{"id":4014,"date":"2020-12-11T10:32:51","date_gmt":"2020-12-11T09:32:51","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=4014"},"modified":"2020-12-12T11:52:18","modified_gmt":"2020-12-12T10:52:18","slug":"2-8-pazdziernika-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/","title":{"rendered":"2 – 8 pa\u017adziernika 1920"},"content":{"rendered":"\n

\u00a0<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

2 \u2013 8 pa\u017adziernika 1920<\/strong><\/p>\n

W\u00f3dz Naczelny J\u00f3zef Pi\u0142sudski od 2 pa\u017adziernika odwiedza stanowiska dowodzenia w Lidzie, Grodnie i S\u0142onimie, planuj\u0105c kolejne dzia\u0142ania militarne. 7 pa\u017adziernika w Suwa\u0142kach zostaje podpisana polsko-litewska umowa, potwierdzaj\u0105ca lini\u0119 Focha jako tymczasow\u0105 granic\u0119 na Suwalszczy\u017anie. Tego samego dnia oddzia\u0142y pod dow\u00f3dztwem gen. Lucjana \u017beligowskiego pozoruj\u0105 niesubordynacj\u0119 wobec rozkaz\u00f3w w\u0142adz wojskowych i podejmuj\u0105 przygotowania do wymarszu na Wilno zaj\u0119te przez Litwin\u00f3w. Akcja ta ma by\u0107 pr\u00f3b\u0105 obej\u015bcia trudno\u015bci dyplomatycznych, jakie mog\u0142yby si\u0119 pojawi\u0107 ze strony mocarstw zachodnich. 8 pa\u017adziernika, po rozwi\u0105zaniu Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej, zaci\u0105g ochotniczy zostaje wstrzymany.<\/strong><\/p>\n

\u00a0\u2042<\/strong><\/p>\n

Mjr Stanis\u0142aw Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:<\/strong><\/p>\n

Z Litwinami dziej\u0105 si\u0119 dziwne kozio\u0142ki. Zawieraj\u0105 si\u0119 zawieszenia broni na jednym odcinku, a potyczki id\u0105 w najlepsze na innych. Garus [ba\u0142agan] taki, o jakim \u015bwiat nie my\u015bla\u0142.<\/p>\n

Okolica tutejsza mog\u0142aby si\u0119 znowu po jednym roku wojny zamieni\u0107 w pustyni\u0119, a plebiscyt by\u0142by u\u0142atwiony, bo chyba krzy\u017ce na grobach mog\u0142yby g\u0142osowa\u0107. Ca\u0142a armia bolszewicka \u017cy\u0142a z tych okolic, wyjad\u0142a i wywioz\u0142a zbo\u017ce, wykopa\u0142a ziemniaki i ludzie po wsiach ju\u017c teraz zaczynaj\u0105 umiera\u0107 z g\u0142odu.<\/p>\n

Koleje poniszczone, mosty wysadzone, w Niemnie le\u017cy ca\u0142y poci\u0105g, kt\u00f3ry bolszewicy pu\u015bcili na spalony most, \u017ceby go Polakom nie zostawi\u0107. [\u2026] Ca\u0142e barbarzy\u0144stwo wojny wida\u0107 tu jak na d\u0142oni.<\/p>\n

Grodno, 2 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Jan Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej 1918\u20131920<\/em>, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2015]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Juliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

By\u0142 u nas wczoraj na kolacji [minister aprowizacji Stanis\u0142aw] \u015aliwi\u0144ski. Przed dwoma dniami wr\u00f3ci\u0142 z Pary\u017ca; przygn\u0119biony do ostateczno\u015bci. Bi\u0142o go w Pary\u017cu na ka\u017c\u00addym kroku wra\u017cenie, \u017ce jeste\u015bmy proletariuszem narod\u00f3w. [\u2026] Nam wszyscy ka\u017c\u0105 po prostu robi\u0107 pok\u00f3j. Mimo ca\u0142ej nielogiczno\u015bci tego \u017cyczenia, z nieuznawaniem przez Francj\u0119 i Ameryk\u0119 Sowiet\u00f3w, a uznaniem Wrangla. Nikt w zaprzysz\u0142y rok okiem nie si\u0119ga. \u201eNie chcemy my\u015ble\u0107 o \u017cadnej wojnie\u201d, \u201eR\u00f3bcie pok\u00f3j\u201d. Jeste\u015bmy dla nich daleko. Jako\u015b to b\u0119dzie, \u017ce si\u0119 bolszewiki rozlec\u0105 mo\u017ce czy roz\u00adsypi\u0105, a my ani pomocy, ani kredytu nie damy. Nie zdaj\u0105 sobie dok\u0142adnie sprawy, \u017ce w nied\u0142ugim czasie bolszewizm znowu si\u0119 spr\u0119\u017cy\u0107 mo\u017ce, \u017ce znowu sojuszu z Niemcami zechce poszuka\u0107, \u017ce owoce pokoju nietrwa\u0142e. A chc\u0105 je gwa\u0142tem spo\u017cywa\u0107. [\u2026]<\/p>\n

Tu jak zawsze z Rosj\u0105 znowu bijemy w pierzyn\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 usuwa i ugi\u00adna, i jeste\u015bmy w wysi\u0142ku bezsilni. Znowu zabieramy Lid\u0119, znowu Pi\u0144sk, znowu Zwiahel, jutro znowu co\u015b wi\u0119cej, zabieramy wozy, amunicj\u0119, ludzi i wszystko nic, bo si\u0119 przed nami znowu ta bezbrze\u017cna kraina otwiera, z kt\u00f3r\u0105 nie wiadomo co pocz\u0105\u0107.<\/p>\n

Wojowa\u0107 nie spos\u00f3b, sta\u0107 i czeka\u0107 nie spos\u00f3b. Bez wyj\u015bcia. \u015aliwi\u0144\u00adski przera\u017cony raportami aprowizacyjnymi. Wojsko bezmy\u015blnie niszczy, marnuje, po\u017cera. Nastarczy\u0107 mu nie mo\u017cna. Ju\u017c prawie wida\u0107 dno przewi\u00addywanych na rok obecny zapas\u00f3w. [\u2026] \u015aliwi\u0144ski przyszed\u0142 do nas wprost po posiedzeniu ministr\u00f3w. Je\u015bli tam taki nastr\u00f3j, to nic ci ludzie nie skrzesaj\u0105.<\/p>\n

Warszawa, 2 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Dziennik Juliusza Zdanowskiego<\/em>, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921<\/em>, Szczecin 2014]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Okolice Sto\u0142pc\u00f3w (Nowogr\u00f3dczyzna), pa\u017adziernik 1920.
Odpoczynek po bitwie nieme\u0144skiej.
Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego<\/span><\/p>\n

Por. W\u0142adys\u0142aw Broniewski (dow\u00f3dca kompanii, 1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w WP, poeta):<\/strong><\/p>\n

Lida\u2013Nowogr\u00f3dek\u2013Mir. Idziemy naprz\u00f3d i naprz\u00f3d. Zostaj\u0105 po drodze zabici i ranni. Nie ma czasu na odpoczynki, na postoje, nawet na ogarni\u0119cie wszystkiego rzutem oka wstecz. Czasem gdzie\u015b na p\u00f3\u0142 przytomnie rzuca si\u0119 cz\u0142owiek na jakie\u015b siano i \u015bpi jak zwierz\u0119 kilka godzin \u2013 potem zn\u00f3w marsz dalej. Marsze, marsze. Idzie kolumna, zakurzona, brudna, szeroko \u2013 zajmuje ca\u0142\u0105 drog\u0119 \u2013 oczy b\u0142\u0119dne i jak\u0105\u015b mg\u0142\u0105 przes\u0142oni\u0119te. […] Przed kompaniami sylwetki oficer\u00f3w kiwaj\u0105cych si\u0119 na zm\u0119czonych koniach. Te id\u0105 z opuszczonymi \u0142bami, zrezygnowane. […]<\/p>\n

Czasem co\u015b zelektryzuje kolumn\u0119 \u2013 konny \u0142\u0105cznik jedzie z rozkazem operacyjnym: \u201eAtakujemy \u2013 przycz\u00f3\u0142ek \u2013 \u00f3sma czo\u0142owa\u201d \u2013 szwargoc\u0105 po cichu oficerowie. Udziela si\u0119 to ca\u0142ej kolumnie. Nie narzekaj\u0105, zoboj\u0119tnieli na wszystko \u2013 przyzwyczaili si\u0119 nawet umiera\u0107. Jedna dominuj\u0105ca my\u015bl w kolumnie: nie ma chleba. Czo\u0142\u00f3wki nie mog\u0105 nad\u0105\u017cy\u0107, a czy si\u0119 odkujemy? \u201eNa tych tu bolszewikach nie da rady si\u0119 odku\u0107\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0105. Na kwaterach p\u0142acz\u0105 opas\u0142e baby bia\u0142oruskie, k\u0142aniaj\u0105 si\u0119 w pas brodate ch\u0142opy: \u201ePanouhu, wsio sino zabra\u0142y, kartouch\u00f3w posija\u0142 odin zagon, i to zabra\u0142y\u201d<\/em>. [\u2026]<\/p>\n

Po tym prze\u0142amaniu bolszewicy, zdaje si\u0119, zrezygnowali ju\u017c z oporu \u2013 uciekaj\u0105 na Mi\u0144sk i nie zatrzymali si\u0119 nawet na Niemnie [\u2026]. Przed zawarciem pokoju trzeba bolszewik\u00f3w z\u0142ama\u0107, rozbi\u0107, bo inaczej na wiosn\u0119 oni zn\u00f3w do nas przyjd\u0105. Trzeba wyt\u0119\u017cy\u0107 ostatki si\u0142, po\u015bwi\u0119ci\u0107 resztki ludzi.<\/p>\n

4 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik,<\/em> Warszawa 2013]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z artyku\u0142u w pi\u015bmie \u201eZiemia Lubelska\u201d:<\/strong><\/p>\n

Charakterystycznym, ale zarazem bezczelnym ust\u0119pem propozycji preliminaryjnego pokoju, z\u0142o\u017conego delegacji polskiej przez [Adolfa] Joffego, z kt\u00f3rego czu\u0107 si\u0119 daje, \u017ce Rosja sowiecka pragn\u0119\u0142aby uzyska\u0107 tak zwan\u0105 pieriedyszk\u0119<\/em>, jest ust\u0119p nast\u0119puj\u0105cy z \u00a714:<\/p>\n

\u201eRosja zobowi\u0105zuje si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 Polsce archiwa, biblioteki, dzie\u0142a sztuki, historyczne trofea wojenne, zabytki przesz\u0142o\u015bci itp. przedmioty warto\u015bci kulturalnej, wywiezione z Polski do Rosji od czas\u00f3w rozbior\u00f3w Rzeczpospolitej Polskiej, o ile przedmioty te posiadaj\u0105 rzeczywiste dla Polski znaczenie, o ile nie czyni to rzeczywistego uszczerbku dla archiw\u00f3w rosyjskich, galerii, muze\u00f3w, bibliotek, w kt\u00f3rych s\u0105 one przechowywane\u201d. [\u2026]<\/p>\n

Rabu\u015b i z\u0142odziej r\u00f3wnie dobrze m\u00f3g\u0142by od obrabowanego wymaga\u0107, aby mu dowi\u00f3d\u0142, \u017ce zrabowane lub ukradzione jest mu niezb\u0119dnie potrzebne lub jest niepotrzebne dla z\u0142odzieja i rabusia.<\/p>\n

Lublin, 5 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Warto\u015b\u0107 rosyjskich pokojowych propozycji<\/em>, \u201eZiemia Lubelska\u201d nr 428\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Genera\u0142 Lucjan \u017beligowski.
Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eGazecie Robotniczej\u201d: <\/strong><\/p>\n

Tego roku mog\u0105 rolnicy z p\u0142od\u00f3w polnych by\u0107 zadowoleni. [\u2026] Czy przez to ziemniaki b\u0119d\u0105 ta\u0144sze? Mnie si\u0119 zadaje, \u017ce nie, bo [\u2026] uczciwych rolnik\u00f3w coraz to mniej na \u015bwiecie, a wojna i tych ludzi nauczy\u0142a hamstrowa\u0107 [gromadzi\u0107 zapasy], po drugie handel ziemniakami jest wolny i przez to ka\u017cdy b\u0119dzie je trzyma\u0142 a\u017c do wiosny, aby potem drogo sprzeda\u0107. Tu musz\u0105 organizacje przez uk\u0142ady z Pozna\u0144skiem i Polsk\u0105 zrobi\u0107 konkurencj\u0119. Chcesz w\u0119gla, daj ta\u0144szych ziemniak\u00f3w. [\u2026] Tak samo rok ten jest obfity w owoc, niestety ceny nie chc\u0105 jako\u015b spada\u0107, gdy\u017c tych paskarzy i r\u00f3\u017cnych szyber\u00f3w coraz to wi\u0119cej.<\/p>\n

Bytom, 5 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[\u201eGazeta Robotnicza\u201d nr 223\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mjr Stanis\u0142aw Bobiaty\u0144ski (dow\u00f3dca 85 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Wile\u0144skich WP):<\/strong><\/p>\n

Wilnianie i kresowiacy stanowili zaledwie trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pu\u0142ku, lecz nastr\u00f3j by\u0142 bardzo dobry i wszyscy si\u0119 cieszyli, \u017ce z ka\u017cdym dniem zbli\u017camy si\u0119 do swego Wilna. Ju\u017c ko\u0142o Lidy pocz\u0119\u0142y kr\u0105\u017cy\u0107 g\u0142uche wie\u015bci i pog\u0142oski, \u017ce\u00a0na Wilno nie p\u00f3jdziemy, \u017ce jest jaka\u015b umowa suwalska [podpisana 7 pa\u017adziernika] z Litwinami oddaj\u0105ca im Wilno… Ale nikt w to nie wierzy\u0142 i \u017co\u0142nierze m\u00f3wili: zdobywaj\u0105c Radzymin, obronili\u015bmy Warszaw\u0119 Polakom, a teraz oni nam pomog\u0105 odebra\u0107 Wilno.<\/p>\n

[…] Zosta\u0142em wezwany do Ejszyszek, gdzie zameldowa\u0142em si\u0119 u gen. [Lucjana] \u017beligowskiego, kt\u00f3ry mi powiedzia\u0142, \u017ce jest plan zdobycia Wilna, ale trzeba \u201ezbuntowa\u0107 si\u0119\u201d. Jak buntowa\u0107 si\u0119, to buntowa\u0107 \u2013 pomy\u015bla\u0142em sobie. Oboj\u0119tnie pod jakim pozorem wejdziemy do Wilna, a ju\u017c wtedy go nie oddamy.<\/p>\n

[…] Po uko\u0144czonej odprawie, na kt\u00f3rej by\u0142 obecny gen.\u00a0[Jan] Rz\u0105dkowski, dow\u00f3dca 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej, wraca\u0142em z nim razem samochodem do Woronowa. W drodze gen. Rz\u0105dkowski ca\u0142y czas narzeka\u0142 na \u201ebunt\u201d, m\u00f3wi\u0105c: \u201eTrzydzie\u015bci lat s\u0142u\u017c\u0119, a teraz mam buntowa\u0107 si\u0119. Nic nie mam wsp\u00f3lnego z waszym Wilnem, ja pochodz\u0119 z Kongres\u00f3wki\u201d, nast\u0119pnie zada\u0142 mi pytanie: \u201eCzy pu\u0142k pana zgodzi si\u0119 i\u015b\u0107 na Wilno?\u201d. By\u0142em bardzo zdziwiony, \u017ce genera\u0142 zadaje mi takie pytanie. [\u2026] Odpowiedzia\u0142em gen. Rz\u0105dkowskiemu: \u201eCzemu Pan Genera\u0142 mnie nie pyta\u0142, czy chc\u0119 zdobywa\u0107 Radzymin, a teraz proponuje mi urz\u0105dza\u0107 plebiscyt. Jad\u0119 z Woronowa do pu\u0142ku i nie mam zamiaru kt\u00f3regokolwiek z oficer\u00f3w lub szeregowych pyta\u0107 o ich zgod\u0119. Jutro wydaj\u0119 rozkaz operacyjny w my\u015bl otrzymanych dzi\u015b na odprawie zarz\u0105dze\u0144 i chcia\u0142bym zobaczy\u0107, kto\u00a0z moich o\u015bmieli si\u0119 odm\u00f3wi\u0107 udzia\u0142u w tej akcji\u201d.<\/p>\n

Grodzie\u0144szczyzna, 7 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Relacje uczestnik\u00f3w akcji zaj\u0119cia Wilna w pa\u017adzierniku 1920 r., zebrane w lipcu, sierpniu i wrze\u015bniu 1930 r. na ankiet\u0119 Wojskowego Biura Historycznego<\/em>, CAW I.400.959]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Stefan Brzeszczy\u0144ski (dow\u00f3dca baterii w 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej):<\/strong><\/p>\n

Bateria sta\u0142a wyr\u00f3wnana \u201epo ran\u017cyru\u201d [wed\u0142ug wzrostu], genera\u0142 [\u017beligowski] przywita\u0142 j\u0105 s\u0142owami: \u201eCzo\u0142em artilerysty\u201d. Odpowiedzieli jak jeden m\u0105\u017c. [\u2026] Otoczyli go p\u00f3\u0142kolem, a on zacz\u0105\u0142 mow\u0119: \u201eNu ot, wojna si\u0119 ko\u0144czy, a Wilno nie nasze. A my kresowcy i wilniuki […], a w Wilnie Matka Boska Ostrobramska, no i Wilno to rodzone miasto Naczelnego Wodza. Ot tak, my p\u00f3jdziemy i we\u017amiemy to nasze miasto. Tylko tak bez szumu, bez gwa\u0142t\u00f3w, po dobremu z narodem, bo oni to swojaki, nasi, tacy sami jak my\u201d.<\/p>\n

Woronowo, 7 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Stefan Brzeszczy\u0144ski, Dzika Dywizja: wspomnienia z lat 1918\u20131922<\/em>, Pozna\u0144 1996]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wilno, 8 pa\u017adziernika 1920.
T\u0142um przed Ostr\u0105 Bram\u0105.
Fot. z albumu \u201ePolska w pier\u015bcieniu pr\u00f3b i ognia: rok 1918\u20131926\u201d, Warszawa 1933<\/p>\n

Kazys Balutis (szef departamentu politycznego litewskiego MSZ, uczestnik polsko-litewskich negocjacji):<\/strong><\/p>\n

Atrament nie zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze dobrze zaschn\u0105\u0107, gdy specjalny kurier przywi\u00f3z\u0142 telegram z Wilna, w kt\u00f3rym by\u0142y wiadomo\u015bci trudne do uwierzenia. Wojsko polskie mia\u0142o ju\u017c przekroczy\u0107 uzgodnion\u0105 lini\u0119 demarkacyjn\u0105 i maszerowa\u0107 na Wilno. [Petras] Kli\u00admas [minister spraw zagranicznych] kaza\u0142 litewskiej delegacji w Suwa\u0142kach natychmiast wr\u0119czy\u0107 polskiej delegacji not\u0119 protestacyjn\u0105, on sam wys\u0142a\u0142 protesty do Ligi Narod\u00f3w i aliant\u00f3w. Gdy w ko\u0144\u00adcu uda\u0142o si\u0119 go [Juliusza \u0141ukasiewicza, pracownika polskiego MSZ-u] znale\u017a\u0107, od\u00adpowiedzia\u0142 pisemnie, \u017ce rzeczywi\u015bcie umowa zosta\u0142a z\u0142amana, ale polski sztab ja\u00adkoby dosta\u0142 informacj\u0119, i\u017c za litewskimi stra\u017cami stoj\u0105 bolszewicy i wojsko polskie otrzyma\u0142o rozkaz sprawdzenia tego. Oczywi\u015bcie informacja o ukrywaniu si\u0119 bolsze\u00adwik\u00f3w by\u0142a k\u0142amstwem.<\/p>\n

Ostatniego dnia przed podpisaniem umowy \u0141ukasiewicz wyjecha\u0142 do Augustowa i telefonowa\u0142 do przebywaj\u0105cego w Bia\u0142ymstoku Pi\u0142sudskiego, uzyskuj\u0105c jego akcep\u00adtacj\u0119 dla tekstu umowy. Ale w tym samym czasie wojsko polskie, z rozkazu tego sa\u00admego Pi\u0142sudskiego, ju\u017c \u0142ama\u0142o umow\u0119! W Lidzie pojawi\u0142 si\u0119 korpus \u017be\u00adligowskiego, by zaj\u0105\u0107 Wilno. Dlaczego Polacy zachowali si\u0119 tak podst\u0119pnie, trudno ustali\u0107. Pewnie w swym wielkim \u201ehonorze\u201d uznali, \u017ce ma\u0142e pa\u0144stwo, niemaj\u0105ce jesz\u00adcze uznania aliant\u00f3w, nie jest warte uwagi.<\/p>\n

Suwa\u0142ki, 7 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Mindaugas Serei\u010dikas, Wrogie s\u0105siedztwo<\/em>, \u201eKarta\u201d nr 74, 2013]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z odezwy do narodu i Rz\u0105du RP, podpisanej przez \u017co\u0142nierzy 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej:<\/strong><\/p>\n

Kraj nasz nie b\u0119dzie terenem przetarg\u00f3w przekupni\u00f3w politycznych, handlowa\u0107 sob\u0105 nie pozwolimy. Wara wszystkim od naszej ziemi! Wzniecimy nasz\u0105 po\u017cog\u0119 wojny na \u015bmier\u0107 i \u017cycie. Przysi\u0119gamy na Ostrobramsk\u0105, \u017ce dop\u00f3ki jeden z nas bro\u0144 w r\u0119ku udzier\u017cy\u0107 potrafi, \u017caden Litwin, bolszewik ani Niemiec nie b\u0119dzie w\u0142ada\u0142 grobami naszych przodk\u00f3w. \u017baden Anglik nie b\u0119dzie rozstrzyga\u0142 o naszym losie, nie poszanujemy \u017cadnego uk\u0142adu wbrew naszej woli. Tak nam dopom\u00f3\u017c B\u00f3g.<\/p>\n

Miejsce postoju, 8 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Bitwa nieme\u0144ska 29 VIII \u2013 18 X 1920: dokumenty operacyjne<\/em>, cz. 2: (20 IX \u2013 18 X 1920)<\/em>, Warszawa 1999]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 \u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":4010,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-4014","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n2 - 8 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"2 - 8 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0 \u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-12-11T09:32:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2020-12-12T10:52:18+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1853\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/\",\"name\":\"2 - 8 pa\u017adziernika 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-300x217.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-1024x741.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2020-12-11T09:32:51+02:00\",\"dateModified\":\"2020-12-12T10:52:18+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-12-11\",\"endDate\":\"2020-12-11\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u00a0\\n\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n2 \u2013 8 pa\u017adziernika 1920\\nW\u00f3dz Naczelny J\u00f3zef Pi\u0142sudski od 2 pa\u017adziernika odwiedza stanowiska dowodzenia w Lidzie, Grodnie i S\u0142onimie, planuj\u0105c kolejne dzia\u0142ania militarne. 7 pa\u017adziernika w Suwa\u0142kach zostaje podpisana polsko-litewska umowa, potwierdzaj\u0105ca lini\u0119 Focha jako tymczasow\u0105 granic\u0119 na Suwalszczy\u017anie. Tego samego dnia oddzia\u0142y pod dow\u00f3dztwem gen. Lucjana \u017beligowskiego pozoruj\u0105 niesubordynacj\u0119 wobec rozkaz\u00f3w w\u0142adz wojskowych i podejmuj\u0105 przygotowania do wymarszu na Wilno zaj\u0119te przez Litwin\u00f3w. Akcja ta ma by\u0107 pr\u00f3b\u0105 obej\u015bcia trudno\u015bci dyplomatycznych, jakie mog\u0142yby si\u0119 pojawi\u0107 ze strony mocarstw zachodnich. 8 pa\u017adziernika, po rozwi\u0105zaniu Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej, zaci\u0105g ochotniczy zostaje wstrzymany.\\n\u00a0\u2042\\nMjr Stanis\u0142aw Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:\\nZ Litwinami dziej\u0105 si\u0119 dziwne kozio\u0142ki. Zawieraj\u0105 si\u0119 zawieszenia broni na jednym odcinku, a potyczki id\u0105 w najlepsze na innych. Garus [ba\u0142agan] taki, o jakim \u015bwiat nie my\u015bla\u0142.\\nOkolica tutejsza mog\u0142aby si\u0119 znowu po jednym roku wojny zamieni\u0107 w pustyni\u0119, a plebiscyt by\u0142by u\u0142atwiony, bo chyba krzy\u017ce na grobach mog\u0142yby g\u0142osowa\u0107. Ca\u0142a armia bolszewicka \u017cy\u0142a z tych okolic, wyjad\u0142a i wywioz\u0142a zbo\u017ce, wykopa\u0142a ziemniaki i ludzie po wsiach ju\u017c teraz zaczynaj\u0105 umiera\u0107 z g\u0142odu.\\nKoleje poniszczone, mosty wysadzone, w Niemnie le\u017cy ca\u0142y poci\u0105g, kt\u00f3ry bolszewicy pu\u015bcili na spalony most, \u017ceby go Polakom nie zostawi\u0107. [\u2026] Ca\u0142e barbarzy\u0144stwo wojny wida\u0107 tu jak na d\u0142oni.\\nGrodno, 2 pa\u017adziernika 1920\\n[Stanis\u0142aw Jan Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej 1918\u20131920, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2015]\\n\u00a0\\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\\nBy\u0142 u nas wczoraj na kolacji [minister aprowizacji Stanis\u0142aw] \u015aliwi\u0144ski. Przed dwoma dniami wr\u00f3ci\u0142 z Pary\u017ca; przygn\u0119biony do ostateczno\u015bci. Bi\u0142o go w Pary\u017cu na ka\u017c\u00addym kroku wra\u017cenie, \u017ce jeste\u015bmy proletariuszem narod\u00f3w. [\u2026] Nam wszyscy ka\u017c\u0105 po prostu robi\u0107 pok\u00f3j. Mimo ca\u0142ej nielogiczno\u015bci tego \u017cyczenia, z nieuznawaniem przez Francj\u0119 i Ameryk\u0119 Sowiet\u00f3w, a uznaniem Wrangla. Nikt w zaprzysz\u0142y rok okiem nie si\u0119ga. \u201eNie chcemy my\u015ble\u0107 o \u017cadnej wojnie\u201d, \u201eR\u00f3bcie pok\u00f3j\u201d. Jeste\u015bmy dla nich daleko. Jako\u015b to b\u0119dzie, \u017ce si\u0119 bolszewiki rozlec\u0105 mo\u017ce czy roz\u00adsypi\u0105, a my ani pomocy, ani kredytu nie damy. Nie zdaj\u0105 sobie dok\u0142adnie sprawy, \u017ce w nied\u0142ugim czasie bolszewizm znowu si\u0119 spr\u0119\u017cy\u0107 mo\u017ce, \u017ce znowu sojuszu z Niemcami zechce poszuka\u0107, \u017ce owoce pokoju nietrwa\u0142e. A chc\u0105 je gwa\u0142tem spo\u017cywa\u0107. [\u2026]\\nTu jak zawsze z Rosj\u0105 znowu bijemy w pierzyn\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 usuwa i ugi\u00adna, i jeste\u015bmy w wysi\u0142ku bezsilni. Znowu zabieramy Lid\u0119, znowu Pi\u0144sk, znowu Zwiahel, jutro znowu co\u015b wi\u0119cej, zabieramy wozy, amunicj\u0119, ludzi i wszystko nic, bo si\u0119 przed nami znowu ta bezbrze\u017cna kraina otwiera, z kt\u00f3r\u0105 nie wiadomo co pocz\u0105\u0107.\\nWojowa\u0107 nie spos\u00f3b, sta\u0107 i czeka\u0107 nie spos\u00f3b. Bez wyj\u015bcia. \u015aliwi\u0144\u00adski przera\u017cony raportami aprowizacyjnymi. Wojsko bezmy\u015blnie niszczy, marnuje, po\u017cera. Nastarczy\u0107 mu nie mo\u017cna. Ju\u017c prawie wida\u0107 dno przewi\u00addywanych na rok obecny zapas\u00f3w. [\u2026] \u015aliwi\u0144ski przyszed\u0142 do nas wprost po posiedzeniu ministr\u00f3w. Je\u015bli tam taki nastr\u00f3j, to nic ci ludzie nie skrzesaj\u0105.\\nWarszawa, 2 pa\u017adziernika 1920\\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\\nOkolice Sto\u0142pc\u00f3w (Nowogr\u00f3dczyzna), pa\u017adziernik 1920.Odpoczynek po bitwie nieme\u0144skiej.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\\nPor. W\u0142adys\u0142aw Broniewski (dow\u00f3dca kompanii, 1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w WP, poeta):\\nLida\u2013Nowogr\u00f3dek\u2013Mir. Idziemy naprz\u00f3d i naprz\u00f3d. Zostaj\u0105 po drodze zabici i ranni. Nie ma czasu na odpoczynki, na postoje, nawet na ogarni\u0119cie wszystkiego rzutem oka wstecz. Czasem gdzie\u015b na p\u00f3\u0142 przytomnie rzuca si\u0119 cz\u0142owiek na jakie\u015b siano i \u015bpi jak zwierz\u0119 kilka godzin \u2013 potem zn\u00f3w marsz dalej. Marsze, marsze. Idzie kolumna, zakurzona, brudna, szeroko \u2013 zajmuje ca\u0142\u0105 drog\u0119 \u2013 oczy b\u0142\u0119dne i jak\u0105\u015b mg\u0142\u0105 przes\u0142oni\u0119te. [...] Przed kompaniami sylwetki oficer\u00f3w kiwaj\u0105cych si\u0119 na zm\u0119czonych koniach. Te id\u0105 z opuszczonymi \u0142bami, zrezygnowane. [...]\\nCzasem co\u015b zelektryzuje kolumn\u0119 \u2013 konny \u0142\u0105cznik jedzie z rozkazem operacyjnym: \u201eAtakujemy \u2013 przycz\u00f3\u0142ek \u2013 \u00f3sma czo\u0142owa\u201d \u2013 szwargoc\u0105 po cichu oficerowie. Udziela si\u0119 to ca\u0142ej kolumnie. Nie narzekaj\u0105, zoboj\u0119tnieli na wszystko \u2013 przyzwyczaili si\u0119 nawet umiera\u0107. Jedna dominuj\u0105ca my\u015bl w kolumnie: nie ma chleba. Czo\u0142\u00f3wki nie mog\u0105 nad\u0105\u017cy\u0107, a czy si\u0119 odkujemy? \u201eNa tych tu bolszewikach nie da rady si\u0119 odku\u0107\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0105. Na kwaterach p\u0142acz\u0105 opas\u0142e baby bia\u0142oruskie, k\u0142aniaj\u0105 si\u0119 w pas brodate ch\u0142opy: \u201ePanouhu, wsio sino zabra\u0142y, kartouch\u00f3w posija\u0142 odin zagon, i to zabra\u0142y\u201d. [\u2026]\\nPo tym prze\u0142amaniu bolszewicy, zdaje si\u0119, zrezygnowali ju\u017c z oporu \u2013 uciekaj\u0105 na Mi\u0144sk i nie zatrzymali si\u0119 nawet na Niemnie [\u2026]. Przed zawarciem pokoju trzeba bolszewik\u00f3w z\u0142ama\u0107, rozbi\u0107, bo inaczej na wiosn\u0119 oni zn\u00f3w do nas przyjd\u0105. Trzeba wyt\u0119\u017cy\u0107 ostatki si\u0142, po\u015bwi\u0119ci\u0107 resztki ludzi.\\n4 pa\u017adziernika 1920\\n[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, Warszawa 2013]\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u w pi\u015bmie \u201eZiemia Lubelska\u201d:\\nCharakterystycznym, ale zarazem bezczelnym ust\u0119pem propozycji preliminaryjnego pokoju, z\u0142o\u017conego delegacji polskiej przez [Adolfa] Joffego, z kt\u00f3rego czu\u0107 si\u0119 daje, \u017ce Rosja sowiecka pragn\u0119\u0142aby uzyska\u0107 tak zwan\u0105 pieriedyszk\u0119, jest ust\u0119p nast\u0119puj\u0105cy z \u00a714:\\n\u201eRosja zobowi\u0105zuje si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 Polsce archiwa, biblioteki, dzie\u0142a sztuki, historyczne trofea wojenne, zabytki przesz\u0142o\u015bci itp. przedmioty warto\u015bci kulturalnej, wywiezione z Polski do Rosji od czas\u00f3w rozbior\u00f3w Rzeczpospolitej Polskiej, o ile przedmioty te posiadaj\u0105 rzeczywiste dla Polski znaczenie, o ile nie czyni to rzeczywistego uszczerbku dla archiw\u00f3w rosyjskich, galerii, muze\u00f3w, bibliotek, w kt\u00f3rych s\u0105 one przechowywane\u201d. [\u2026]\\nRabu\u015b i z\u0142odziej r\u00f3wnie dobrze m\u00f3g\u0142by od obrabowanego wymaga\u0107, aby mu dowi\u00f3d\u0142, \u017ce zrabowane lub ukradzione jest mu niezb\u0119dnie potrzebne lub jest niepotrzebne dla z\u0142odzieja i rabusia.\\nLublin, 5 pa\u017adziernika 1920\\n[Warto\u015b\u0107 rosyjskich pokojowych propozycji, \u201eZiemia Lubelska\u201d nr 428\/1920]\\nGenera\u0142 Lucjan \u017beligowski.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\\nZ artyku\u0142u w \u201eGazecie Robotniczej\u201d: \\nTego roku mog\u0105 rolnicy z p\u0142od\u00f3w polnych by\u0107 zadowoleni. [\u2026] Czy przez to ziemniaki b\u0119d\u0105 ta\u0144sze? Mnie si\u0119 zadaje, \u017ce nie, bo [\u2026] uczciwych rolnik\u00f3w coraz to mniej na \u015bwiecie, a wojna i tych ludzi nauczy\u0142a hamstrowa\u0107 [gromadzi\u0107 zapasy], po drugie handel ziemniakami jest wolny i przez to ka\u017cdy b\u0119dzie je trzyma\u0142 a\u017c do wiosny, aby potem drogo sprzeda\u0107. Tu musz\u0105 organizacje przez uk\u0142ady z Pozna\u0144skiem i Polsk\u0105 zrobi\u0107 konkurencj\u0119. Chcesz w\u0119gla, daj ta\u0144szych ziemniak\u00f3w. [\u2026] Tak samo rok ten jest obfity w owoc, niestety ceny nie chc\u0105 jako\u015b spada\u0107, gdy\u017c tych paskarzy i r\u00f3\u017cnych szyber\u00f3w coraz to wi\u0119cej.\\nBytom, 5 pa\u017adziernika 1920\\n[\u201eGazeta Robotnicza\u201d nr 223\/1920]\\n\u00a0\\nMjr Stanis\u0142aw Bobiaty\u0144ski (dow\u00f3dca 85 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Wile\u0144skich WP):\\nWilnianie i kresowiacy stanowili zaledwie trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pu\u0142ku, lecz nastr\u00f3j by\u0142 bardzo dobry i wszyscy si\u0119 cieszyli, \u017ce z ka\u017cdym dniem zbli\u017camy si\u0119 do swego Wilna. Ju\u017c ko\u0142o Lidy pocz\u0119\u0142y kr\u0105\u017cy\u0107 g\u0142uche wie\u015bci i pog\u0142oski, \u017ce\u00a0na Wilno nie p\u00f3jdziemy, \u017ce jest jaka\u015b umowa suwalska [podpisana 7 pa\u017adziernika] z Litwinami oddaj\u0105ca im Wilno... Ale nikt w to nie wierzy\u0142 i \u017co\u0142nierze m\u00f3wili: zdobywaj\u0105c Radzymin, obronili\u015bmy Warszaw\u0119 Polakom, a teraz oni nam pomog\u0105 odebra\u0107 Wilno.\\n[...] Zosta\u0142em wezwany do Ejszyszek, gdzie zameldowa\u0142em si\u0119 u gen. [Lucjana] \u017beligowskiego, kt\u00f3ry mi powiedzia\u0142, \u017ce jest plan zdobycia Wilna, ale trzeba \u201ezbuntowa\u0107 si\u0119\u201d. Jak buntowa\u0107 si\u0119, to buntowa\u0107 \u2013 pomy\u015bla\u0142em sobie. Oboj\u0119tnie pod jakim pozorem wejdziemy do Wilna, a ju\u017c wtedy go nie oddamy.\\n[...] Po uko\u0144czonej odprawie, na kt\u00f3rej by\u0142 obecny gen.\u00a0[Jan] Rz\u0105dkowski, dow\u00f3dca 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej, wraca\u0142em z nim razem samochodem do Woronowa. W drodze gen. Rz\u0105dkowski ca\u0142y czas narzeka\u0142 na \u201ebunt\u201d, m\u00f3wi\u0105c: \u201eTrzydzie\u015bci lat s\u0142u\u017c\u0119, a teraz mam buntowa\u0107 si\u0119. Nic nie mam wsp\u00f3lnego z waszym Wilnem, ja pochodz\u0119 z Kongres\u00f3wki\u201d, nast\u0119pnie zada\u0142 mi pytanie: \u201eCzy pu\u0142k pana zgodzi si\u0119 i\u015b\u0107 na Wilno?\u201d. By\u0142em bardzo zdziwiony, \u017ce genera\u0142 zadaje mi takie pytanie. [\u2026] Odpowiedzia\u0142em gen. Rz\u0105dkowskiemu: \u201eCzemu Pan Genera\u0142 mnie nie pyta\u0142, czy chc\u0119 zdobywa\u0107 Radzymin, a teraz proponuje mi urz\u0105dza\u0107 plebiscyt. Jad\u0119 z Woronowa do pu\u0142ku i nie mam zamiaru kt\u00f3regokolwiek z oficer\u00f3w lub szeregowych pyta\u0107 o ich zgod\u0119. Jutro wydaj\u0119 rozkaz operacyjny w my\u015bl otrzymanych dzi\u015b na odprawie zarz\u0105dze\u0144 i chcia\u0142bym zobaczy\u0107, kto\u00a0z moich o\u015bmieli si\u0119 odm\u00f3wi\u0107 udzia\u0142u w tej akcji\u201d.\\nGrodzie\u0144szczyzna, 7 pa\u017adziernika 1920\\n[Relacje uczestnik\u00f3w akcji zaj\u0119cia Wilna w pa\u017adzierniku 1920 r., zebrane w lipcu, sierpniu i wrze\u015bniu 1930 r. na ankiet\u0119 Wojskowego Biura Historycznego, CAW I.400.959]\\n\u00a0\\nStefan Brzeszczy\u0144ski (dow\u00f3dca baterii w 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej):\\nBateria sta\u0142a wyr\u00f3wnana \u201epo ran\u017cyru\u201d [wed\u0142ug wzrostu], genera\u0142 [\u017beligowski] przywita\u0142 j\u0105 s\u0142owami: \u201eCzo\u0142em artilerysty\u201d. Odpowiedzieli jak jeden m\u0105\u017c. [\u2026] Otoczyli go p\u00f3\u0142kolem, a on zacz\u0105\u0142 mow\u0119: \u201eNu ot, wojna si\u0119 ko\u0144czy, a Wilno nie nasze. A my kresowcy i wilniuki [...], a w Wilnie Matka Boska Ostrobramska, no i Wilno to rodzone miasto Naczelnego Wodza. Ot tak, my p\u00f3jdziemy i we\u017amiemy to nasze miasto. Tylko tak bez szumu, bez gwa\u0142t\u00f3w, po dobremu z narodem, bo oni to swojaki, nasi, tacy sami jak my\u201d.\\nWoronowo, 7 pa\u017adziernika 1920\\n[Stefan Brzeszczy\u0144ski, Dzika Dywizja: wspomnienia z lat 1918\u20131922, Pozna\u0144 1996]\\nWilno, 8 pa\u017adziernika 1920.T\u0142um przed Ostr\u0105 Bram\u0105.Fot. z albumu \u201ePolska w pier\u015bcieniu pr\u00f3b i ognia: rok 1918\u20131926\u201d, Warszawa 1933\\nKazys Balutis (szef departamentu politycznego litewskiego MSZ, uczestnik polsko-litewskich negocjacji):\\nAtrament nie zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze dobrze zaschn\u0105\u0107, gdy specjalny kurier przywi\u00f3z\u0142 telegram z Wilna, w kt\u00f3rym by\u0142y wiadomo\u015bci trudne do uwierzenia. Wojsko polskie mia\u0142o ju\u017c przekroczy\u0107 uzgodnion\u0105 lini\u0119 demarkacyjn\u0105 i maszerowa\u0107 na Wilno. [Petras] Kli\u00admas [minister spraw zagranicznych] kaza\u0142 litewskiej delegacji w Suwa\u0142kach natychmiast wr\u0119czy\u0107 polskiej delegacji not\u0119 protestacyjn\u0105, on sam wys\u0142a\u0142 protesty do Ligi Narod\u00f3w i aliant\u00f3w. Gdy w ko\u0144\u00adcu uda\u0142o si\u0119 go [Juliusza \u0141ukasiewicza, pracownika polskiego MSZ-u] znale\u017a\u0107, od\u00adpowiedzia\u0142 pisemnie, \u017ce rzeczywi\u015bcie umowa zosta\u0142a z\u0142amana, ale polski sztab ja\u00adkoby dosta\u0142 informacj\u0119, i\u017c za litewskimi stra\u017cami stoj\u0105 bolszewicy i wojsko polskie otrzyma\u0142o rozkaz sprawdzenia tego. Oczywi\u015bcie informacja o ukrywaniu si\u0119 bolsze\u00adwik\u00f3w by\u0142a k\u0142amstwem.\\nOstatniego dnia przed podpisaniem umowy \u0141ukasiewicz wyjecha\u0142 do Augustowa i telefonowa\u0142 do przebywaj\u0105cego w Bia\u0142ymstoku Pi\u0142sudskiego, uzyskuj\u0105c jego akcep\u00adtacj\u0119 dla tekstu umowy. Ale w tym samym czasie wojsko polskie, z rozkazu tego sa\u00admego Pi\u0142sudskiego, ju\u017c \u0142ama\u0142o umow\u0119! W Lidzie pojawi\u0142 si\u0119 korpus \u017be\u00adligowskiego, by zaj\u0105\u0107 Wilno. Dlaczego Polacy zachowali si\u0119 tak podst\u0119pnie, trudno ustali\u0107. Pewnie w swym wielkim \u201ehonorze\u201d uznali, \u017ce ma\u0142e pa\u0144stwo, niemaj\u0105ce jesz\u00adcze uznania aliant\u00f3w, nie jest warte uwagi.\\nSuwa\u0142ki, 7 pa\u017adziernika 1920\\n[Mindaugas Serei\u010dikas, Wrogie s\u0105siedztwo, \u201eKarta\u201d nr 74, 2013]\\n\u00a0\\nZ odezwy do narodu i Rz\u0105du RP, podpisanej przez \u017co\u0142nierzy 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej:\\nKraj nasz nie b\u0119dzie terenem przetarg\u00f3w przekupni\u00f3w politycznych, handlowa\u0107 sob\u0105 nie pozwolimy. Wara wszystkim od naszej ziemi! Wzniecimy nasz\u0105 po\u017cog\u0119 wojny na \u015bmier\u0107 i \u017cycie. Przysi\u0119gamy na Ostrobramsk\u0105, \u017ce dop\u00f3ki jeden z nas bro\u0144 w r\u0119ku udzier\u017cy\u0107 potrafi, \u017caden Litwin, bolszewik ani Niemiec nie b\u0119dzie w\u0142ada\u0142 grobami naszych przodk\u00f3w. \u017baden Anglik nie b\u0119dzie rozstrzyga\u0142 o naszym losie, nie poszanujemy \u017cadnego uk\u0142adu wbrew naszej woli. Tak nam dopom\u00f3\u017c B\u00f3g.\\nMiejsce postoju, 8 pa\u017adziernika 1920\\n[Bitwa nieme\u0144ska 29 VIII \u2013 18 X 1920: dokumenty operacyjne, cz. 2: (20 IX \u2013 18 X 1920), Warszawa 1999]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1853,\"caption\":\"Pa\u017adziernik 1920, Sto\u0142pce okolice, Nowogr\u00f3dczyzna Dzia\u0142o po rozbiciu pancerki [po\u015bcig za bolszewikami po bitwie nieme\u0144skiej]. Fot. CAW [wojna polsko-bolszewicka, wojsko, Legiony, artryleria]\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"2 – 8 pa\u017adziernika 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"2 - 8 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"2 - 8 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u00a0 \u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-12-11T09:32:51+00:00","article_modified_time":"2020-12-12T10:52:18+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1853,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/","name":"2 - 8 pa\u017adziernika 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-300x217.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-1024x741.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg","datePublished":"2020-12-11T09:32:51+02:00","dateModified":"2020-12-12T10:52:18+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-12-11","endDate":"2020-12-11","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u00a0\n\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n2 \u2013 8 pa\u017adziernika 1920\nW\u00f3dz Naczelny J\u00f3zef Pi\u0142sudski od 2 pa\u017adziernika odwiedza stanowiska dowodzenia w Lidzie, Grodnie i S\u0142onimie, planuj\u0105c kolejne dzia\u0142ania militarne. 7 pa\u017adziernika w Suwa\u0142kach zostaje podpisana polsko-litewska umowa, potwierdzaj\u0105ca lini\u0119 Focha jako tymczasow\u0105 granic\u0119 na Suwalszczy\u017anie. Tego samego dnia oddzia\u0142y pod dow\u00f3dztwem gen. Lucjana \u017beligowskiego pozoruj\u0105 niesubordynacj\u0119 wobec rozkaz\u00f3w w\u0142adz wojskowych i podejmuj\u0105 przygotowania do wymarszu na Wilno zaj\u0119te przez Litwin\u00f3w. Akcja ta ma by\u0107 pr\u00f3b\u0105 obej\u015bcia trudno\u015bci dyplomatycznych, jakie mog\u0142yby si\u0119 pojawi\u0107 ze strony mocarstw zachodnich. 8 pa\u017adziernika, po rozwi\u0105zaniu Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej, zaci\u0105g ochotniczy zostaje wstrzymany.\n\u00a0\u2042\nMjr Stanis\u0142aw Rostworowski (szef Oddzia\u0142u Operacyjnego w Grupie Poleskiej) w li\u015bcie do \u017cony:\nZ Litwinami dziej\u0105 si\u0119 dziwne kozio\u0142ki. Zawieraj\u0105 si\u0119 zawieszenia broni na jednym odcinku, a potyczki id\u0105 w najlepsze na innych. Garus [ba\u0142agan] taki, o jakim \u015bwiat nie my\u015bla\u0142.\nOkolica tutejsza mog\u0142aby si\u0119 znowu po jednym roku wojny zamieni\u0107 w pustyni\u0119, a plebiscyt by\u0142by u\u0142atwiony, bo chyba krzy\u017ce na grobach mog\u0142yby g\u0142osowa\u0107. Ca\u0142a armia bolszewicka \u017cy\u0142a z tych okolic, wyjad\u0142a i wywioz\u0142a zbo\u017ce, wykopa\u0142a ziemniaki i ludzie po wsiach ju\u017c teraz zaczynaj\u0105 umiera\u0107 z g\u0142odu.\nKoleje poniszczone, mosty wysadzone, w Niemnie le\u017cy ca\u0142y poci\u0105g, kt\u00f3ry bolszewicy pu\u015bcili na spalony most, \u017ceby go Polakom nie zostawi\u0107. [\u2026] Ca\u0142e barbarzy\u0144stwo wojny wida\u0107 tu jak na d\u0142oni.\nGrodno, 2 pa\u017adziernika 1920\n[Stanis\u0142aw Jan Rostworowski, Listy z wojny polsko-bolszewickiej 1918\u20131920, Warszawa\u2013Krak\u00f3w 2015]\n\u00a0\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\nBy\u0142 u nas wczoraj na kolacji [minister aprowizacji Stanis\u0142aw] \u015aliwi\u0144ski. Przed dwoma dniami wr\u00f3ci\u0142 z Pary\u017ca; przygn\u0119biony do ostateczno\u015bci. Bi\u0142o go w Pary\u017cu na ka\u017c\u00addym kroku wra\u017cenie, \u017ce jeste\u015bmy proletariuszem narod\u00f3w. [\u2026] Nam wszyscy ka\u017c\u0105 po prostu robi\u0107 pok\u00f3j. Mimo ca\u0142ej nielogiczno\u015bci tego \u017cyczenia, z nieuznawaniem przez Francj\u0119 i Ameryk\u0119 Sowiet\u00f3w, a uznaniem Wrangla. Nikt w zaprzysz\u0142y rok okiem nie si\u0119ga. \u201eNie chcemy my\u015ble\u0107 o \u017cadnej wojnie\u201d, \u201eR\u00f3bcie pok\u00f3j\u201d. Jeste\u015bmy dla nich daleko. Jako\u015b to b\u0119dzie, \u017ce si\u0119 bolszewiki rozlec\u0105 mo\u017ce czy roz\u00adsypi\u0105, a my ani pomocy, ani kredytu nie damy. Nie zdaj\u0105 sobie dok\u0142adnie sprawy, \u017ce w nied\u0142ugim czasie bolszewizm znowu si\u0119 spr\u0119\u017cy\u0107 mo\u017ce, \u017ce znowu sojuszu z Niemcami zechce poszuka\u0107, \u017ce owoce pokoju nietrwa\u0142e. A chc\u0105 je gwa\u0142tem spo\u017cywa\u0107. [\u2026]\nTu jak zawsze z Rosj\u0105 znowu bijemy w pierzyn\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 usuwa i ugi\u00adna, i jeste\u015bmy w wysi\u0142ku bezsilni. Znowu zabieramy Lid\u0119, znowu Pi\u0144sk, znowu Zwiahel, jutro znowu co\u015b wi\u0119cej, zabieramy wozy, amunicj\u0119, ludzi i wszystko nic, bo si\u0119 przed nami znowu ta bezbrze\u017cna kraina otwiera, z kt\u00f3r\u0105 nie wiadomo co pocz\u0105\u0107.\nWojowa\u0107 nie spos\u00f3b, sta\u0107 i czeka\u0107 nie spos\u00f3b. Bez wyj\u015bcia. \u015aliwi\u0144\u00adski przera\u017cony raportami aprowizacyjnymi. Wojsko bezmy\u015blnie niszczy, marnuje, po\u017cera. Nastarczy\u0107 mu nie mo\u017cna. Ju\u017c prawie wida\u0107 dno przewi\u00addywanych na rok obecny zapas\u00f3w. [\u2026] \u015aliwi\u0144ski przyszed\u0142 do nas wprost po posiedzeniu ministr\u00f3w. Je\u015bli tam taki nastr\u00f3j, to nic ci ludzie nie skrzesaj\u0105.\nWarszawa, 2 pa\u017adziernika 1920\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\nOkolice Sto\u0142pc\u00f3w (Nowogr\u00f3dczyzna), pa\u017adziernik 1920.Odpoczynek po bitwie nieme\u0144skiej.Fot. Centralne Archiwum Wojskowe Wojskowego Biura Historycznego\nPor. W\u0142adys\u0142aw Broniewski (dow\u00f3dca kompanii, 1 Pu\u0142k Piechoty Legion\u00f3w WP, poeta):\nLida\u2013Nowogr\u00f3dek\u2013Mir. Idziemy naprz\u00f3d i naprz\u00f3d. Zostaj\u0105 po drodze zabici i ranni. Nie ma czasu na odpoczynki, na postoje, nawet na ogarni\u0119cie wszystkiego rzutem oka wstecz. Czasem gdzie\u015b na p\u00f3\u0142 przytomnie rzuca si\u0119 cz\u0142owiek na jakie\u015b siano i \u015bpi jak zwierz\u0119 kilka godzin \u2013 potem zn\u00f3w marsz dalej. Marsze, marsze. Idzie kolumna, zakurzona, brudna, szeroko \u2013 zajmuje ca\u0142\u0105 drog\u0119 \u2013 oczy b\u0142\u0119dne i jak\u0105\u015b mg\u0142\u0105 przes\u0142oni\u0119te. [...] Przed kompaniami sylwetki oficer\u00f3w kiwaj\u0105cych si\u0119 na zm\u0119czonych koniach. Te id\u0105 z opuszczonymi \u0142bami, zrezygnowane. [...]\nCzasem co\u015b zelektryzuje kolumn\u0119 \u2013 konny \u0142\u0105cznik jedzie z rozkazem operacyjnym: \u201eAtakujemy \u2013 przycz\u00f3\u0142ek \u2013 \u00f3sma czo\u0142owa\u201d \u2013 szwargoc\u0105 po cichu oficerowie. Udziela si\u0119 to ca\u0142ej kolumnie. Nie narzekaj\u0105, zoboj\u0119tnieli na wszystko \u2013 przyzwyczaili si\u0119 nawet umiera\u0107. Jedna dominuj\u0105ca my\u015bl w kolumnie: nie ma chleba. Czo\u0142\u00f3wki nie mog\u0105 nad\u0105\u017cy\u0107, a czy si\u0119 odkujemy? \u201eNa tych tu bolszewikach nie da rady si\u0119 odku\u0107\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0105. Na kwaterach p\u0142acz\u0105 opas\u0142e baby bia\u0142oruskie, k\u0142aniaj\u0105 si\u0119 w pas brodate ch\u0142opy: \u201ePanouhu, wsio sino zabra\u0142y, kartouch\u00f3w posija\u0142 odin zagon, i to zabra\u0142y\u201d. [\u2026]\nPo tym prze\u0142amaniu bolszewicy, zdaje si\u0119, zrezygnowali ju\u017c z oporu \u2013 uciekaj\u0105 na Mi\u0144sk i nie zatrzymali si\u0119 nawet na Niemnie [\u2026]. Przed zawarciem pokoju trzeba bolszewik\u00f3w z\u0142ama\u0107, rozbi\u0107, bo inaczej na wiosn\u0119 oni zn\u00f3w do nas przyjd\u0105. Trzeba wyt\u0119\u017cy\u0107 ostatki si\u0142, po\u015bwi\u0119ci\u0107 resztki ludzi.\n4 pa\u017adziernika 1920\n[W\u0142adys\u0142aw Broniewski, Pami\u0119tnik, Warszawa 2013]\n\u00a0\nZ artyku\u0142u w pi\u015bmie \u201eZiemia Lubelska\u201d:\nCharakterystycznym, ale zarazem bezczelnym ust\u0119pem propozycji preliminaryjnego pokoju, z\u0142o\u017conego delegacji polskiej przez [Adolfa] Joffego, z kt\u00f3rego czu\u0107 si\u0119 daje, \u017ce Rosja sowiecka pragn\u0119\u0142aby uzyska\u0107 tak zwan\u0105 pieriedyszk\u0119, jest ust\u0119p nast\u0119puj\u0105cy z \u00a714:\n\u201eRosja zobowi\u0105zuje si\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 Polsce archiwa, biblioteki, dzie\u0142a sztuki, historyczne trofea wojenne, zabytki przesz\u0142o\u015bci itp. przedmioty warto\u015bci kulturalnej, wywiezione z Polski do Rosji od czas\u00f3w rozbior\u00f3w Rzeczpospolitej Polskiej, o ile przedmioty te posiadaj\u0105 rzeczywiste dla Polski znaczenie, o ile nie czyni to rzeczywistego uszczerbku dla archiw\u00f3w rosyjskich, galerii, muze\u00f3w, bibliotek, w kt\u00f3rych s\u0105 one przechowywane\u201d. [\u2026]\nRabu\u015b i z\u0142odziej r\u00f3wnie dobrze m\u00f3g\u0142by od obrabowanego wymaga\u0107, aby mu dowi\u00f3d\u0142, \u017ce zrabowane lub ukradzione jest mu niezb\u0119dnie potrzebne lub jest niepotrzebne dla z\u0142odzieja i rabusia.\nLublin, 5 pa\u017adziernika 1920\n[Warto\u015b\u0107 rosyjskich pokojowych propozycji, \u201eZiemia Lubelska\u201d nr 428\/1920]\nGenera\u0142 Lucjan \u017beligowski.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\nZ artyku\u0142u w \u201eGazecie Robotniczej\u201d: \nTego roku mog\u0105 rolnicy z p\u0142od\u00f3w polnych by\u0107 zadowoleni. [\u2026] Czy przez to ziemniaki b\u0119d\u0105 ta\u0144sze? Mnie si\u0119 zadaje, \u017ce nie, bo [\u2026] uczciwych rolnik\u00f3w coraz to mniej na \u015bwiecie, a wojna i tych ludzi nauczy\u0142a hamstrowa\u0107 [gromadzi\u0107 zapasy], po drugie handel ziemniakami jest wolny i przez to ka\u017cdy b\u0119dzie je trzyma\u0142 a\u017c do wiosny, aby potem drogo sprzeda\u0107. Tu musz\u0105 organizacje przez uk\u0142ady z Pozna\u0144skiem i Polsk\u0105 zrobi\u0107 konkurencj\u0119. Chcesz w\u0119gla, daj ta\u0144szych ziemniak\u00f3w. [\u2026] Tak samo rok ten jest obfity w owoc, niestety ceny nie chc\u0105 jako\u015b spada\u0107, gdy\u017c tych paskarzy i r\u00f3\u017cnych szyber\u00f3w coraz to wi\u0119cej.\nBytom, 5 pa\u017adziernika 1920\n[\u201eGazeta Robotnicza\u201d nr 223\/1920]\n\u00a0\nMjr Stanis\u0142aw Bobiaty\u0144ski (dow\u00f3dca 85 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Wile\u0144skich WP):\nWilnianie i kresowiacy stanowili zaledwie trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 pu\u0142ku, lecz nastr\u00f3j by\u0142 bardzo dobry i wszyscy si\u0119 cieszyli, \u017ce z ka\u017cdym dniem zbli\u017camy si\u0119 do swego Wilna. Ju\u017c ko\u0142o Lidy pocz\u0119\u0142y kr\u0105\u017cy\u0107 g\u0142uche wie\u015bci i pog\u0142oski, \u017ce\u00a0na Wilno nie p\u00f3jdziemy, \u017ce jest jaka\u015b umowa suwalska [podpisana 7 pa\u017adziernika] z Litwinami oddaj\u0105ca im Wilno... Ale nikt w to nie wierzy\u0142 i \u017co\u0142nierze m\u00f3wili: zdobywaj\u0105c Radzymin, obronili\u015bmy Warszaw\u0119 Polakom, a teraz oni nam pomog\u0105 odebra\u0107 Wilno.\n[...] Zosta\u0142em wezwany do Ejszyszek, gdzie zameldowa\u0142em si\u0119 u gen. [Lucjana] \u017beligowskiego, kt\u00f3ry mi powiedzia\u0142, \u017ce jest plan zdobycia Wilna, ale trzeba \u201ezbuntowa\u0107 si\u0119\u201d. Jak buntowa\u0107 si\u0119, to buntowa\u0107 \u2013 pomy\u015bla\u0142em sobie. Oboj\u0119tnie pod jakim pozorem wejdziemy do Wilna, a ju\u017c wtedy go nie oddamy.\n[...] Po uko\u0144czonej odprawie, na kt\u00f3rej by\u0142 obecny gen.\u00a0[Jan] Rz\u0105dkowski, dow\u00f3dca 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej, wraca\u0142em z nim razem samochodem do Woronowa. W drodze gen. Rz\u0105dkowski ca\u0142y czas narzeka\u0142 na \u201ebunt\u201d, m\u00f3wi\u0105c: \u201eTrzydzie\u015bci lat s\u0142u\u017c\u0119, a teraz mam buntowa\u0107 si\u0119. Nic nie mam wsp\u00f3lnego z waszym Wilnem, ja pochodz\u0119 z Kongres\u00f3wki\u201d, nast\u0119pnie zada\u0142 mi pytanie: \u201eCzy pu\u0142k pana zgodzi si\u0119 i\u015b\u0107 na Wilno?\u201d. By\u0142em bardzo zdziwiony, \u017ce genera\u0142 zadaje mi takie pytanie. [\u2026] Odpowiedzia\u0142em gen. Rz\u0105dkowskiemu: \u201eCzemu Pan Genera\u0142 mnie nie pyta\u0142, czy chc\u0119 zdobywa\u0107 Radzymin, a teraz proponuje mi urz\u0105dza\u0107 plebiscyt. Jad\u0119 z Woronowa do pu\u0142ku i nie mam zamiaru kt\u00f3regokolwiek z oficer\u00f3w lub szeregowych pyta\u0107 o ich zgod\u0119. Jutro wydaj\u0119 rozkaz operacyjny w my\u015bl otrzymanych dzi\u015b na odprawie zarz\u0105dze\u0144 i chcia\u0142bym zobaczy\u0107, kto\u00a0z moich o\u015bmieli si\u0119 odm\u00f3wi\u0107 udzia\u0142u w tej akcji\u201d.\nGrodzie\u0144szczyzna, 7 pa\u017adziernika 1920\n[Relacje uczestnik\u00f3w akcji zaj\u0119cia Wilna w pa\u017adzierniku 1920 r., zebrane w lipcu, sierpniu i wrze\u015bniu 1930 r. na ankiet\u0119 Wojskowego Biura Historycznego, CAW I.400.959]\n\u00a0\nStefan Brzeszczy\u0144ski (dow\u00f3dca baterii w 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej):\nBateria sta\u0142a wyr\u00f3wnana \u201epo ran\u017cyru\u201d [wed\u0142ug wzrostu], genera\u0142 [\u017beligowski] przywita\u0142 j\u0105 s\u0142owami: \u201eCzo\u0142em artilerysty\u201d. Odpowiedzieli jak jeden m\u0105\u017c. [\u2026] Otoczyli go p\u00f3\u0142kolem, a on zacz\u0105\u0142 mow\u0119: \u201eNu ot, wojna si\u0119 ko\u0144czy, a Wilno nie nasze. A my kresowcy i wilniuki [...], a w Wilnie Matka Boska Ostrobramska, no i Wilno to rodzone miasto Naczelnego Wodza. Ot tak, my p\u00f3jdziemy i we\u017amiemy to nasze miasto. Tylko tak bez szumu, bez gwa\u0142t\u00f3w, po dobremu z narodem, bo oni to swojaki, nasi, tacy sami jak my\u201d.\nWoronowo, 7 pa\u017adziernika 1920\n[Stefan Brzeszczy\u0144ski, Dzika Dywizja: wspomnienia z lat 1918\u20131922, Pozna\u0144 1996]\nWilno, 8 pa\u017adziernika 1920.T\u0142um przed Ostr\u0105 Bram\u0105.Fot. z albumu \u201ePolska w pier\u015bcieniu pr\u00f3b i ognia: rok 1918\u20131926\u201d, Warszawa 1933\nKazys Balutis (szef departamentu politycznego litewskiego MSZ, uczestnik polsko-litewskich negocjacji):\nAtrament nie zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze dobrze zaschn\u0105\u0107, gdy specjalny kurier przywi\u00f3z\u0142 telegram z Wilna, w kt\u00f3rym by\u0142y wiadomo\u015bci trudne do uwierzenia. Wojsko polskie mia\u0142o ju\u017c przekroczy\u0107 uzgodnion\u0105 lini\u0119 demarkacyjn\u0105 i maszerowa\u0107 na Wilno. [Petras] Kli\u00admas [minister spraw zagranicznych] kaza\u0142 litewskiej delegacji w Suwa\u0142kach natychmiast wr\u0119czy\u0107 polskiej delegacji not\u0119 protestacyjn\u0105, on sam wys\u0142a\u0142 protesty do Ligi Narod\u00f3w i aliant\u00f3w. Gdy w ko\u0144\u00adcu uda\u0142o si\u0119 go [Juliusza \u0141ukasiewicza, pracownika polskiego MSZ-u] znale\u017a\u0107, od\u00adpowiedzia\u0142 pisemnie, \u017ce rzeczywi\u015bcie umowa zosta\u0142a z\u0142amana, ale polski sztab ja\u00adkoby dosta\u0142 informacj\u0119, i\u017c za litewskimi stra\u017cami stoj\u0105 bolszewicy i wojsko polskie otrzyma\u0142o rozkaz sprawdzenia tego. Oczywi\u015bcie informacja o ukrywaniu si\u0119 bolsze\u00adwik\u00f3w by\u0142a k\u0142amstwem.\nOstatniego dnia przed podpisaniem umowy \u0141ukasiewicz wyjecha\u0142 do Augustowa i telefonowa\u0142 do przebywaj\u0105cego w Bia\u0142ymstoku Pi\u0142sudskiego, uzyskuj\u0105c jego akcep\u00adtacj\u0119 dla tekstu umowy. Ale w tym samym czasie wojsko polskie, z rozkazu tego sa\u00admego Pi\u0142sudskiego, ju\u017c \u0142ama\u0142o umow\u0119! W Lidzie pojawi\u0142 si\u0119 korpus \u017be\u00adligowskiego, by zaj\u0105\u0107 Wilno. Dlaczego Polacy zachowali si\u0119 tak podst\u0119pnie, trudno ustali\u0107. Pewnie w swym wielkim \u201ehonorze\u201d uznali, \u017ce ma\u0142e pa\u0144stwo, niemaj\u0105ce jesz\u00adcze uznania aliant\u00f3w, nie jest warte uwagi.\nSuwa\u0142ki, 7 pa\u017adziernika 1920\n[Mindaugas Serei\u010dikas, Wrogie s\u0105siedztwo, \u201eKarta\u201d nr 74, 2013]\n\u00a0\nZ odezwy do narodu i Rz\u0105du RP, podpisanej przez \u017co\u0142nierzy 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej:\nKraj nasz nie b\u0119dzie terenem przetarg\u00f3w przekupni\u00f3w politycznych, handlowa\u0107 sob\u0105 nie pozwolimy. Wara wszystkim od naszej ziemi! Wzniecimy nasz\u0105 po\u017cog\u0119 wojny na \u015bmier\u0107 i \u017cycie. Przysi\u0119gamy na Ostrobramsk\u0105, \u017ce dop\u00f3ki jeden z nas bro\u0144 w r\u0119ku udzier\u017cy\u0107 potrafi, \u017caden Litwin, bolszewik ani Niemiec nie b\u0119dzie w\u0142ada\u0142 grobami naszych przodk\u00f3w. \u017baden Anglik nie b\u0119dzie rozstrzyga\u0142 o naszym losie, nie poszanujemy \u017cadnego uk\u0142adu wbrew naszej woli. Tak nam dopom\u00f3\u017c B\u00f3g.\nMiejsce postoju, 8 pa\u017adziernika 1920\n[Bitwa nieme\u0144ska 29 VIII \u2013 18 X 1920: dokumenty operacyjne, cz. 2: (20 IX \u2013 18 X 1920), Warszawa 1999]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/CAW_25-912_small-scaled.jpg","width":2560,"height":1853,"caption":"Pa\u017adziernik 1920, Sto\u0142pce okolice, Nowogr\u00f3dczyzna Dzia\u0142o po rozbiciu pancerki [po\u015bcig za bolszewikami po bitwie nieme\u0144skiej]. Fot. CAW [wojna polsko-bolszewicka, wojsko, Legiony, artryleria]"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/11\/2-8-pazdziernika-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"2 – 8 pa\u017adziernika 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4014","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4014"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4014\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4015,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4014\/revisions\/4015"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4010"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4014"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4014"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4014"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}