{"id":4057,"date":"2020-12-30T21:53:08","date_gmt":"2020-12-30T20:53:08","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=4057"},"modified":"2021-01-21T13:24:53","modified_gmt":"2021-01-21T12:24:53","slug":"9-15-pazdziernika-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/","title":{"rendered":"9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920<\/strong><\/p>\n

9 pa\u017adziernika oddzia\u0142y gen. Lucjana \u017beligowskiego odrzucaj\u0105 wojska litewskie, kt\u00f3re stawiaj\u0105 op\u00f3r \u2013 i opanowuj\u0105 Wilno. Rz\u0105d litewski sk\u0142ada protest przeciwko tej akcji w Lidze Narod\u00f3w. 10 pa\u017adziernika rozpoczyna si\u0119 ostatnia operacja wojsk polskich na froncie wschodnim \u2013 atak na pozycje sowieckiej 3 Armii pod Mo\u0142odecznem. 12 pa\u017adziernika w Rydze podpisana zostaje umowa o preliminariach pokojowych i rozejmie mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Sowietami. Tego dnia gen. \u017beligowski wydaje dekrety, zgodnie z kt\u00f3rymi ma sprawowa\u0107 w Wilnie osobist\u0105 w\u0142adz\u0119 \u2013 jako naczelny dow\u00f3dca wojsk \u201eLitwy \u015arodkowej\u201d. Rz\u0105d polski oficjalnie odcina si\u0119 od tej akcji. W spo\u0142ecze\u0144stwie narasta zm\u0119czenie wojn\u0105.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\n

Bitwa o granice
[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n<\/div>\n

\u2042<\/strong><\/h3>\n

\u00a0<\/p>\n

Viktoras Bir\u017ai\u015bka<\/strong> (litewski dziennikarz, dzia\u0142acz polityczny<\/strong>):<\/strong><\/p>\n

W miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 dowodzonych przez \u017beligowskiego wojsk, kt\u00f3re dla zmylenia Europy Zachodniej nazwano \u201edywizj\u0105 litewsko-bia\u0142orusk\u0105\u201d, w Wilnie powsta\u0142 niepok\u00f3j. Nasze instytucje, niedawno przeniesione do Wilna, szybko ewakuowa\u0142y si\u0119 do Kowna i w przeddzie\u0144 wkroczenia wojsk polskich ulice miasta zapchane by\u0142y wozami z rzeczami urz\u0119dowymi. […] Za to w\u015br\u00f3d naszych nielicznych jednostek wojskowych, kt\u00f3re pozosta\u0142y w Wilnie, mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 wzorow\u0105 dyscyplin\u0119, gotowo\u015b\u0107, by walczy\u0107 z wrogiem do ko\u0144ca.<\/p>\n

Wilno, 9 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Mindaugas Serei\u010dikas, Wrogie s\u0105siedztwo<\/em>, \u201eKarta\u201d nr 74, 2013]<\/p>\n

\u00a0\"\"<\/strong><\/p>\n

Wilno, pa\u017adziernik 1920.
Odezwa wydana po zaj\u0119ciu miasta przez oddzia\u0142y gen. Lucjana \u017beligowskiego.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Kpt. Wac\u0142aw Kotowski (1 Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w Wile\u0144skich):<\/strong><\/p>\n

Marsz na Wilno odbywa\u0142 si\u0119 prawie spokojnie, z wyj\u0105tkiem kilku ma\u0142ych utarczek niemaj\u0105cych wi\u0119kszego znaczenia w akcji bojowej pu\u0142ku.<\/p>\n

Zobaczyli\u015bmy nareszcie cel naszych d\u0105\u017ce\u0144 \u2013 Wilno. W szeregach pu\u0142ku zapanowa\u0142a rado\u015b\u0107, wszyscy bez wyj\u0105tku oczekiwali chwili wkraczania do miasta z wielk\u0105 niecierpliwo\u015bci\u0105. Przed murami Wilna na twarzach \u017co\u0142nierskich widoczne by\u0142y oznaki silnego wzruszenia. Ka\u017cdy odruchowo poprawia\u0142 sw\u00f3j mundur i otrzepywa\u0142 go z kurzu podr\u00f3\u017cnego, poprawia\u0142 \u0142adownic\u0119 i czapk\u0119, markotnie spogl\u0105da\u0142 na dziurawe buty. O dobrym zmierzchu, przy rogatkach miasta spotka\u0142y nas nieprzeliczone t\u0142umy, kt\u00f3re w porywie rado\u015bci bra\u0142y nas w ramiona i wyciska\u0142y nam na policzkach siarczyste ca\u0142usy.<\/p>\n

Jaka\u015b m\u0142oda i \u201eg\u0142adka\u201d niewiasta z dwojgiem dzieci na r\u0119kach z okrzykiem \u201ekochany m\u0119\u017cu\u201d rzuci\u0142a si\u0119 na wymorusanego przez kurz \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry dzieci usadowi\u0142 sobie na ramionach i z tak mi\u0142ym ci\u0119\u017carem maszerowa\u0142 dalej przez ulice miasta. Zebrany t\u0142um ruszy\u0142 \u0142aw\u0105 za pu\u0142kiem, wznosz\u0105c entuzjastyczne okrzyki: \u201eNiech \u017cyj\u0105 dzieci Wilna!\u201d \u2013 oraz sypa\u0142 na nas masami kwiaty, kt\u00f3re \u017co\u0142nierze zatykali sobie za rynsztunek.<\/p>\n

Wilno, 9 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Relacje uczestnik\u00f3w akcji zaj\u0119cia Wilna w pa\u017adzierniku 1920 r., zebrane w lipcu, sierpniu i wrze\u015bniu 1930 r. na ankiet\u0119 Wojskowego Biura Historycznego<\/em>, CAW I.400.959]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Juliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Dowiedzieli\u015bmy si\u0119 ze sztabu o og\u0142oszonym dzi\u015b komunikacie o zaj\u0119ciu Wilna. \u017be zaj\u0119to, to dobrze. Ale po co [minister spraw zagranicznych, ks. Eusatchy] Sapieha oficjalnie przed pi\u0119ciu dniami o\u015bwiadcza\u0142, \u017ce do Wilna nie wejdziemy? I po co ta g\u0142upia komedia, \u017ce \u017beligowski wbrew rozkazowi, przez niepos\u0142usze\u0144stwo [Wilno] zaj\u0105\u0142? W te rzeczy nikt nie uwierzy. Przecie\u017c przed paroma dniami ju\u017c kto\u015b z misji angielskiej m\u00f3wi\u0142 rektorowi [Micha\u0142owi] Siedleckiemu, \u017ce wiedz\u0105, i\u017c wej\u015b\u0107 do Wilna zamierzamy. Wi\u0119c po co g\u0142upia komedia, a po wt\u00f3re, gdyby utrzymywa\u0107, \u017ce to samowola genera\u0142a, to po co wytwarza\u0107 apoteoz\u0119 niekarno\u015bci w wojsku? [\u2026] Wyjdziemy przed \u015bwiatem na g\u0142upich komediant\u00f3w i azjatyckich oszust\u00f3w.<\/p>\n

Warszawa, 10 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Dziennik Juliusza Zdanowskiego<\/em>, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921<\/em>, Szczecin 2014]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Gen. Lucjan \u017beligowski (dow\u00f3dca 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej WP):<\/strong><\/p>\n

Zameldowano mi, \u017ce wszyscy przedstawiciele obcych pa\u0144stw przy rz\u0105dzie \u201elitewskim\u201d prosz\u0105, abym przyszed\u0142 na ich zebranie do gmachu Taryby [Rady Litewskiej \u2013 reprezentacji spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego]. […] Po bardzo suchym i oficjalnym uk\u0142onie genera\u0142<\/p>\n

angielski powiedzia\u0142:<\/p>\n

\u2013 Jakim prawem zaj\u0105\u0142 pan Wilno?<\/p>\n

\u2013 Zaj\u0105\u0142em Wilno i ca\u0142y ten kraj dlatego, a\u017ceby broni\u0107 praw ludno\u015bci i da\u0107 jej mo\u017cno\u015b\u0107 powiedzenia, czego chce.<\/p>\n

\u2013 My, przedstawiciele pa\u0144stw Ententy, jeste\u015bmy tu i zabezpieczymy te prawa.<\/p>\n

\u2013 Nie, na to zgodzi\u0107 si\u0119 nie mog\u0119. Ludno\u015b\u0107 sama zadecyduje o swych losach.<\/p>\n

\u2013 Wi\u0119c pan nie uznaje pa\u0144stw Ententy i prawa mi\u0119dzynarodowego?<\/p>\n

\u2013 Jeste\u015bmy z najwi\u0119kszym uznaniem dla pa\u0144stw Ententy. Lecz na pr\u00f3\u017cno pan nazywa te szacherki, kt\u00f3re si\u0119 odbywaj\u0105 w Wilnie i Kownie, prawem mi\u0119dzynarodowym. W\u0142a\u015bnie to prawo ja d\u0105\u017c\u0119 zabezpieczy\u0107.<\/p>\n

\u2013 A na kim\u017ce si\u0119 pan oprze?<\/p>\n

\u2013 Na ludno\u015bci i w\u0142asnych karabinach.<\/p>\n

[…] Nazajutrz przed po\u0142udniem rz\u0105d kowie\u0144ski i przedstawiciele pa\u0144stw obcych opu\u015bcili Wilno. I wtedy genera\u0142 angielski, zapytany w mie\u015bcie, czy widzia\u0142 si\u0119 ze mn\u0105, odpowiedzia\u0142 lakonicznie: \u201eTo bandyta\u201d.<\/p>\n

Wilno, 10 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Lucjan \u017beligowski, Zapomniane prawdy<\/em>, Londyn 1943]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wilno, 10 pa\u017adziernika 1920.
Gen. Lucjan \u017beligowski w otoczeniu sztabu podczas mszy polowej przed katedr\u0105.
Fot. Biblioteka Narodowa<\/p>\n

Wac\u0142aw Lipi\u0144ski<\/strong> (referent w II Oddziale Ministerstwa Spraw Wojskowych)<\/strong> w pi\u015bmie \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d: <\/strong><\/p>\n

Spo\u0142ecze\u0144stwo tymczasem z wolna, powoli sty\u00adg\u0142o. Coraz mniej interesowano si\u0119 \u017co\u0142nierzem i je\u00adgo trudem, coraz rzadziej czytano komunikaty i ko\u00adrespondencje z front\u00f3w (z tak okropnie dalekich, z jakich\u015b D\u017awin i Ptyczy), a coraz bardziej intere\u00adsowano si\u0119 skandalikami i plotkami miejscowymi, coraz zapobiegliwiej krz\u0105tano si\u0119 wok\u00f3\u0142 w\u0142asnych interes\u00f3w, posad, protekcji i pask\u00f3w [paskarstwa]. Ni st\u0105d, ni zow\u0105d \u017co\u0142nierz pozosta\u0142 na froncie sam. Pozosta\u0142 sam i obejrzawszy si\u0119 k\u0119dy\u015b poza siebie w ty\u0142, nie ujrza\u0142 tam narodu swego, nie ujrza\u0142 za sob\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa zwartego jedn\u0105 wol\u0105, jednym pragnieniem zwyci\u0119stwa. [\u2026]<\/p>\n

Listy rodziny wiejskiej, spod jakiego\u015b Lubartowa czy Grajewa, m\u00f3wi\u0142y ci\u0105gle jedno i to samo: \u201ePrzy gospodarstwie niema komu chodzi\u0107, obiecali da\u0107 ziemi\u0119, wype\u0142ni\u0107 reform\u0119 roln\u0105 \u2013 ale nie daj\u0105 i nie m\u00f3wi\u0105 o niej\u201d\u2026 Nie pisano wyra\u017anie. Ale \u017co\u0142nierz w polu czu\u0142, \u017ce tam w domu uwa\u017caj\u0105, \u017ce on si\u0119 niepotrzebnie bije, nara\u017ca i walczy, bowiem szerokim masom ch\u0142opskim nic z tego nie przyjdzie. A to, czego nie dom\u00f3wiono w li\u015bcie, powiadano w domu, gdy \u017co\u0142nierz jecha\u0142 na urlop.<\/p>\n

Warszawa, 10 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Wojsko a spo\u0142ecze\u0144stwo, <\/em>\u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d nr 41\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Z informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d: <\/strong><\/p>\n

Mimo usilnych stara\u0144 prezydium miasta, wydzia\u0142 spraw aprowizacyjnych dla Ma\u0142opolski nie dostarcza dla gminy potrzebnego kontyngentu zbo\u017ca, wobec czego ludno\u015bci wydaje si\u0119 tylko zmniejszone racje chleba. W przysz\u0142ym za\u015b tygodniu ludno\u015b\u0107 nie otrzyma chleba zupe\u0142nie, lecz tylko m\u0105k\u0119 i p\u0119czak.<\/p>\n

[\u2026] Nadzieje co do tegorocznych zbior\u00f3w zawiod\u0142y, a to g\u0142\u00f3wnie z powodu inwazji bolszewickiej \u2013 uleg\u0142a zniszczeniu przewa\u017cna cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w we wschodniej Ma\u0142opolsce, stanowi\u0105cej g\u0142\u00f3wny rezerwuar dla zaopatrzenia zachodniej Ma\u0142opolski, jak r\u00f3wnie\u017c wskutek inwazji zawieszone zosta\u0142y zbiory znacznej cz\u0119\u015bci by\u0142ej Kongres\u00f3wki. Nadto brak zbo\u017ca w obecnej porze wywo\u0142any zosta\u0142 wielkim zapotrzebowaniem dla armii oraz op\u00f3\u017anieniem dostaw przepisanych kontyngent\u00f3w.<\/p>\n

Lw\u00f3w, 11 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Horoskopy aprowizacyjne w Ma\u0142opolsce<\/em>, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 248\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z informacji w \u201eRobotniku\u201d:<\/strong><\/p>\n

Gdy Rada Ministr\u00f3w nie zdecydowa\u0142a si\u0119 na uwzgl\u0119dnienie \u017c\u0105da\u0144 pracownik\u00f3w co do wyr\u00f3wnania bud\u017cetowych niedobor\u00f3w kolejarzy, zacz\u0119li oni rzuca\u0107 prac\u0119 stopniowo na wszystkich posterunkach, nie opuszczaj\u0105c stanowisk. 11 pa\u017adziernika od rana, na skutek tego, przesta\u0142y wychodzi\u0107 z Warszawy wszystkie poci\u0105gi, a nadchodz\u0105 wiadomo\u015bci, \u017ce na innych w\u0119z\u0142ach kolejowych ruch poci\u0105g\u00f3w r\u00f3wnie\u017c usta\u0142. Przesuwane s\u0105 tylko poci\u0105gi sanitarne z rannymi i ci\u0119\u017cko chorymi. [\u2026] Strajk, jak dot\u0105d, obj\u0105\u0142 ju\u017c w\u0119ze\u0142 cz\u0119stochowski, \u0142\u00f3dzki i Skierniewice.<\/p>\n

Warszawa, 12 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Strajk kolejowy<\/em>, \u201eRobotnik\u201d nr 279\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ryga, pa\u017adziernik 1920.
Rokowania pokojowe.
Fot. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie<\/p>\n

Edward Woyni\u0142\u0142owicz (dzia\u0142acz spo\u0142eczny)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Dzisiaj zaczynam rok 74., nigdy jeszcze w tak smutnym nastroju dnia tego nie sp\u0119dza\u0142em; dosz\u0142a wiadomo\u015b\u0107 o podpisaniu w Rydze preliminarzy pokojowych, w kt\u00f3rych granica Kres\u00f3w Wschodnich pozostawia w r\u0119ku bolszewik\u00f3w Mi\u0144sk, stolic\u0119 Bia\u0142orusi! Okropna rzecz, Polska przekre\u015bla ca\u0142\u0105 sw\u0105 kilkuwiekow\u0105 kulturaln\u0105 prac\u0119 na Wschodzie; misja nasza sko\u0144czona, \u201emurzyn mo\u017ce odej\u015b\u0107\u201d. Przez sto kilkadziesi\u0105t lat porozbiorowych przechowywali\u015bmy na Bia\u0142orusi wiar\u0119 katolick\u0105, ide\u0119 polsk\u0105, tradycje narodowe, znosili\u015bmy prawa wyj\u0105tkowe, prze\u015bladowania, krwi\u0105 okre\u015blali\u015bmy granice 1772 roku, w ostatnich latach oddali\u015bmy wszystkich syn\u00f3w naszych do szereg\u00f3w, plony ziemi naszej na potrzeby armii, a rozporz\u0105dzaln\u0105 got\u00f3wk\u0119 na po\u017cyczk\u0119 pa\u0144stwow\u0105 \u2013 a w ostatniej chwili w \u017c\u0105daniach pokojowych Polska wyrzek\u0142a si\u0119 Mi\u0144ska, gdzie tyle lat pracy naszej organizacyjnej posz\u0142o na marne […].<\/p>\n

Czemu by\u0142o t\u0119 ca\u0142\u0105 trudn\u0105, \u017cmudn\u0105, a tak narodow\u0105 prac\u0119 nasz\u0105 na marne puszcza\u0107, nie wskutek niepowodze\u0144 wojennych, nie wskutek oporu wroga, a wskutek niezrozumienia ca\u0142ej wa\u017cno\u015bci Kres\u00f3w naszych dla si\u0142y i wzrostu pa\u0144stwa, bo przecie\u017c komisja nasza pokojowa w Rydze nie \u201emusia\u0142a ust\u0105pi\u0107\u201d, ale od samego pocz\u0105tku w za\u0142o\u017ceniu \u201enie chcia\u0142a \u017c\u0105da\u0107 Mi\u0144ska\u201d.<\/p>\n

[…] Wieczna ha\u0144ba tej komisji pokojowej, z\u0142o\u017conej nie z m\u0119\u017c\u00f3w stanu, a tylko wed\u0142ug klucza partyjnego Sejmu wy\u0142onionej […]. To jest nowy, czwarty rozbi\u00f3r kraju, przez sam\u0105 Polsk\u0119 zaproponowany, wszak pierwszy tak okrzyczany jako zbrodnia, rozbi\u00f3r kraju nie odci\u0105\u0142 tyle od cia\u0142a Polski, ile obecna komisja w Rydze dobrowolnie bolszewikom odda\u0142a.<\/p>\n

Warszawa, 13 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Edward Woyni\u0142\u0142owicz, Wspomnienia 1847\u20131928. Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza<\/em>, Warszawa 2016]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Premier Wincenty Witos podczas posiedzenia Sejmu:<\/strong><\/p>\n

Pok\u00f3j ten, podpisany 12 pa\u017adziernika, nie zaspokaja w pe\u0142ni aspiracji narodu polskiego, zostawia poza granicami Polski wielk\u0105 liczb\u0119 Polak\u00f3w, ale czyni zado\u015b\u0107 duchowi umiarkowania i d\u0105\u017ceniom polskim do zako\u0144czenia wojny (brawa<\/em>), daj\u0105c jednocze\u015bnie Polsce mo\u017cno\u015b\u0107 oddechu na wschodzie. […] Obie strony zgodzi\u0142y si\u0119 w Rydze na to, \u017ce \u2013 o ile w sk\u0142ad ziem po\u0142o\u017conych na zach\u00f3d od okre\u015blonej granicy wchodz\u0105 terytoria sporne mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Litw\u0105 \u2013 sprawa przynale\u017cno\u015bci tych terytori\u00f3w do jednego z tych dw\u00f3ch pa\u0144stw nale\u017cy wy\u0142\u0105cznie do Polski i Litwy.<\/p>\n

Warszawa, 14 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Sprawozdanie stenograficzne ze 172. posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 14 pa\u017adziernika 1920 r.<\/em>]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eNowinach Warszawskich\u201d: <\/strong><\/p>\n

Wojna uko\u0144czona, ale walka o stanowisko mocarstwowe Polski ledwo rozpocz\u0119ta. Historia przedrozbiorowa przekaza\u0142a nam imi\u0119 wielkiego mocarstwa, duma zabrania nam je zaprzepa\u015bci\u0107 i zej\u015b\u0107 do poziomu kraiku, kt\u00f3ry od innych sprawiedliwo\u015bci szuka\u0107 musi, a sam jej sobie wymierzy\u0107 nie mo\u017ce. [\u2026]<\/p>\n

Zjednoczenie dzielnic, kt\u00f3re dot\u0105d wskutek roz\u0142\u0105ki rozbiorowej bocz\u0105 si\u0119 na siebie, id\u0105 nieraz luzem, dope\u0142ni pracy odbudowy kraju. Obok za\u015b sprawy najpilniejsze: bliski plebiscyt na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, sprawa Gda\u0144ska, rewizja wyroku Cieszy\u0144skiego i piecza nad wracaj\u0105cymi do macierzy kresami wschodnimi \u2013 wszystko na drodze natychmiastowego pokojowego wysi\u0142ku Polski \u2013 daj\u0105 nam przybli\u017cony zaledwie obraz zada\u0144.<\/p>\n

Warszawa, 14 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Nasze zadania na przysz\u0142o\u015b\u0107<\/em>, \u201eNowiny Warszawskie\u201d nr 18\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wilno, 15 pa\u017adziernika 1920.
Wile\u0144ski Pu\u0142k Strzelc\u00f3w.
Fot. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie<\/p>\n

Z manifestu Stowarzyszenia M\u0142odzie\u017cy Polskiej \u017be\u0144skiej: <\/strong><\/p>\n

Zadaniem naszym jest t\u0142umi\u0107 rozgoryczenie i niezadowolenie, kt\u00f3re w ostatnich czasach si\u0119 wzmaga. Cz\u0119sto nawet s\u0142ycha\u0107 narzekania na rz\u0105d, na nasz\u0105 administracj\u0119 itp. Prawda, \u017ce nie wszystko dzieje si\u0119 tak, jakby\u015bmy sobie tego \u017cyczyli, prawda, \u017ce warunki \u017cyciowe s\u0105 obecnie ogromnie trudne. Lecz r\u00f3wnie trudne jest przywr\u00f3cenie kraju do stanu przedwojennego. [\u2026] Odbudowa\u0107 musimy Polsk\u0119, odbudowa\u0107 z krwawych \u015blad\u00f3w wojny, odbudowa\u0107 spod ruin poniszczonych wsi i miast, odbudowa\u0107 przemys\u0142owo i rolniczo, a\u017ceby Polska znowu sta\u0142a si\u0119 spichlerzem, a\u017ceby Ojczyna nasza mia\u0142a do\u015b\u0107 chleba dla dzieci swoich. Jednak\u017ce przede wszystkim trzeba Polsk\u0119 odbudowa\u0107 pod wzgl\u0119dem etycznym. Trzeba te chwasty nieuczciwo\u015bci, k\u0142amstwa, paskarstwa, t\u0119 ch\u0119\u0107 i d\u0105\u017cenie do pieni\u0119dzy, do stroju wyrzuci\u0107. [\u2026] A kto przede wszystkim powinien w tym kierunku d\u0105\u017cy\u0107, kto rozpocz\u0105\u0107 t\u0119 prac\u0119? \u2013 M\u0142odzie\u017c polska, polska kobieta, dziewcz\u0119 polskie.<\/p>\n

Pozna\u0144, 15 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Dlaczego mamy nale\u017ce\u0107 do stowarzyszenia?<\/em>, \u201eM\u0142oda Polka\u201d nr 10\/1920]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":4053,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-4057","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-12-30T20:53:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-01-21T12:24:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1649\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1027\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/\",\"name\":\"9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920-300x187.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920-1024x638.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg\",\"datePublished\":\"2020-12-30T20:53:08+02:00\",\"dateModified\":\"2021-01-21T12:24:53+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2020-12-30\",\"endDate\":\"2020-12-30\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920\\n9 pa\u017adziernika oddzia\u0142y gen. Lucjana \u017beligowskiego odrzucaj\u0105 wojska litewskie, kt\u00f3re stawiaj\u0105 op\u00f3r \u2013 i opanowuj\u0105 Wilno. Rz\u0105d litewski sk\u0142ada protest przeciwko tej akcji w Lidze Narod\u00f3w. 10 pa\u017adziernika rozpoczyna si\u0119 ostatnia operacja wojsk polskich na froncie wschodnim \u2013 atak na pozycje sowieckiej 3 Armii pod Mo\u0142odecznem. 12 pa\u017adziernika w Rydze podpisana zostaje umowa o preliminariach pokojowych i rozejmie mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Sowietami. Tego dnia gen. \u017beligowski wydaje dekrety, zgodnie z kt\u00f3rymi ma sprawowa\u0107 w Wilnie osobist\u0105 w\u0142adz\u0119 \u2013 jako naczelny dow\u00f3dca wojsk \u201eLitwy \u015arodkowej\u201d. Rz\u0105d polski oficjalnie odcina si\u0119 od tej akcji. W spo\u0142ecze\u0144stwie narasta zm\u0119czenie wojn\u0105.\\nBitwa o granice[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\n\u2042\\n\u00a0\\nViktoras Bir\u017ai\u015bka (litewski dziennikarz, dzia\u0142acz polityczny):\\nW miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 dowodzonych przez \u017beligowskiego wojsk, kt\u00f3re dla zmylenia Europy Zachodniej nazwano \u201edywizj\u0105 litewsko-bia\u0142orusk\u0105\u201d, w Wilnie powsta\u0142 niepok\u00f3j. Nasze instytucje, niedawno przeniesione do Wilna, szybko ewakuowa\u0142y si\u0119 do Kowna i w przeddzie\u0144 wkroczenia wojsk polskich ulice miasta zapchane by\u0142y wozami z rzeczami urz\u0119dowymi. [...] Za to w\u015br\u00f3d naszych nielicznych jednostek wojskowych, kt\u00f3re pozosta\u0142y w Wilnie, mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 wzorow\u0105 dyscyplin\u0119, gotowo\u015b\u0107, by walczy\u0107 z wrogiem do ko\u0144ca.\\nWilno, 9 pa\u017adziernika 1920\\n[Mindaugas Serei\u010dikas, Wrogie s\u0105siedztwo, \u201eKarta\u201d nr 74, 2013]\\n\u00a0\\nWilno, pa\u017adziernik 1920.Odezwa wydana po zaj\u0119ciu miasta przez oddzia\u0142y gen. Lucjana \u017beligowskiego.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nKpt. Wac\u0142aw Kotowski (1 Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w Wile\u0144skich):\\nMarsz na Wilno odbywa\u0142 si\u0119 prawie spokojnie, z wyj\u0105tkiem kilku ma\u0142ych utarczek niemaj\u0105cych wi\u0119kszego znaczenia w akcji bojowej pu\u0142ku.\\nZobaczyli\u015bmy nareszcie cel naszych d\u0105\u017ce\u0144 \u2013 Wilno. W szeregach pu\u0142ku zapanowa\u0142a rado\u015b\u0107, wszyscy bez wyj\u0105tku oczekiwali chwili wkraczania do miasta z wielk\u0105 niecierpliwo\u015bci\u0105. Przed murami Wilna na twarzach \u017co\u0142nierskich widoczne by\u0142y oznaki silnego wzruszenia. Ka\u017cdy odruchowo poprawia\u0142 sw\u00f3j mundur i otrzepywa\u0142 go z kurzu podr\u00f3\u017cnego, poprawia\u0142 \u0142adownic\u0119 i czapk\u0119, markotnie spogl\u0105da\u0142 na dziurawe buty. O dobrym zmierzchu, przy rogatkach miasta spotka\u0142y nas nieprzeliczone t\u0142umy, kt\u00f3re w porywie rado\u015bci bra\u0142y nas w ramiona i wyciska\u0142y nam na policzkach siarczyste ca\u0142usy.\\nJaka\u015b m\u0142oda i \u201eg\u0142adka\u201d niewiasta z dwojgiem dzieci na r\u0119kach z okrzykiem \u201ekochany m\u0119\u017cu\u201d rzuci\u0142a si\u0119 na wymorusanego przez kurz \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry dzieci usadowi\u0142 sobie na ramionach i z tak mi\u0142ym ci\u0119\u017carem maszerowa\u0142 dalej przez ulice miasta. Zebrany t\u0142um ruszy\u0142 \u0142aw\u0105 za pu\u0142kiem, wznosz\u0105c entuzjastyczne okrzyki: \u201eNiech \u017cyj\u0105 dzieci Wilna!\u201d \u2013 oraz sypa\u0142 na nas masami kwiaty, kt\u00f3re \u017co\u0142nierze zatykali sobie za rynsztunek.\\nWilno, 9 pa\u017adziernika 1920\\n[Relacje uczestnik\u00f3w akcji zaj\u0119cia Wilna w pa\u017adzierniku 1920 r., zebrane w lipcu, sierpniu i wrze\u015bniu 1930 r. na ankiet\u0119 Wojskowego Biura Historycznego, CAW I.400.959]\\n\u00a0\\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\\nDowiedzieli\u015bmy si\u0119 ze sztabu o og\u0142oszonym dzi\u015b komunikacie o zaj\u0119ciu Wilna. \u017be zaj\u0119to, to dobrze. Ale po co [minister spraw zagranicznych, ks. Eusatchy] Sapieha oficjalnie przed pi\u0119ciu dniami o\u015bwiadcza\u0142, \u017ce do Wilna nie wejdziemy? I po co ta g\u0142upia komedia, \u017ce \u017beligowski wbrew rozkazowi, przez niepos\u0142usze\u0144stwo [Wilno] zaj\u0105\u0142? W te rzeczy nikt nie uwierzy. Przecie\u017c przed paroma dniami ju\u017c kto\u015b z misji angielskiej m\u00f3wi\u0142 rektorowi [Micha\u0142owi] Siedleckiemu, \u017ce wiedz\u0105, i\u017c wej\u015b\u0107 do Wilna zamierzamy. Wi\u0119c po co g\u0142upia komedia, a po wt\u00f3re, gdyby utrzymywa\u0107, \u017ce to samowola genera\u0142a, to po co wytwarza\u0107 apoteoz\u0119 niekarno\u015bci w wojsku? [\u2026] Wyjdziemy przed \u015bwiatem na g\u0142upich komediant\u00f3w i azjatyckich oszust\u00f3w.\\nWarszawa, 10 pa\u017adziernika 1920\\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\\n\u00a0\\nGen. Lucjan \u017beligowski (dow\u00f3dca 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej WP):\\nZameldowano mi, \u017ce wszyscy przedstawiciele obcych pa\u0144stw przy rz\u0105dzie \u201elitewskim\u201d prosz\u0105, abym przyszed\u0142 na ich zebranie do gmachu Taryby [Rady Litewskiej \u2013 reprezentacji spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego]. [...] Po bardzo suchym i oficjalnym uk\u0142onie genera\u0142\\nangielski powiedzia\u0142:\\n\u2013 Jakim prawem zaj\u0105\u0142 pan Wilno?\\n\u2013 Zaj\u0105\u0142em Wilno i ca\u0142y ten kraj dlatego, a\u017ceby broni\u0107 praw ludno\u015bci i da\u0107 jej mo\u017cno\u015b\u0107 powiedzenia, czego chce.\\n\u2013 My, przedstawiciele pa\u0144stw Ententy, jeste\u015bmy tu i zabezpieczymy te prawa.\\n\u2013 Nie, na to zgodzi\u0107 si\u0119 nie mog\u0119. Ludno\u015b\u0107 sama zadecyduje o swych losach.\\n\u2013 Wi\u0119c pan nie uznaje pa\u0144stw Ententy i prawa mi\u0119dzynarodowego?\\n\u2013 Jeste\u015bmy z najwi\u0119kszym uznaniem dla pa\u0144stw Ententy. Lecz na pr\u00f3\u017cno pan nazywa te szacherki, kt\u00f3re si\u0119 odbywaj\u0105 w Wilnie i Kownie, prawem mi\u0119dzynarodowym. W\u0142a\u015bnie to prawo ja d\u0105\u017c\u0119 zabezpieczy\u0107.\\n\u2013 A na kim\u017ce si\u0119 pan oprze?\\n\u2013 Na ludno\u015bci i w\u0142asnych karabinach.\\n[...] Nazajutrz przed po\u0142udniem rz\u0105d kowie\u0144ski i przedstawiciele pa\u0144stw obcych opu\u015bcili Wilno. I wtedy genera\u0142 angielski, zapytany w mie\u015bcie, czy widzia\u0142 si\u0119 ze mn\u0105, odpowiedzia\u0142 lakonicznie: \u201eTo bandyta\u201d.\\nWilno, 10 pa\u017adziernika 1920\\n[Lucjan \u017beligowski, Zapomniane prawdy, Londyn 1943]\\nWilno, 10 pa\u017adziernika 1920.Gen. Lucjan \u017beligowski w otoczeniu sztabu podczas mszy polowej przed katedr\u0105.Fot. Biblioteka Narodowa\\nWac\u0142aw Lipi\u0144ski (referent w II Oddziale Ministerstwa Spraw Wojskowych) w pi\u015bmie \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d: \\nSpo\u0142ecze\u0144stwo tymczasem z wolna, powoli sty\u00adg\u0142o. Coraz mniej interesowano si\u0119 \u017co\u0142nierzem i je\u00adgo trudem, coraz rzadziej czytano komunikaty i ko\u00adrespondencje z front\u00f3w (z tak okropnie dalekich, z jakich\u015b D\u017awin i Ptyczy), a coraz bardziej intere\u00adsowano si\u0119 skandalikami i plotkami miejscowymi, coraz zapobiegliwiej krz\u0105tano si\u0119 wok\u00f3\u0142 w\u0142asnych interes\u00f3w, posad, protekcji i pask\u00f3w [paskarstwa]. Ni st\u0105d, ni zow\u0105d \u017co\u0142nierz pozosta\u0142 na froncie sam. Pozosta\u0142 sam i obejrzawszy si\u0119 k\u0119dy\u015b poza siebie w ty\u0142, nie ujrza\u0142 tam narodu swego, nie ujrza\u0142 za sob\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa zwartego jedn\u0105 wol\u0105, jednym pragnieniem zwyci\u0119stwa. [\u2026]\\nListy rodziny wiejskiej, spod jakiego\u015b Lubartowa czy Grajewa, m\u00f3wi\u0142y ci\u0105gle jedno i to samo: \u201ePrzy gospodarstwie niema komu chodzi\u0107, obiecali da\u0107 ziemi\u0119, wype\u0142ni\u0107 reform\u0119 roln\u0105 \u2013 ale nie daj\u0105 i nie m\u00f3wi\u0105 o niej\u201d\u2026 Nie pisano wyra\u017anie. Ale \u017co\u0142nierz w polu czu\u0142, \u017ce tam w domu uwa\u017caj\u0105, \u017ce on si\u0119 niepotrzebnie bije, nara\u017ca i walczy, bowiem szerokim masom ch\u0142opskim nic z tego nie przyjdzie. A to, czego nie dom\u00f3wiono w li\u015bcie, powiadano w domu, gdy \u017co\u0142nierz jecha\u0142 na urlop.\\nWarszawa, 10 pa\u017adziernika 1920\\n[Wojsko a spo\u0142ecze\u0144stwo, \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d nr 41\/1920]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d: \\nMimo usilnych stara\u0144 prezydium miasta, wydzia\u0142 spraw aprowizacyjnych dla Ma\u0142opolski nie dostarcza dla gminy potrzebnego kontyngentu zbo\u017ca, wobec czego ludno\u015bci wydaje si\u0119 tylko zmniejszone racje chleba. W przysz\u0142ym za\u015b tygodniu ludno\u015b\u0107 nie otrzyma chleba zupe\u0142nie, lecz tylko m\u0105k\u0119 i p\u0119czak.\\n[\u2026] Nadzieje co do tegorocznych zbior\u00f3w zawiod\u0142y, a to g\u0142\u00f3wnie z powodu inwazji bolszewickiej \u2013 uleg\u0142a zniszczeniu przewa\u017cna cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w we wschodniej Ma\u0142opolsce, stanowi\u0105cej g\u0142\u00f3wny rezerwuar dla zaopatrzenia zachodniej Ma\u0142opolski, jak r\u00f3wnie\u017c wskutek inwazji zawieszone zosta\u0142y zbiory znacznej cz\u0119\u015bci by\u0142ej Kongres\u00f3wki. Nadto brak zbo\u017ca w obecnej porze wywo\u0142any zosta\u0142 wielkim zapotrzebowaniem dla armii oraz op\u00f3\u017anieniem dostaw przepisanych kontyngent\u00f3w.\\nLw\u00f3w, 11 pa\u017adziernika 1920\\n[Horoskopy aprowizacyjne w Ma\u0142opolsce, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 248\/1920]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eRobotniku\u201d:\\nGdy Rada Ministr\u00f3w nie zdecydowa\u0142a si\u0119 na uwzgl\u0119dnienie \u017c\u0105da\u0144 pracownik\u00f3w co do wyr\u00f3wnania bud\u017cetowych niedobor\u00f3w kolejarzy, zacz\u0119li oni rzuca\u0107 prac\u0119 stopniowo na wszystkich posterunkach, nie opuszczaj\u0105c stanowisk. 11 pa\u017adziernika od rana, na skutek tego, przesta\u0142y wychodzi\u0107 z Warszawy wszystkie poci\u0105gi, a nadchodz\u0105 wiadomo\u015bci, \u017ce na innych w\u0119z\u0142ach kolejowych ruch poci\u0105g\u00f3w r\u00f3wnie\u017c usta\u0142. Przesuwane s\u0105 tylko poci\u0105gi sanitarne z rannymi i ci\u0119\u017cko chorymi. [\u2026] Strajk, jak dot\u0105d, obj\u0105\u0142 ju\u017c w\u0119ze\u0142 cz\u0119stochowski, \u0142\u00f3dzki i Skierniewice.\\nWarszawa, 12 pa\u017adziernika 1920\\n[Strajk kolejowy, \u201eRobotnik\u201d nr 279\/1920]\\nRyga, pa\u017adziernik 1920.Rokowania pokojowe.Fot. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie\\nEdward Woyni\u0142\u0142owicz (dzia\u0142acz spo\u0142eczny) w dzienniku:\\nDzisiaj zaczynam rok 74., nigdy jeszcze w tak smutnym nastroju dnia tego nie sp\u0119dza\u0142em; dosz\u0142a wiadomo\u015b\u0107 o podpisaniu w Rydze preliminarzy pokojowych, w kt\u00f3rych granica Kres\u00f3w Wschodnich pozostawia w r\u0119ku bolszewik\u00f3w Mi\u0144sk, stolic\u0119 Bia\u0142orusi! Okropna rzecz, Polska przekre\u015bla ca\u0142\u0105 sw\u0105 kilkuwiekow\u0105 kulturaln\u0105 prac\u0119 na Wschodzie; misja nasza sko\u0144czona, \u201emurzyn mo\u017ce odej\u015b\u0107\u201d. Przez sto kilkadziesi\u0105t lat porozbiorowych przechowywali\u015bmy na Bia\u0142orusi wiar\u0119 katolick\u0105, ide\u0119 polsk\u0105, tradycje narodowe, znosili\u015bmy prawa wyj\u0105tkowe, prze\u015bladowania, krwi\u0105 okre\u015blali\u015bmy granice 1772 roku, w ostatnich latach oddali\u015bmy wszystkich syn\u00f3w naszych do szereg\u00f3w, plony ziemi naszej na potrzeby armii, a rozporz\u0105dzaln\u0105 got\u00f3wk\u0119 na po\u017cyczk\u0119 pa\u0144stwow\u0105 \u2013 a w ostatniej chwili w \u017c\u0105daniach pokojowych Polska wyrzek\u0142a si\u0119 Mi\u0144ska, gdzie tyle lat pracy naszej organizacyjnej posz\u0142o na marne [...].\\nCzemu by\u0142o t\u0119 ca\u0142\u0105 trudn\u0105, \u017cmudn\u0105, a tak narodow\u0105 prac\u0119 nasz\u0105 na marne puszcza\u0107, nie wskutek niepowodze\u0144 wojennych, nie wskutek oporu wroga, a wskutek niezrozumienia ca\u0142ej wa\u017cno\u015bci Kres\u00f3w naszych dla si\u0142y i wzrostu pa\u0144stwa, bo przecie\u017c komisja nasza pokojowa w Rydze nie \u201emusia\u0142a ust\u0105pi\u0107\u201d, ale od samego pocz\u0105tku w za\u0142o\u017ceniu \u201enie chcia\u0142a \u017c\u0105da\u0107 Mi\u0144ska\u201d.\\n[...] Wieczna ha\u0144ba tej komisji pokojowej, z\u0142o\u017conej nie z m\u0119\u017c\u00f3w stanu, a tylko wed\u0142ug klucza partyjnego Sejmu wy\u0142onionej [...]. To jest nowy, czwarty rozbi\u00f3r kraju, przez sam\u0105 Polsk\u0119 zaproponowany, wszak pierwszy tak okrzyczany jako zbrodnia, rozbi\u00f3r kraju nie odci\u0105\u0142 tyle od cia\u0142a Polski, ile obecna komisja w Rydze dobrowolnie bolszewikom odda\u0142a.\\nWarszawa, 13 pa\u017adziernika 1920\\n[Edward Woyni\u0142\u0142owicz, Wspomnienia 1847\u20131928. Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza, Warszawa 2016]\\n\u00a0\\nPremier Wincenty Witos podczas posiedzenia Sejmu:\\nPok\u00f3j ten, podpisany 12 pa\u017adziernika, nie zaspokaja w pe\u0142ni aspiracji narodu polskiego, zostawia poza granicami Polski wielk\u0105 liczb\u0119 Polak\u00f3w, ale czyni zado\u015b\u0107 duchowi umiarkowania i d\u0105\u017ceniom polskim do zako\u0144czenia wojny (brawa), daj\u0105c jednocze\u015bnie Polsce mo\u017cno\u015b\u0107 oddechu na wschodzie. [...] Obie strony zgodzi\u0142y si\u0119 w Rydze na to, \u017ce \u2013 o ile w sk\u0142ad ziem po\u0142o\u017conych na zach\u00f3d od okre\u015blonej granicy wchodz\u0105 terytoria sporne mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Litw\u0105 \u2013 sprawa przynale\u017cno\u015bci tych terytori\u00f3w do jednego z tych dw\u00f3ch pa\u0144stw nale\u017cy wy\u0142\u0105cznie do Polski i Litwy.\\nWarszawa, 14 pa\u017adziernika 1920\\n[Sprawozdanie stenograficzne ze 172. posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 14 pa\u017adziernika 1920 r.]\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u w \u201eNowinach Warszawskich\u201d: \\nWojna uko\u0144czona, ale walka o stanowisko mocarstwowe Polski ledwo rozpocz\u0119ta. Historia przedrozbiorowa przekaza\u0142a nam imi\u0119 wielkiego mocarstwa, duma zabrania nam je zaprzepa\u015bci\u0107 i zej\u015b\u0107 do poziomu kraiku, kt\u00f3ry od innych sprawiedliwo\u015bci szuka\u0107 musi, a sam jej sobie wymierzy\u0107 nie mo\u017ce. [\u2026]\\nZjednoczenie dzielnic, kt\u00f3re dot\u0105d wskutek roz\u0142\u0105ki rozbiorowej bocz\u0105 si\u0119 na siebie, id\u0105 nieraz luzem, dope\u0142ni pracy odbudowy kraju. Obok za\u015b sprawy najpilniejsze: bliski plebiscyt na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, sprawa Gda\u0144ska, rewizja wyroku Cieszy\u0144skiego i piecza nad wracaj\u0105cymi do macierzy kresami wschodnimi \u2013 wszystko na drodze natychmiastowego pokojowego wysi\u0142ku Polski \u2013 daj\u0105 nam przybli\u017cony zaledwie obraz zada\u0144.\\nWarszawa, 14 pa\u017adziernika 1920\\n[Nasze zadania na przysz\u0142o\u015b\u0107, \u201eNowiny Warszawskie\u201d nr 18\/1920]\\nWilno, 15 pa\u017adziernika 1920.Wile\u0144ski Pu\u0142k Strzelc\u00f3w.Fot. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie\\nZ manifestu Stowarzyszenia M\u0142odzie\u017cy Polskiej \u017be\u0144skiej: \\nZadaniem naszym jest t\u0142umi\u0107 rozgoryczenie i niezadowolenie, kt\u00f3re w ostatnich czasach si\u0119 wzmaga. Cz\u0119sto nawet s\u0142ycha\u0107 narzekania na rz\u0105d, na nasz\u0105 administracj\u0119 itp. Prawda, \u017ce nie wszystko dzieje si\u0119 tak, jakby\u015bmy sobie tego \u017cyczyli, prawda, \u017ce warunki \u017cyciowe s\u0105 obecnie ogromnie trudne. Lecz r\u00f3wnie trudne jest przywr\u00f3cenie kraju do stanu przedwojennego. [\u2026] Odbudowa\u0107 musimy Polsk\u0119, odbudowa\u0107 z krwawych \u015blad\u00f3w wojny, odbudowa\u0107 spod ruin poniszczonych wsi i miast, odbudowa\u0107 przemys\u0142owo i rolniczo, a\u017ceby Polska znowu sta\u0142a si\u0119 spichlerzem, a\u017ceby Ojczyna nasza mia\u0142a do\u015b\u0107 chleba dla dzieci swoich. Jednak\u017ce przede wszystkim trzeba Polsk\u0119 odbudowa\u0107 pod wzgl\u0119dem etycznym. Trzeba te chwasty nieuczciwo\u015bci, k\u0142amstwa, paskarstwa, t\u0119 ch\u0119\u0107 i d\u0105\u017cenie do pieni\u0119dzy, do stroju wyrzuci\u0107. [\u2026] A kto przede wszystkim powinien w tym kierunku d\u0105\u017cy\u0107, kto rozpocz\u0105\u0107 t\u0119 prac\u0119? \u2013 M\u0142odzie\u017c polska, polska kobieta, dziewcz\u0119 polskie.\\nPozna\u0144, 15 pa\u017adziernika 1920\\n[Dlaczego mamy nale\u017ce\u0107 do stowarzyszenia?, \u201eM\u0142oda Polka\u201d nr 10\/1920]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg\",\"width\":1649,\"height\":1027,\"caption\":\"Sala obrad na Konferencji Pokojowej w Rydze w 1920 roku Data wydania: 1920 Typ zasobu: fotografia Opis: Posiedzenie plenarne komisji polsko \u0096 radzieckiej w sprawie traktatu pokojowego. Przy stole na lewo komisja radziecka, na prawo \u0096 komisja polska. Wydawca: Foto Klio Miejsce wydania: Ryga Format: image\/jpeg Identyfikator orygina\u00b3u: sygn. 96 Prawa: Wszystkie prawa zastrze\u00bfone W\u00b3a\u009cciciel praw: Pozna\u00f1ska, Magdalena Licencja: Licencja UKW\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2020-12-30T20:53:08+00:00","article_modified_time":"2021-01-21T12:24:53+00:00","og_image":[{"width":1649,"height":1027,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/","name":"9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920-300x187.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920-1024x638.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg","datePublished":"2020-12-30T20:53:08+02:00","dateModified":"2021-01-21T12:24:53+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2020-12-30","endDate":"2020-12-30","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920\n9 pa\u017adziernika oddzia\u0142y gen. Lucjana \u017beligowskiego odrzucaj\u0105 wojska litewskie, kt\u00f3re stawiaj\u0105 op\u00f3r \u2013 i opanowuj\u0105 Wilno. Rz\u0105d litewski sk\u0142ada protest przeciwko tej akcji w Lidze Narod\u00f3w. 10 pa\u017adziernika rozpoczyna si\u0119 ostatnia operacja wojsk polskich na froncie wschodnim \u2013 atak na pozycje sowieckiej 3 Armii pod Mo\u0142odecznem. 12 pa\u017adziernika w Rydze podpisana zostaje umowa o preliminariach pokojowych i rozejmie mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Sowietami. Tego dnia gen. \u017beligowski wydaje dekrety, zgodnie z kt\u00f3rymi ma sprawowa\u0107 w Wilnie osobist\u0105 w\u0142adz\u0119 \u2013 jako naczelny dow\u00f3dca wojsk \u201eLitwy \u015arodkowej\u201d. Rz\u0105d polski oficjalnie odcina si\u0119 od tej akcji. W spo\u0142ecze\u0144stwie narasta zm\u0119czenie wojn\u0105.\nBitwa o granice[w:] A. Przybylski, \u201eWojna Polska 1918-1921\u201d.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\n\u2042\n\u00a0\nViktoras Bir\u017ai\u015bka (litewski dziennikarz, dzia\u0142acz polityczny):\nW miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 dowodzonych przez \u017beligowskiego wojsk, kt\u00f3re dla zmylenia Europy Zachodniej nazwano \u201edywizj\u0105 litewsko-bia\u0142orusk\u0105\u201d, w Wilnie powsta\u0142 niepok\u00f3j. Nasze instytucje, niedawno przeniesione do Wilna, szybko ewakuowa\u0142y si\u0119 do Kowna i w przeddzie\u0144 wkroczenia wojsk polskich ulice miasta zapchane by\u0142y wozami z rzeczami urz\u0119dowymi. [...] Za to w\u015br\u00f3d naszych nielicznych jednostek wojskowych, kt\u00f3re pozosta\u0142y w Wilnie, mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 wzorow\u0105 dyscyplin\u0119, gotowo\u015b\u0107, by walczy\u0107 z wrogiem do ko\u0144ca.\nWilno, 9 pa\u017adziernika 1920\n[Mindaugas Serei\u010dikas, Wrogie s\u0105siedztwo, \u201eKarta\u201d nr 74, 2013]\n\u00a0\nWilno, pa\u017adziernik 1920.Odezwa wydana po zaj\u0119ciu miasta przez oddzia\u0142y gen. Lucjana \u017beligowskiego.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nKpt. Wac\u0142aw Kotowski (1 Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w Wile\u0144skich):\nMarsz na Wilno odbywa\u0142 si\u0119 prawie spokojnie, z wyj\u0105tkiem kilku ma\u0142ych utarczek niemaj\u0105cych wi\u0119kszego znaczenia w akcji bojowej pu\u0142ku.\nZobaczyli\u015bmy nareszcie cel naszych d\u0105\u017ce\u0144 \u2013 Wilno. W szeregach pu\u0142ku zapanowa\u0142a rado\u015b\u0107, wszyscy bez wyj\u0105tku oczekiwali chwili wkraczania do miasta z wielk\u0105 niecierpliwo\u015bci\u0105. Przed murami Wilna na twarzach \u017co\u0142nierskich widoczne by\u0142y oznaki silnego wzruszenia. Ka\u017cdy odruchowo poprawia\u0142 sw\u00f3j mundur i otrzepywa\u0142 go z kurzu podr\u00f3\u017cnego, poprawia\u0142 \u0142adownic\u0119 i czapk\u0119, markotnie spogl\u0105da\u0142 na dziurawe buty. O dobrym zmierzchu, przy rogatkach miasta spotka\u0142y nas nieprzeliczone t\u0142umy, kt\u00f3re w porywie rado\u015bci bra\u0142y nas w ramiona i wyciska\u0142y nam na policzkach siarczyste ca\u0142usy.\nJaka\u015b m\u0142oda i \u201eg\u0142adka\u201d niewiasta z dwojgiem dzieci na r\u0119kach z okrzykiem \u201ekochany m\u0119\u017cu\u201d rzuci\u0142a si\u0119 na wymorusanego przez kurz \u017co\u0142nierza, kt\u00f3ry dzieci usadowi\u0142 sobie na ramionach i z tak mi\u0142ym ci\u0119\u017carem maszerowa\u0142 dalej przez ulice miasta. Zebrany t\u0142um ruszy\u0142 \u0142aw\u0105 za pu\u0142kiem, wznosz\u0105c entuzjastyczne okrzyki: \u201eNiech \u017cyj\u0105 dzieci Wilna!\u201d \u2013 oraz sypa\u0142 na nas masami kwiaty, kt\u00f3re \u017co\u0142nierze zatykali sobie za rynsztunek.\nWilno, 9 pa\u017adziernika 1920\n[Relacje uczestnik\u00f3w akcji zaj\u0119cia Wilna w pa\u017adzierniku 1920 r., zebrane w lipcu, sierpniu i wrze\u015bniu 1930 r. na ankiet\u0119 Wojskowego Biura Historycznego, CAW I.400.959]\n\u00a0\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\nDowiedzieli\u015bmy si\u0119 ze sztabu o og\u0142oszonym dzi\u015b komunikacie o zaj\u0119ciu Wilna. \u017be zaj\u0119to, to dobrze. Ale po co [minister spraw zagranicznych, ks. Eusatchy] Sapieha oficjalnie przed pi\u0119ciu dniami o\u015bwiadcza\u0142, \u017ce do Wilna nie wejdziemy? I po co ta g\u0142upia komedia, \u017ce \u017beligowski wbrew rozkazowi, przez niepos\u0142usze\u0144stwo [Wilno] zaj\u0105\u0142? W te rzeczy nikt nie uwierzy. Przecie\u017c przed paroma dniami ju\u017c kto\u015b z misji angielskiej m\u00f3wi\u0142 rektorowi [Micha\u0142owi] Siedleckiemu, \u017ce wiedz\u0105, i\u017c wej\u015b\u0107 do Wilna zamierzamy. Wi\u0119c po co g\u0142upia komedia, a po wt\u00f3re, gdyby utrzymywa\u0107, \u017ce to samowola genera\u0142a, to po co wytwarza\u0107 apoteoz\u0119 niekarno\u015bci w wojsku? [\u2026] Wyjdziemy przed \u015bwiatem na g\u0142upich komediant\u00f3w i azjatyckich oszust\u00f3w.\nWarszawa, 10 pa\u017adziernika 1920\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\n\u00a0\nGen. Lucjan \u017beligowski (dow\u00f3dca 1 Dywizji Litewsko-Bia\u0142oruskiej WP):\nZameldowano mi, \u017ce wszyscy przedstawiciele obcych pa\u0144stw przy rz\u0105dzie \u201elitewskim\u201d prosz\u0105, abym przyszed\u0142 na ich zebranie do gmachu Taryby [Rady Litewskiej \u2013 reprezentacji spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego]. [...] Po bardzo suchym i oficjalnym uk\u0142onie genera\u0142\nangielski powiedzia\u0142:\n\u2013 Jakim prawem zaj\u0105\u0142 pan Wilno?\n\u2013 Zaj\u0105\u0142em Wilno i ca\u0142y ten kraj dlatego, a\u017ceby broni\u0107 praw ludno\u015bci i da\u0107 jej mo\u017cno\u015b\u0107 powiedzenia, czego chce.\n\u2013 My, przedstawiciele pa\u0144stw Ententy, jeste\u015bmy tu i zabezpieczymy te prawa.\n\u2013 Nie, na to zgodzi\u0107 si\u0119 nie mog\u0119. Ludno\u015b\u0107 sama zadecyduje o swych losach.\n\u2013 Wi\u0119c pan nie uznaje pa\u0144stw Ententy i prawa mi\u0119dzynarodowego?\n\u2013 Jeste\u015bmy z najwi\u0119kszym uznaniem dla pa\u0144stw Ententy. Lecz na pr\u00f3\u017cno pan nazywa te szacherki, kt\u00f3re si\u0119 odbywaj\u0105 w Wilnie i Kownie, prawem mi\u0119dzynarodowym. W\u0142a\u015bnie to prawo ja d\u0105\u017c\u0119 zabezpieczy\u0107.\n\u2013 A na kim\u017ce si\u0119 pan oprze?\n\u2013 Na ludno\u015bci i w\u0142asnych karabinach.\n[...] Nazajutrz przed po\u0142udniem rz\u0105d kowie\u0144ski i przedstawiciele pa\u0144stw obcych opu\u015bcili Wilno. I wtedy genera\u0142 angielski, zapytany w mie\u015bcie, czy widzia\u0142 si\u0119 ze mn\u0105, odpowiedzia\u0142 lakonicznie: \u201eTo bandyta\u201d.\nWilno, 10 pa\u017adziernika 1920\n[Lucjan \u017beligowski, Zapomniane prawdy, Londyn 1943]\nWilno, 10 pa\u017adziernika 1920.Gen. Lucjan \u017beligowski w otoczeniu sztabu podczas mszy polowej przed katedr\u0105.Fot. Biblioteka Narodowa\nWac\u0142aw Lipi\u0144ski (referent w II Oddziale Ministerstwa Spraw Wojskowych) w pi\u015bmie \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d: \nSpo\u0142ecze\u0144stwo tymczasem z wolna, powoli sty\u00adg\u0142o. Coraz mniej interesowano si\u0119 \u017co\u0142nierzem i je\u00adgo trudem, coraz rzadziej czytano komunikaty i ko\u00adrespondencje z front\u00f3w (z tak okropnie dalekich, z jakich\u015b D\u017awin i Ptyczy), a coraz bardziej intere\u00adsowano si\u0119 skandalikami i plotkami miejscowymi, coraz zapobiegliwiej krz\u0105tano si\u0119 wok\u00f3\u0142 w\u0142asnych interes\u00f3w, posad, protekcji i pask\u00f3w [paskarstwa]. Ni st\u0105d, ni zow\u0105d \u017co\u0142nierz pozosta\u0142 na froncie sam. Pozosta\u0142 sam i obejrzawszy si\u0119 k\u0119dy\u015b poza siebie w ty\u0142, nie ujrza\u0142 tam narodu swego, nie ujrza\u0142 za sob\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa zwartego jedn\u0105 wol\u0105, jednym pragnieniem zwyci\u0119stwa. [\u2026]\nListy rodziny wiejskiej, spod jakiego\u015b Lubartowa czy Grajewa, m\u00f3wi\u0142y ci\u0105gle jedno i to samo: \u201ePrzy gospodarstwie niema komu chodzi\u0107, obiecali da\u0107 ziemi\u0119, wype\u0142ni\u0107 reform\u0119 roln\u0105 \u2013 ale nie daj\u0105 i nie m\u00f3wi\u0105 o niej\u201d\u2026 Nie pisano wyra\u017anie. Ale \u017co\u0142nierz w polu czu\u0142, \u017ce tam w domu uwa\u017caj\u0105, \u017ce on si\u0119 niepotrzebnie bije, nara\u017ca i walczy, bowiem szerokim masom ch\u0142opskim nic z tego nie przyjdzie. A to, czego nie dom\u00f3wiono w li\u015bcie, powiadano w domu, gdy \u017co\u0142nierz jecha\u0142 na urlop.\nWarszawa, 10 pa\u017adziernika 1920\n[Wojsko a spo\u0142ecze\u0144stwo, \u201eRz\u0105d i Wojsko\u201d nr 41\/1920]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d: \nMimo usilnych stara\u0144 prezydium miasta, wydzia\u0142 spraw aprowizacyjnych dla Ma\u0142opolski nie dostarcza dla gminy potrzebnego kontyngentu zbo\u017ca, wobec czego ludno\u015bci wydaje si\u0119 tylko zmniejszone racje chleba. W przysz\u0142ym za\u015b tygodniu ludno\u015b\u0107 nie otrzyma chleba zupe\u0142nie, lecz tylko m\u0105k\u0119 i p\u0119czak.\n[\u2026] Nadzieje co do tegorocznych zbior\u00f3w zawiod\u0142y, a to g\u0142\u00f3wnie z powodu inwazji bolszewickiej \u2013 uleg\u0142a zniszczeniu przewa\u017cna cz\u0119\u015b\u0107 zbior\u00f3w we wschodniej Ma\u0142opolsce, stanowi\u0105cej g\u0142\u00f3wny rezerwuar dla zaopatrzenia zachodniej Ma\u0142opolski, jak r\u00f3wnie\u017c wskutek inwazji zawieszone zosta\u0142y zbiory znacznej cz\u0119\u015bci by\u0142ej Kongres\u00f3wki. Nadto brak zbo\u017ca w obecnej porze wywo\u0142any zosta\u0142 wielkim zapotrzebowaniem dla armii oraz op\u00f3\u017anieniem dostaw przepisanych kontyngent\u00f3w.\nLw\u00f3w, 11 pa\u017adziernika 1920\n[Horoskopy aprowizacyjne w Ma\u0142opolsce, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 248\/1920]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eRobotniku\u201d:\nGdy Rada Ministr\u00f3w nie zdecydowa\u0142a si\u0119 na uwzgl\u0119dnienie \u017c\u0105da\u0144 pracownik\u00f3w co do wyr\u00f3wnania bud\u017cetowych niedobor\u00f3w kolejarzy, zacz\u0119li oni rzuca\u0107 prac\u0119 stopniowo na wszystkich posterunkach, nie opuszczaj\u0105c stanowisk. 11 pa\u017adziernika od rana, na skutek tego, przesta\u0142y wychodzi\u0107 z Warszawy wszystkie poci\u0105gi, a nadchodz\u0105 wiadomo\u015bci, \u017ce na innych w\u0119z\u0142ach kolejowych ruch poci\u0105g\u00f3w r\u00f3wnie\u017c usta\u0142. Przesuwane s\u0105 tylko poci\u0105gi sanitarne z rannymi i ci\u0119\u017cko chorymi. [\u2026] Strajk, jak dot\u0105d, obj\u0105\u0142 ju\u017c w\u0119ze\u0142 cz\u0119stochowski, \u0142\u00f3dzki i Skierniewice.\nWarszawa, 12 pa\u017adziernika 1920\n[Strajk kolejowy, \u201eRobotnik\u201d nr 279\/1920]\nRyga, pa\u017adziernik 1920.Rokowania pokojowe.Fot. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie\nEdward Woyni\u0142\u0142owicz (dzia\u0142acz spo\u0142eczny) w dzienniku:\nDzisiaj zaczynam rok 74., nigdy jeszcze w tak smutnym nastroju dnia tego nie sp\u0119dza\u0142em; dosz\u0142a wiadomo\u015b\u0107 o podpisaniu w Rydze preliminarzy pokojowych, w kt\u00f3rych granica Kres\u00f3w Wschodnich pozostawia w r\u0119ku bolszewik\u00f3w Mi\u0144sk, stolic\u0119 Bia\u0142orusi! Okropna rzecz, Polska przekre\u015bla ca\u0142\u0105 sw\u0105 kilkuwiekow\u0105 kulturaln\u0105 prac\u0119 na Wschodzie; misja nasza sko\u0144czona, \u201emurzyn mo\u017ce odej\u015b\u0107\u201d. Przez sto kilkadziesi\u0105t lat porozbiorowych przechowywali\u015bmy na Bia\u0142orusi wiar\u0119 katolick\u0105, ide\u0119 polsk\u0105, tradycje narodowe, znosili\u015bmy prawa wyj\u0105tkowe, prze\u015bladowania, krwi\u0105 okre\u015blali\u015bmy granice 1772 roku, w ostatnich latach oddali\u015bmy wszystkich syn\u00f3w naszych do szereg\u00f3w, plony ziemi naszej na potrzeby armii, a rozporz\u0105dzaln\u0105 got\u00f3wk\u0119 na po\u017cyczk\u0119 pa\u0144stwow\u0105 \u2013 a w ostatniej chwili w \u017c\u0105daniach pokojowych Polska wyrzek\u0142a si\u0119 Mi\u0144ska, gdzie tyle lat pracy naszej organizacyjnej posz\u0142o na marne [...].\nCzemu by\u0142o t\u0119 ca\u0142\u0105 trudn\u0105, \u017cmudn\u0105, a tak narodow\u0105 prac\u0119 nasz\u0105 na marne puszcza\u0107, nie wskutek niepowodze\u0144 wojennych, nie wskutek oporu wroga, a wskutek niezrozumienia ca\u0142ej wa\u017cno\u015bci Kres\u00f3w naszych dla si\u0142y i wzrostu pa\u0144stwa, bo przecie\u017c komisja nasza pokojowa w Rydze nie \u201emusia\u0142a ust\u0105pi\u0107\u201d, ale od samego pocz\u0105tku w za\u0142o\u017ceniu \u201enie chcia\u0142a \u017c\u0105da\u0107 Mi\u0144ska\u201d.\n[...] Wieczna ha\u0144ba tej komisji pokojowej, z\u0142o\u017conej nie z m\u0119\u017c\u00f3w stanu, a tylko wed\u0142ug klucza partyjnego Sejmu wy\u0142onionej [...]. To jest nowy, czwarty rozbi\u00f3r kraju, przez sam\u0105 Polsk\u0119 zaproponowany, wszak pierwszy tak okrzyczany jako zbrodnia, rozbi\u00f3r kraju nie odci\u0105\u0142 tyle od cia\u0142a Polski, ile obecna komisja w Rydze dobrowolnie bolszewikom odda\u0142a.\nWarszawa, 13 pa\u017adziernika 1920\n[Edward Woyni\u0142\u0142owicz, Wspomnienia 1847\u20131928. Cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza, Warszawa 2016]\n\u00a0\nPremier Wincenty Witos podczas posiedzenia Sejmu:\nPok\u00f3j ten, podpisany 12 pa\u017adziernika, nie zaspokaja w pe\u0142ni aspiracji narodu polskiego, zostawia poza granicami Polski wielk\u0105 liczb\u0119 Polak\u00f3w, ale czyni zado\u015b\u0107 duchowi umiarkowania i d\u0105\u017ceniom polskim do zako\u0144czenia wojny (brawa), daj\u0105c jednocze\u015bnie Polsce mo\u017cno\u015b\u0107 oddechu na wschodzie. [...] Obie strony zgodzi\u0142y si\u0119 w Rydze na to, \u017ce \u2013 o ile w sk\u0142ad ziem po\u0142o\u017conych na zach\u00f3d od okre\u015blonej granicy wchodz\u0105 terytoria sporne mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Litw\u0105 \u2013 sprawa przynale\u017cno\u015bci tych terytori\u00f3w do jednego z tych dw\u00f3ch pa\u0144stw nale\u017cy wy\u0142\u0105cznie do Polski i Litwy.\nWarszawa, 14 pa\u017adziernika 1920\n[Sprawozdanie stenograficzne ze 172. posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 14 pa\u017adziernika 1920 r.]\n\u00a0\nZ artyku\u0142u w \u201eNowinach Warszawskich\u201d: \nWojna uko\u0144czona, ale walka o stanowisko mocarstwowe Polski ledwo rozpocz\u0119ta. Historia przedrozbiorowa przekaza\u0142a nam imi\u0119 wielkiego mocarstwa, duma zabrania nam je zaprzepa\u015bci\u0107 i zej\u015b\u0107 do poziomu kraiku, kt\u00f3ry od innych sprawiedliwo\u015bci szuka\u0107 musi, a sam jej sobie wymierzy\u0107 nie mo\u017ce. [\u2026]\nZjednoczenie dzielnic, kt\u00f3re dot\u0105d wskutek roz\u0142\u0105ki rozbiorowej bocz\u0105 si\u0119 na siebie, id\u0105 nieraz luzem, dope\u0142ni pracy odbudowy kraju. Obok za\u015b sprawy najpilniejsze: bliski plebiscyt na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, sprawa Gda\u0144ska, rewizja wyroku Cieszy\u0144skiego i piecza nad wracaj\u0105cymi do macierzy kresami wschodnimi \u2013 wszystko na drodze natychmiastowego pokojowego wysi\u0142ku Polski \u2013 daj\u0105 nam przybli\u017cony zaledwie obraz zada\u0144.\nWarszawa, 14 pa\u017adziernika 1920\n[Nasze zadania na przysz\u0142o\u015b\u0107, \u201eNowiny Warszawskie\u201d nr 18\/1920]\nWilno, 15 pa\u017adziernika 1920.Wile\u0144ski Pu\u0142k Strzelc\u00f3w.Fot. Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie\nZ manifestu Stowarzyszenia M\u0142odzie\u017cy Polskiej \u017be\u0144skiej: \nZadaniem naszym jest t\u0142umi\u0107 rozgoryczenie i niezadowolenie, kt\u00f3re w ostatnich czasach si\u0119 wzmaga. Cz\u0119sto nawet s\u0142ycha\u0107 narzekania na rz\u0105d, na nasz\u0105 administracj\u0119 itp. Prawda, \u017ce nie wszystko dzieje si\u0119 tak, jakby\u015bmy sobie tego \u017cyczyli, prawda, \u017ce warunki \u017cyciowe s\u0105 obecnie ogromnie trudne. Lecz r\u00f3wnie trudne jest przywr\u00f3cenie kraju do stanu przedwojennego. [\u2026] Odbudowa\u0107 musimy Polsk\u0119, odbudowa\u0107 z krwawych \u015blad\u00f3w wojny, odbudowa\u0107 spod ruin poniszczonych wsi i miast, odbudowa\u0107 przemys\u0142owo i rolniczo, a\u017ceby Polska znowu sta\u0142a si\u0119 spichlerzem, a\u017ceby Ojczyna nasza mia\u0142a do\u015b\u0107 chleba dla dzieci swoich. Jednak\u017ce przede wszystkim trzeba Polsk\u0119 odbudowa\u0107 pod wzgl\u0119dem etycznym. Trzeba te chwasty nieuczciwo\u015bci, k\u0142amstwa, paskarstwa, t\u0119 ch\u0119\u0107 i d\u0105\u017cenie do pieni\u0119dzy, do stroju wyrzuci\u0107. [\u2026] A kto przede wszystkim powinien w tym kierunku d\u0105\u017cy\u0107, kto rozpocz\u0105\u0107 t\u0119 prac\u0119? \u2013 M\u0142odzie\u017c polska, polska kobieta, dziewcz\u0119 polskie.\nPozna\u0144, 15 pa\u017adziernika 1920\n[Dlaczego mamy nale\u017ce\u0107 do stowarzyszenia?, \u201eM\u0142oda Polka\u201d nr 10\/1920]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2020\/12\/204536_Sala_obrad_na_Konferencji_Pokojowej_w_Rydze_w_1920.jpg","width":1649,"height":1027,"caption":"Sala obrad na Konferencji Pokojowej w Rydze w 1920 roku Data wydania: 1920 Typ zasobu: fotografia Opis: Posiedzenie plenarne komisji polsko \u0096 radzieckiej w sprawie traktatu pokojowego. Przy stole na lewo komisja radziecka, na prawo \u0096 komisja polska. Wydawca: Foto Klio Miejsce wydania: Ryga Format: image\/jpeg Identyfikator orygina\u00b3u: sygn. 96 Prawa: Wszystkie prawa zastrze\u00bfone W\u00b3a\u009cciciel praw: Pozna\u00f1ska, Magdalena Licencja: Licencja UKW"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2020\/12\/30\/9-15-pazdziernika-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"9 \u2013 15 pa\u017adziernika 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4057","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4057"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4057\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4073,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4057\/revisions\/4073"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4053"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4057"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4057"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4057"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}