{"id":3998,"date":"2020-12-07T09:30:09","date_gmt":"2020-12-07T08:30:09","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=3998"},"modified":"2020-12-07T09:43:09","modified_gmt":"2020-12-07T08:43:09","slug":"25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/","title":{"rendered":"25 wrze\u015bnia \u2013 1 pa\u017adziernika 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

24 wrze\u015bnia – 1 pa\u017adziernika 1920<\/strong><\/p>\n

25 wrze\u015bnia polskie oddzia\u0142y gen. W\u0142adys\u0142awa Junga odzyskuj\u0105 Wo\u0142kowysk, a Sowieci zaczynaj\u0105 si\u0119 wycofywa\u0107 ze wschodniego brzegu Niemna. Miejscami odwr\u00f3t przybiera charakter ucieczki. W nocy 25\/26 wrze\u015bnia Polacy zajmuj\u0105 Grodno. Jednostki Armii Czerwonej w bez\u0142adzie przechodz\u0105 do odwrotu, masowo porzucaj\u0105c bro\u0144 i ekwipunek. J\u00f3zef Pi\u0142sudski rzuca podleg\u0142e sobie si\u0142y do po\u015bcigu za pobitym nieprzyjacielem \u2013 w efekcie dzia\u0142ania te obejmuj\u0105 front rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 od Niemna na p\u00f3\u0142nocy do Prypeci na po\u0142udniu. 30 wrze\u015bnia w Suwa\u0142kach wznowione zostaj\u0105 rokowania polsko-litewskie. <\/strong>Urz\u0119dnicy G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Ziemskiego organizuj\u0105 komisje ziemskie powiatowe i gminne, kt\u00f3re maj\u0105 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 w wykonaniu reformy rolnej. <\/strong><\/p>\n

\u00a0\u2042<\/strong><\/p>\n

Z informacji \u201eKuriera Warszawskiego\u201d: <\/strong><\/p>\n

Na [\u2026] posiedzeniu konferencji pokojowej przewodnicz\u0105cy delegacji sowieckiej, [Adolf] Joffe, odczyta\u0142 sowieck\u0105 deklaracj\u0119 pokojow\u0105, zupe\u0142nie inn\u0105 ni\u017c warunki przedstawione delegacji naszej w Mi\u0144sku. [\u2026] Deklaracja \u017c\u0105da uznania prawa narod\u00f3w [do] stanowienia o swym losie, a zatem uznania tego prawa dla Ukrainy, Bia\u0142orusi i Galicji Wschodniej. Ze wzgl\u0119du jednak na niemo\u017cliwo\u015b\u0107 urz\u0105dzenia zaraz plebiscytu, zgadza si\u0119 na rozejm i pok\u00f3j preliminarny wzd\u0142u\u017c granicy, si\u0119gaj\u0105cej daleko bardziej na wsch\u00f3d ni\u017c linia Curzona. Galicja Wschodnia pozostaje w r\u0119kach polskich. Sowiecka ta propozycja \u2013 zako\u0144czy\u0142 Joffe \u2013 wa\u017cna jest w ci\u0105gu dziesi\u0119ciu dni.<\/p>\n

Nast\u0119pnie przewodnicz\u0105cy delegacji polskiej, [Jan] D\u0105bski, odczyta\u0142 deklaracj\u0119 rz\u0105du polskiego. Deklaracja ta stwierdza pragnienie pokoju demokratycznego, opartego na prawie narod\u00f3w [do] decydowania o swym losie. Warunki polskie pozostaj\u0105 te same, niezale\u017cnie od odniesionego zwyci\u0119stwa.<\/p>\n

Ryga, 25 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Deklaracja pokojowa Sowiet\u00f3w, <\/em>\u201eKurier Warszawski\u201d nr 266\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Por. W\u0142adys\u0142aw Broniewski (1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w, poeta) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Z Litwinami mia\u0142em [\u2026] zn\u00f3w do czynienia. [\u2026] Szed\u0142em za si\u00f3dm\u0105 [kompani\u0105], jako rezerwa \u2013 mia\u0142em tylko jednego rannego. Poszli\u015bmy pod Sejny, a gdy ju\u017c dostatecznie by\u0142a wy\u015bwietlona pora\u017cka nieprzyjacielska, we w\u0142a\u015bciwym kierunku \u2013 to jest na Druskienniki. [\u2026]<\/p>\n

Teraz kr\u00f3tka \u201epieredyszka\u201d <\/em>w marszu na Lid\u0119. Trzy dni okropnych marsz\u00f3w ponad 50-wiorstowych \u2013 za nami. Dzi\u015b stoimy nie wiadomo dlaczego \u2013 to denerwuje. Podobno Grodno wzi\u0119te. Podobno kontratakiem odbite; wczoraj wzi\u0119ty Wo\u0142kowysk. [\u2026]<\/p>\n

Jestem stanowczo zm\u0119czony wojn\u0105 moralnie \u2013 ci\u0105\u017cy ona na mnie jak zmora jaka\u015b, jak syfilis \u2013 co\u015b z\u0142ego, czego nie mo\u017cna unikn\u0105\u0107. Czy to jest strach? \u2013 Czy zazdro\u015b\u0107? \u2013 Nerwy podarte, postrz\u0119pione.<\/p>\n

Okolice Lidy, 26 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik<\/em>, Warszawa 2013]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Obawiam si\u0119 rado\u015bci! Ci\u0105gle s\u0142ycha\u0107 strza\u0142y; w okolicach D\u017curyna i Wapniarki zn\u00f3w grasuje [genera\u0142 Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej Jurko] Tiutiunik. W Mohylowie nie ma ju\u017c bolszewik\u00f3w; wczoraj do Jampola przysz\u0142o ultimatum z Rumunii, aby w 24 godziny odsun\u0119li si\u0119 o 40 wiorst od Dniestru. [\u2026] Podobno Polacy id\u0105 razem z W\u0119grami, Czechami, Rusinami i Rumunami, czyli tak zwana Ma\u0142a Ententa. Czy to prawda? Bolszewicy podobno ze wszystkich stron s\u0105 okr\u0105\u017ceni, nie maj\u0105 gdzie ucieka\u0107. Czy\u017cby naprawd\u0119 nadchodzi\u0142o ju\u017c wybawienie? A co najwa\u017cniejsze \u2013 czy naprawd\u0119 wojska nasze tu id\u0105, aby k\u0142am zada\u0107 ujadaniom ca\u0142ej kanalii ukrai\u0144sko-moskiewskiej i aby pokaza\u0107 \u015bwiatu, \u017ce silna, pot\u0119\u017cna, zwyci\u0119ska a sprawiedliwa jest Polska.<\/p>\n

Ojczyzno moja! Wracasz wi\u0119c ku nam, ku dzieciom swym zapomnianym; wst\u0119pujesz na w\u0142asne rodzone pola, zaros\u0142e chwastem i bodiakami, lecz wierne ci i oddane, w poszumie g\u0119stych burzan\u00f3w odwieczn\u0105 tw\u0105 s\u0142aw\u0119 nieustannie szemrz\u0105ce.<\/p>\n

Maj\u0105tek Gruszka (Podole), 26 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, <\/em>\u0141omianki 2008]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Tygodnik frontowy \u201e\u017bo\u0142nierz 3-ej Armji\u201d z 27 wrze\u015bnia 1920.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Micha\u0142 R\u00f6mer<\/strong> (polski ziemianin, prawnik)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Ofensywa polska przeciwko bolszewikom robi post\u0119py, zw\u0142aszcza na po\u0142udniu, gdzie bolszewicy stracili R\u00f3wne i wyparci zostali z Galicji Wschod\u00adniej, ale tak\u017ce, jak si\u0119 zdaje, na p\u00f3\u0142nocy, bo s\u0142ycha\u0107, \u017ce Polacy ju\u017c zaj\u0119li Lid\u0119, a s\u0105 nawet pog\u0142oski, \u017ce wojska polskie dosz\u0142y ju\u017c do Ejszyszek. Zbli\u017ca si\u0119 wi\u0119c chwila, w kt\u00f3rej dow\u00f3dztwo polskie mo\u017ce uzna\u0107 strategicznie za niezb\u0119dne zaj\u0119cie Wilna. Wilno jest ju\u017c tym zelektryzowane i nastr\u00f3j nerwowy udziela si\u0119 ludno\u015bci, kt\u00f3ra coraz mocniej wierzy w powr\u00f3t Polak\u00f3w. Powiadaj\u0105, \u017ce bitwy mi\u0119dzy wojskiem polskim a litewskim zn\u00f3w si\u0119 tocz\u0105 i \u017ce wypadaj\u0105 one na niekorzy\u015b\u0107 Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli w tych dniach ponie\u015b\u0107 bardzo ci\u0119\u017ck\u0105 pora\u017ck\u0119. [\u2026]<\/p>\n

Czy nie rozpoczyna si\u0119 tylko kryzys nowej fazy w tym niezno\u015bnym w\u0119\u017ale gor\u00addyjskim Wschodu? W samym Wilnie, gdzie wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiej ludno\u015bci miejscowej by\u0142a zawsze i jest usposobiona bardzo niech\u0119tnie wzgl\u0119dem Litwy i Li\u00adtwin\u00f3w, ro\u015bnie ostry nastr\u00f3j nienawi\u015bci do rz\u0105d\u00f3w litewskich, a trzeba powiedzie\u0107, \u017ce i sami Litwini nie zrobili prawie nic dla pozyskania sympatii miejscowych polskich, natomiast szeregiem pojedynczych nietakt\u00f3w wielu podra\u017cnili i zniech\u0119cili bardziej. Nieszcz\u0119\u015bciem jest ta niech\u0119\u0107 Litwin\u00f3w do samego j\u0119zyka polskiego, co bardzo dra\u017cni uczucia ludno\u015bci polskiej.<\/p>\n

Wilno, 27 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki<\/em>, t. 4, 1920\u20131930<\/em>, Warszawa 2018]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mjr Stanis\u0142aw Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:<\/strong><\/p>\n

Zabawne to, \u017ce gdziekolwiek wchodzili\u015bmy, zaraz \u017bydzi brali si\u0119 do zrobienia porz\u0105dku. Wymiatano ulice ze s\u0142omy i mierzwy zostawionej przez Kozak\u00f3w, szorowano zabrudzone pod\u0142ogi, sklepy zaraz si\u0119 otwiera\u0142y i zaczyna\u0142 si\u0119 handel jedynym dost\u0119pnym produktem \u2013 to jest jab\u0142kami i gruszkami wo\u0142y\u0144skimi. Mia\u0142o si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce kultura Zachodu i spok\u00f3j normalnych czas\u00f3w idzie z naszym wojskiem na Wsch\u00f3d. Poniewa\u017c sklepy by\u0142y doszcz\u0119tnie zrabowane, wi\u0119c mydlarze, golarze, szewcy, kapelusznicy \u2013 wszyscy oni zacz\u0119li handlowa\u0107 jab\u0142kami.<\/p>\n

Okolice Grodna, 28 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Jan Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej1918\u20131920<\/em>, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2015]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Pose\u0142 W\u0142adys\u0142aw Herz (cz\u0142onek Narodowo-Chrze\u015bcija\u0144skiego Klubu Robotniczego) we wniosku w sprawie plebiscytu na Mazurach i Warmii: <\/strong><\/p>\n

Trzeba nam bada\u0107 przyczyny, dla kt\u00f3rych plebiscyt na Mazurach i Warmii zako\u0144czy\u0142 si\u0119 dla Polski niepomy\u015blnym wynikiem. Rada Ambasador\u00f3w, jako najwy\u017cszy trybuna\u0142, wyda\u0142a wyrok dla Polski niekorzystny i szkodliwy. [\u2026] Sejm polski powinien stanowczo zaprotestowa\u0107 przeciw temu. [\u2026]<\/p>\n

Wszelka akcja, wszelkie machinacje, jakie si\u0119 odbywa\u0142y na terenie plebiscytowym Mazur i Warmii, to nie plebiscyt, zagwarantowany moc\u0105 Traktatu Wersalskiego, [\u2026] to by\u0142a jawna, z g\u00f3ry przy zielonym stoliku ukartowana komedia, tragifarsa. Dlatego na mocy tych wszystkich nadu\u017cy\u0107 wyborczych, kt\u00f3rych si\u0119 Niemcy bezkarnie dopuszczali, mamy prawo za\u017c\u0105da\u0107 rewizji tego wyroku. [\u2026]<\/p>\n

Je\u017celi komisja aliancka nie zwa\u017ca\u0142a na nic, co si\u0119 ze strony polskiej przedstawia\u0142o do zaakceptowania, \u017ceby na r\u00f3wni z Niemcami i Polakom dawa\u0107 pewne prawa, lecz zawsze tolerowa\u0142a tylko to, co wychodzi\u0142o ze strony niemieckiej, je\u017celi na to przysz\u0142a, a\u017ceby tolerowa\u0107 i forytowa\u0107 [faworyzowa\u0107] Niemc\u00f3w, to my nie mamy powodu ratyfikowa\u0107 wyroku Rady Ambasador\u00f3w. Mo\u017cemy \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107 przed \u015bwiatem, \u017ce ten plebiscyt to by\u0142a komedia, a wyrok jest krzywd\u0105 i nowym aktem gwa\u0142tu przeciw nam. [\u2026]<\/p>\n

Wszystkie komitety wyborcze, jakie by\u0142y, z\u0142o\u017cone by\u0142y tylko z Niemc\u00f3w. [\u2026] Niemcy na dwa tygodnie przed terminem publicznie og\u0142osili bezprawnie, chc\u0105c przez to postawi\u0107 ich pod pr\u0119gierzem i terrorem band niemieckich, \u017ceby \u017caden Polak nie wa\u017cy\u0142 si\u0119 zasiada\u0107 w komitecie wyborczym. Wobec terroru tak si\u0119 te\u017c sta\u0142o, wszyscy uciekli, nikt prawie nie zosta\u0142, nikt nie zasiad\u0142 w komitecie wyborczym z naszej strony, bo nie by\u0142 pewien swojego \u017cycia.<\/p>\n

Warszawa, 28 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Sprawozdanie stenograficzne z 168 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 28 wrze\u015bnia 1920<\/em>, Biblioteka Cyfrowa UMCS]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Grodno, 1920.
Zniszczony most nad Niemnem, w tle drewniany most zbudowany przez polskich saper\u00f3w.
Fot. L. Gelgor \/ Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/p>\n

Z informacji na \u0142amach \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zaka\u201d: <\/strong><\/p>\n

\u201ePrawda\u201d sowiecka og\u0142asza odezw\u0119 Lenina, kt\u00f3ra wzywa ludno\u015b\u0107 do walki z wrogiem. Zadanie rz\u0105du sowieckie\u00adgo zaopatrywania w \u017cywno\u015b\u0107 nigdy nie by\u0142o tak ci\u0119\u017c\u00adkie jak obecnie. Armii daje si\u0119 odczuwa\u0107 brak wszel\u00adkich \u015brodk\u00f3w prowiantowych. Jest koniecznym wyt\u0119\u00ad\u017cenie wszystkich si\u0142 rz\u0105du sowieckiego i partii komu\u00adnistycznej do walki z katastrof\u0105 g\u0142odow\u0105. Ch\u0142opi mu\u00adsz\u0105 odda\u0107 swoje zapasy. Na posiedzeniu piotrogrodzkiego komitetu wykonawczego [Lenin] o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce ludno\u015b\u0107 nie otrzyma ju\u017c obuwia ani odzie\u017cy, tych bowiem ar\u00adtyku\u0142\u00f3w brak ju\u017c dla armii.<\/p>\n

We wschodniej Ma\u0142opolsce rozrzucono kr\u00f3tkie sowie\u00adckie odezwy. W odezwach tych obiecuj\u0105 bolszewicy, \u017ce tak jak zwyci\u0119\u017cyli Denikina, Judenicza i Ko\u0142czaka, zgniot\u0105 r\u00f3wnie\u017c polsk\u0105 szlacht\u0119, lecz do tego brak im \u201etylko\u201d chleba, broni, pocisk\u00f3w, karabin\u00f3w, odzie\u017cy i obuwia, kt\u00f3rych ma im dostarczy\u0107 robotnik i w\u0142o\u00ad\u015bcianin. Na razie szara\u0144cza bolszewicka skar\u017cy si\u0119 w swoich pismach, \u017ce robotnika i w\u0142o\u015bcianina w Polsce \u201emocno bij\u0105\u201d.<\/p>\n

Katowice, 29 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Wiadomo\u015bci polityczne<\/em>, \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 223\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z artyku\u0142u cytuj\u0105cego wicepremiera Ignacego Daszy\u0144skiego w \u201eGazecie Robotniczej\u201d:<\/strong><\/p>\n

Kto czyta\u0142 bezdennie prowokuj\u0105ce obel\u00ad\u017cywe i wykr\u0119tne noty [ludowego komisarza spraw zagranicznych Gieorgija] Cziczerina, pisane do Polski, jak i do innych pa\u0144stw europejskich, a nawet do stronnictw socjalistycznych w Europie zachodniej, kto \u015bledzi\u0142 niegodn\u0105 gr\u0119 nieprzyjmowania depesz rz\u0105du polskie\u00adgo przez Moskw\u0119, ten zrozumie, ile pokojo\u00adwej woli, ile zaparcia si\u0119 siebie samego trzeba by\u0142o po stronie rz\u0105du polskiego, aby pomimo wszystko wysy\u0142a\u0107 delegacj\u0119 do zawarcia rozejmu i pokoju.<\/p>\n

Polska rozumie t\u0119sknot\u0119 narod\u00f3w \u015bwiata cywilizowanego do pokoju, sama t\u0105 t\u0119sknot\u0105 jest przej\u0119ta, ale gdzie\u017c jest taki nar\u00f3d, co nie zas\u0142u\u017cy\u0142by na miano niewol\u00adnika \u2013 gdyby si\u0119 nie broni\u0142 wszystkimi si\u00ad\u0142ami wobec najazdu i to najazdu tak dzi\u00adkiego, jak ostatni krwawy najazd bolszewic\u00adki na Polsk\u0119. P\u00f3\u0142 miliona ludzi obdartych i g\u0142odnych p\u0119dzili bolszewicy na Warszaw\u0119, obiecuj\u0105c tym t\u0142umom zbrojnym rabunek w zdobytej stolicy polskiej, a r\u00f3wnocze\u015bnie podniecaj\u0105c fantazj\u0119 komunist\u00f3w Zachodniej Europy, \u017ce po pokonaniu Polski po\u017coga wojny przeniesie si\u0119 przez Niemcy a\u017c do Francji.<\/p>\n

Kto zatem chce pokoju, ten niech si\u0119 go domaga w Moskwie, nie w Warszawie. Moskwa bowiem grozi Europie wojn\u0105. Mo\u00adskwa t\u0105 wojn\u0105 mo\u017ce zrobi\u0107 drug\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Moskwa snuje olbrzymie plany wojenne i o nich ca\u0142kiem g\u0142o\u015bno m\u00f3wi. Pol\u00adska za\u015b niczego innego nie pragnie, jak pokoju takiego, kt\u00f3ry by jej zagwarantowa\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 narodow\u0105.<\/p>\n

Katowice, 30 wrze\u015bnia 1920<\/p>\n

[Pokojowe o\u015bwiadczenie wicepremiera Daszy\u0144skiego. Odtrutka na wojownicze przechwa\u0142ki endeka-wiceministra<\/em>, \u201eGazeta Robotnicza\u201d nr 219\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Jan D\u0105bski (przewodnicz\u0105cy delegacji polskiej) w li\u015bcie do\u00a0ministra spraw zagranicznych:<\/strong><\/p>\n

Co do samych prac konferencji pokojowej \u2013 maj\u0105 one ci\u0105gle charakter dyskusyjny, nie przybieraj\u0105c na razie realnych kszta\u0142t\u00f3w. Jest to wzajemne opukiwanie si\u0119 i sondowanie zamiar\u00f3w z jednej i z drugiej strony. […] Moskwa ci\u0105gle nie wierzy Warszawie co do ewentualnego wznowienia dzia\u0142a\u0144 wojennych. Prywatnie bolszewicy podkre\u015blaj\u0105 ci\u0105gle, i\u017c wierz\u0105, \u017ce delegacja polska w Rydze chce pokoju, ale pewne \u017cywio\u0142y w Warszawie s\u0105 innego zdania, st\u0105d ich ch\u0119\u0107 zabezpieczenia si\u0119 przed nag\u0142ym wznowieniem dzia\u0142a\u0144 wojennych.<\/p>\n

Ryga<\/p>\n

[Jan D\u0105bski, Pok\u00f3j ryski. Wspomnienia, pertraktacje, tajne uk\u0142ady z Joffem, listy<\/em>, Warszawa 1931]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Jan D\u0105bski.
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n

Z komunikatu Ministerstwa Spraw Wojskowych:<\/strong><\/p>\n

Polityka rz\u0105du znajduje \u017cywio\u0142owe poparcie spo\u0142ecze\u0144stwa. Po raz pierwszy od chwili powstania niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa rz\u0105d ma za sob\u0105 istotnie ca\u0142y nar\u00f3d \u2013 zar\u00f3wno, gdy o\u015bwiadcza, \u017ce dla pokoju got\u00f3w jest do znacznych ust\u0119pstw, jak i w\u00f3wczas, kiedy niez\u0142omnie zapowiada, \u017ce\u00a0przed\u0142o\u017cy dalsz\u0105 walk\u0119 i dalsze ofiary nad warunki, godz\u0105ce w prawo nietykalne Polski do zupe\u0142nej niepodleg\u0142o\u015bci i zupe\u0142nego zjednoczenia.<\/p>\n

Warszawa<\/p>\n

[Archiwum Akt Nowych, Prezydium Rady Ministr\u00f3w, Rektyfikat 49, t. 4]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Ignacy Daszy\u0144ski<\/strong> (wicepremier)<\/strong> podczas posiedzenia Rady Obrony Pa\u0144stwa:<\/strong><\/p>\n

Armia nasza przekroczy\u0142a o 80 kilometr\u00f3w lini\u0119 wskazan\u0105 przez rz\u0105d na po\u0142udniowym froncie, zaj\u0119\u0142a Zwiahel i projektuje rajd kawalerii na Koroste\u0144 i Koziatyn, ostatnie w\u0119z\u0142owe stacje przed Kijowem. Rz\u0105d oboj\u0119tnie na to patrze\u0107 nie mo\u017ce, b\u0119d\u0105c odpowiedzialnym za rozbicie pokoju i obruszenie opinii \u015bwiata. Grupa nieprzyjacielska mi\u0119dzy Brze\u015bciem a Grodnem zosta\u0142a rozbita. Dalsze maszerowanie na wsch\u00f3d by\u0142oby b\u0142\u0119dem nie do darowania. Z Pary\u017ca nadchodz\u0105 wiadomo\u015bci, \u017ce po\u017cyczki przed lutym lub marcem otrzyma\u0107 nie b\u0119dzie mo\u017cna. Nadzieje na pomoc w aprowizacji r\u00f3wnie\u017c upad\u0142y, bo skarb jest pusty. Za dwa miesi\u0105ce musieliby\u015bmy og\u0142osi\u0107 bankructwo i stan\u0105\u0107 wobec braku przedmiot\u00f3w pierwszej potrzeby. Teraz za\u015b zmuszeni byliby\u015bmy zabezpieczy\u0107 14-dniowe po\u017cywienie dla armii dzia\u0142aj\u0105cej na Podolu, odejmuj\u0105c chleb mieszka\u0144com rdzennej Polski. \u0141\u00f3d\u017a otrzyma\u0142a po 1 funcie chleba na miesi\u0105c na g\u0142ow\u0119. Wed\u0142ug opinii ministra kolei \u2013 wobec zburzenia most\u00f3w na ty\u0142ach naszej armii, jest ona zawieszona w powietrzu. Trzeba przyst\u0105pi\u0107 do sfinalizowania akcji pokoju.<\/p>\n

Warszawa, 1 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Traktat ryski 1921 roku po 75 latach<\/em>, Toru\u0144 1998]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Gen. Lucjan \u017beligowski (dow\u00f3dca 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej):<\/strong><\/p>\n

Zameldowa\u0142em si\u0119 w wagonie, gdzie mieszka\u0142 Marsza\u0142ek. \u0141atwo mi by\u0142o z nim rozmawia\u0107 \u2013 rozumowali\u015bmy wile\u0144skimi kategoriami. […] Marsza\u0142ek tak ocenia\u0142 sytuacj\u0119: […] je\u017celi teraz Wilna nie uratujemy, to historycy nam tego nie daruj\u0105. Ma\u0142o tego. Musimy uczyni\u0107 wysi\u0142ek, a\u017ceby odbudowa\u0107 Litw\u0119 historyczn\u0105. Zrobi\u0107 to tylko mo\u017ce sama ludno\u015b\u0107, z pomoc\u0105 Litewsko-Bia\u0142oruskiej Dywizji. Lecz trzeba, a\u017ceby kto\u015b wzi\u0105\u0142 na siebie ca\u0142\u0105 spraw\u0119 \u2013 zorganizowa\u0142 powstanie. Marsza\u0142ek uwa\u017ca\u0142, \u017ce zrobi\u0107 to mog\u0119 tylko ja.<\/p>\n

Bia\u0142ystok, 1 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Lucjan \u017beligowski, Zapomniane prawdy<\/em>, Londyn 1943]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":3995,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-3998","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n25 wrze\u015bnia \u2013 1 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"25 wrze\u015bnia \u2013 1 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-12-07T08:30:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-12-07T08:43:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1750\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/\",\"name\":\"25 wrze\u015bnia \u2013 1 pa\u017adziernika 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-300x205.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-1024x700.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2020-12-07T08:30:09+02:00\",\"dateModified\":\"2020-12-07T08:43:09+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-12-07\",\"endDate\":\"2020-12-07\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n24 wrze\u015bnia - 1 pa\u017adziernika 1920\\n25 wrze\u015bnia polskie oddzia\u0142y gen. W\u0142adys\u0142awa Junga odzyskuj\u0105 Wo\u0142kowysk, a Sowieci zaczynaj\u0105 si\u0119 wycofywa\u0107 ze wschodniego brzegu Niemna. Miejscami odwr\u00f3t przybiera charakter ucieczki. W nocy 25\/26 wrze\u015bnia Polacy zajmuj\u0105 Grodno. Jednostki Armii Czerwonej w bez\u0142adzie przechodz\u0105 do odwrotu, masowo porzucaj\u0105c bro\u0144 i ekwipunek. J\u00f3zef Pi\u0142sudski rzuca podleg\u0142e sobie si\u0142y do po\u015bcigu za pobitym nieprzyjacielem \u2013 w efekcie dzia\u0142ania te obejmuj\u0105 front rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 od Niemna na p\u00f3\u0142nocy do Prypeci na po\u0142udniu. 30 wrze\u015bnia w Suwa\u0142kach wznowione zostaj\u0105 rokowania polsko-litewskie. Urz\u0119dnicy G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Ziemskiego organizuj\u0105 komisje ziemskie powiatowe i gminne, kt\u00f3re maj\u0105 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 w wykonaniu reformy rolnej. \\n\u00a0\u2042\\nZ informacji \u201eKuriera Warszawskiego\u201d: \\nNa [\u2026] posiedzeniu konferencji pokojowej przewodnicz\u0105cy delegacji sowieckiej, [Adolf] Joffe, odczyta\u0142 sowieck\u0105 deklaracj\u0119 pokojow\u0105, zupe\u0142nie inn\u0105 ni\u017c warunki przedstawione delegacji naszej w Mi\u0144sku. [\u2026] Deklaracja \u017c\u0105da uznania prawa narod\u00f3w [do] stanowienia o swym losie, a zatem uznania tego prawa dla Ukrainy, Bia\u0142orusi i Galicji Wschodniej. Ze wzgl\u0119du jednak na niemo\u017cliwo\u015b\u0107 urz\u0105dzenia zaraz plebiscytu, zgadza si\u0119 na rozejm i pok\u00f3j preliminarny wzd\u0142u\u017c granicy, si\u0119gaj\u0105cej daleko bardziej na wsch\u00f3d ni\u017c linia Curzona. Galicja Wschodnia pozostaje w r\u0119kach polskich. Sowiecka ta propozycja \u2013 zako\u0144czy\u0142 Joffe \u2013 wa\u017cna jest w ci\u0105gu dziesi\u0119ciu dni.\\nNast\u0119pnie przewodnicz\u0105cy delegacji polskiej, [Jan] D\u0105bski, odczyta\u0142 deklaracj\u0119 rz\u0105du polskiego. Deklaracja ta stwierdza pragnienie pokoju demokratycznego, opartego na prawie narod\u00f3w [do] decydowania o swym losie. Warunki polskie pozostaj\u0105 te same, niezale\u017cnie od odniesionego zwyci\u0119stwa.\\nRyga, 25 wrze\u015bnia 1920\\n[Deklaracja pokojowa Sowiet\u00f3w, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 266\/1920]\\n\u00a0\\nPor. W\u0142adys\u0142aw Broniewski (1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w, poeta) w dzienniku:\\nZ Litwinami mia\u0142em [\u2026] zn\u00f3w do czynienia. [\u2026] Szed\u0142em za si\u00f3dm\u0105 [kompani\u0105], jako rezerwa \u2013 mia\u0142em tylko jednego rannego. Poszli\u015bmy pod Sejny, a gdy ju\u017c dostatecznie by\u0142a wy\u015bwietlona pora\u017cka nieprzyjacielska, we w\u0142a\u015bciwym kierunku \u2013 to jest na Druskienniki. [\u2026]\\nTeraz kr\u00f3tka \u201epieredyszka\u201d w marszu na Lid\u0119. Trzy dni okropnych marsz\u00f3w ponad 50-wiorstowych \u2013 za nami. Dzi\u015b stoimy nie wiadomo dlaczego \u2013 to denerwuje. Podobno Grodno wzi\u0119te. Podobno kontratakiem odbite; wczoraj wzi\u0119ty Wo\u0142kowysk. [\u2026]\\nJestem stanowczo zm\u0119czony wojn\u0105 moralnie \u2013 ci\u0105\u017cy ona na mnie jak zmora jaka\u015b, jak syfilis \u2013 co\u015b z\u0142ego, czego nie mo\u017cna unikn\u0105\u0107. Czy to jest strach? \u2013 Czy zazdro\u015b\u0107? \u2013 Nerwy podarte, postrz\u0119pione.\\nOkolice Lidy, 26 wrze\u015bnia 1920\\n[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, Warszawa 2013]\\n\u00a0\\nEl\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka) w dzienniku:\\nObawiam si\u0119 rado\u015bci! Ci\u0105gle s\u0142ycha\u0107 strza\u0142y; w okolicach D\u017curyna i Wapniarki zn\u00f3w grasuje [genera\u0142 Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej Jurko] Tiutiunik. W Mohylowie nie ma ju\u017c bolszewik\u00f3w; wczoraj do Jampola przysz\u0142o ultimatum z Rumunii, aby w 24 godziny odsun\u0119li si\u0119 o 40 wiorst od Dniestru. [\u2026] Podobno Polacy id\u0105 razem z W\u0119grami, Czechami, Rusinami i Rumunami, czyli tak zwana Ma\u0142a Ententa. Czy to prawda? Bolszewicy podobno ze wszystkich stron s\u0105 okr\u0105\u017ceni, nie maj\u0105 gdzie ucieka\u0107. Czy\u017cby naprawd\u0119 nadchodzi\u0142o ju\u017c wybawienie? A co najwa\u017cniejsze \u2013 czy naprawd\u0119 wojska nasze tu id\u0105, aby k\u0142am zada\u0107 ujadaniom ca\u0142ej kanalii ukrai\u0144sko-moskiewskiej i aby pokaza\u0107 \u015bwiatu, \u017ce silna, pot\u0119\u017cna, zwyci\u0119ska a sprawiedliwa jest Polska.\\nOjczyzno moja! Wracasz wi\u0119c ku nam, ku dzieciom swym zapomnianym; wst\u0119pujesz na w\u0142asne rodzone pola, zaros\u0142e chwastem i bodiakami, lecz wierne ci i oddane, w poszumie g\u0119stych burzan\u00f3w odwieczn\u0105 tw\u0105 s\u0142aw\u0119 nieustannie szemrz\u0105ce.\\nMaj\u0105tek Gruszka (Podole), 26 wrze\u015bnia 1920\\n[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, \u0141omianki 2008]\\nTygodnik frontowy \u201e\u017bo\u0142nierz 3-ej Armji\u201d z 27 wrze\u015bnia 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\n\u00a0\\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\\nOfensywa polska przeciwko bolszewikom robi post\u0119py, zw\u0142aszcza na po\u0142udniu, gdzie bolszewicy stracili R\u00f3wne i wyparci zostali z Galicji Wschod\u00adniej, ale tak\u017ce, jak si\u0119 zdaje, na p\u00f3\u0142nocy, bo s\u0142ycha\u0107, \u017ce Polacy ju\u017c zaj\u0119li Lid\u0119, a s\u0105 nawet pog\u0142oski, \u017ce wojska polskie dosz\u0142y ju\u017c do Ejszyszek. Zbli\u017ca si\u0119 wi\u0119c chwila, w kt\u00f3rej dow\u00f3dztwo polskie mo\u017ce uzna\u0107 strategicznie za niezb\u0119dne zaj\u0119cie Wilna. Wilno jest ju\u017c tym zelektryzowane i nastr\u00f3j nerwowy udziela si\u0119 ludno\u015bci, kt\u00f3ra coraz mocniej wierzy w powr\u00f3t Polak\u00f3w. Powiadaj\u0105, \u017ce bitwy mi\u0119dzy wojskiem polskim a litewskim zn\u00f3w si\u0119 tocz\u0105 i \u017ce wypadaj\u0105 one na niekorzy\u015b\u0107 Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli w tych dniach ponie\u015b\u0107 bardzo ci\u0119\u017ck\u0105 pora\u017ck\u0119. [\u2026]\\nCzy nie rozpoczyna si\u0119 tylko kryzys nowej fazy w tym niezno\u015bnym w\u0119\u017ale gor\u00addyjskim Wschodu? W samym Wilnie, gdzie wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiej ludno\u015bci miejscowej by\u0142a zawsze i jest usposobiona bardzo niech\u0119tnie wzgl\u0119dem Litwy i Li\u00adtwin\u00f3w, ro\u015bnie ostry nastr\u00f3j nienawi\u015bci do rz\u0105d\u00f3w litewskich, a trzeba powiedzie\u0107, \u017ce i sami Litwini nie zrobili prawie nic dla pozyskania sympatii miejscowych polskich, natomiast szeregiem pojedynczych nietakt\u00f3w wielu podra\u017cnili i zniech\u0119cili bardziej. Nieszcz\u0119\u015bciem jest ta niech\u0119\u0107 Litwin\u00f3w do samego j\u0119zyka polskiego, co bardzo dra\u017cni uczucia ludno\u015bci polskiej.\\nWilno, 27 wrze\u015bnia 1920\\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\\n\u00a0\\nMjr Stanis\u0142aw Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:\\nZabawne to, \u017ce gdziekolwiek wchodzili\u015bmy, zaraz \u017bydzi brali si\u0119 do zrobienia porz\u0105dku. Wymiatano ulice ze s\u0142omy i mierzwy zostawionej przez Kozak\u00f3w, szorowano zabrudzone pod\u0142ogi, sklepy zaraz si\u0119 otwiera\u0142y i zaczyna\u0142 si\u0119 handel jedynym dost\u0119pnym produktem \u2013 to jest jab\u0142kami i gruszkami wo\u0142y\u0144skimi. Mia\u0142o si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce kultura Zachodu i spok\u00f3j normalnych czas\u00f3w idzie z naszym wojskiem na Wsch\u00f3d. Poniewa\u017c sklepy by\u0142y doszcz\u0119tnie zrabowane, wi\u0119c mydlarze, golarze, szewcy, kapelusznicy \u2013 wszyscy oni zacz\u0119li handlowa\u0107 jab\u0142kami.\\nOkolice Grodna, 28 wrze\u015bnia 1920\\n[Stanis\u0142aw Jan Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej1918\u20131920, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2015]\\n\u00a0\\nPose\u0142 W\u0142adys\u0142aw Herz (cz\u0142onek Narodowo-Chrze\u015bcija\u0144skiego Klubu Robotniczego) we wniosku w sprawie plebiscytu na Mazurach i Warmii: \\nTrzeba nam bada\u0107 przyczyny, dla kt\u00f3rych plebiscyt na Mazurach i Warmii zako\u0144czy\u0142 si\u0119 dla Polski niepomy\u015blnym wynikiem. Rada Ambasador\u00f3w, jako najwy\u017cszy trybuna\u0142, wyda\u0142a wyrok dla Polski niekorzystny i szkodliwy. [\u2026] Sejm polski powinien stanowczo zaprotestowa\u0107 przeciw temu. [\u2026]\\nWszelka akcja, wszelkie machinacje, jakie si\u0119 odbywa\u0142y na terenie plebiscytowym Mazur i Warmii, to nie plebiscyt, zagwarantowany moc\u0105 Traktatu Wersalskiego, [\u2026] to by\u0142a jawna, z g\u00f3ry przy zielonym stoliku ukartowana komedia, tragifarsa. Dlatego na mocy tych wszystkich nadu\u017cy\u0107 wyborczych, kt\u00f3rych si\u0119 Niemcy bezkarnie dopuszczali, mamy prawo za\u017c\u0105da\u0107 rewizji tego wyroku. [\u2026]\\nJe\u017celi komisja aliancka nie zwa\u017ca\u0142a na nic, co si\u0119 ze strony polskiej przedstawia\u0142o do zaakceptowania, \u017ceby na r\u00f3wni z Niemcami i Polakom dawa\u0107 pewne prawa, lecz zawsze tolerowa\u0142a tylko to, co wychodzi\u0142o ze strony niemieckiej, je\u017celi na to przysz\u0142a, a\u017ceby tolerowa\u0107 i forytowa\u0107 [faworyzowa\u0107] Niemc\u00f3w, to my nie mamy powodu ratyfikowa\u0107 wyroku Rady Ambasador\u00f3w. Mo\u017cemy \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107 przed \u015bwiatem, \u017ce ten plebiscyt to by\u0142a komedia, a wyrok jest krzywd\u0105 i nowym aktem gwa\u0142tu przeciw nam. [\u2026]\\nWszystkie komitety wyborcze, jakie by\u0142y, z\u0142o\u017cone by\u0142y tylko z Niemc\u00f3w. [\u2026] Niemcy na dwa tygodnie przed terminem publicznie og\u0142osili bezprawnie, chc\u0105c przez to postawi\u0107 ich pod pr\u0119gierzem i terrorem band niemieckich, \u017ceby \u017caden Polak nie wa\u017cy\u0142 si\u0119 zasiada\u0107 w komitecie wyborczym. Wobec terroru tak si\u0119 te\u017c sta\u0142o, wszyscy uciekli, nikt prawie nie zosta\u0142, nikt nie zasiad\u0142 w komitecie wyborczym z naszej strony, bo nie by\u0142 pewien swojego \u017cycia.\\nWarszawa, 28 wrze\u015bnia 1920\\n[Sprawozdanie stenograficzne z 168 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 28 wrze\u015bnia 1920, Biblioteka Cyfrowa UMCS]\\nGrodno, 1920.Zniszczony most nad Niemnem, w tle drewniany most zbudowany przez polskich saper\u00f3w.Fot. L. Gelgor \/ Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\nZ informacji na \u0142amach \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zaka\u201d: \\n\u201ePrawda\u201d sowiecka og\u0142asza odezw\u0119 Lenina, kt\u00f3ra wzywa ludno\u015b\u0107 do walki z wrogiem. Zadanie rz\u0105du sowieckie\u00adgo zaopatrywania w \u017cywno\u015b\u0107 nigdy nie by\u0142o tak ci\u0119\u017c\u00adkie jak obecnie. Armii daje si\u0119 odczuwa\u0107 brak wszel\u00adkich \u015brodk\u00f3w prowiantowych. Jest koniecznym wyt\u0119\u00ad\u017cenie wszystkich si\u0142 rz\u0105du sowieckiego i partii komu\u00adnistycznej do walki z katastrof\u0105 g\u0142odow\u0105. Ch\u0142opi mu\u00adsz\u0105 odda\u0107 swoje zapasy. Na posiedzeniu piotrogrodzkiego komitetu wykonawczego [Lenin] o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce ludno\u015b\u0107 nie otrzyma ju\u017c obuwia ani odzie\u017cy, tych bowiem ar\u00adtyku\u0142\u00f3w brak ju\u017c dla armii.\\nWe wschodniej Ma\u0142opolsce rozrzucono kr\u00f3tkie sowie\u00adckie odezwy. W odezwach tych obiecuj\u0105 bolszewicy, \u017ce tak jak zwyci\u0119\u017cyli Denikina, Judenicza i Ko\u0142czaka, zgniot\u0105 r\u00f3wnie\u017c polsk\u0105 szlacht\u0119, lecz do tego brak im \u201etylko\u201d chleba, broni, pocisk\u00f3w, karabin\u00f3w, odzie\u017cy i obuwia, kt\u00f3rych ma im dostarczy\u0107 robotnik i w\u0142o\u00ad\u015bcianin. Na razie szara\u0144cza bolszewicka skar\u017cy si\u0119 w swoich pismach, \u017ce robotnika i w\u0142o\u015bcianina w Polsce \u201emocno bij\u0105\u201d.\\nKatowice, 29 wrze\u015bnia 1920\\n[Wiadomo\u015bci polityczne, \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 223\/1920]\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u cytuj\u0105cego wicepremiera Ignacego Daszy\u0144skiego w \u201eGazecie Robotniczej\u201d:\\nKto czyta\u0142 bezdennie prowokuj\u0105ce obel\u00ad\u017cywe i wykr\u0119tne noty [ludowego komisarza spraw zagranicznych Gieorgija] Cziczerina, pisane do Polski, jak i do innych pa\u0144stw europejskich, a nawet do stronnictw socjalistycznych w Europie zachodniej, kto \u015bledzi\u0142 niegodn\u0105 gr\u0119 nieprzyjmowania depesz rz\u0105du polskie\u00adgo przez Moskw\u0119, ten zrozumie, ile pokojo\u00adwej woli, ile zaparcia si\u0119 siebie samego trzeba by\u0142o po stronie rz\u0105du polskiego, aby pomimo wszystko wysy\u0142a\u0107 delegacj\u0119 do zawarcia rozejmu i pokoju.\\nPolska rozumie t\u0119sknot\u0119 narod\u00f3w \u015bwiata cywilizowanego do pokoju, sama t\u0105 t\u0119sknot\u0105 jest przej\u0119ta, ale gdzie\u017c jest taki nar\u00f3d, co nie zas\u0142u\u017cy\u0142by na miano niewol\u00adnika \u2013 gdyby si\u0119 nie broni\u0142 wszystkimi si\u00ad\u0142ami wobec najazdu i to najazdu tak dzi\u00adkiego, jak ostatni krwawy najazd bolszewic\u00adki na Polsk\u0119. P\u00f3\u0142 miliona ludzi obdartych i g\u0142odnych p\u0119dzili bolszewicy na Warszaw\u0119, obiecuj\u0105c tym t\u0142umom zbrojnym rabunek w zdobytej stolicy polskiej, a r\u00f3wnocze\u015bnie podniecaj\u0105c fantazj\u0119 komunist\u00f3w Zachodniej Europy, \u017ce po pokonaniu Polski po\u017coga wojny przeniesie si\u0119 przez Niemcy a\u017c do Francji.\\nKto zatem chce pokoju, ten niech si\u0119 go domaga w Moskwie, nie w Warszawie. Moskwa bowiem grozi Europie wojn\u0105. Mo\u00adskwa t\u0105 wojn\u0105 mo\u017ce zrobi\u0107 drug\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Moskwa snuje olbrzymie plany wojenne i o nich ca\u0142kiem g\u0142o\u015bno m\u00f3wi. Pol\u00adska za\u015b niczego innego nie pragnie, jak pokoju takiego, kt\u00f3ry by jej zagwarantowa\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 narodow\u0105.\\nKatowice, 30 wrze\u015bnia 1920\\n[Pokojowe o\u015bwiadczenie wicepremiera Daszy\u0144skiego. Odtrutka na wojownicze przechwa\u0142ki endeka-wiceministra, \u201eGazeta Robotnicza\u201d nr 219\/1920]\\n\u00a0\\nJan D\u0105bski (przewodnicz\u0105cy delegacji polskiej) w li\u015bcie do\u00a0ministra spraw zagranicznych:\\nCo do samych prac konferencji pokojowej \u2013 maj\u0105 one ci\u0105gle charakter dyskusyjny, nie przybieraj\u0105c na razie realnych kszta\u0142t\u00f3w. Jest to wzajemne opukiwanie si\u0119 i sondowanie zamiar\u00f3w z jednej i z drugiej strony. [...] Moskwa ci\u0105gle nie wierzy Warszawie co do ewentualnego wznowienia dzia\u0142a\u0144 wojennych. Prywatnie bolszewicy podkre\u015blaj\u0105 ci\u0105gle, i\u017c wierz\u0105, \u017ce delegacja polska w Rydze chce pokoju, ale pewne \u017cywio\u0142y w Warszawie s\u0105 innego zdania, st\u0105d ich ch\u0119\u0107 zabezpieczenia si\u0119 przed nag\u0142ym wznowieniem dzia\u0142a\u0144 wojennych.\\nRyga\\n[Jan D\u0105bski, Pok\u00f3j ryski. Wspomnienia, pertraktacje, tajne uk\u0142ady z Joffem, listy, Warszawa 1931]\\nJan D\u0105bski.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\\nZ komunikatu Ministerstwa Spraw Wojskowych:\\nPolityka rz\u0105du znajduje \u017cywio\u0142owe poparcie spo\u0142ecze\u0144stwa. Po raz pierwszy od chwili powstania niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa rz\u0105d ma za sob\u0105 istotnie ca\u0142y nar\u00f3d \u2013 zar\u00f3wno, gdy o\u015bwiadcza, \u017ce dla pokoju got\u00f3w jest do znacznych ust\u0119pstw, jak i w\u00f3wczas, kiedy niez\u0142omnie zapowiada, \u017ce\u00a0przed\u0142o\u017cy dalsz\u0105 walk\u0119 i dalsze ofiary nad warunki, godz\u0105ce w prawo nietykalne Polski do zupe\u0142nej niepodleg\u0142o\u015bci i zupe\u0142nego zjednoczenia.\\nWarszawa\\n[Archiwum Akt Nowych, Prezydium Rady Ministr\u00f3w, Rektyfikat 49, t. 4]\\n\u00a0\\nIgnacy Daszy\u0144ski (wicepremier) podczas posiedzenia Rady Obrony Pa\u0144stwa:\\nArmia nasza przekroczy\u0142a o 80 kilometr\u00f3w lini\u0119 wskazan\u0105 przez rz\u0105d na po\u0142udniowym froncie, zaj\u0119\u0142a Zwiahel i projektuje rajd kawalerii na Koroste\u0144 i Koziatyn, ostatnie w\u0119z\u0142owe stacje przed Kijowem. Rz\u0105d oboj\u0119tnie na to patrze\u0107 nie mo\u017ce, b\u0119d\u0105c odpowiedzialnym za rozbicie pokoju i obruszenie opinii \u015bwiata. Grupa nieprzyjacielska mi\u0119dzy Brze\u015bciem a Grodnem zosta\u0142a rozbita. Dalsze maszerowanie na wsch\u00f3d by\u0142oby b\u0142\u0119dem nie do darowania. Z Pary\u017ca nadchodz\u0105 wiadomo\u015bci, \u017ce po\u017cyczki przed lutym lub marcem otrzyma\u0107 nie b\u0119dzie mo\u017cna. Nadzieje na pomoc w aprowizacji r\u00f3wnie\u017c upad\u0142y, bo skarb jest pusty. Za dwa miesi\u0105ce musieliby\u015bmy og\u0142osi\u0107 bankructwo i stan\u0105\u0107 wobec braku przedmiot\u00f3w pierwszej potrzeby. Teraz za\u015b zmuszeni byliby\u015bmy zabezpieczy\u0107 14-dniowe po\u017cywienie dla armii dzia\u0142aj\u0105cej na Podolu, odejmuj\u0105c chleb mieszka\u0144com rdzennej Polski. \u0141\u00f3d\u017a otrzyma\u0142a po 1 funcie chleba na miesi\u0105c na g\u0142ow\u0119. Wed\u0142ug opinii ministra kolei \u2013 wobec zburzenia most\u00f3w na ty\u0142ach naszej armii, jest ona zawieszona w powietrzu. Trzeba przyst\u0105pi\u0107 do sfinalizowania akcji pokoju.\\nWarszawa, 1 pa\u017adziernika 1920\\n[Traktat ryski 1921 roku po 75 latach, Toru\u0144 1998]\\n\u00a0\\nGen. Lucjan \u017beligowski (dow\u00f3dca 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej):\\nZameldowa\u0142em si\u0119 w wagonie, gdzie mieszka\u0142 Marsza\u0142ek. \u0141atwo mi by\u0142o z nim rozmawia\u0107 \u2013 rozumowali\u015bmy wile\u0144skimi kategoriami. [...] Marsza\u0142ek tak ocenia\u0142 sytuacj\u0119: [...] je\u017celi teraz Wilna nie uratujemy, to historycy nam tego nie daruj\u0105. Ma\u0142o tego. Musimy uczyni\u0107 wysi\u0142ek, a\u017ceby odbudowa\u0107 Litw\u0119 historyczn\u0105. Zrobi\u0107 to tylko mo\u017ce sama ludno\u015b\u0107, z pomoc\u0105 Litewsko-Bia\u0142oruskiej Dywizji. Lecz trzeba, a\u017ceby kto\u015b wzi\u0105\u0142 na siebie ca\u0142\u0105 spraw\u0119 \u2013 zorganizowa\u0142 powstanie. Marsza\u0142ek uwa\u017ca\u0142, \u017ce zrobi\u0107 to mog\u0119 tylko ja.\\nBia\u0142ystok, 1 pa\u017adziernika 1920\\n[Lucjan \u017beligowski, Zapomniane prawdy, Londyn 1943]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1750,\"caption\":\"1920, Grodno \\\"Obrazek z \u017cycia wojskowego\\\". Fot. L. Gelgor, Grodno, Plac Batorego 2. Fot. CAW [wojna polsko-bolszewicka, wojsko]\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"25 wrze\u015bnia \u2013 1 pa\u017adziernika 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"25 wrze\u015bnia \u2013 1 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"25 wrze\u015bnia \u2013 1 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-12-07T08:30:09+00:00","article_modified_time":"2020-12-07T08:43:09+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1750,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"13 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/","name":"25 wrze\u015bnia \u2013 1 pa\u017adziernika 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-300x205.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-1024x700.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg","datePublished":"2020-12-07T08:30:09+02:00","dateModified":"2020-12-07T08:43:09+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-12-07","endDate":"2020-12-07","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n24 wrze\u015bnia - 1 pa\u017adziernika 1920\n25 wrze\u015bnia polskie oddzia\u0142y gen. W\u0142adys\u0142awa Junga odzyskuj\u0105 Wo\u0142kowysk, a Sowieci zaczynaj\u0105 si\u0119 wycofywa\u0107 ze wschodniego brzegu Niemna. Miejscami odwr\u00f3t przybiera charakter ucieczki. W nocy 25\/26 wrze\u015bnia Polacy zajmuj\u0105 Grodno. Jednostki Armii Czerwonej w bez\u0142adzie przechodz\u0105 do odwrotu, masowo porzucaj\u0105c bro\u0144 i ekwipunek. J\u00f3zef Pi\u0142sudski rzuca podleg\u0142e sobie si\u0142y do po\u015bcigu za pobitym nieprzyjacielem \u2013 w efekcie dzia\u0142ania te obejmuj\u0105 front rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 od Niemna na p\u00f3\u0142nocy do Prypeci na po\u0142udniu. 30 wrze\u015bnia w Suwa\u0142kach wznowione zostaj\u0105 rokowania polsko-litewskie. Urz\u0119dnicy G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Ziemskiego organizuj\u0105 komisje ziemskie powiatowe i gminne, kt\u00f3re maj\u0105 wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 w wykonaniu reformy rolnej. \n\u00a0\u2042\nZ informacji \u201eKuriera Warszawskiego\u201d: \nNa [\u2026] posiedzeniu konferencji pokojowej przewodnicz\u0105cy delegacji sowieckiej, [Adolf] Joffe, odczyta\u0142 sowieck\u0105 deklaracj\u0119 pokojow\u0105, zupe\u0142nie inn\u0105 ni\u017c warunki przedstawione delegacji naszej w Mi\u0144sku. [\u2026] Deklaracja \u017c\u0105da uznania prawa narod\u00f3w [do] stanowienia o swym losie, a zatem uznania tego prawa dla Ukrainy, Bia\u0142orusi i Galicji Wschodniej. Ze wzgl\u0119du jednak na niemo\u017cliwo\u015b\u0107 urz\u0105dzenia zaraz plebiscytu, zgadza si\u0119 na rozejm i pok\u00f3j preliminarny wzd\u0142u\u017c granicy, si\u0119gaj\u0105cej daleko bardziej na wsch\u00f3d ni\u017c linia Curzona. Galicja Wschodnia pozostaje w r\u0119kach polskich. Sowiecka ta propozycja \u2013 zako\u0144czy\u0142 Joffe \u2013 wa\u017cna jest w ci\u0105gu dziesi\u0119ciu dni.\nNast\u0119pnie przewodnicz\u0105cy delegacji polskiej, [Jan] D\u0105bski, odczyta\u0142 deklaracj\u0119 rz\u0105du polskiego. Deklaracja ta stwierdza pragnienie pokoju demokratycznego, opartego na prawie narod\u00f3w [do] decydowania o swym losie. Warunki polskie pozostaj\u0105 te same, niezale\u017cnie od odniesionego zwyci\u0119stwa.\nRyga, 25 wrze\u015bnia 1920\n[Deklaracja pokojowa Sowiet\u00f3w, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 266\/1920]\n\u00a0\nPor. W\u0142adys\u0142aw Broniewski (1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w, poeta) w dzienniku:\nZ Litwinami mia\u0142em [\u2026] zn\u00f3w do czynienia. [\u2026] Szed\u0142em za si\u00f3dm\u0105 [kompani\u0105], jako rezerwa \u2013 mia\u0142em tylko jednego rannego. Poszli\u015bmy pod Sejny, a gdy ju\u017c dostatecznie by\u0142a wy\u015bwietlona pora\u017cka nieprzyjacielska, we w\u0142a\u015bciwym kierunku \u2013 to jest na Druskienniki. [\u2026]\nTeraz kr\u00f3tka \u201epieredyszka\u201d w marszu na Lid\u0119. Trzy dni okropnych marsz\u00f3w ponad 50-wiorstowych \u2013 za nami. Dzi\u015b stoimy nie wiadomo dlaczego \u2013 to denerwuje. Podobno Grodno wzi\u0119te. Podobno kontratakiem odbite; wczoraj wzi\u0119ty Wo\u0142kowysk. [\u2026]\nJestem stanowczo zm\u0119czony wojn\u0105 moralnie \u2013 ci\u0105\u017cy ona na mnie jak zmora jaka\u015b, jak syfilis \u2013 co\u015b z\u0142ego, czego nie mo\u017cna unikn\u0105\u0107. Czy to jest strach? \u2013 Czy zazdro\u015b\u0107? \u2013 Nerwy podarte, postrz\u0119pione.\nOkolice Lidy, 26 wrze\u015bnia 1920\n[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, Warszawa 2013]\n\u00a0\nEl\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka) w dzienniku:\nObawiam si\u0119 rado\u015bci! Ci\u0105gle s\u0142ycha\u0107 strza\u0142y; w okolicach D\u017curyna i Wapniarki zn\u00f3w grasuje [genera\u0142 Ukrai\u0144skiej Republiki Ludowej Jurko] Tiutiunik. W Mohylowie nie ma ju\u017c bolszewik\u00f3w; wczoraj do Jampola przysz\u0142o ultimatum z Rumunii, aby w 24 godziny odsun\u0119li si\u0119 o 40 wiorst od Dniestru. [\u2026] Podobno Polacy id\u0105 razem z W\u0119grami, Czechami, Rusinami i Rumunami, czyli tak zwana Ma\u0142a Ententa. Czy to prawda? Bolszewicy podobno ze wszystkich stron s\u0105 okr\u0105\u017ceni, nie maj\u0105 gdzie ucieka\u0107. Czy\u017cby naprawd\u0119 nadchodzi\u0142o ju\u017c wybawienie? A co najwa\u017cniejsze \u2013 czy naprawd\u0119 wojska nasze tu id\u0105, aby k\u0142am zada\u0107 ujadaniom ca\u0142ej kanalii ukrai\u0144sko-moskiewskiej i aby pokaza\u0107 \u015bwiatu, \u017ce silna, pot\u0119\u017cna, zwyci\u0119ska a sprawiedliwa jest Polska.\nOjczyzno moja! Wracasz wi\u0119c ku nam, ku dzieciom swym zapomnianym; wst\u0119pujesz na w\u0142asne rodzone pola, zaros\u0142e chwastem i bodiakami, lecz wierne ci i oddane, w poszumie g\u0119stych burzan\u00f3w odwieczn\u0105 tw\u0105 s\u0142aw\u0119 nieustannie szemrz\u0105ce.\nMaj\u0105tek Gruszka (Podole), 26 wrze\u015bnia 1920\n[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, \u0141omianki 2008]\nTygodnik frontowy \u201e\u017bo\u0142nierz 3-ej Armji\u201d z 27 wrze\u015bnia 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\n\u00a0\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\nOfensywa polska przeciwko bolszewikom robi post\u0119py, zw\u0142aszcza na po\u0142udniu, gdzie bolszewicy stracili R\u00f3wne i wyparci zostali z Galicji Wschod\u00adniej, ale tak\u017ce, jak si\u0119 zdaje, na p\u00f3\u0142nocy, bo s\u0142ycha\u0107, \u017ce Polacy ju\u017c zaj\u0119li Lid\u0119, a s\u0105 nawet pog\u0142oski, \u017ce wojska polskie dosz\u0142y ju\u017c do Ejszyszek. Zbli\u017ca si\u0119 wi\u0119c chwila, w kt\u00f3rej dow\u00f3dztwo polskie mo\u017ce uzna\u0107 strategicznie za niezb\u0119dne zaj\u0119cie Wilna. Wilno jest ju\u017c tym zelektryzowane i nastr\u00f3j nerwowy udziela si\u0119 ludno\u015bci, kt\u00f3ra coraz mocniej wierzy w powr\u00f3t Polak\u00f3w. Powiadaj\u0105, \u017ce bitwy mi\u0119dzy wojskiem polskim a litewskim zn\u00f3w si\u0119 tocz\u0105 i \u017ce wypadaj\u0105 one na niekorzy\u015b\u0107 Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy mieli w tych dniach ponie\u015b\u0107 bardzo ci\u0119\u017ck\u0105 pora\u017ck\u0119. [\u2026]\nCzy nie rozpoczyna si\u0119 tylko kryzys nowej fazy w tym niezno\u015bnym w\u0119\u017ale gor\u00addyjskim Wschodu? W samym Wilnie, gdzie wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiej ludno\u015bci miejscowej by\u0142a zawsze i jest usposobiona bardzo niech\u0119tnie wzgl\u0119dem Litwy i Li\u00adtwin\u00f3w, ro\u015bnie ostry nastr\u00f3j nienawi\u015bci do rz\u0105d\u00f3w litewskich, a trzeba powiedzie\u0107, \u017ce i sami Litwini nie zrobili prawie nic dla pozyskania sympatii miejscowych polskich, natomiast szeregiem pojedynczych nietakt\u00f3w wielu podra\u017cnili i zniech\u0119cili bardziej. Nieszcz\u0119\u015bciem jest ta niech\u0119\u0107 Litwin\u00f3w do samego j\u0119zyka polskiego, co bardzo dra\u017cni uczucia ludno\u015bci polskiej.\nWilno, 27 wrze\u015bnia 1920\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\n\u00a0\nMjr Stanis\u0142aw Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:\nZabawne to, \u017ce gdziekolwiek wchodzili\u015bmy, zaraz \u017bydzi brali si\u0119 do zrobienia porz\u0105dku. Wymiatano ulice ze s\u0142omy i mierzwy zostawionej przez Kozak\u00f3w, szorowano zabrudzone pod\u0142ogi, sklepy zaraz si\u0119 otwiera\u0142y i zaczyna\u0142 si\u0119 handel jedynym dost\u0119pnym produktem \u2013 to jest jab\u0142kami i gruszkami wo\u0142y\u0144skimi. Mia\u0142o si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce kultura Zachodu i spok\u00f3j normalnych czas\u00f3w idzie z naszym wojskiem na Wsch\u00f3d. Poniewa\u017c sklepy by\u0142y doszcz\u0119tnie zrabowane, wi\u0119c mydlarze, golarze, szewcy, kapelusznicy \u2013 wszyscy oni zacz\u0119li handlowa\u0107 jab\u0142kami.\nOkolice Grodna, 28 wrze\u015bnia 1920\n[Stanis\u0142aw Jan Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej1918\u20131920, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2015]\n\u00a0\nPose\u0142 W\u0142adys\u0142aw Herz (cz\u0142onek Narodowo-Chrze\u015bcija\u0144skiego Klubu Robotniczego) we wniosku w sprawie plebiscytu na Mazurach i Warmii: \nTrzeba nam bada\u0107 przyczyny, dla kt\u00f3rych plebiscyt na Mazurach i Warmii zako\u0144czy\u0142 si\u0119 dla Polski niepomy\u015blnym wynikiem. Rada Ambasador\u00f3w, jako najwy\u017cszy trybuna\u0142, wyda\u0142a wyrok dla Polski niekorzystny i szkodliwy. [\u2026] Sejm polski powinien stanowczo zaprotestowa\u0107 przeciw temu. [\u2026]\nWszelka akcja, wszelkie machinacje, jakie si\u0119 odbywa\u0142y na terenie plebiscytowym Mazur i Warmii, to nie plebiscyt, zagwarantowany moc\u0105 Traktatu Wersalskiego, [\u2026] to by\u0142a jawna, z g\u00f3ry przy zielonym stoliku ukartowana komedia, tragifarsa. Dlatego na mocy tych wszystkich nadu\u017cy\u0107 wyborczych, kt\u00f3rych si\u0119 Niemcy bezkarnie dopuszczali, mamy prawo za\u017c\u0105da\u0107 rewizji tego wyroku. [\u2026]\nJe\u017celi komisja aliancka nie zwa\u017ca\u0142a na nic, co si\u0119 ze strony polskiej przedstawia\u0142o do zaakceptowania, \u017ceby na r\u00f3wni z Niemcami i Polakom dawa\u0107 pewne prawa, lecz zawsze tolerowa\u0142a tylko to, co wychodzi\u0142o ze strony niemieckiej, je\u017celi na to przysz\u0142a, a\u017ceby tolerowa\u0107 i forytowa\u0107 [faworyzowa\u0107] Niemc\u00f3w, to my nie mamy powodu ratyfikowa\u0107 wyroku Rady Ambasador\u00f3w. Mo\u017cemy \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107 przed \u015bwiatem, \u017ce ten plebiscyt to by\u0142a komedia, a wyrok jest krzywd\u0105 i nowym aktem gwa\u0142tu przeciw nam. [\u2026]\nWszystkie komitety wyborcze, jakie by\u0142y, z\u0142o\u017cone by\u0142y tylko z Niemc\u00f3w. [\u2026] Niemcy na dwa tygodnie przed terminem publicznie og\u0142osili bezprawnie, chc\u0105c przez to postawi\u0107 ich pod pr\u0119gierzem i terrorem band niemieckich, \u017ceby \u017caden Polak nie wa\u017cy\u0142 si\u0119 zasiada\u0107 w komitecie wyborczym. Wobec terroru tak si\u0119 te\u017c sta\u0142o, wszyscy uciekli, nikt prawie nie zosta\u0142, nikt nie zasiad\u0142 w komitecie wyborczym z naszej strony, bo nie by\u0142 pewien swojego \u017cycia.\nWarszawa, 28 wrze\u015bnia 1920\n[Sprawozdanie stenograficzne z 168 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 28 wrze\u015bnia 1920, Biblioteka Cyfrowa UMCS]\nGrodno, 1920.Zniszczony most nad Niemnem, w tle drewniany most zbudowany przez polskich saper\u00f3w.Fot. L. Gelgor \/ Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\nZ informacji na \u0142amach \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zaka\u201d: \n\u201ePrawda\u201d sowiecka og\u0142asza odezw\u0119 Lenina, kt\u00f3ra wzywa ludno\u015b\u0107 do walki z wrogiem. Zadanie rz\u0105du sowieckie\u00adgo zaopatrywania w \u017cywno\u015b\u0107 nigdy nie by\u0142o tak ci\u0119\u017c\u00adkie jak obecnie. Armii daje si\u0119 odczuwa\u0107 brak wszel\u00adkich \u015brodk\u00f3w prowiantowych. Jest koniecznym wyt\u0119\u00ad\u017cenie wszystkich si\u0142 rz\u0105du sowieckiego i partii komu\u00adnistycznej do walki z katastrof\u0105 g\u0142odow\u0105. Ch\u0142opi mu\u00adsz\u0105 odda\u0107 swoje zapasy. Na posiedzeniu piotrogrodzkiego komitetu wykonawczego [Lenin] o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce ludno\u015b\u0107 nie otrzyma ju\u017c obuwia ani odzie\u017cy, tych bowiem ar\u00adtyku\u0142\u00f3w brak ju\u017c dla armii.\nWe wschodniej Ma\u0142opolsce rozrzucono kr\u00f3tkie sowie\u00adckie odezwy. W odezwach tych obiecuj\u0105 bolszewicy, \u017ce tak jak zwyci\u0119\u017cyli Denikina, Judenicza i Ko\u0142czaka, zgniot\u0105 r\u00f3wnie\u017c polsk\u0105 szlacht\u0119, lecz do tego brak im \u201etylko\u201d chleba, broni, pocisk\u00f3w, karabin\u00f3w, odzie\u017cy i obuwia, kt\u00f3rych ma im dostarczy\u0107 robotnik i w\u0142o\u00ad\u015bcianin. Na razie szara\u0144cza bolszewicka skar\u017cy si\u0119 w swoich pismach, \u017ce robotnika i w\u0142o\u015bcianina w Polsce \u201emocno bij\u0105\u201d.\nKatowice, 29 wrze\u015bnia 1920\n[Wiadomo\u015bci polityczne, \u201eG\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u201d nr 223\/1920]\n\u00a0\nZ artyku\u0142u cytuj\u0105cego wicepremiera Ignacego Daszy\u0144skiego w \u201eGazecie Robotniczej\u201d:\nKto czyta\u0142 bezdennie prowokuj\u0105ce obel\u00ad\u017cywe i wykr\u0119tne noty [ludowego komisarza spraw zagranicznych Gieorgija] Cziczerina, pisane do Polski, jak i do innych pa\u0144stw europejskich, a nawet do stronnictw socjalistycznych w Europie zachodniej, kto \u015bledzi\u0142 niegodn\u0105 gr\u0119 nieprzyjmowania depesz rz\u0105du polskie\u00adgo przez Moskw\u0119, ten zrozumie, ile pokojo\u00adwej woli, ile zaparcia si\u0119 siebie samego trzeba by\u0142o po stronie rz\u0105du polskiego, aby pomimo wszystko wysy\u0142a\u0107 delegacj\u0119 do zawarcia rozejmu i pokoju.\nPolska rozumie t\u0119sknot\u0119 narod\u00f3w \u015bwiata cywilizowanego do pokoju, sama t\u0105 t\u0119sknot\u0105 jest przej\u0119ta, ale gdzie\u017c jest taki nar\u00f3d, co nie zas\u0142u\u017cy\u0142by na miano niewol\u00adnika \u2013 gdyby si\u0119 nie broni\u0142 wszystkimi si\u00ad\u0142ami wobec najazdu i to najazdu tak dzi\u00adkiego, jak ostatni krwawy najazd bolszewic\u00adki na Polsk\u0119. P\u00f3\u0142 miliona ludzi obdartych i g\u0142odnych p\u0119dzili bolszewicy na Warszaw\u0119, obiecuj\u0105c tym t\u0142umom zbrojnym rabunek w zdobytej stolicy polskiej, a r\u00f3wnocze\u015bnie podniecaj\u0105c fantazj\u0119 komunist\u00f3w Zachodniej Europy, \u017ce po pokonaniu Polski po\u017coga wojny przeniesie si\u0119 przez Niemcy a\u017c do Francji.\nKto zatem chce pokoju, ten niech si\u0119 go domaga w Moskwie, nie w Warszawie. Moskwa bowiem grozi Europie wojn\u0105. Mo\u00adskwa t\u0105 wojn\u0105 mo\u017ce zrobi\u0107 drug\u0105 wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105. Moskwa snuje olbrzymie plany wojenne i o nich ca\u0142kiem g\u0142o\u015bno m\u00f3wi. Pol\u00adska za\u015b niczego innego nie pragnie, jak pokoju takiego, kt\u00f3ry by jej zagwarantowa\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 narodow\u0105.\nKatowice, 30 wrze\u015bnia 1920\n[Pokojowe o\u015bwiadczenie wicepremiera Daszy\u0144skiego. Odtrutka na wojownicze przechwa\u0142ki endeka-wiceministra, \u201eGazeta Robotnicza\u201d nr 219\/1920]\n\u00a0\nJan D\u0105bski (przewodnicz\u0105cy delegacji polskiej) w li\u015bcie do\u00a0ministra spraw zagranicznych:\nCo do samych prac konferencji pokojowej \u2013 maj\u0105 one ci\u0105gle charakter dyskusyjny, nie przybieraj\u0105c na razie realnych kszta\u0142t\u00f3w. Jest to wzajemne opukiwanie si\u0119 i sondowanie zamiar\u00f3w z jednej i z drugiej strony. [...] Moskwa ci\u0105gle nie wierzy Warszawie co do ewentualnego wznowienia dzia\u0142a\u0144 wojennych. Prywatnie bolszewicy podkre\u015blaj\u0105 ci\u0105gle, i\u017c wierz\u0105, \u017ce delegacja polska w Rydze chce pokoju, ale pewne \u017cywio\u0142y w Warszawie s\u0105 innego zdania, st\u0105d ich ch\u0119\u0107 zabezpieczenia si\u0119 przed nag\u0142ym wznowieniem dzia\u0142a\u0144 wojennych.\nRyga\n[Jan D\u0105bski, Pok\u00f3j ryski. Wspomnienia, pertraktacje, tajne uk\u0142ady z Joffem, listy, Warszawa 1931]\nJan D\u0105bski.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\nZ komunikatu Ministerstwa Spraw Wojskowych:\nPolityka rz\u0105du znajduje \u017cywio\u0142owe poparcie spo\u0142ecze\u0144stwa. Po raz pierwszy od chwili powstania niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa rz\u0105d ma za sob\u0105 istotnie ca\u0142y nar\u00f3d \u2013 zar\u00f3wno, gdy o\u015bwiadcza, \u017ce dla pokoju got\u00f3w jest do znacznych ust\u0119pstw, jak i w\u00f3wczas, kiedy niez\u0142omnie zapowiada, \u017ce\u00a0przed\u0142o\u017cy dalsz\u0105 walk\u0119 i dalsze ofiary nad warunki, godz\u0105ce w prawo nietykalne Polski do zupe\u0142nej niepodleg\u0142o\u015bci i zupe\u0142nego zjednoczenia.\nWarszawa\n[Archiwum Akt Nowych, Prezydium Rady Ministr\u00f3w, Rektyfikat 49, t. 4]\n\u00a0\nIgnacy Daszy\u0144ski (wicepremier) podczas posiedzenia Rady Obrony Pa\u0144stwa:\nArmia nasza przekroczy\u0142a o 80 kilometr\u00f3w lini\u0119 wskazan\u0105 przez rz\u0105d na po\u0142udniowym froncie, zaj\u0119\u0142a Zwiahel i projektuje rajd kawalerii na Koroste\u0144 i Koziatyn, ostatnie w\u0119z\u0142owe stacje przed Kijowem. Rz\u0105d oboj\u0119tnie na to patrze\u0107 nie mo\u017ce, b\u0119d\u0105c odpowiedzialnym za rozbicie pokoju i obruszenie opinii \u015bwiata. Grupa nieprzyjacielska mi\u0119dzy Brze\u015bciem a Grodnem zosta\u0142a rozbita. Dalsze maszerowanie na wsch\u00f3d by\u0142oby b\u0142\u0119dem nie do darowania. Z Pary\u017ca nadchodz\u0105 wiadomo\u015bci, \u017ce po\u017cyczki przed lutym lub marcem otrzyma\u0107 nie b\u0119dzie mo\u017cna. Nadzieje na pomoc w aprowizacji r\u00f3wnie\u017c upad\u0142y, bo skarb jest pusty. Za dwa miesi\u0105ce musieliby\u015bmy og\u0142osi\u0107 bankructwo i stan\u0105\u0107 wobec braku przedmiot\u00f3w pierwszej potrzeby. Teraz za\u015b zmuszeni byliby\u015bmy zabezpieczy\u0107 14-dniowe po\u017cywienie dla armii dzia\u0142aj\u0105cej na Podolu, odejmuj\u0105c chleb mieszka\u0144com rdzennej Polski. \u0141\u00f3d\u017a otrzyma\u0142a po 1 funcie chleba na miesi\u0105c na g\u0142ow\u0119. Wed\u0142ug opinii ministra kolei \u2013 wobec zburzenia most\u00f3w na ty\u0142ach naszej armii, jest ona zawieszona w powietrzu. Trzeba przyst\u0105pi\u0107 do sfinalizowania akcji pokoju.\nWarszawa, 1 pa\u017adziernika 1920\n[Traktat ryski 1921 roku po 75 latach, Toru\u0144 1998]\n\u00a0\nGen. Lucjan \u017beligowski (dow\u00f3dca 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej):\nZameldowa\u0142em si\u0119 w wagonie, gdzie mieszka\u0142 Marsza\u0142ek. \u0141atwo mi by\u0142o z nim rozmawia\u0107 \u2013 rozumowali\u015bmy wile\u0144skimi kategoriami. [...] Marsza\u0142ek tak ocenia\u0142 sytuacj\u0119: [...] je\u017celi teraz Wilna nie uratujemy, to historycy nam tego nie daruj\u0105. Ma\u0142o tego. Musimy uczyni\u0107 wysi\u0142ek, a\u017ceby odbudowa\u0107 Litw\u0119 historyczn\u0105. Zrobi\u0107 to tylko mo\u017ce sama ludno\u015b\u0107, z pomoc\u0105 Litewsko-Bia\u0142oruskiej Dywizji. Lecz trzeba, a\u017ceby kto\u015b wzi\u0105\u0142 na siebie ca\u0142\u0105 spraw\u0119 \u2013 zorganizowa\u0142 powstanie. Marsza\u0142ek uwa\u017ca\u0142, \u017ce zrobi\u0107 to mog\u0119 tylko ja.\nBia\u0142ystok, 1 pa\u017adziernika 1920\n[Lucjan \u017beligowski, Zapomniane prawdy, Londyn 1943]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-914_jpeg-scaled.jpg","width":2560,"height":1750,"caption":"1920, Grodno \"Obrazek z \u017cycia wojskowego\". Fot. L. Gelgor, Grodno, Plac Batorego 2. Fot. CAW [wojna polsko-bolszewicka, wojsko]"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/07\/25-wrzesnia-1-pazdziernika-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"25 wrze\u015bnia \u2013 1 pa\u017adziernika 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3998","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3998"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3998\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3999,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3998\/revisions\/3999"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3995"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3998"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3998"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3998"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}