{"id":4069,"date":"2021-01-21T12:39:01","date_gmt":"2021-01-21T11:39:01","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=4069"},"modified":"2021-01-21T13:23:18","modified_gmt":"2021-01-21T12:23:18","slug":"16-22-pazdziernika-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/","title":{"rendered":"16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920<\/strong><\/p>\n

16 pa\u017adziernika w Wilnie odbywa si\u0119 pierwsze uroczyste posiedzenie Tymczasowej Komisji Rz\u0105dz\u0105cej Litwy \u015arodkowej; do zebranych przemawia gen. Lucjan \u017beligowski. 18 pa\u017adziernika wstrzymane zostaj\u0105 dzia\u0142ania wojenne na ca\u0142ym froncie polsko-sowieckim. Okre\u015blony zostaje wst\u0119pny przebieg granicy od D\u017awiny do Dniestru. Spo\u0142ecze\u0144stwo protestuje przeciw wprowadzeniu instytucji Senatu, w kt\u00f3rym widzi hamulec powstrzymuj\u0105cy wszelkie zamierzenia demokratycznie wybieranej izby ni\u017cszej. 22 pa\u017adziernika Sejm Ustawodawczy ratyfikuje preliminarz pokojowy z Rygi, co wywo\u0142uje protesty polskich w\u0142a\u015bcicieli ziemskich, kt\u00f3rych maj\u0105tki znajduj\u0105 si\u0119 na wsch\u00f3d od wytyczonej linii granicznej. Polacy opanowuj\u0105 tereny na zach\u00f3d i p\u00f3\u0142noc od Wilna.<\/strong><\/p>\n

\u00a0\u2042<\/strong><\/p>\n

Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Rozejm z bolszewikami podpisany w Rydze. Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wojenka! Kraj ca\u0142y odetchnie, a chyba najrozkoszniej minister skarbu. W\u0142a\u015bciwie to teraz dopiero mo\u017ce si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 rozs\u0105dna, planowa gospodarka. Szcze\u00adrze \u017cycz\u0119 [W\u0142adys\u0142awowi] Grabskiemu powodzenia. Tymczasem ratuje si\u0119 milion\u00f3wk\u0105 (po\u017cyczka premiowa) i przygotowuje po\u00ad\u017cyczk\u0119 przymusow\u0105, kt\u00f3ra nie mo\u017ce si\u0119 uda\u0107, poniewa\u017c za\u0142o\u017cenie jej fa\u0142szywe: przymusem mo\u017cna komu\u015b co\u015b za\u00adbra\u0107, ale po\u017cyczy\u0107, to chyba \u017cartem.<\/p>\n

Warszawa, 16 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924<\/em>, Warszawa 1931]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Julian Wo\u0142oszynowski (pisarz)<\/strong> w pi\u015bmie \u201ePrzymierze\u201d: <\/strong><\/p>\n

Chodzi o umiej\u0119tno\u015b\u0107 zjednywania sobie sprzymierze\u0144c\u00f3w w\u015br\u00f3d tych wyzwalaj\u0105cych si\u0119 narod\u00f3w, z kt\u00f3rymi nas \u0142\u0105czy\u0142a niedawno wsp\u00f3lna niewola, z kt\u00f3rymi nas obecnie wsp\u00f3lne niebezpiecze\u0144stwo \u0142\u0105czy; chodzi o \u017cyczliwy do nich stosunek, o poparcie moralne w ich walce o zdobycie i utrwalenie wolno\u015bci. [\u2026] Unika\u0107 nale\u017cy wszystkiego, co nas z s\u0105siadami naszymi por\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017ce, unika\u0107 wi\u0119c nale\u017cy obel\u017cywego tonu, tendencyjnych uw\u0142aczaj\u0105cych informacji, s\u0142owem tego wszystkiego, na co si\u0119 nasza prasa endecka w stosunku do Ukrainy ci\u0105gle wysila, z wytrwa\u0142o\u015bci\u0105 godn\u0105 lepszej sprawy a z nienawi\u015bci\u0105, kt\u00f3rej si\u0119 nawet pozorami przyzwoito\u015bci ukry\u0107 nie stara. Wprawdzie nienawi\u015b\u0107 ta jest dobrym znakiem. \u015awiadczy ona bowiem o bezsilno\u015bci przeciwstawienia si\u0119 duchowi czasu, kt\u00f3ry \u2013 wbrew protestom wstecznik\u00f3w \u2013 nowe, doskonalsze formy wsp\u00f3\u0142\u017cycia lud\u00f3w wolnych w \u017cycie wciela. St\u0105d te\u017c gniewy wstecznik\u00f3w. [\u2026]<\/p>\n

Najbli\u017csze nam dwa narody, najmocniej z nami histori\u0105 i krwi\u0105 z\u0142\u0105czone, stosunkami gospodarczymi z nami zwi\u0105zane, najskuteczniej nas mog\u0105ce od najazd\u00f3w os\u0142oni\u0107 \u2013 to Ukraina i Bia\u0142oru\u015b, kt\u00f3re obecnie o wolno\u015b\u0107 swoj\u0105 walcz\u0105. Im si\u0119 nale\u017cy od nas naj\u017cyczliwsze poparcie moralne i przyja\u017a\u0144 szczera, kt\u00f3ra w walce umacnia.<\/p>\n

Warszawa, 17 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Julian Wo\u0142oszynowski, Uczciwo\u015b\u0107 i roztropno\u015b\u0107, <\/em>\u201ePrzymierze\u201d nr 10\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Jan Kwapi\u0144ski<\/strong> (przewodnicz\u0105cy Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku Zawodowego Robotnik\u00f3w Rolnych):<\/strong><\/p>\n

Sejm przyst\u0105pi\u0142 do opracowania i uchwalenia Konstytucji. Walka rozgorza\u0142a nami\u0119tnie, pomi\u0119dzy prawic\u0105, centrum i lewic\u0105, o wprowadzenie w Polsce ustroju demokratycznego. Prawica chcia\u0142a wprowadzi\u0107 parlament dwuizbowy, przy czym sk\u0142ad senatu mia\u0142 by\u0107 ustalony z wirylist\u00f3w [wchodz\u0105cych do senatu z racji funkcji, nie wyboru]. Centrum i lewica by\u0142y temu przeciwne, staraj\u0105c si\u0119 o utworzenie jednoizbowego parlamentu. Z sejmu walka przenios\u0142a si\u0119 na ulic\u0119, a PPS w porozumieniu z Central\u0105 Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych og\u0142osi\u0142a strajk powszechny przeciwko projektowi prawicy.<\/p>\n

Warszawa, pa\u017adziernik 1920<\/p>\n

[Jan Kwapi\u0144ski, Moje wspomnienia 1904\u20131939<\/em>, Pary\u017c 1965]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ostatnia strona preliminarza pokojowego podpisanego w Rydze mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Sowietami.
Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n

Juliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Strajk manifestacyjny przeciw senatowi, jednak socja\u0142y sp\u0119dzi\u0142y ko\u0142o 8 tysi\u0119cy ludzi. Mimo wszelkiego od\u017cegnywania si\u0119, nie mog\u0105 si\u0119 odczepi\u0107 od swego ogona komunistycznego. Bo i gdzie granica? Ci\u0105gle jest u nas to zamieszanie poj\u0119\u0107, \u017ce za antypa\u0144stwowe uwa\u017ca si\u0119 tylko komunizowanie z bolszewikami. Natomiast m\u0105c\u0105 ludziom oczy, \u017ce mo\u017cna by\u0107 narodowym komunist\u0105. Wi\u0119c promenowano [spacerowano] bezkarnie z napisami: \u201ePrecz z sejmem\u201d, \u201e\u015amier\u0107 bur\u017cujom\u201d, \u201eNiech \u017cyje republika rad\u201d. Takie stosunki w Polsce, \u017ce tylko z mas\u0105 i pi\u0119\u015bci\u0105 rz\u0105d si\u0119 liczy.<\/p>\n

Licz\u0105c si\u0119 z tym, zdecydowali\u015bmy spr\u00f3bowa\u0107 wielkiej ulicznej demonstracji w przysz\u0142\u0105 niedziel\u0119 dla poparcia dwuizbowego sejmu. Musi si\u0119 uda\u0107. Mam wra\u017cenie, \u017ce ludzie maj\u0105 do\u015b\u0107 tego socjalistycznego paradowa\u00adnia. Przecie\u017c nie spos\u00f3b, \u017ceby w Polsce tramwajarze dyktowali konstytucj\u0119 i byli ostatni\u0105 instancj\u0105.<\/p>\n

Warszawa, 18 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Dziennik Juliusza Zdanowskiego<\/em>, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921<\/em>, Szczecin 2014]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Plut. Janusz Sopo\u0107ko (55 Pozna\u0144ski Pu\u0142k Piechoty):<\/strong><\/p>\n

Stoimy przy ostatnich domach przedmie\u015bcia. Bolszewicka plac\u00f3wka ma by\u0107 w pobliskim lasku o p\u00f3\u0142 kilometra od nas. Wystawiam w tym kierunku zza domu luf\u0119 karabinu maszynowego. W godzin\u0119 potem s\u0142ysz\u0119 od strony plac\u00f3wki bolszewickiej krzyki i niesamowit\u0105 strzelanin\u0119. Kule jednak nie gwi\u017cd\u017c\u0105 nam nad g\u0142owami. \u201eMir, towariszczi, mir\u201d! <\/em>[Pok\u00f3j, towarzysze!] Nie bardzo rozumiem, o co chodzi. Prawie r\u00f3wnocze\u015bnie nadje\u017cd\u017ca konny goniec z rozkazem od dow\u00f3dcy kompanii, aby natychmiast zwin\u0105\u0107 plac\u00f3wk\u0119 i, ubezpieczaj\u0105c si\u0119, cofn\u0105\u0107 do rejonu kompanii. Wracamy, kompania stoi gotowa do odmarszu. Dow\u00f3dca czeka na nasz pluton, a potem oznajmia nam: \u201e\u017bo\u0142nierze! Koniec wojny \u2013 zawieszenie broni!\u201d. G\u0142upiejemy, a potem ogarnia nas szalona, nieprawdopodobna, w\u015bciek\u0142a rado\u015b\u0107.<\/p>\n

Mi\u0144sk Litewski, 18 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Janusz Sopo\u0107ko, M\u00f3j pluton<\/em>, Warszawa 1937]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski w rozkazie na zako\u0144czenie wojny:<\/strong><\/p>\n

\u017bo\u0142nierze! Dwa d\u0142ugie lata, pierwsze istnienia wolnej Polski, sp\u0119dzili\u015bcie w ci\u0119\u017ckiej pracy i krwawym znoju. Ko\u0144czycie wojn\u0119 wspania\u0142ymi zwyci\u0119stwami. […]<\/p>\n

Zadanie nasze dobiega ko\u0144ca. Nie by\u0142o ono \u0142atwym. Polska, zniszczona przez wojn\u0119, nie z jej woli prowadzon\u0105, by\u0142a biedna. Nieraz, \u017co\u0142nierze, \u0142zy cisn\u0119\u0142y mi si\u0119 do oczu, gdym widzia\u0142 w\u015br\u00f3d szereg\u00f3w wojsk, prowadzonych przeze mnie, Wasze bose, pokaleczone stopy, kt\u00f3re ju\u017c przemierzy\u0142y niezmierne przestrzenie, gdym widzia\u0142 brudne \u0142achmany, pokrywaj\u0105ce wasze cia\u0142o, gdym musia\u0142 obrywa\u0107 Wasze skromne racje \u017co\u0142nierskie i \u017c\u0105da\u0107 cz\u0119sto, by\u015bcie o g\u0142odzie i ch\u0142odzie szli do krwawego boju. […] Za prac\u0119 i wytrwa\u0142o\u015b\u0107, za ofiar\u0119 i krew, za odwag\u0119 i \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 dzi\u0119kuj\u0119 Wam, \u017co\u0142nierze, w imieniu ca\u0142ego narodu i Ojczyzny naszej.<\/p>\n

[…] \u017bo\u0142nierze! Zrobili\u015bcie Polsk\u0119 mocn\u0105, pewn\u0105 siebie i swobodn\u0105. Mo\u017cecie by\u0107 dumni i zadowoleni ze spe\u0142nienia swego obowi\u0105zku. Kraj, co w dwa lata potrafi wytworzy\u0107 takiego \u017co\u0142nierza, jakim Wy jeste\u015bcie, mo\u017ce spokojnie patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Warszawa, 18 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Pisma zbiorowe<\/em>, t. 5, Warszawa 1937]<\/p>\n

\u00a0\"\"<\/strong><\/p>\n

Warszawa, pa\u017adziernik 1920.
Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski w otoczeniu oficer\u00f3w adiutantury generalnej w ogrodzie belwederskim.
Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n

Gen. J\u00f3zef Haller w rozkazie po\u017cegnalnym \u2013 w zwi\u0105zku z rozwi\u0105zaniem Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej: <\/strong><\/p>\n

Na r\u00f3wni z prac\u0105 Sztabu wyr\u00f3\u017cniam dzia\u0142alno\u015b\u0107 II Oddzia\u0142u Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej, kt\u00f3ry rozwin\u0105\u0142 na wielk\u0105 skal\u0119 propagand\u0119 w ca\u0142ym kraju, poruszy\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo i u\u015bwiadomi\u0142 sumienie mas. Wyra\u017cam wdzi\u0119czno\u015b\u0107 i tym wszystkim najwybitniejszym pisarzom i artystom polskim, kt\u00f3rzy na moje zawo\u0142anie stan\u0119li w szeregu i oddali bezinteresownie si\u0142y swe i talenty na s\u0142u\u017cb\u0119 Ojczy\u017anie. [\u2026] \u0141\u0105czy\u0107 nas zawsze b\u0119dzie wska\u017anik i mi\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny oraz wsp\u00f3lnie dokonane dzie\u0142o i najserdeczniejsza krew przelana w obronie Polski i jej idea\u0142\u00f3w.<\/p>\n

Warszawa, 19 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Wyci\u0105g z rozkazu wewn\u0119trznego nr 49<\/em>, w: Obrona pa\u0144stwa w 1920 roku. Ksi\u0119ga sprawozdawczo-pami\u0105tkowa Generalnego Inspektoratu Armji Ochotniczej i Obywatelskich Komitet\u00f3w Obrony Pa\u0144stwa<\/em>, Warszawa 1923]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kpt. Ludwik Morstin (p.o. attach\u00e9 wojskowego przy sztabie Naczelnego Wodza Si\u0142 Sprzymierzonych marsza\u0142ka Ferdinanda Focha)<\/strong> w depeszy do Naczelnego Dow\u00f3dztwa WP:<\/strong><\/p>\n

Dzi\u015b na Quai d\u2019Orsay [we francuskim MSZ-cie] m\u00f3wi si\u0119 ju\u017c o federacji ca\u0142ej Litwy z Polsk\u0105 w unii i pod protektoratem Polski. Wczoraj w rozmowie z genera\u0142em [Maximem] Weygandem zaryzykowa\u0142em zdaniem, \u017ce incydent wile\u0144ski, kt\u00f3ry wydawa\u0142 si\u0119 katastrof\u0105 dla polityki zagranicznej, mo\u017ce jeszcze nieprzewidzianie przynie\u015b\u0107 nam korzy\u015bci. Genera\u0142 nie zaprzeczy\u0142 stanowczo, tylko powiedzia\u0142, \u017ce nie mo\u017cna jeszcze wysnuwa\u0107 przedwczesnych wniosk\u00f3w. Mam wra\u017cenie, \u017ce istnieje tu tendencja, by odsun\u0105\u0107 Lig\u0119 Narod\u00f3w od sprawy litewskiej. Liga Narod\u00f3w by\u0142a powo\u0142ana, by ustali\u0107 lini\u0119 armistice\u2019u <\/em>[rozejmu] na okre\u015blonym odcinku, kt\u00f3rej zreszt\u0105 genera\u0142 \u017beligowski nie przekroczy\u0142, tylko obszed\u0142.<\/p>\n

Pary\u017c, 19 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Dokumenty i materia\u0142y do historii stosunk\u00f3w polsko-radzieckich<\/em>, t. 3, Warszawa 1964]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z informacji \u201eKuriera Lwowskiego\u201d: <\/strong><\/p>\n

Ca\u0142y Lw\u00f3w robotniczy wstrzyma\u0142 si\u0119 od pracy. Stan\u0119\u0142y prywatne przedsi\u0119biorstwa i warsztaty, stan\u0119\u0142y wszystkie instytucje gminne, w wi\u0119c: rze\u017ania, gazownia, elektrownia, czyszczenia miasta, zak\u0142ad opa\u0142owy, aprowizacja. Utrzymano jedynie dop\u0142yw wody i pr\u0105du. Na ulicach miasta uderza\u0142 w oczy zupe\u0142ny brak woz\u00f3w tramwajowych, jako te\u017c fakt, \u017ce wszystkie sklepy bez wyj\u0105tku by\u0142y w ca\u0142ym mie\u015bcie zamkni\u0119te. Zamkni\u0119to nawet jad\u0142odajne, restauracje, mleczarnie, s\u0142owem lokale, kt\u00f3re zasadniczo s\u0105 czynne nawet w niedziel\u0119.<\/p>\n

Rankiem zebra\u0142y si\u0119 w swych lokalach wszystkie zwi\u0105zki zawodowe, kt\u00f3re nast\u0119pnie ruszy\u0142y ze sztandarami i tablicami na Rynek, gdzie [\u2026] odby\u0142o si\u0119 demonstracyjne zgromadzenie, przy wsp\u00f3\u0142udziale tysi\u0119cznych t\u0142um\u00f3w. [\u2026] Zgromadzenie przyj\u0119\u0142o przez aklamacj\u0119 nast\u0119puj\u0105c\u0105 rezolucj\u0119:<\/p>\n

\u201e[\u2026] Lw\u00f3w podnosi w obliczu ca\u0142ej Polski gromki protest przeciwko zamachowi narzucenia ustrojowi pa\u0144stwa drugiej izby \u2013 reakcyjnego senatu. \u017b\u0105damy jednoizbowego Sejmu! [\u2026] \u017b\u0105damy izby pracy i referendum ludowego! [\u2026] \u017b\u0105damy takiego ustroju w Polsce, kt\u00f3ry by zapewni\u0142 powstanie pot\u0119\u017cnej Polski ludowej! [\u2026]\u201d.<\/p>\n

Lw\u00f3w, 20 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Powszechny strajk manifestacyjny we Lwowie<\/em>, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 255\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Pismo satyryczna \u201eMucha\u201d. Wydanie z 22 pa\u017adziernika 1920.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n

Stanis\u0142aw Grabski (pose\u0142 endeckiego Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego, uczestnik negocjacji w Rydze):<\/strong><\/p>\n

W pierwszej chwili po powrocie delegacji naszej do Warszawy powszechnie panowa\u0142o w Sejmie i w spo\u0142ecze\u0144stwie zadowolenie z zawartego preliminarza pokojowego. Ale niebawem zacz\u0119\u0142y si\u0119 na\u0144 ataki. Organizatorami ich byli niew\u0105tpliwie pi\u0142sudczycy. Wysun\u0119\u0142a si\u0119 jednak na front kampanii maj\u0105cej przeszkodzi\u0107 ratyfikacji przez Sejm traktatu pokojowego z Rosj\u0105 Sowieck\u0105 liczna w\u00f3wczas w Warszawie kolonia ziemian polskich i dzia\u0142aczy narodowo-kulturalnych z ziemi mi\u0144skiej, mohylewskiej, spod Konstantynowa, Kamie\u0144ca, P\u0142oskirowa, Winnicy… Gorycz ich by\u0142a a\u017c nadto zrozumia\u0142a.<\/p>\n

To\u0107 przez sto przesz\u0142o lat rodziny ich uporczywie, znosz\u0105c niezliczone prze\u015bladowania, nie tylko same pozostawa\u0142y wierne swej narodowo\u015bci i wierze, ale nie szcz\u0119dzi\u0142y najwi\u0119kszych wysi\u0142k\u00f3w, by na ziemiach, kt\u00f3re przed rozbiorami wchodzi\u0142y w sk\u0142ad Rzeczpospolitej Polskiej, utrzyma\u0107 je\u015bli nie przewag\u0119, to przynajmniej siln\u0105 pozycj\u0119 polskiej kultury. I by\u0142a ju\u017c chwila, \u017ce by\u0142y w ich rodzinnych stronach i polskie wojsko, i polskie w\u0142adze administracyjne. I oto po \u015bwietnym zwyci\u0119stwie nad Wis\u0142\u0105 i Wkr\u0105 \u2013 Polska si\u0119 ich wyrzeka, pozostawia ich domy, maj\u0105tki, parafie, groby ich przodk\u00f3w poza swymi granicami. Za t\u0119 sw\u0105 krzywd\u0119 obwiniali oni mnie przede wszystkim. W trakcie dyskusji w Sejmie na temat traktatu ryskiego z galerii sejmowej rzucono na \u0142awy poselskie par\u0119set ulotek ostro pi\u0119tnuj\u0105cych mnie za zaprzepaszczenie naszych kres\u00f3w wschodnich.<\/p>\n

Warszawa, 22 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Stanis\u0142aw Grabski, Pami\u0119tniki<\/em>, t. 2, Warszawa 1989]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Marsza\u0142ek Sejmu Wojciech Tr\u0105mpczy\u0144ski w przem\u00f3wieniu otwieraj\u0105cym debat\u0119 o <\/strong>ratyfikacji umowy zawartej w Rydze:<\/strong><\/p>\n

Szukali\u015bmy pokoju nie tylko z rz\u0105dem Sowiet\u00f3w, ale raczej z narodem rosyjskim. Tote\u017c, podpisuj\u0105c preliminaria, starali\u015bmy si\u0119 granic\u0119 pa\u0144stwow\u0105 z Rosj\u0105 ustali\u0107 na podstawie pogodzenia \u017cywotnych interes\u00f3w obu narod\u00f3w, a nie uzale\u017cnili\u015bmy warunk\u00f3w pokoju od po\u0142o\u017cenia na froncie bojowym. \u017be w tym stanie rzeczy nale\u017ca\u0142o zapomnie\u0107 wiele krzywd, wyrz\u0105dzonych nam i ojcom naszym, po\u015bwi\u0119ci\u0107, cho\u0107 z b\u00f3lem serca, niejedn\u0105 chlubn\u0105 tradycj\u0119, pozostawi\u0107 na wschodzie poza granicami Ojczyzny milionow\u0105 rzesz\u0119 naszych braci, kt\u00f3rzy przez p\u00f3\u0142tora wieku ci\u0119\u017ckimi ofiarami dochowali jej wierno\u015bci, zbyteczna dodawa\u0107. Nie wyzyskali\u015bmy naszych ostatnich zwyci\u0119stw, ale historia nas nie oskar\u017cy, \u017ce narzucili\u015bmy narodowi rosyjskiemu w chwilach jego niedoli pok\u00f3j, naruszaj\u0105cy zasady s\u0142uszno\u015bci.<\/p>\n

Warszawa, 22 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Sprawozdanie stenograficzne z 177 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 22 pa\u017adziernika 1920 r., <\/em>Biblioteka Cyfrowa UMCS]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":4066,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-4069","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-01-21T11:39:01+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-01-21T12:23:18+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1475\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/\",\"name\":\"16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-300x173.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-1024x590.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2021-01-21T11:39:01+02:00\",\"dateModified\":\"2021-01-21T12:23:18+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2021-01-21\",\"endDate\":\"2021-01-21\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920\\n16 pa\u017adziernika w Wilnie odbywa si\u0119 pierwsze uroczyste posiedzenie Tymczasowej Komisji Rz\u0105dz\u0105cej Litwy \u015arodkowej; do zebranych przemawia gen. Lucjan \u017beligowski. 18 pa\u017adziernika wstrzymane zostaj\u0105 dzia\u0142ania wojenne na ca\u0142ym froncie polsko-sowieckim. Okre\u015blony zostaje wst\u0119pny przebieg granicy od D\u017awiny do Dniestru. Spo\u0142ecze\u0144stwo protestuje przeciw wprowadzeniu instytucji Senatu, w kt\u00f3rym widzi hamulec powstrzymuj\u0105cy wszelkie zamierzenia demokratycznie wybieranej izby ni\u017cszej. 22 pa\u017adziernika Sejm Ustawodawczy ratyfikuje preliminarz pokojowy z Rygi, co wywo\u0142uje protesty polskich w\u0142a\u015bcicieli ziemskich, kt\u00f3rych maj\u0105tki znajduj\u0105 si\u0119 na wsch\u00f3d od wytyczonej linii granicznej. Polacy opanowuj\u0105 tereny na zach\u00f3d i p\u00f3\u0142noc od Wilna.\\n\u00a0\u2042\\nStanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:\\nRozejm z bolszewikami podpisany w Rydze. Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wojenka! Kraj ca\u0142y odetchnie, a chyba najrozkoszniej minister skarbu. W\u0142a\u015bciwie to teraz dopiero mo\u017ce si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 rozs\u0105dna, planowa gospodarka. Szcze\u00adrze \u017cycz\u0119 [W\u0142adys\u0142awowi] Grabskiemu powodzenia. Tymczasem ratuje si\u0119 milion\u00f3wk\u0105 (po\u017cyczka premiowa) i przygotowuje po\u00ad\u017cyczk\u0119 przymusow\u0105, kt\u00f3ra nie mo\u017ce si\u0119 uda\u0107, poniewa\u017c za\u0142o\u017cenie jej fa\u0142szywe: przymusem mo\u017cna komu\u015b co\u015b za\u00adbra\u0107, ale po\u017cyczy\u0107, to chyba \u017cartem.\\nWarszawa, 16 pa\u017adziernika 1920\\n[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924, Warszawa 1931]\\n\u00a0\\nJulian Wo\u0142oszynowski (pisarz) w pi\u015bmie \u201ePrzymierze\u201d: \\nChodzi o umiej\u0119tno\u015b\u0107 zjednywania sobie sprzymierze\u0144c\u00f3w w\u015br\u00f3d tych wyzwalaj\u0105cych si\u0119 narod\u00f3w, z kt\u00f3rymi nas \u0142\u0105czy\u0142a niedawno wsp\u00f3lna niewola, z kt\u00f3rymi nas obecnie wsp\u00f3lne niebezpiecze\u0144stwo \u0142\u0105czy; chodzi o \u017cyczliwy do nich stosunek, o poparcie moralne w ich walce o zdobycie i utrwalenie wolno\u015bci. [\u2026] Unika\u0107 nale\u017cy wszystkiego, co nas z s\u0105siadami naszymi por\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017ce, unika\u0107 wi\u0119c nale\u017cy obel\u017cywego tonu, tendencyjnych uw\u0142aczaj\u0105cych informacji, s\u0142owem tego wszystkiego, na co si\u0119 nasza prasa endecka w stosunku do Ukrainy ci\u0105gle wysila, z wytrwa\u0142o\u015bci\u0105 godn\u0105 lepszej sprawy a z nienawi\u015bci\u0105, kt\u00f3rej si\u0119 nawet pozorami przyzwoito\u015bci ukry\u0107 nie stara. Wprawdzie nienawi\u015b\u0107 ta jest dobrym znakiem. \u015awiadczy ona bowiem o bezsilno\u015bci przeciwstawienia si\u0119 duchowi czasu, kt\u00f3ry \u2013 wbrew protestom wstecznik\u00f3w \u2013 nowe, doskonalsze formy wsp\u00f3\u0142\u017cycia lud\u00f3w wolnych w \u017cycie wciela. St\u0105d te\u017c gniewy wstecznik\u00f3w. [\u2026]\\nNajbli\u017csze nam dwa narody, najmocniej z nami histori\u0105 i krwi\u0105 z\u0142\u0105czone, stosunkami gospodarczymi z nami zwi\u0105zane, najskuteczniej nas mog\u0105ce od najazd\u00f3w os\u0142oni\u0107 \u2013 to Ukraina i Bia\u0142oru\u015b, kt\u00f3re obecnie o wolno\u015b\u0107 swoj\u0105 walcz\u0105. Im si\u0119 nale\u017cy od nas naj\u017cyczliwsze poparcie moralne i przyja\u017a\u0144 szczera, kt\u00f3ra w walce umacnia.\\nWarszawa, 17 pa\u017adziernika 1920\\n[Julian Wo\u0142oszynowski, Uczciwo\u015b\u0107 i roztropno\u015b\u0107, \u201ePrzymierze\u201d nr 10\/1920]\\n\u00a0\\nJan Kwapi\u0144ski (przewodnicz\u0105cy Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku Zawodowego Robotnik\u00f3w Rolnych):\\nSejm przyst\u0105pi\u0142 do opracowania i uchwalenia Konstytucji. Walka rozgorza\u0142a nami\u0119tnie, pomi\u0119dzy prawic\u0105, centrum i lewic\u0105, o wprowadzenie w Polsce ustroju demokratycznego. Prawica chcia\u0142a wprowadzi\u0107 parlament dwuizbowy, przy czym sk\u0142ad senatu mia\u0142 by\u0107 ustalony z wirylist\u00f3w [wchodz\u0105cych do senatu z racji funkcji, nie wyboru]. Centrum i lewica by\u0142y temu przeciwne, staraj\u0105c si\u0119 o utworzenie jednoizbowego parlamentu. Z sejmu walka przenios\u0142a si\u0119 na ulic\u0119, a PPS w porozumieniu z Central\u0105 Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych og\u0142osi\u0142a strajk powszechny przeciwko projektowi prawicy.\\nWarszawa, pa\u017adziernik 1920\\n[Jan Kwapi\u0144ski, Moje wspomnienia 1904\u20131939, Pary\u017c 1965]\\nOstatnia strona preliminarza pokojowego podpisanego w Rydze mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Sowietami.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\\nStrajk manifestacyjny przeciw senatowi, jednak socja\u0142y sp\u0119dzi\u0142y ko\u0142o 8 tysi\u0119cy ludzi. Mimo wszelkiego od\u017cegnywania si\u0119, nie mog\u0105 si\u0119 odczepi\u0107 od swego ogona komunistycznego. Bo i gdzie granica? Ci\u0105gle jest u nas to zamieszanie poj\u0119\u0107, \u017ce za antypa\u0144stwowe uwa\u017ca si\u0119 tylko komunizowanie z bolszewikami. Natomiast m\u0105c\u0105 ludziom oczy, \u017ce mo\u017cna by\u0107 narodowym komunist\u0105. Wi\u0119c promenowano [spacerowano] bezkarnie z napisami: \u201ePrecz z sejmem\u201d, \u201e\u015amier\u0107 bur\u017cujom\u201d, \u201eNiech \u017cyje republika rad\u201d. Takie stosunki w Polsce, \u017ce tylko z mas\u0105 i pi\u0119\u015bci\u0105 rz\u0105d si\u0119 liczy.\\nLicz\u0105c si\u0119 z tym, zdecydowali\u015bmy spr\u00f3bowa\u0107 wielkiej ulicznej demonstracji w przysz\u0142\u0105 niedziel\u0119 dla poparcia dwuizbowego sejmu. Musi si\u0119 uda\u0107. Mam wra\u017cenie, \u017ce ludzie maj\u0105 do\u015b\u0107 tego socjalistycznego paradowa\u00adnia. Przecie\u017c nie spos\u00f3b, \u017ceby w Polsce tramwajarze dyktowali konstytucj\u0119 i byli ostatni\u0105 instancj\u0105.\\nWarszawa, 18 pa\u017adziernika 1920\\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\\n\u00a0\\nPlut. Janusz Sopo\u0107ko (55 Pozna\u0144ski Pu\u0142k Piechoty):\\nStoimy przy ostatnich domach przedmie\u015bcia. Bolszewicka plac\u00f3wka ma by\u0107 w pobliskim lasku o p\u00f3\u0142 kilometra od nas. Wystawiam w tym kierunku zza domu luf\u0119 karabinu maszynowego. W godzin\u0119 potem s\u0142ysz\u0119 od strony plac\u00f3wki bolszewickiej krzyki i niesamowit\u0105 strzelanin\u0119. Kule jednak nie gwi\u017cd\u017c\u0105 nam nad g\u0142owami. \u201eMir, towariszczi, mir\u201d! [Pok\u00f3j, towarzysze!] Nie bardzo rozumiem, o co chodzi. Prawie r\u00f3wnocze\u015bnie nadje\u017cd\u017ca konny goniec z rozkazem od dow\u00f3dcy kompanii, aby natychmiast zwin\u0105\u0107 plac\u00f3wk\u0119 i, ubezpieczaj\u0105c si\u0119, cofn\u0105\u0107 do rejonu kompanii. Wracamy, kompania stoi gotowa do odmarszu. Dow\u00f3dca czeka na nasz pluton, a potem oznajmia nam: \u201e\u017bo\u0142nierze! Koniec wojny \u2013 zawieszenie broni!\u201d. G\u0142upiejemy, a potem ogarnia nas szalona, nieprawdopodobna, w\u015bciek\u0142a rado\u015b\u0107.\\nMi\u0144sk Litewski, 18 pa\u017adziernika 1920\\n[Janusz Sopo\u0107ko, M\u00f3j pluton, Warszawa 1937]\\n\u00a0\\nMarsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski w rozkazie na zako\u0144czenie wojny:\\n\u017bo\u0142nierze! Dwa d\u0142ugie lata, pierwsze istnienia wolnej Polski, sp\u0119dzili\u015bcie w ci\u0119\u017ckiej pracy i krwawym znoju. Ko\u0144czycie wojn\u0119 wspania\u0142ymi zwyci\u0119stwami. [...]\\nZadanie nasze dobiega ko\u0144ca. Nie by\u0142o ono \u0142atwym. Polska, zniszczona przez wojn\u0119, nie z jej woli prowadzon\u0105, by\u0142a biedna. Nieraz, \u017co\u0142nierze, \u0142zy cisn\u0119\u0142y mi si\u0119 do oczu, gdym widzia\u0142 w\u015br\u00f3d szereg\u00f3w wojsk, prowadzonych przeze mnie, Wasze bose, pokaleczone stopy, kt\u00f3re ju\u017c przemierzy\u0142y niezmierne przestrzenie, gdym widzia\u0142 brudne \u0142achmany, pokrywaj\u0105ce wasze cia\u0142o, gdym musia\u0142 obrywa\u0107 Wasze skromne racje \u017co\u0142nierskie i \u017c\u0105da\u0107 cz\u0119sto, by\u015bcie o g\u0142odzie i ch\u0142odzie szli do krwawego boju. [...] Za prac\u0119 i wytrwa\u0142o\u015b\u0107, za ofiar\u0119 i krew, za odwag\u0119 i \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 dzi\u0119kuj\u0119 Wam, \u017co\u0142nierze, w imieniu ca\u0142ego narodu i Ojczyzny naszej.\\n[...] \u017bo\u0142nierze! Zrobili\u015bcie Polsk\u0119 mocn\u0105, pewn\u0105 siebie i swobodn\u0105. Mo\u017cecie by\u0107 dumni i zadowoleni ze spe\u0142nienia swego obowi\u0105zku. Kraj, co w dwa lata potrafi wytworzy\u0107 takiego \u017co\u0142nierza, jakim Wy jeste\u015bcie, mo\u017ce spokojnie patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107.\\nWarszawa, 18 pa\u017adziernika 1920\\n[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Pisma zbiorowe, t. 5, Warszawa 1937]\\n\u00a0\\nWarszawa, pa\u017adziernik 1920.Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski w otoczeniu oficer\u00f3w adiutantury generalnej w ogrodzie belwederskim.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\\nGen. J\u00f3zef Haller w rozkazie po\u017cegnalnym \u2013 w zwi\u0105zku z rozwi\u0105zaniem Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej: \\nNa r\u00f3wni z prac\u0105 Sztabu wyr\u00f3\u017cniam dzia\u0142alno\u015b\u0107 II Oddzia\u0142u Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej, kt\u00f3ry rozwin\u0105\u0142 na wielk\u0105 skal\u0119 propagand\u0119 w ca\u0142ym kraju, poruszy\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo i u\u015bwiadomi\u0142 sumienie mas. Wyra\u017cam wdzi\u0119czno\u015b\u0107 i tym wszystkim najwybitniejszym pisarzom i artystom polskim, kt\u00f3rzy na moje zawo\u0142anie stan\u0119li w szeregu i oddali bezinteresownie si\u0142y swe i talenty na s\u0142u\u017cb\u0119 Ojczy\u017anie. [\u2026] \u0141\u0105czy\u0107 nas zawsze b\u0119dzie wska\u017anik i mi\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny oraz wsp\u00f3lnie dokonane dzie\u0142o i najserdeczniejsza krew przelana w obronie Polski i jej idea\u0142\u00f3w.\\nWarszawa, 19 pa\u017adziernika 1920\\n[Wyci\u0105g z rozkazu wewn\u0119trznego nr 49, w: Obrona pa\u0144stwa w 1920 roku. Ksi\u0119ga sprawozdawczo-pami\u0105tkowa Generalnego Inspektoratu Armji Ochotniczej i Obywatelskich Komitet\u00f3w Obrony Pa\u0144stwa, Warszawa 1923]\\n\u00a0\\nKpt. Ludwik Morstin (p.o. attach\u00e9 wojskowego przy sztabie Naczelnego Wodza Si\u0142 Sprzymierzonych marsza\u0142ka Ferdinanda Focha) w depeszy do Naczelnego Dow\u00f3dztwa WP:\\nDzi\u015b na Quai d\u2019Orsay [we francuskim MSZ-cie] m\u00f3wi si\u0119 ju\u017c o federacji ca\u0142ej Litwy z Polsk\u0105 w unii i pod protektoratem Polski. Wczoraj w rozmowie z genera\u0142em [Maximem] Weygandem zaryzykowa\u0142em zdaniem, \u017ce incydent wile\u0144ski, kt\u00f3ry wydawa\u0142 si\u0119 katastrof\u0105 dla polityki zagranicznej, mo\u017ce jeszcze nieprzewidzianie przynie\u015b\u0107 nam korzy\u015bci. Genera\u0142 nie zaprzeczy\u0142 stanowczo, tylko powiedzia\u0142, \u017ce nie mo\u017cna jeszcze wysnuwa\u0107 przedwczesnych wniosk\u00f3w. Mam wra\u017cenie, \u017ce istnieje tu tendencja, by odsun\u0105\u0107 Lig\u0119 Narod\u00f3w od sprawy litewskiej. Liga Narod\u00f3w by\u0142a powo\u0142ana, by ustali\u0107 lini\u0119 armistice\u2019u [rozejmu] na okre\u015blonym odcinku, kt\u00f3rej zreszt\u0105 genera\u0142 \u017beligowski nie przekroczy\u0142, tylko obszed\u0142.\\nPary\u017c, 19 pa\u017adziernika 1920\\n[Dokumenty i materia\u0142y do historii stosunk\u00f3w polsko-radzieckich, t. 3, Warszawa 1964]\\n\u00a0\\nZ informacji \u201eKuriera Lwowskiego\u201d: \\nCa\u0142y Lw\u00f3w robotniczy wstrzyma\u0142 si\u0119 od pracy. Stan\u0119\u0142y prywatne przedsi\u0119biorstwa i warsztaty, stan\u0119\u0142y wszystkie instytucje gminne, w wi\u0119c: rze\u017ania, gazownia, elektrownia, czyszczenia miasta, zak\u0142ad opa\u0142owy, aprowizacja. Utrzymano jedynie dop\u0142yw wody i pr\u0105du. Na ulicach miasta uderza\u0142 w oczy zupe\u0142ny brak woz\u00f3w tramwajowych, jako te\u017c fakt, \u017ce wszystkie sklepy bez wyj\u0105tku by\u0142y w ca\u0142ym mie\u015bcie zamkni\u0119te. Zamkni\u0119to nawet jad\u0142odajne, restauracje, mleczarnie, s\u0142owem lokale, kt\u00f3re zasadniczo s\u0105 czynne nawet w niedziel\u0119.\\nRankiem zebra\u0142y si\u0119 w swych lokalach wszystkie zwi\u0105zki zawodowe, kt\u00f3re nast\u0119pnie ruszy\u0142y ze sztandarami i tablicami na Rynek, gdzie [\u2026] odby\u0142o si\u0119 demonstracyjne zgromadzenie, przy wsp\u00f3\u0142udziale tysi\u0119cznych t\u0142um\u00f3w. [\u2026] Zgromadzenie przyj\u0119\u0142o przez aklamacj\u0119 nast\u0119puj\u0105c\u0105 rezolucj\u0119:\\n\u201e[\u2026] Lw\u00f3w podnosi w obliczu ca\u0142ej Polski gromki protest przeciwko zamachowi narzucenia ustrojowi pa\u0144stwa drugiej izby \u2013 reakcyjnego senatu. \u017b\u0105damy jednoizbowego Sejmu! [\u2026] \u017b\u0105damy izby pracy i referendum ludowego! [\u2026] \u017b\u0105damy takiego ustroju w Polsce, kt\u00f3ry by zapewni\u0142 powstanie pot\u0119\u017cnej Polski ludowej! [\u2026]\u201d.\\nLw\u00f3w, 20 pa\u017adziernika 1920\\n[Powszechny strajk manifestacyjny we Lwowie, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 255\/1920]\\nPismo satyryczna \u201eMucha\u201d. Wydanie z 22 pa\u017adziernika 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nStanis\u0142aw Grabski (pose\u0142 endeckiego Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego, uczestnik negocjacji w Rydze):\\nW pierwszej chwili po powrocie delegacji naszej do Warszawy powszechnie panowa\u0142o w Sejmie i w spo\u0142ecze\u0144stwie zadowolenie z zawartego preliminarza pokojowego. Ale niebawem zacz\u0119\u0142y si\u0119 na\u0144 ataki. Organizatorami ich byli niew\u0105tpliwie pi\u0142sudczycy. Wysun\u0119\u0142a si\u0119 jednak na front kampanii maj\u0105cej przeszkodzi\u0107 ratyfikacji przez Sejm traktatu pokojowego z Rosj\u0105 Sowieck\u0105 liczna w\u00f3wczas w Warszawie kolonia ziemian polskich i dzia\u0142aczy narodowo-kulturalnych z ziemi mi\u0144skiej, mohylewskiej, spod Konstantynowa, Kamie\u0144ca, P\u0142oskirowa, Winnicy... Gorycz ich by\u0142a a\u017c nadto zrozumia\u0142a.\\nTo\u0107 przez sto przesz\u0142o lat rodziny ich uporczywie, znosz\u0105c niezliczone prze\u015bladowania, nie tylko same pozostawa\u0142y wierne swej narodowo\u015bci i wierze, ale nie szcz\u0119dzi\u0142y najwi\u0119kszych wysi\u0142k\u00f3w, by na ziemiach, kt\u00f3re przed rozbiorami wchodzi\u0142y w sk\u0142ad Rzeczpospolitej Polskiej, utrzyma\u0107 je\u015bli nie przewag\u0119, to przynajmniej siln\u0105 pozycj\u0119 polskiej kultury. I by\u0142a ju\u017c chwila, \u017ce by\u0142y w ich rodzinnych stronach i polskie wojsko, i polskie w\u0142adze administracyjne. I oto po \u015bwietnym zwyci\u0119stwie nad Wis\u0142\u0105 i Wkr\u0105 \u2013 Polska si\u0119 ich wyrzeka, pozostawia ich domy, maj\u0105tki, parafie, groby ich przodk\u00f3w poza swymi granicami. Za t\u0119 sw\u0105 krzywd\u0119 obwiniali oni mnie przede wszystkim. W trakcie dyskusji w Sejmie na temat traktatu ryskiego z galerii sejmowej rzucono na \u0142awy poselskie par\u0119set ulotek ostro pi\u0119tnuj\u0105cych mnie za zaprzepaszczenie naszych kres\u00f3w wschodnich.\\nWarszawa, 22 pa\u017adziernika 1920\\n[Stanis\u0142aw Grabski, Pami\u0119tniki, t. 2, Warszawa 1989]\\n\u00a0\\nMarsza\u0142ek Sejmu Wojciech Tr\u0105mpczy\u0144ski w przem\u00f3wieniu otwieraj\u0105cym debat\u0119 o ratyfikacji umowy zawartej w Rydze:\\nSzukali\u015bmy pokoju nie tylko z rz\u0105dem Sowiet\u00f3w, ale raczej z narodem rosyjskim. Tote\u017c, podpisuj\u0105c preliminaria, starali\u015bmy si\u0119 granic\u0119 pa\u0144stwow\u0105 z Rosj\u0105 ustali\u0107 na podstawie pogodzenia \u017cywotnych interes\u00f3w obu narod\u00f3w, a nie uzale\u017cnili\u015bmy warunk\u00f3w pokoju od po\u0142o\u017cenia na froncie bojowym. \u017be w tym stanie rzeczy nale\u017ca\u0142o zapomnie\u0107 wiele krzywd, wyrz\u0105dzonych nam i ojcom naszym, po\u015bwi\u0119ci\u0107, cho\u0107 z b\u00f3lem serca, niejedn\u0105 chlubn\u0105 tradycj\u0119, pozostawi\u0107 na wschodzie poza granicami Ojczyzny milionow\u0105 rzesz\u0119 naszych braci, kt\u00f3rzy przez p\u00f3\u0142tora wieku ci\u0119\u017ckimi ofiarami dochowali jej wierno\u015bci, zbyteczna dodawa\u0107. Nie wyzyskali\u015bmy naszych ostatnich zwyci\u0119stw, ale historia nas nie oskar\u017cy, \u017ce narzucili\u015bmy narodowi rosyjskiemu w chwilach jego niedoli pok\u00f3j, naruszaj\u0105cy zasady s\u0142uszno\u015bci.\\nWarszawa, 22 pa\u017adziernika 1920\\n[Sprawozdanie stenograficzne z 177 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 22 pa\u017adziernika 1920 r., Biblioteka Cyfrowa UMCS]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1475},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2021-01-21T11:39:01+00:00","article_modified_time":"2021-01-21T12:23:18+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1475,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/","name":"16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-300x173.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-1024x590.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg","datePublished":"2021-01-21T11:39:01+02:00","dateModified":"2021-01-21T12:23:18+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2021-01-21","endDate":"2021-01-21","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920\n16 pa\u017adziernika w Wilnie odbywa si\u0119 pierwsze uroczyste posiedzenie Tymczasowej Komisji Rz\u0105dz\u0105cej Litwy \u015arodkowej; do zebranych przemawia gen. Lucjan \u017beligowski. 18 pa\u017adziernika wstrzymane zostaj\u0105 dzia\u0142ania wojenne na ca\u0142ym froncie polsko-sowieckim. Okre\u015blony zostaje wst\u0119pny przebieg granicy od D\u017awiny do Dniestru. Spo\u0142ecze\u0144stwo protestuje przeciw wprowadzeniu instytucji Senatu, w kt\u00f3rym widzi hamulec powstrzymuj\u0105cy wszelkie zamierzenia demokratycznie wybieranej izby ni\u017cszej. 22 pa\u017adziernika Sejm Ustawodawczy ratyfikuje preliminarz pokojowy z Rygi, co wywo\u0142uje protesty polskich w\u0142a\u015bcicieli ziemskich, kt\u00f3rych maj\u0105tki znajduj\u0105 si\u0119 na wsch\u00f3d od wytyczonej linii granicznej. Polacy opanowuj\u0105 tereny na zach\u00f3d i p\u00f3\u0142noc od Wilna.\n\u00a0\u2042\nStanis\u0142aw Karpi\u0144ski (bankowiec) w dzienniku:\nRozejm z bolszewikami podpisany w Rydze. Sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wojenka! Kraj ca\u0142y odetchnie, a chyba najrozkoszniej minister skarbu. W\u0142a\u015bciwie to teraz dopiero mo\u017ce si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 rozs\u0105dna, planowa gospodarka. Szcze\u00adrze \u017cycz\u0119 [W\u0142adys\u0142awowi] Grabskiemu powodzenia. Tymczasem ratuje si\u0119 milion\u00f3wk\u0105 (po\u017cyczka premiowa) i przygotowuje po\u00ad\u017cyczk\u0119 przymusow\u0105, kt\u00f3ra nie mo\u017ce si\u0119 uda\u0107, poniewa\u017c za\u0142o\u017cenie jej fa\u0142szywe: przymusem mo\u017cna komu\u015b co\u015b za\u00adbra\u0107, ale po\u017cyczy\u0107, to chyba \u017cartem.\nWarszawa, 16 pa\u017adziernika 1920\n[Stanis\u0142aw Karpi\u0144ski, Pami\u0119tnik dziesi\u0119ciolecia 1915\u20131924, Warszawa 1931]\n\u00a0\nJulian Wo\u0142oszynowski (pisarz) w pi\u015bmie \u201ePrzymierze\u201d: \nChodzi o umiej\u0119tno\u015b\u0107 zjednywania sobie sprzymierze\u0144c\u00f3w w\u015br\u00f3d tych wyzwalaj\u0105cych si\u0119 narod\u00f3w, z kt\u00f3rymi nas \u0142\u0105czy\u0142a niedawno wsp\u00f3lna niewola, z kt\u00f3rymi nas obecnie wsp\u00f3lne niebezpiecze\u0144stwo \u0142\u0105czy; chodzi o \u017cyczliwy do nich stosunek, o poparcie moralne w ich walce o zdobycie i utrwalenie wolno\u015bci. [\u2026] Unika\u0107 nale\u017cy wszystkiego, co nas z s\u0105siadami naszymi por\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017ce, unika\u0107 wi\u0119c nale\u017cy obel\u017cywego tonu, tendencyjnych uw\u0142aczaj\u0105cych informacji, s\u0142owem tego wszystkiego, na co si\u0119 nasza prasa endecka w stosunku do Ukrainy ci\u0105gle wysila, z wytrwa\u0142o\u015bci\u0105 godn\u0105 lepszej sprawy a z nienawi\u015bci\u0105, kt\u00f3rej si\u0119 nawet pozorami przyzwoito\u015bci ukry\u0107 nie stara. Wprawdzie nienawi\u015b\u0107 ta jest dobrym znakiem. \u015awiadczy ona bowiem o bezsilno\u015bci przeciwstawienia si\u0119 duchowi czasu, kt\u00f3ry \u2013 wbrew protestom wstecznik\u00f3w \u2013 nowe, doskonalsze formy wsp\u00f3\u0142\u017cycia lud\u00f3w wolnych w \u017cycie wciela. St\u0105d te\u017c gniewy wstecznik\u00f3w. [\u2026]\nNajbli\u017csze nam dwa narody, najmocniej z nami histori\u0105 i krwi\u0105 z\u0142\u0105czone, stosunkami gospodarczymi z nami zwi\u0105zane, najskuteczniej nas mog\u0105ce od najazd\u00f3w os\u0142oni\u0107 \u2013 to Ukraina i Bia\u0142oru\u015b, kt\u00f3re obecnie o wolno\u015b\u0107 swoj\u0105 walcz\u0105. Im si\u0119 nale\u017cy od nas naj\u017cyczliwsze poparcie moralne i przyja\u017a\u0144 szczera, kt\u00f3ra w walce umacnia.\nWarszawa, 17 pa\u017adziernika 1920\n[Julian Wo\u0142oszynowski, Uczciwo\u015b\u0107 i roztropno\u015b\u0107, \u201ePrzymierze\u201d nr 10\/1920]\n\u00a0\nJan Kwapi\u0144ski (przewodnicz\u0105cy Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku Zawodowego Robotnik\u00f3w Rolnych):\nSejm przyst\u0105pi\u0142 do opracowania i uchwalenia Konstytucji. Walka rozgorza\u0142a nami\u0119tnie, pomi\u0119dzy prawic\u0105, centrum i lewic\u0105, o wprowadzenie w Polsce ustroju demokratycznego. Prawica chcia\u0142a wprowadzi\u0107 parlament dwuizbowy, przy czym sk\u0142ad senatu mia\u0142 by\u0107 ustalony z wirylist\u00f3w [wchodz\u0105cych do senatu z racji funkcji, nie wyboru]. Centrum i lewica by\u0142y temu przeciwne, staraj\u0105c si\u0119 o utworzenie jednoizbowego parlamentu. Z sejmu walka przenios\u0142a si\u0119 na ulic\u0119, a PPS w porozumieniu z Central\u0105 Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych og\u0142osi\u0142a strajk powszechny przeciwko projektowi prawicy.\nWarszawa, pa\u017adziernik 1920\n[Jan Kwapi\u0144ski, Moje wspomnienia 1904\u20131939, Pary\u017c 1965]\nOstatnia strona preliminarza pokojowego podpisanego w Rydze mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Sowietami.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\nStrajk manifestacyjny przeciw senatowi, jednak socja\u0142y sp\u0119dzi\u0142y ko\u0142o 8 tysi\u0119cy ludzi. Mimo wszelkiego od\u017cegnywania si\u0119, nie mog\u0105 si\u0119 odczepi\u0107 od swego ogona komunistycznego. Bo i gdzie granica? Ci\u0105gle jest u nas to zamieszanie poj\u0119\u0107, \u017ce za antypa\u0144stwowe uwa\u017ca si\u0119 tylko komunizowanie z bolszewikami. Natomiast m\u0105c\u0105 ludziom oczy, \u017ce mo\u017cna by\u0107 narodowym komunist\u0105. Wi\u0119c promenowano [spacerowano] bezkarnie z napisami: \u201ePrecz z sejmem\u201d, \u201e\u015amier\u0107 bur\u017cujom\u201d, \u201eNiech \u017cyje republika rad\u201d. Takie stosunki w Polsce, \u017ce tylko z mas\u0105 i pi\u0119\u015bci\u0105 rz\u0105d si\u0119 liczy.\nLicz\u0105c si\u0119 z tym, zdecydowali\u015bmy spr\u00f3bowa\u0107 wielkiej ulicznej demonstracji w przysz\u0142\u0105 niedziel\u0119 dla poparcia dwuizbowego sejmu. Musi si\u0119 uda\u0107. Mam wra\u017cenie, \u017ce ludzie maj\u0105 do\u015b\u0107 tego socjalistycznego paradowa\u00adnia. Przecie\u017c nie spos\u00f3b, \u017ceby w Polsce tramwajarze dyktowali konstytucj\u0119 i byli ostatni\u0105 instancj\u0105.\nWarszawa, 18 pa\u017adziernika 1920\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\n\u00a0\nPlut. Janusz Sopo\u0107ko (55 Pozna\u0144ski Pu\u0142k Piechoty):\nStoimy przy ostatnich domach przedmie\u015bcia. Bolszewicka plac\u00f3wka ma by\u0107 w pobliskim lasku o p\u00f3\u0142 kilometra od nas. Wystawiam w tym kierunku zza domu luf\u0119 karabinu maszynowego. W godzin\u0119 potem s\u0142ysz\u0119 od strony plac\u00f3wki bolszewickiej krzyki i niesamowit\u0105 strzelanin\u0119. Kule jednak nie gwi\u017cd\u017c\u0105 nam nad g\u0142owami. \u201eMir, towariszczi, mir\u201d! [Pok\u00f3j, towarzysze!] Nie bardzo rozumiem, o co chodzi. Prawie r\u00f3wnocze\u015bnie nadje\u017cd\u017ca konny goniec z rozkazem od dow\u00f3dcy kompanii, aby natychmiast zwin\u0105\u0107 plac\u00f3wk\u0119 i, ubezpieczaj\u0105c si\u0119, cofn\u0105\u0107 do rejonu kompanii. Wracamy, kompania stoi gotowa do odmarszu. Dow\u00f3dca czeka na nasz pluton, a potem oznajmia nam: \u201e\u017bo\u0142nierze! Koniec wojny \u2013 zawieszenie broni!\u201d. G\u0142upiejemy, a potem ogarnia nas szalona, nieprawdopodobna, w\u015bciek\u0142a rado\u015b\u0107.\nMi\u0144sk Litewski, 18 pa\u017adziernika 1920\n[Janusz Sopo\u0107ko, M\u00f3j pluton, Warszawa 1937]\n\u00a0\nMarsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski w rozkazie na zako\u0144czenie wojny:\n\u017bo\u0142nierze! Dwa d\u0142ugie lata, pierwsze istnienia wolnej Polski, sp\u0119dzili\u015bcie w ci\u0119\u017ckiej pracy i krwawym znoju. Ko\u0144czycie wojn\u0119 wspania\u0142ymi zwyci\u0119stwami. [...]\nZadanie nasze dobiega ko\u0144ca. Nie by\u0142o ono \u0142atwym. Polska, zniszczona przez wojn\u0119, nie z jej woli prowadzon\u0105, by\u0142a biedna. Nieraz, \u017co\u0142nierze, \u0142zy cisn\u0119\u0142y mi si\u0119 do oczu, gdym widzia\u0142 w\u015br\u00f3d szereg\u00f3w wojsk, prowadzonych przeze mnie, Wasze bose, pokaleczone stopy, kt\u00f3re ju\u017c przemierzy\u0142y niezmierne przestrzenie, gdym widzia\u0142 brudne \u0142achmany, pokrywaj\u0105ce wasze cia\u0142o, gdym musia\u0142 obrywa\u0107 Wasze skromne racje \u017co\u0142nierskie i \u017c\u0105da\u0107 cz\u0119sto, by\u015bcie o g\u0142odzie i ch\u0142odzie szli do krwawego boju. [...] Za prac\u0119 i wytrwa\u0142o\u015b\u0107, za ofiar\u0119 i krew, za odwag\u0119 i \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 dzi\u0119kuj\u0119 Wam, \u017co\u0142nierze, w imieniu ca\u0142ego narodu i Ojczyzny naszej.\n[...] \u017bo\u0142nierze! Zrobili\u015bcie Polsk\u0119 mocn\u0105, pewn\u0105 siebie i swobodn\u0105. Mo\u017cecie by\u0107 dumni i zadowoleni ze spe\u0142nienia swego obowi\u0105zku. Kraj, co w dwa lata potrafi wytworzy\u0107 takiego \u017co\u0142nierza, jakim Wy jeste\u015bcie, mo\u017ce spokojnie patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107.\nWarszawa, 18 pa\u017adziernika 1920\n[J\u00f3zef Pi\u0142sudski, Pisma zbiorowe, t. 5, Warszawa 1937]\n\u00a0\nWarszawa, pa\u017adziernik 1920.Naczelnik Pa\u0144stwa J\u00f3zef Pi\u0142sudski w otoczeniu oficer\u00f3w adiutantury generalnej w ogrodzie belwederskim.Fot. Instytut Polski i Muzeum im. Gen. Sikorskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\nGen. J\u00f3zef Haller w rozkazie po\u017cegnalnym \u2013 w zwi\u0105zku z rozwi\u0105zaniem Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej: \nNa r\u00f3wni z prac\u0105 Sztabu wyr\u00f3\u017cniam dzia\u0142alno\u015b\u0107 II Oddzia\u0142u Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej, kt\u00f3ry rozwin\u0105\u0142 na wielk\u0105 skal\u0119 propagand\u0119 w ca\u0142ym kraju, poruszy\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo i u\u015bwiadomi\u0142 sumienie mas. Wyra\u017cam wdzi\u0119czno\u015b\u0107 i tym wszystkim najwybitniejszym pisarzom i artystom polskim, kt\u00f3rzy na moje zawo\u0142anie stan\u0119li w szeregu i oddali bezinteresownie si\u0142y swe i talenty na s\u0142u\u017cb\u0119 Ojczy\u017anie. [\u2026] \u0141\u0105czy\u0107 nas zawsze b\u0119dzie wska\u017anik i mi\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny oraz wsp\u00f3lnie dokonane dzie\u0142o i najserdeczniejsza krew przelana w obronie Polski i jej idea\u0142\u00f3w.\nWarszawa, 19 pa\u017adziernika 1920\n[Wyci\u0105g z rozkazu wewn\u0119trznego nr 49, w: Obrona pa\u0144stwa w 1920 roku. Ksi\u0119ga sprawozdawczo-pami\u0105tkowa Generalnego Inspektoratu Armji Ochotniczej i Obywatelskich Komitet\u00f3w Obrony Pa\u0144stwa, Warszawa 1923]\n\u00a0\nKpt. Ludwik Morstin (p.o. attach\u00e9 wojskowego przy sztabie Naczelnego Wodza Si\u0142 Sprzymierzonych marsza\u0142ka Ferdinanda Focha) w depeszy do Naczelnego Dow\u00f3dztwa WP:\nDzi\u015b na Quai d\u2019Orsay [we francuskim MSZ-cie] m\u00f3wi si\u0119 ju\u017c o federacji ca\u0142ej Litwy z Polsk\u0105 w unii i pod protektoratem Polski. Wczoraj w rozmowie z genera\u0142em [Maximem] Weygandem zaryzykowa\u0142em zdaniem, \u017ce incydent wile\u0144ski, kt\u00f3ry wydawa\u0142 si\u0119 katastrof\u0105 dla polityki zagranicznej, mo\u017ce jeszcze nieprzewidzianie przynie\u015b\u0107 nam korzy\u015bci. Genera\u0142 nie zaprzeczy\u0142 stanowczo, tylko powiedzia\u0142, \u017ce nie mo\u017cna jeszcze wysnuwa\u0107 przedwczesnych wniosk\u00f3w. Mam wra\u017cenie, \u017ce istnieje tu tendencja, by odsun\u0105\u0107 Lig\u0119 Narod\u00f3w od sprawy litewskiej. Liga Narod\u00f3w by\u0142a powo\u0142ana, by ustali\u0107 lini\u0119 armistice\u2019u [rozejmu] na okre\u015blonym odcinku, kt\u00f3rej zreszt\u0105 genera\u0142 \u017beligowski nie przekroczy\u0142, tylko obszed\u0142.\nPary\u017c, 19 pa\u017adziernika 1920\n[Dokumenty i materia\u0142y do historii stosunk\u00f3w polsko-radzieckich, t. 3, Warszawa 1964]\n\u00a0\nZ informacji \u201eKuriera Lwowskiego\u201d: \nCa\u0142y Lw\u00f3w robotniczy wstrzyma\u0142 si\u0119 od pracy. Stan\u0119\u0142y prywatne przedsi\u0119biorstwa i warsztaty, stan\u0119\u0142y wszystkie instytucje gminne, w wi\u0119c: rze\u017ania, gazownia, elektrownia, czyszczenia miasta, zak\u0142ad opa\u0142owy, aprowizacja. Utrzymano jedynie dop\u0142yw wody i pr\u0105du. Na ulicach miasta uderza\u0142 w oczy zupe\u0142ny brak woz\u00f3w tramwajowych, jako te\u017c fakt, \u017ce wszystkie sklepy bez wyj\u0105tku by\u0142y w ca\u0142ym mie\u015bcie zamkni\u0119te. Zamkni\u0119to nawet jad\u0142odajne, restauracje, mleczarnie, s\u0142owem lokale, kt\u00f3re zasadniczo s\u0105 czynne nawet w niedziel\u0119.\nRankiem zebra\u0142y si\u0119 w swych lokalach wszystkie zwi\u0105zki zawodowe, kt\u00f3re nast\u0119pnie ruszy\u0142y ze sztandarami i tablicami na Rynek, gdzie [\u2026] odby\u0142o si\u0119 demonstracyjne zgromadzenie, przy wsp\u00f3\u0142udziale tysi\u0119cznych t\u0142um\u00f3w. [\u2026] Zgromadzenie przyj\u0119\u0142o przez aklamacj\u0119 nast\u0119puj\u0105c\u0105 rezolucj\u0119:\n\u201e[\u2026] Lw\u00f3w podnosi w obliczu ca\u0142ej Polski gromki protest przeciwko zamachowi narzucenia ustrojowi pa\u0144stwa drugiej izby \u2013 reakcyjnego senatu. \u017b\u0105damy jednoizbowego Sejmu! [\u2026] \u017b\u0105damy izby pracy i referendum ludowego! [\u2026] \u017b\u0105damy takiego ustroju w Polsce, kt\u00f3ry by zapewni\u0142 powstanie pot\u0119\u017cnej Polski ludowej! [\u2026]\u201d.\nLw\u00f3w, 20 pa\u017adziernika 1920\n[Powszechny strajk manifestacyjny we Lwowie, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 255\/1920]\nPismo satyryczna \u201eMucha\u201d. Wydanie z 22 pa\u017adziernika 1920.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nStanis\u0142aw Grabski (pose\u0142 endeckiego Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego, uczestnik negocjacji w Rydze):\nW pierwszej chwili po powrocie delegacji naszej do Warszawy powszechnie panowa\u0142o w Sejmie i w spo\u0142ecze\u0144stwie zadowolenie z zawartego preliminarza pokojowego. Ale niebawem zacz\u0119\u0142y si\u0119 na\u0144 ataki. Organizatorami ich byli niew\u0105tpliwie pi\u0142sudczycy. Wysun\u0119\u0142a si\u0119 jednak na front kampanii maj\u0105cej przeszkodzi\u0107 ratyfikacji przez Sejm traktatu pokojowego z Rosj\u0105 Sowieck\u0105 liczna w\u00f3wczas w Warszawie kolonia ziemian polskich i dzia\u0142aczy narodowo-kulturalnych z ziemi mi\u0144skiej, mohylewskiej, spod Konstantynowa, Kamie\u0144ca, P\u0142oskirowa, Winnicy... Gorycz ich by\u0142a a\u017c nadto zrozumia\u0142a.\nTo\u0107 przez sto przesz\u0142o lat rodziny ich uporczywie, znosz\u0105c niezliczone prze\u015bladowania, nie tylko same pozostawa\u0142y wierne swej narodowo\u015bci i wierze, ale nie szcz\u0119dzi\u0142y najwi\u0119kszych wysi\u0142k\u00f3w, by na ziemiach, kt\u00f3re przed rozbiorami wchodzi\u0142y w sk\u0142ad Rzeczpospolitej Polskiej, utrzyma\u0107 je\u015bli nie przewag\u0119, to przynajmniej siln\u0105 pozycj\u0119 polskiej kultury. I by\u0142a ju\u017c chwila, \u017ce by\u0142y w ich rodzinnych stronach i polskie wojsko, i polskie w\u0142adze administracyjne. I oto po \u015bwietnym zwyci\u0119stwie nad Wis\u0142\u0105 i Wkr\u0105 \u2013 Polska si\u0119 ich wyrzeka, pozostawia ich domy, maj\u0105tki, parafie, groby ich przodk\u00f3w poza swymi granicami. Za t\u0119 sw\u0105 krzywd\u0119 obwiniali oni mnie przede wszystkim. W trakcie dyskusji w Sejmie na temat traktatu ryskiego z galerii sejmowej rzucono na \u0142awy poselskie par\u0119set ulotek ostro pi\u0119tnuj\u0105cych mnie za zaprzepaszczenie naszych kres\u00f3w wschodnich.\nWarszawa, 22 pa\u017adziernika 1920\n[Stanis\u0142aw Grabski, Pami\u0119tniki, t. 2, Warszawa 1989]\n\u00a0\nMarsza\u0142ek Sejmu Wojciech Tr\u0105mpczy\u0144ski w przem\u00f3wieniu otwieraj\u0105cym debat\u0119 o ratyfikacji umowy zawartej w Rydze:\nSzukali\u015bmy pokoju nie tylko z rz\u0105dem Sowiet\u00f3w, ale raczej z narodem rosyjskim. Tote\u017c, podpisuj\u0105c preliminaria, starali\u015bmy si\u0119 granic\u0119 pa\u0144stwow\u0105 z Rosj\u0105 ustali\u0107 na podstawie pogodzenia \u017cywotnych interes\u00f3w obu narod\u00f3w, a nie uzale\u017cnili\u015bmy warunk\u00f3w pokoju od po\u0142o\u017cenia na froncie bojowym. \u017be w tym stanie rzeczy nale\u017ca\u0142o zapomnie\u0107 wiele krzywd, wyrz\u0105dzonych nam i ojcom naszym, po\u015bwi\u0119ci\u0107, cho\u0107 z b\u00f3lem serca, niejedn\u0105 chlubn\u0105 tradycj\u0119, pozostawi\u0107 na wschodzie poza granicami Ojczyzny milionow\u0105 rzesz\u0119 naszych braci, kt\u00f3rzy przez p\u00f3\u0142tora wieku ci\u0119\u017ckimi ofiarami dochowali jej wierno\u015bci, zbyteczna dodawa\u0107. Nie wyzyskali\u015bmy naszych ostatnich zwyci\u0119stw, ale historia nas nie oskar\u017cy, \u017ce narzucili\u015bmy narodowi rosyjskiemu w chwilach jego niedoli pok\u00f3j, naruszaj\u0105cy zasady s\u0142uszno\u015bci.\nWarszawa, 22 pa\u017adziernika 1920\n[Sprawozdanie stenograficzne z 177 posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 22 pa\u017adziernika 1920 r., Biblioteka Cyfrowa UMCS]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/Pilsudski_small-scaled.jpg","width":2560,"height":1475},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/21\/16-22-pazdziernika-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"16 \u2013 22 pa\u017adziernika 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4069","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4069"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4069\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4070,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4069\/revisions\/4070"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4069"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4069"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4069"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}