \u2013 \u015bpi\u0105 na s\u0142omie, tylko nieliczni maj\u0105 ko\u0142dry. W og\u00f3le si\u0119 nie myj\u0105, jedynie raz w tygodniu chodz\u0105 do \u0142a\u017ani, co jest niezb\u0119dne dla dezynfekcji. Pracuj\u0105 na budowach, niekiedy kopi\u0105 okopy, cz\u0119sto w s\u0105siednich wsiach. Kiedy nie ma pracy, siedz\u0105 w barakach. Nie ma \u017cadnych bibliotek. W szpitalu jest jedna tylko biblioteka, otwarta przed tygodniem. Gazet nigdy nie dostaj\u0105. [...] Stan zdrowia je\u0144c\u00f3w jest przera\u017caj\u0105cy, warunki higieniczne obozu budz\u0105 odraz\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabudowa\u0144 to ziemianki z dziurawymi dachami, pod\u0142og\u0105 z ziemi, bardzo rzadko spotyka si\u0119 pod\u0142og\u0119 z desek. [\u2026] Wsz\u0119dzie jest brudno. Prawie nikt nie ma bielizny na zmian\u0119, wielu je\u0144c\u00f3w skar\u017cy\u0142o si\u0119, \u017ce nie zmienia\u0142o bielizny od trzech miesi\u0119cy. [...] Ci, kt\u00f3rzy s\u0105 w obozie od trzech\u2013czterech miesi\u0119cy, ani razu si\u0119 nie golili i nie strzygli.\\nStrza\u0142kowo (Wielkopolska), 19 wrze\u015bnia 1920\\n[Polsko-sowietskaja wojna 1919\u20131920, Moskwa 1994, t\u0142um. Dorota Pazio]\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u w \u201eKurierze Warszawskim\u201d: \\n\u017bo\u0142nierz polski potrafi ochroni\u0107 od najazdu wroga, ale nie potrafi sam si\u0119 uchroni\u0107 od mrozu i s\u0142oty. Ta my\u015bl uporczywa nasuwa si\u0119 dzi\u015b wszystkim organizacjom, opiekuj\u0105cym si\u0119 \u017co\u0142nierzem. Nasuwa si\u0119 z trwog\u0105 ka\u017cdemu, kto przygl\u0105da\u0142 si\u0119 \u017co\u0142nierzowi na froncie. Gdzie tam by\u0142 czas [\u2026] my\u015ble\u0107 o odzie\u017cy, bieli\u017anie i obuwiu\u2026 Zdziera\u0142o si\u0119 wszystko kolejno na strz\u0119py. [\u2026]\\nTrzy instytucje jednocze\u015bnie postanowi\u0142y urz\u0105dzi\u0107 zbi\u00f3rk\u0119 dla \u017co\u0142nierza bielizny i ciep\u0142ej odzie\u017cy. A przy nich \u2013 co si\u0119 da: myd\u0142a czy herbaty, papieros\u00f3w czy papieru [\u2026]. Rada Obrony Stolicy, Komitet Obywatelski Wykonawczy Obrony Pa\u0144stwa i Bia\u0142y Krzy\u017c \u2013 ka\u017cda z tych instytucji oddzielnie rozpocz\u0119\u0142y prac\u0119 organizacyjn\u0105.\\nWarszawa, 20 wrze\u015bnia 1920\\n[Przed zim\u0105, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 261\/1920]\\n \\nWydanie \u201eNowin Warszawskich\u201d z 20 wrze\u015bnia 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nPpor. Janusz Koz\u0142owski (205 Pu\u0142k Piechoty Ochotniczej):\\nZ plutonem zaj\u0105\u0142em o zmroku bardzo wysoki brzeg Niemna i okopa\u0142em si\u0119. Mieli\u015bmy czyni\u0107 pr\u00f3by przeprawy. Patrole przeszuka\u0142y nadbrze\u017cne \u0142oziny. Sp\u0142oszony patrol bolszewicki uciek\u0142 \u0142odzi\u0105 na drug\u0105 stron\u0119. W miar\u0119 jak \u015bwit wstawa\u0142, pocz\u0119\u0142o si\u0119 oczom moim ukazywa\u0107 w\u015br\u00f3d mgie\u0142 Grodno z jego kominami fabrycznymi. [...]\\nNiemen wezbrany po deszczach stawia\u0142 nieprzebyt\u0105 przeszkod\u0119. Z przeciwnej strony rzeki bolszewicy rozpocz\u0119li strzelanin\u0119, na kt\u00f3r\u0105 nie odpowiadali\u015bmy. Poranek by\u0142 mro\u017any. Przemarzli\u015bmy w okopie przez noc do szpiku ko\u015bci, po letniej kampanii nie mieli\u015bmy ciep\u0142ego odzienia. [...] Niezw\u0142ocznie saperzy nasi pocz\u0119li stawia\u0107 koz\u0142y pod most, kt\u00f3rego resztki wida\u0107 by\u0142o u tamtego brzegu. Materia\u0142 by\u0142 w ilo\u015bci wystarczaj\u0105cej. Widocznie zgromadzili go tutaj bolszewicy. Jednak\u017ce pr\u0105d Niemna by\u0142 tak silny, a rzeka tak wezbrana, \u017ce saperzy pomimo nadludzkich wysi\u0142k\u00f3w nie byli w stanie da\u0107 sobie rady i woda za ka\u017cdym razem koz\u0142y wywraca\u0142a i unosi\u0142a. [...] W\u00f3wczas major [Bernard] Mond rozkaza\u0142 przewie\u017a\u0107 \u0142odzi\u0105 i umocowa\u0107 na drugim brzegu lin\u0119. Uszykowano na poczekaniu tratw\u0119 i rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 przeprawa 1 baonu, kt\u00f3ry\u00a0mia\u0142 natychmiast noc\u0105 posuwa\u0107 si\u0119 na po\u0142udnie, odepchn\u0105\u0107 napotkane oddzia\u0142y nieprzyjaciela i i\u015b\u0107 na Grodno, nie czekaj\u0105c na przepraw\u0119 reszty pu\u0142ku i artylerii.\\nPoniewa\u017c chodzi\u0142o o mo\u017cliwy po\u015bpiech, pakowali\u015bmy na ten prom improwizowany, ile si\u0119 tylko da\u0142o, tak \u017ce na \u015brodku rzeki na du\u017cym pr\u0105dzie szed\u0142 on pod wod\u0119 i mieli\u015bmy j\u0105 do kolan chwilami. Ratowa\u0142a nas lina, a \u017ce pr\u0105d nas znosi\u0142, wi\u0119c po chwili tratwa si\u0119 wy\u0142ania\u0142a z wody i ci\u0105gn\u0119li\u015bmy j\u0105 dalej.\\nNad Niemnem, 20 wrze\u015bnia 1920\\n[Janusz Koz\u0142owski, wspomnienia, CAW, I.400.964\/12]\\n\u00a0\\nZ informacji w pi\u015bmie \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d: \\nWed\u0142ug informacji paryskich k\u00f3\u0142 przemys\u0142o\u00adwych, kt\u00f3re finansowo zainteresowane s\u0105 w za\u00adk\u0142adach przemys\u0142owych w Polsce, potrzebuj\u0105\u00adcych w\u0119gla koksuj\u0105cego, spraw\u0119 \u015al\u0105ska Cie\u00adszy\u0144skiego nie nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 za rozstrzygni\u0119\u00adt\u0105 ostatecznie. Wobec tego, \u017ce znaczny kapita\u0142 francuski jest w Polsce obecnie silnie zaanga\u00ad\u017cowany, a sztuczny podzia\u0142 \u015al\u0105ska i przyznanie Czechom kopal\u0144 w\u0119gla koksuj\u0105cego uniemo\u017cli\u00adwia rozw\u00f3j pewnych ga\u0142\u0119zi naszego przemys\u0142u, owe francuskie ko\u0142a przychylne s\u0105 my\u015bli rewizji podzia\u0142u teren\u00f3w w\u0119glowych mi\u0119dzy Cze\u00adchy a Polsk\u0119.\\nCieszyn, 21 wrze\u015bnia 1920\\n[Rokowania polsko-czeskie w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego, \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d nr 194\/1920]\\n\u00a0\\nKs. Eustachy Sapieha (minister spraw zagranicznych) w depeszy do Poselstwa Polskiego w Londynie: \\nProsz\u0119 natychmiast dementowa\u0107 fakty podane przez noty niemieckie z\u0142o\u017cone Wielkim Mocarstwom i [Henriemu] Le Rondowi [przewodnicz\u0105cemu Mi\u0119dzysojuszniczej Komisji na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku]. Rz\u0105d niemiecki twierdzi, \u017ce posiada plany operacyjne, raporty i rozkazy polskie o zaj\u0119ciu G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, \u017ce na pograniczu skoncentrowano oddzia\u0142y polskie. Nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce dokumenty polskie przej\u0119te przez Niemc\u00f3w odnosz\u0105 si\u0119 przewa\u017cnie do POW [\u2026], maj\u0105c na og\u00f3\u0142 znaczenie tylko historyczne, gdy\u017c obecnie istnia\u0142y tylko tajne resztki tej organizacji, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 cz\u0119\u015bciowo z m\u0142odych ludzi z Polski. Gdy Komisariat Polski o nich si\u0119 dowiedzia\u0142, za\u017c\u0105da\u0142 od rz\u0105du polskiego usuni\u0119cia tych ludzi ze \u015al\u0105ska jako podlegaj\u0105cych poborowi, co zosta\u0142o ju\u017c zrobione. Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce Niemcy zwykle oskar\u017caj\u0105 innych o to, co sami zamierzaj\u0105. Ostatnio zatrzymano na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku nades\u0142ane z Niemiec 2000 karabin\u00f3w, oko\u0142o 10 karabin\u00f3w maszynowych. Wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 rz\u0105du niemieckiego oczywisty, gdy\u017c bro\u0144 ta podlega zniszczeniu przez Komisj\u0119 [Charlesa] Nolleta [przewodnicz\u0105cego Mi\u0119dzyalianckiej Komisji Kontroli Niemiec].\\nWarszawa, 22 wrze\u015bnia 1920\\n[Depesze poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, t. 1 (czerwiec 1919 \u2013 marzec 1923), Krak\u00f3w 2019]\\nGda\u0144sk, wrzesie\u0144 1920.Delegacja polska wyruszaj\u0105ca na negocjacje pokojowe z bolszewikami.Fot. C.U.F. Biuro Prasowe \/ Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie\u00a0\\nZ deklaracji Og\u00f3lnorosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego Rad dotycz\u0105cej zawarcia pokoju z Polsk\u0105:\\nDotychczas trwa wojna Polski z Rosj\u0105, wywo\u0142ana napa\u015bci\u0105 na Rosj\u0119 i Ukrain\u0119 akurat w chwili, kiedy pracuj\u0105ca Rosja przyst\u0105pi\u0142a do demobilizacji swojej armii i ca\u0142\u0105 swoj\u0105 energi\u0119 skierowa\u0142a na pokojow\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 prac\u0119. [\u2026] RFSRR uwa\u017ca, \u017ce poprzez swoj\u0105 propozycj\u0119 uczyni\u0142a wszystko, co mo\u017cliwe i konieczne dla jak najszybszego osi\u0105gni\u0119cia pokoju i uchronienia rosyjskich, polskich, bia\u0142oruskich, ukrai\u0144skich mas pracuj\u0105cych od ci\u0119\u017car\u00f3w nowej kampanii zimowej. [\u2026] Rosja Sowiecka, id\u0105c na takie ofiary w imi\u0119 pokoju, czyni to z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 swojej s\u0142uszno\u015bci i niewyczerpanych si\u0142 rosyjskich i ukrai\u0144skich mas pracuj\u0105cych, gotowych twardo i zdecydowanie stan\u0105\u0107 w obronie Republik Sowieckich, je\u015bli rz\u0105d polski postanowi w obliczu ca\u0142ego \u015bwiata wzi\u0105\u0107 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za kontynuowanie wojny i dalszy przelew krwi.\\nMoskwa, 23 wrze\u015bnia 1920\\n[Dokumenty i materia\u0142y do historii stosunk\u00f3w polsko-radzieckich, t. 3 (kwiecie\u0144 1920 \u2013marzec 1921), Warszawa 1964]\\n\u00a0\\nZygmunt Klukowski (ordynator szpitala):\\nPo tym cudownym odparciu bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy w swym zwyci\u0119skim pochodzie zatrzymali si\u0119 u rogatek Zamo\u015bcia i Szczebrzeszyna, \u017cycie zacz\u0119\u0142o powoli powraca\u0107 do normy. Po pewnym czasie wznowi\u0142y prac\u0119 urz\u0119dy pocztowe, ruszy\u0142y poci\u0105gi, pojawi\u0142y si\u0119 gazety, a wreszcie i zaleg\u0142a korespondencja z kilku tygodni. W\u015br\u00f3d przesy\u0142ek urz\u0119dowych znalaz\u0142em pismo [...] powo\u0142uj\u0105ce mnie z dniem 6 lipca do czynnej s\u0142u\u017cby wojskowej w randze kapitana-lekarza [\u2026]. Wiadomo\u015b\u0107 ta ucieszy\u0142a mnie jeszcze bardziej, bo mog\u0142em ju\u017c w\u0142o\u017cy\u0107 mundur oficera Wojska Polskiego. A kt\u00f3\u017c z nas o tym nie marzy\u0142!?\\nStosownie do otrzymanego rozkazu, pojecha\u0142em do Lublina, do Dow\u00f3dztwa Okr\u0119gu Generalnego Lubelskiego, gdzie mnie zaprzysi\u0119\u017cono i zareje\u00adstrowano w Dziale Sanitarnym. Zaj\u0105\u0142em si\u0119 te\u017c umundurowaniem siebie, zacz\u0105wszy naturalnie od czapki. Wr\u00f3ci\u0142em do Szczebrzeszyna w mundurze kapitana i czu\u0142em, jak moje walory pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem znacznie posz\u0142y w g\u00f3r\u0119.\\nSzczebrzeszyn, 23 wrze\u015bnia 1920\\n[Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna 1918\u20131959, Warszawa 2017]\\nTarnopol, wrzesie\u0144 1920.Polscy \u017co\u0142nierze po zdobyciu miasta w \u015bwietlicy wype\u0142nionej sowieck\u0105 propagand\u0105.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\nZ artyku\u0142u w gazecie \u201eWiek Nowy\u201d:\\nTo, co prze\u017cyli tarnopolanie od pierwszej chwili wkroczenia bolszewik\u00f3w a\u017c do ostatnich dni wyzwolenia, pozwoli\u0142o im w ca\u0142ej grozie pozna\u0107 potworno\u015b\u0107 rosyjskiego bolszewizmu [...]. Nawet tych, co jak niekt\u00f3rzy Rusini i \u017bydzi chylili si\u0119 zrazu ku czerwonemu programowi, wyleczy\u0142o to z kretesem z wszelkich sympatii i z\u0142udze\u0144.\\nSkoro tylko bolszewicy wkroczyli do miasta, zaraz wydano nakaz, aby mieszka\u0144cy opr\u00f3\u017cnili trzy g\u0142\u00f3wne ulice: Mickiewicza, Ko\u015bciuszki i \u015awi\u0119toja\u0144sk\u0105, bior\u0105c ze sob\u0105 tylko to, co si\u0119 da unie\u015b\u0107 w r\u0119ce. Na tych ulicach dokonano naprz\u00f3d rzetelnej grabie\u017cy, a w nast\u0119pnych dniach grabiono bez \u017cadnej \u017cenady w ca\u0142ym mie\u015bcie. [...] Niebywa\u0142\u0105 t\u0119 rekwizycj\u0119 przeprowadzano z ca\u0142\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105, gro\u017c\u0105c ustawicznie kar\u0105 \u015bmierci. [...]\\nStworzyli te\u017c bolszewicy zaraz w Tarnopolu Rewolucyjny Komitet Sowiecki [...]. Aresztowania i rozstrzeliwania by\u0142y bardzo liczne. Urz\u0119dowa\u0142 wojskowy s\u0105d polowy i cywilna czerezwyczajka. Z s\u0105du polowego mo\u017cna by\u0142o jeszcze uj\u015b\u0107 z \u017cyciem. Ale kto \u00adsi\u0119 dosta\u0142 w szpony czerezwyczajki, ten\u00a0zwykle do 24 godzin nie \u017cy\u0142.\\n[...] Z dniem ka\u017cdym wzrasta\u0142a nienawi\u015b\u0107 do bezlitosnych ciemi\u0119\u017cycieli. Ludzi prowadzono za miasto w okolic\u0119 browaru i tam nast\u0119powa\u0142y okropne egzekucje. Skazaniec \u015bwiadom, \u017ce za chwil\u0119 po\u017cegna si\u0119 z \u017cyciem, musia\u0142 sam sobie kopa\u0107 gr\u00f3b, po pas g\u0142\u0119boki i stawa\u0142 w nim wyprostowany, bo tak mu kazali ci krwawi satrapi. Strzelano kulami dum-dum zwyczajnie w ty\u0142 g\u0142owy, tak\u00a0\u017ce kula eksploduj\u0105c rozrywa\u0142a twarz i ju\u017c po chwili nie mo\u017cna by\u0142o pozna\u0107 skazanego.\\nTarnopol, 24 wrze\u015bnia 1920\\n[Polski Tarnopol. Okupacje 1914\u20131920, \u201eKarta\u201d nr 3, 1991]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png\",\"width\":1417,\"height\":875},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-12-02T13:18:32+00:00","article_modified_time":"2020-12-02T13:25:49+00:00","og_image":[{"width":1417,"height":875,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png","type":"image\/png"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/","name":"18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5-300x185.png","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5-1024x632.png","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png","datePublished":"2020-12-02T13:18:32+02:00","dateModified":"2020-12-02T13:25:49+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-12-02","endDate":"2020-12-02","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920\n20 wrze\u015bnia Rada Ligi Narod\u00f3w przyjmuje rezolucj\u0119, kt\u00f3ra potwierdza tzw. lini\u0119 Focha na Suwalszczy\u017anie, jako tymczasow\u0105 lini\u0119 demarkacyjn\u0105 mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Litw\u0105. Tego dnia Polacy ruszaj\u0105 do natarcia na Grodno. Rozpoczyna si\u0119 tzw. operacja nieme\u0144ska \u2013 jej celem jest wyj\u015b\u0107 od p\u00f3\u0142nocy, przechodz\u0105c ku Lidzie przez tereny, kt\u00f3re Sowieci przekazali w sierpniu Litwie, na ty\u0142y Frontu Zachodniego Tuchaczewskiego. G\u0142\u00f3wny ci\u0119\u017car ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia spoczywa na 2 Armii gen. Edwarda Rydza-\u015amig\u0142ego oraz 4 Armii gen. Leonarda Skierskiego. 21 wrze\u015bnia rozpoczynaj\u0105 si\u0119 polsko-sowieckie rokowania pokojowe w Rydze. Delegacji polskiej przewodniczy Jan D\u0105bski (wiceminister spraw zagranicznych), Sowiet\u00f3w reprezentuje Adolf Joffe.\nBitwa nad Niemnem[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\n\u2042\u00a0\nMjr Stanis\u0142aw Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:\nMo\u017cemy si\u0119 dzi\u015b pochwali\u0107 zdobyciem R\u00f3wnego, a za godzin\u0119 pewnie i Dubna. Dwie twierdze na jeden dzie\u0144 to dosy\u0107. Niezmordowanym po\u015bcigiem jazdy, piechoty, samochod\u00f3w pancernych i lotnik\u00f3w zadali\u015bmy takiego bobu bolszewikom, \u017ce na jaki\u015b czas b\u0119d\u0105 mieli chyba na naszym froncie dosy\u0107 wojny zaczepnej. Oficer i \u017co\u0142nierz bije si\u0119 teraz, my\u015bl\u0105c, \u017ce jednak wyznacza granice pa\u0144stwa polskiego. Bodajby nas ta wiara nie zawiod\u0142a i dyplomaci umieli nasze zwyci\u0119stwo wykorzysta\u0107. [...]\nJeste\u015bmy wci\u0105\u017c bez \u017cadnych urz\u0105dze\u0144, bo przeci\u0105gn\u0105\u0107 ich wobec przemarszu 300 kilometr\u00f3w prawie niepodobna, tote\u017c wraca si\u0119 do pierwotnego sztabowego urz\u0119dowania z pisaniem rozkaz\u00f3w na pi\u0119\u0107 r\u0105k pod dyktando i lotnej poczty sztafet konnych. Straszny k\u0142opot mamy z paroma tysi\u0105cami je\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rych nie ma czym \u017cywi\u0107, bo ta ho\u0142ota wyjad\u0142a przedtem ca\u0142e zbo\u017ce w okolicy.\n\u0141uck, 18 wrze\u015bnia 1920\n[Stanis\u0142aw Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej 1918\u20131920, Warszawa-Krak\u00f3w 2015]\n\u00a0\nAdam Skwarczy\u0144ski (polityk, publicysta obozu pi\u0142sudczykowskiego) jako \u201eAdam P\u0142omie\u0144czyk\u201d w pi\u015bmie \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d: \nRz\u0105d Witosa zbyt dos\u0142ownie i zbyt ciasno poj\u0105\u0142 ten fakt, \u017ce jest on rz\u0105dem obrony pa\u0144stwa. Nie tylko w dniach wisz\u0105cego nad Polsk\u0105 i stolic\u0105 niebezpiecze\u0144stwa, ale r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u017aniej, r\u00f3wnie\u017c w chwili obecnej nie zajmuje si\u0119 na serio \u017cadn\u0105 w\u0142a\u015bciwie spraw\u0105 poza tymi, kt\u00f3re bezpo\u015brednio wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z wojn\u0105 i pokojem. Rz\u0105d jakby zapomnia\u0142 o tym, \u017ce nie tylko taka lub inna linia demarkacyjna, nie tylko rokowania w Mi\u0144sku czy Rydze i nie tylko sprawa werbunku rekruta s\u0105 kwestiami obrony pa\u0144stwa. [\u2026]\nSprawy wewn\u0119trzne pa\u0144stwa le\u017c\u0105 zupe\u0142nie od\u0142ogiem albo te\u017c id\u0105 trybem mechanicznym. Od\u0142ogiem wi\u0119c le\u017cy sprawa reformy rolnej, mimo \u017ce dzi\u015b ju\u017c tylko rozporz\u0105dzenia wykonawcze, czysto rz\u0105dowe s\u0105 potrzebne do pchni\u0119cia jej na tory realizacji; le\u017c\u0105 dalej sprawy ustawodawstwa ochronnego pracy i w og\u00f3le ustawodawstwa spo\u0142ecznego. [\u2026] Od\u0142ogiem wreszcie \u2013 co mo\u017ce jest najwa\u017cniejsze \u2013 le\u017cy sprawa walki z lichw\u0105 \u2013 i cho\u0107 jej rozwi\u0105zanie jest dzi\u015b pal\u0105c\u0105 potrzeb\u0105 dla miast, dla klasy robotniczej i inteligencji pracuj\u0105cej, rz\u0105d nie zdoby\u0142 si\u0119 dot\u0105d na realny program walki z t\u0105 zmor\u0105.\nWarszawa, 19 wrze\u015bnia 1920\n[Adam P\u0142omie\u0144czyk, O program wewn\u0119trznej budowy pa\u0144stwa, \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d nr 5\/1920]\nWarszawa, wrzesie\u0144 1920.Odjazd delegacji polskiej na rokowania pokojowe do Rygi, w \u015brodku pose\u0142 Jan D\u0105bski.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\nZe sprawozdania delegacji bolszewickiej z pobytu w obozie jenieckim w Strza\u0142kowie:\nOdzie\u017c i obuwie je\u0144c\u00f3w s\u0105 bardzo zniszczone, wi\u0119kszo\u015b\u0107 chodzi bosa, ci, kt\u00f3rzy wychodz\u0105 do pracy, otrzymuj\u0105 ubranie. \u0141\u00f3\u017cek nie ma w og\u00f3le \u2013 \u015bpi\u0105 na s\u0142omie, tylko nieliczni maj\u0105 ko\u0142dry. W og\u00f3le si\u0119 nie myj\u0105, jedynie raz w tygodniu chodz\u0105 do \u0142a\u017ani, co jest niezb\u0119dne dla dezynfekcji. Pracuj\u0105 na budowach, niekiedy kopi\u0105 okopy, cz\u0119sto w s\u0105siednich wsiach. Kiedy nie ma pracy, siedz\u0105 w barakach. Nie ma \u017cadnych bibliotek. W szpitalu jest jedna tylko biblioteka, otwarta przed tygodniem. Gazet nigdy nie dostaj\u0105. [...] Stan zdrowia je\u0144c\u00f3w jest przera\u017caj\u0105cy, warunki higieniczne obozu budz\u0105 odraz\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabudowa\u0144 to ziemianki z dziurawymi dachami, pod\u0142og\u0105 z ziemi, bardzo rzadko spotyka si\u0119 pod\u0142og\u0119 z desek. [\u2026] Wsz\u0119dzie jest brudno. Prawie nikt nie ma bielizny na zmian\u0119, wielu je\u0144c\u00f3w skar\u017cy\u0142o si\u0119, \u017ce nie zmienia\u0142o bielizny od trzech miesi\u0119cy. [...] Ci, kt\u00f3rzy s\u0105 w obozie od trzech\u2013czterech miesi\u0119cy, ani razu si\u0119 nie golili i nie strzygli.\nStrza\u0142kowo (Wielkopolska), 19 wrze\u015bnia 1920\n[Polsko-sowietskaja wojna 1919\u20131920, Moskwa 1994, t\u0142um. Dorota Pazio]\n\u00a0\nZ artyku\u0142u w \u201eKurierze Warszawskim\u201d: \n\u017bo\u0142nierz polski potrafi ochroni\u0107 od najazdu wroga, ale nie potrafi sam si\u0119 uchroni\u0107 od mrozu i s\u0142oty. Ta my\u015bl uporczywa nasuwa si\u0119 dzi\u015b wszystkim organizacjom, opiekuj\u0105cym si\u0119 \u017co\u0142nierzem. Nasuwa si\u0119 z trwog\u0105 ka\u017cdemu, kto przygl\u0105da\u0142 si\u0119 \u017co\u0142nierzowi na froncie. Gdzie tam by\u0142 czas [\u2026] my\u015ble\u0107 o odzie\u017cy, bieli\u017anie i obuwiu\u2026 Zdziera\u0142o si\u0119 wszystko kolejno na strz\u0119py. [\u2026]\nTrzy instytucje jednocze\u015bnie postanowi\u0142y urz\u0105dzi\u0107 zbi\u00f3rk\u0119 dla \u017co\u0142nierza bielizny i ciep\u0142ej odzie\u017cy. A przy nich \u2013 co si\u0119 da: myd\u0142a czy herbaty, papieros\u00f3w czy papieru [\u2026]. Rada Obrony Stolicy, Komitet Obywatelski Wykonawczy Obrony Pa\u0144stwa i Bia\u0142y Krzy\u017c \u2013 ka\u017cda z tych instytucji oddzielnie rozpocz\u0119\u0142y prac\u0119 organizacyjn\u0105.\nWarszawa, 20 wrze\u015bnia 1920\n[Przed zim\u0105, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 261\/1920]\n \nWydanie \u201eNowin Warszawskich\u201d z 20 wrze\u015bnia 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nPpor. Janusz Koz\u0142owski (205 Pu\u0142k Piechoty Ochotniczej):\nZ plutonem zaj\u0105\u0142em o zmroku bardzo wysoki brzeg Niemna i okopa\u0142em si\u0119. Mieli\u015bmy czyni\u0107 pr\u00f3by przeprawy. Patrole przeszuka\u0142y nadbrze\u017cne \u0142oziny. Sp\u0142oszony patrol bolszewicki uciek\u0142 \u0142odzi\u0105 na drug\u0105 stron\u0119. W miar\u0119 jak \u015bwit wstawa\u0142, pocz\u0119\u0142o si\u0119 oczom moim ukazywa\u0107 w\u015br\u00f3d mgie\u0142 Grodno z jego kominami fabrycznymi. [...]\nNiemen wezbrany po deszczach stawia\u0142 nieprzebyt\u0105 przeszkod\u0119. Z przeciwnej strony rzeki bolszewicy rozpocz\u0119li strzelanin\u0119, na kt\u00f3r\u0105 nie odpowiadali\u015bmy. Poranek by\u0142 mro\u017any. Przemarzli\u015bmy w okopie przez noc do szpiku ko\u015bci, po letniej kampanii nie mieli\u015bmy ciep\u0142ego odzienia. [...] Niezw\u0142ocznie saperzy nasi pocz\u0119li stawia\u0107 koz\u0142y pod most, kt\u00f3rego resztki wida\u0107 by\u0142o u tamtego brzegu. Materia\u0142 by\u0142 w ilo\u015bci wystarczaj\u0105cej. Widocznie zgromadzili go tutaj bolszewicy. Jednak\u017ce pr\u0105d Niemna by\u0142 tak silny, a rzeka tak wezbrana, \u017ce saperzy pomimo nadludzkich wysi\u0142k\u00f3w nie byli w stanie da\u0107 sobie rady i woda za ka\u017cdym razem koz\u0142y wywraca\u0142a i unosi\u0142a. [...] W\u00f3wczas major [Bernard] Mond rozkaza\u0142 przewie\u017a\u0107 \u0142odzi\u0105 i umocowa\u0107 na drugim brzegu lin\u0119. Uszykowano na poczekaniu tratw\u0119 i rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 przeprawa 1 baonu, kt\u00f3ry\u00a0mia\u0142 natychmiast noc\u0105 posuwa\u0107 si\u0119 na po\u0142udnie, odepchn\u0105\u0107 napotkane oddzia\u0142y nieprzyjaciela i i\u015b\u0107 na Grodno, nie czekaj\u0105c na przepraw\u0119 reszty pu\u0142ku i artylerii.\nPoniewa\u017c chodzi\u0142o o mo\u017cliwy po\u015bpiech, pakowali\u015bmy na ten prom improwizowany, ile si\u0119 tylko da\u0142o, tak \u017ce na \u015brodku rzeki na du\u017cym pr\u0105dzie szed\u0142 on pod wod\u0119 i mieli\u015bmy j\u0105 do kolan chwilami. Ratowa\u0142a nas lina, a \u017ce pr\u0105d nas znosi\u0142, wi\u0119c po chwili tratwa si\u0119 wy\u0142ania\u0142a z wody i ci\u0105gn\u0119li\u015bmy j\u0105 dalej.\nNad Niemnem, 20 wrze\u015bnia 1920\n[Janusz Koz\u0142owski, wspomnienia, CAW, I.400.964\/12]\n\u00a0\nZ informacji w pi\u015bmie \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d: \nWed\u0142ug informacji paryskich k\u00f3\u0142 przemys\u0142o\u00adwych, kt\u00f3re finansowo zainteresowane s\u0105 w za\u00adk\u0142adach przemys\u0142owych w Polsce, potrzebuj\u0105\u00adcych w\u0119gla koksuj\u0105cego, spraw\u0119 \u015al\u0105ska Cie\u00adszy\u0144skiego nie nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 za rozstrzygni\u0119\u00adt\u0105 ostatecznie. Wobec tego, \u017ce znaczny kapita\u0142 francuski jest w Polsce obecnie silnie zaanga\u00ad\u017cowany, a sztuczny podzia\u0142 \u015al\u0105ska i przyznanie Czechom kopal\u0144 w\u0119gla koksuj\u0105cego uniemo\u017cli\u00adwia rozw\u00f3j pewnych ga\u0142\u0119zi naszego przemys\u0142u, owe francuskie ko\u0142a przychylne s\u0105 my\u015bli rewizji podzia\u0142u teren\u00f3w w\u0119glowych mi\u0119dzy Cze\u00adchy a Polsk\u0119.\nCieszyn, 21 wrze\u015bnia 1920\n[Rokowania polsko-czeskie w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego, \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d nr 194\/1920]\n\u00a0\nKs. Eustachy Sapieha (minister spraw zagranicznych) w depeszy do Poselstwa Polskiego w Londynie: \nProsz\u0119 natychmiast dementowa\u0107 fakty podane przez noty niemieckie z\u0142o\u017cone Wielkim Mocarstwom i [Henriemu] Le Rondowi [przewodnicz\u0105cemu Mi\u0119dzysojuszniczej Komisji na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku]. Rz\u0105d niemiecki twierdzi, \u017ce posiada plany operacyjne, raporty i rozkazy polskie o zaj\u0119ciu G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, \u017ce na pograniczu skoncentrowano oddzia\u0142y polskie. Nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce dokumenty polskie przej\u0119te przez Niemc\u00f3w odnosz\u0105 si\u0119 przewa\u017cnie do POW [\u2026], maj\u0105c na og\u00f3\u0142 znaczenie tylko historyczne, gdy\u017c obecnie istnia\u0142y tylko tajne resztki tej organizacji, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 cz\u0119\u015bciowo z m\u0142odych ludzi z Polski. Gdy Komisariat Polski o nich si\u0119 dowiedzia\u0142, za\u017c\u0105da\u0142 od rz\u0105du polskiego usuni\u0119cia tych ludzi ze \u015al\u0105ska jako podlegaj\u0105cych poborowi, co zosta\u0142o ju\u017c zrobione. Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce Niemcy zwykle oskar\u017caj\u0105 innych o to, co sami zamierzaj\u0105. Ostatnio zatrzymano na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku nades\u0142ane z Niemiec 2000 karabin\u00f3w, oko\u0142o 10 karabin\u00f3w maszynowych. Wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 rz\u0105du niemieckiego oczywisty, gdy\u017c bro\u0144 ta podlega zniszczeniu przez Komisj\u0119 [Charlesa] Nolleta [przewodnicz\u0105cego Mi\u0119dzyalianckiej Komisji Kontroli Niemiec].\nWarszawa, 22 wrze\u015bnia 1920\n[Depesze poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie, t. 1 (czerwiec 1919 \u2013 marzec 1923), Krak\u00f3w 2019]\nGda\u0144sk, wrzesie\u0144 1920.Delegacja polska wyruszaj\u0105ca na negocjacje pokojowe z bolszewikami.Fot. C.U.F. Biuro Prasowe \/ Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie\u00a0\nZ deklaracji Og\u00f3lnorosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego Rad dotycz\u0105cej zawarcia pokoju z Polsk\u0105:\nDotychczas trwa wojna Polski z Rosj\u0105, wywo\u0142ana napa\u015bci\u0105 na Rosj\u0119 i Ukrain\u0119 akurat w chwili, kiedy pracuj\u0105ca Rosja przyst\u0105pi\u0142a do demobilizacji swojej armii i ca\u0142\u0105 swoj\u0105 energi\u0119 skierowa\u0142a na pokojow\u0105 tw\u00f3rcz\u0105 prac\u0119. [\u2026] RFSRR uwa\u017ca, \u017ce poprzez swoj\u0105 propozycj\u0119 uczyni\u0142a wszystko, co mo\u017cliwe i konieczne dla jak najszybszego osi\u0105gni\u0119cia pokoju i uchronienia rosyjskich, polskich, bia\u0142oruskich, ukrai\u0144skich mas pracuj\u0105cych od ci\u0119\u017car\u00f3w nowej kampanii zimowej. [\u2026] Rosja Sowiecka, id\u0105c na takie ofiary w imi\u0119 pokoju, czyni to z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 swojej s\u0142uszno\u015bci i niewyczerpanych si\u0142 rosyjskich i ukrai\u0144skich mas pracuj\u0105cych, gotowych twardo i zdecydowanie stan\u0105\u0107 w obronie Republik Sowieckich, je\u015bli rz\u0105d polski postanowi w obliczu ca\u0142ego \u015bwiata wzi\u0105\u0107 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 za kontynuowanie wojny i dalszy przelew krwi.\nMoskwa, 23 wrze\u015bnia 1920\n[Dokumenty i materia\u0142y do historii stosunk\u00f3w polsko-radzieckich, t. 3 (kwiecie\u0144 1920 \u2013marzec 1921), Warszawa 1964]\n\u00a0\nZygmunt Klukowski (ordynator szpitala):\nPo tym cudownym odparciu bolszewik\u00f3w, kt\u00f3rzy w swym zwyci\u0119skim pochodzie zatrzymali si\u0119 u rogatek Zamo\u015bcia i Szczebrzeszyna, \u017cycie zacz\u0119\u0142o powoli powraca\u0107 do normy. Po pewnym czasie wznowi\u0142y prac\u0119 urz\u0119dy pocztowe, ruszy\u0142y poci\u0105gi, pojawi\u0142y si\u0119 gazety, a wreszcie i zaleg\u0142a korespondencja z kilku tygodni. W\u015br\u00f3d przesy\u0142ek urz\u0119dowych znalaz\u0142em pismo [...] powo\u0142uj\u0105ce mnie z dniem 6 lipca do czynnej s\u0142u\u017cby wojskowej w randze kapitana-lekarza [\u2026]. Wiadomo\u015b\u0107 ta ucieszy\u0142a mnie jeszcze bardziej, bo mog\u0142em ju\u017c w\u0142o\u017cy\u0107 mundur oficera Wojska Polskiego. A kt\u00f3\u017c z nas o tym nie marzy\u0142!?\nStosownie do otrzymanego rozkazu, pojecha\u0142em do Lublina, do Dow\u00f3dztwa Okr\u0119gu Generalnego Lubelskiego, gdzie mnie zaprzysi\u0119\u017cono i zareje\u00adstrowano w Dziale Sanitarnym. Zaj\u0105\u0142em si\u0119 te\u017c umundurowaniem siebie, zacz\u0105wszy naturalnie od czapki. Wr\u00f3ci\u0142em do Szczebrzeszyna w mundurze kapitana i czu\u0142em, jak moje walory pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem znacznie posz\u0142y w g\u00f3r\u0119.\nSzczebrzeszyn, 23 wrze\u015bnia 1920\n[Zygmunt Klukowski, Zamojszczyzna 1918\u20131959, Warszawa 2017]\nTarnopol, wrzesie\u0144 1920.Polscy \u017co\u0142nierze po zdobyciu miasta w \u015bwietlicy wype\u0142nionej sowieck\u0105 propagand\u0105.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\nZ artyku\u0142u w gazecie \u201eWiek Nowy\u201d:\nTo, co prze\u017cyli tarnopolanie od pierwszej chwili wkroczenia bolszewik\u00f3w a\u017c do ostatnich dni wyzwolenia, pozwoli\u0142o im w ca\u0142ej grozie pozna\u0107 potworno\u015b\u0107 rosyjskiego bolszewizmu [...]. Nawet tych, co jak niekt\u00f3rzy Rusini i \u017bydzi chylili si\u0119 zrazu ku czerwonemu programowi, wyleczy\u0142o to z kretesem z wszelkich sympatii i z\u0142udze\u0144.\nSkoro tylko bolszewicy wkroczyli do miasta, zaraz wydano nakaz, aby mieszka\u0144cy opr\u00f3\u017cnili trzy g\u0142\u00f3wne ulice: Mickiewicza, Ko\u015bciuszki i \u015awi\u0119toja\u0144sk\u0105, bior\u0105c ze sob\u0105 tylko to, co si\u0119 da unie\u015b\u0107 w r\u0119ce. Na tych ulicach dokonano naprz\u00f3d rzetelnej grabie\u017cy, a w nast\u0119pnych dniach grabiono bez \u017cadnej \u017cenady w ca\u0142ym mie\u015bcie. [...] Niebywa\u0142\u0105 t\u0119 rekwizycj\u0119 przeprowadzano z ca\u0142\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105, gro\u017c\u0105c ustawicznie kar\u0105 \u015bmierci. [...]\nStworzyli te\u017c bolszewicy zaraz w Tarnopolu Rewolucyjny Komitet Sowiecki [...]. Aresztowania i rozstrzeliwania by\u0142y bardzo liczne. Urz\u0119dowa\u0142 wojskowy s\u0105d polowy i cywilna czerezwyczajka. Z s\u0105du polowego mo\u017cna by\u0142o jeszcze uj\u015b\u0107 z \u017cyciem. Ale kto \u00adsi\u0119 dosta\u0142 w szpony czerezwyczajki, ten\u00a0zwykle do 24 godzin nie \u017cy\u0142.\n[...] Z dniem ka\u017cdym wzrasta\u0142a nienawi\u015b\u0107 do bezlitosnych ciemi\u0119\u017cycieli. Ludzi prowadzono za miasto w okolic\u0119 browaru i tam nast\u0119powa\u0142y okropne egzekucje. Skazaniec \u015bwiadom, \u017ce za chwil\u0119 po\u017cegna si\u0119 z \u017cyciem, musia\u0142 sam sobie kopa\u0107 gr\u00f3b, po pas g\u0142\u0119boki i stawa\u0142 w nim wyprostowany, bo tak mu kazali ci krwawi satrapi. Strzelano kulami dum-dum zwyczajnie w ty\u0142 g\u0142owy, tak\u00a0\u017ce kula eksploduj\u0105c rozrywa\u0142a twarz i ju\u017c po chwili nie mo\u017cna by\u0142o pozna\u0107 skazanego.\nTarnopol, 24 wrze\u015bnia 1920\n[Polski Tarnopol. Okupacje 1914\u20131920, \u201eKarta\u201d nr 3, 1991]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/MWP_teczka-8-56-pokoj-ryski-nr-inw-33436-5.png","width":1417,"height":875},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/02\/18-24-wrzesnia-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"18 \u2013 24 wrze\u015bnia 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3988","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3988"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3988\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3989,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3988\/revisions\/3989"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3986"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3988"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3988"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3988"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}