{"id":4101,"date":"2021-01-28T13:04:22","date_gmt":"2021-01-28T12:04:22","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?p=4101"},"modified":"2021-01-28T13:12:39","modified_gmt":"2021-01-28T12:12:39","slug":"23-29-pazdziernika-1920","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/","title":{"rendered":"23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920"},"content":{"rendered":"\n

\"\"<\/p>\n

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0<\/span>Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA<\/a>\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920<\/strong><\/p>\n

Tymczasowy Rz\u0105d Litwy \u015arodkowej proponuje Litwinom polubowne rozwi\u0105zanie powsta\u0142ych napi\u0119\u0107. W efekcie rz\u0105d w Kownie powo\u0142uje nowe roczniki do armii i \u015bci\u0105ga ochotnik\u00f3w niemieckich i bolszewickich. 27 pa\u017adziernika Konferencja Ambasador\u00f3w przy Lidze Narod\u00f3w ustanawia Gda\u0144sk Wolnym Miastem, nadaj\u0105c mu specjalny status prawny, podlegaj\u0105cy mi\u0119dzynarodowej i polskiej kurateli. 28 pa\u017adziernika Rada Ligi Narod\u00f3w przyjmuje wniosek, w kt\u00f3rym problem przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej Wile\u0144szczyzny ma zosta\u0107 rozwi\u0105zany na drodze plebiscytu pod jej nadzorem. Armia polska zaczyna powoli demobilizowa\u0107 \u017co\u0142nierzy. Koniec wojny ods\u0142ania g\u0142\u0119bi\u0119 zapa\u015bci gospodarczej i spo\u0142ecznej.<\/strong><\/p>\n

\u00a0\u2042<\/strong><\/p>\n

In\u017c. Tadeusz Wenda (kierownik budowy portu w Gdyni)<\/strong> w \u201eKurierze Warszawskim\u201d:<\/strong><\/p>\n

W chwili, gdy Rada [Konferencja] Ambasador\u00f3w w Pary\u017cu ma decydowa\u0107 o losie portu gda\u0144skiego, przychodzi pomy\u015blna wiadomo\u015b\u0107, \u017ce rz\u0105d polski przyst\u0119puje do budowy pierwszego portu na polskim wybrze\u017cu morskim w Gdyni. [\u2026] Urzeczywistnia\u0107 zaczyna si\u0119 idea budowy w\u0142asnego portu, kt\u00f3ry jest nam nieodzownie potrzebny, jako punkt oparcia powstaj\u0105cej marynarki ojczystej i jako \u015brodek polskiego \u017cycia, handlu i rybo\u0142\u00f3wstwa na polskim morzu. Spo\u0142ecze\u0144stwo polskie z uznaniem powita t\u0119 wiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3ra uspokoi go co do los\u00f3w naszej bezpo\u015bredniej komunikacji ze \u015bwiatem, zagro\u017conej przez wrogie stanowisko w mie\u015bcie Gda\u0144sku.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [\u2026] Na razie przyst\u0119puje si\u0119 do budowy cz\u0119\u015bci portu zewn\u0119trznego, co umo\u017cliwi wy\u0142adunek transport\u00f3w wojennych i utworzy schronisko dla rybak\u00f3w. Wykonanie rob\u00f3t powierzone zostaje firmie polskiej.<\/p>\n

Warszawa, 23 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[\u201eKurier Warszawski\u201d nr 294\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka):<\/strong><\/p>\n

Zrozumia\u0142e jest teraz to pospieszne wywo\u017cenie i grabienie przez bolszewik\u00f3w. Wielkorosyjscy bolszewicy wychodz\u0105 st\u0105d, zostawiaj\u0105c pole dzia\u0142ania sowieckiej Ukrainie. Polska do tutejszych [ukrai\u0144skich] spraw wcale ma si\u0119 nie miesza\u0107; petlurowcy sami id\u0105, podobno s\u0105 niedaleko, front w Dorosz\u00f3wce o 10 wiorst, teraz jest chwilowe zawieszenie broni [pomi\u0119dzy oddzia\u0142ami Petlury a bolszewikami] na dziesi\u0119\u0107 dni.<\/p>\n

Wszystko mi jedno. Jestem ju\u017c tylko cieniem i parodi\u0105 dawnego cz\u0142owieka wolnego, pewnego siebie i \u015bmia\u0142ego. Zdoby\u0107 si\u0119 na bohaterstwo mo\u017cna, ale trwa\u0107 w nim ca\u0142e lata \u2013 to ponad moje si\u0142y. Jaka\u015b szalona, op\u0119ta\u0144cza t\u0119sknota zalewa dusz\u0119 \u2013 dochodzi do zenitu. T\u0119skni\u0119 za krajem, [\u2026] za drogimi \u017cywymi, za umar\u0142ymi; t\u0119skni\u0119 za lud\u017ami, za \u017cyciem, za spokojem, za czysto\u015bci\u0105, za kultur\u0105, za u\u015bmiechem, za swobod\u0105; t\u0119skni\u0119 za przesz\u0142o\u015bci\u0105, t\u0119skni\u0119 do przysz\u0142o\u015bci. W obecnej chwili nie ma mnie.<\/p>\n

Maj\u0105tek Gruszka (Podole), 24 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, <\/em>\u0141omianki 2008]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Zofia Romanowicz\u00f3wna (mieszkanka Lwowa) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Ponad wszystkim, o czym pisa\u0107 by warto, g\u00f3ruje rzecz jedna, ogromna: 18 pa\u017adziernika podpisany rozejm, a od dw\u00f3ch dni rozbrzmiewa s\u0142owo: pok\u00f3j. Ach! Czy to ju\u017c prawda? Czy to nie sen? Bo\u017ce wielkiego mi\u0142osierdzia, odpu\u015b\u0107 nam nasze winy i spraw, \u017ceby ta straszliwa wojna, kt\u00f3r\u0105\u015bmy prze\u017cyli, by\u0142a ostatni\u0105.<\/p>\n

Lw\u00f3w, 24 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Zofia Romanowicz\u00f3wna, Dziennik lwowski 1842\u20131930<\/em>, t. 2, 1888\u20131930<\/em>, Warszawa 2005]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

1920.
Ochronka zorganizowana przez Ameryka\u0144sk\u0105 Misj\u0119 Pomocy.
Fot. Zak\u0142ad \u201eFotografia W. Szapiro\u201d \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n

Z artyku\u0142u Warszawa przeciw terrorowi<\/em> w \u201eRzeczpospolitej\u201d: <\/strong><\/p>\n

Warszawa [\u2026] zamanifestowa\u0142a swoje w\u0142a\u015bciwe oblicze polityczne. [\u2026]<\/p>\n

Z w\u0105ziutkiej uliczki na \u015awi\u0119tojerskiej wynurza si\u0119 g\u0142owa olbrzymiego pochodu narodowego. Na czele idzie grupa s\u0119dziwych weteran\u00f3w 1863 roku, kt\u00f3rych niekt\u00f3re grupy spotykaj\u0105 oklaskami. Za weteranami wyst\u0119puje liczne duchowie\u0144stwo, dalej cechy, stowarzyszenia i k\u00f3\u0142ka. Jak olbrzymia fala zalewa poch\u00f3d stopniowo plac Zamkowy, Krakowskie Przedmie\u015bcie, Nowy \u015awiat. Gdy g\u0142owa pochodu by\u0142a na placu Trzech Krzy\u017cy, koniec wyrusza\u0142 zaledwie z placu Zamkowego. A nad tym olbrzymim morzem ludzkim powiewa\u0142y dziesi\u0105tki barwno-bogatych sztandar\u00f3w z napisami: \u201ePrecz z terrorem!\u201d, \u201eNiech \u017cyje Senat!\u201d, \u201eFrancja, Anglia i Ameryka maj\u0105 Senat!\u201d, \u201eRosja bolszewicka nie ma Senatu!\u201d. [\u2026] Publiczno\u015b\u0107, t\u0142umnie zebrana na chodnikach, wita\u0142a poch\u00f3d okrzykami: \u201eNiech \u017cyje Senat! Wilno do Polski! Niech \u017cyje Haller! Precz z terrorem!\u201d.<\/p>\n

Warszawa, 24 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[\u201eRzeczpospolita\u201d nr 132\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Juliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Poch\u00f3d uda\u0142 si\u0119. Samo wi\u0119c wezwanie Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego dostarczy\u0142o na ulic\u0119 oko\u0142o 40 tysi\u0119cy ludzi. Ale ile niewyrobienia w tym t\u0142umie. W kilku miej\u00adscach, gdy kto\u015b z boku pr\u00f3bowa\u0142 krzykn\u0105\u0107: \u201eNiech \u017cyje Pi\u0142sudski!\u201d, to odzew ten znajdowa\u0142 odd\u017awi\u0119k i wo\u0142ano. Ze sprawy senatu socjali\u015bci zro\u00adbili has\u0142o \u201e\u015amier\u0107 bur\u017cujom\u201d, kt\u00f3re dla ich t\u0142umu jest zrozumia\u0142e; tutaj to has\u0142o [senat] ma\u0142o komu co m\u00f3wi\u0142o. S\u0142owo to jednak ma i pewne obci\u0105\u017cenie historyczne dla masy. Tak samo, jak ma pewien przysmak dla nas. Ha\u00ads\u0142o \u201ePrecz z terrorem socjalistycznym\u201d te\u017c jeszcze za ma\u0142o ulica odczuwa. Do irytacji za\u015b mnie doprowadzaj\u0105 r\u00f3\u017cne bur\u017cuje, kt\u00f3rzy przy czarnej ka\u00adwie gotowi narzeka\u0107, ale na ulic\u0119 im si\u0119 wyj\u015b\u0107 nie chce. Akurat materia\u0142 na befsztyk dla bolszewik\u00f3w.<\/p>\n

Warszawa, 24 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Dziennik Juliusza Zdanowskiego<\/em>, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921<\/em>, Szczecin 2014]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z artyku\u0142u w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:<\/strong><\/p>\n

Prezydent miasta Krakowa i pos\u0142owie ma\u0142opolscy zg\u0142osili w Sejmie wniosek nag\u0142y, w kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0105: [\u2026] Dosz\u0142o do tego, \u017ce w Krakowie ju\u017c od kilku tygodni zupe\u0142nie si\u0119 chleba nie wydaje \u2013 w tej beznadziejnej sytuacji [\u2026] uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 w Radzie Ministr\u00f3w uchwa\u0142\u0119, upowa\u017cniaj\u0105c\u0105 Ministerstwo Aprowizacji do natychmiastowego zakupu artyku\u0142\u00f3w spo\u017cywczych za granic\u0105, przede wszystkim w Rumunii. I tu z najwi\u0119kszym zdziwieniem dowiadujemy si\u0119, \u017ce ministerstwo zamierza dokonywa\u0107 tego zakupu wy\u0142\u0105cznie na potrzeby Kongres\u00f3wki [\u2026]. Z tego okazuje si\u0119, \u017ce ministerstwo nie stan\u0119\u0142o na wysoko\u015bci zadania, uprawiaj\u0105c polityk\u0119 jednej dzielnicy z zupe\u0142nym zaniedbaniem innych, kt\u00f3re maj\u0105 prawo \u017c\u0105da\u0107 r\u00f3wnomiernego traktowania\u201d.<\/p>\n

Krak\u00f3w, 25 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Jak uchroni\u0107 Krak\u00f3w od g\u0142odu? Interpelacja pos\u0142\u00f3w ma\u0142opolskich, <\/em>\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 293\/1920]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Litografia z 1920 roku autorstwa J\u00f3zefa Mehoffera.
Ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Krakowie<\/p>\n

Kazimierz Drewnowski<\/strong> (in\u017cynier)<\/strong> w odczycie w Stowarzyszeniu Technik\u00f3w:<\/strong><\/p>\n

Zadaniem ka\u017cdego obywatela Polski w danej chwili jest walka kulturalna, w kt\u00f3rej technicy winni odegra\u0107 pierwszorz\u0119dn\u0105 rol\u0119, gdy\u017c oni kieruj\u0105 wytw\u00f3rczo\u015bci\u0105 kraju. Aby podnie\u015b\u0107 walut\u0119 polsk\u0105 i stworzy\u0107 lepsze warunki \u017cycia \u2013 musimy przede wszystkim zwi\u0119kszy\u0107 produkcj\u0119 kraju i w tym celu uruchomi\u0107 przemys\u0142. Tymczasem smutna rzeczywisto\u015b\u0107 nas uczy, \u017ce front wewn\u0119trzny zagra\u017ca nam, a to z tej racji, \u017ce polityka rz\u0105du jest albo bardzo niewyra\u017ana w tym wzgl\u0119dzie albo wprost zab\u00f3jcza.<\/p>\n

Wszelkim brakom w\u0119gla, surowc\u00f3w, transportu etc. da\u0142oby si\u0119 zaradzi\u0107, gdyby nie prawa id\u0105ce wbrew wszelkim zasadom wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania \u2013 cz\u0119sto jest najdogodniej dla wytw\u00f3rcy rozprzeda\u0107 detalicznie sw\u0105 fabryk\u0119, gdy\u017c podatki op\u0142acane przez niego przewy\u017cszaj\u0105 dochody, wtedy gdy najbogatsza klasa narodu \u2013 w\u0142o\u015bcianie p\u0142ac\u0105 je w minimalnym stopniu. Egzystuj\u0105cy ponad wszelkim prawem urz\u0105d do walki z lichw\u0105 i spekulacj\u0105 karze wszystkich, tylko producent rolny podnosz\u0105cy ceny do niebywa\u0142ej wysoko\u015bci \u2013 jest bezkarny. Czy inicjatywa prywatna, uzale\u017cniona od ca\u0142ego szeregu urz\u0119d\u00f3w, postanowieniom, kt\u00f3rych niepodobna cz\u0119sto uzgodni\u0107, mo\u017ce egzystowa\u0107? [\u2026] Wtedy, gdy przemys\u0142owcy p\u0142ac\u0105 najwi\u0119ksze podatki \u2013 w senacie znaleziono miejsce dla wszystkich, tylko nie dla przemys\u0142u. [\u2026]<\/p>\n

Atmosfera rz\u0105dowa jest dusz\u0105ca, z niej uciekaj\u0105 wszyscy, co chcieliby dla kraju pracowa\u0107. Ze zmian\u0105 stosownej polityki przemys\u0142 zakwitnie i kraj nasz nie b\u0119dzie krajem niewolnik\u00f3w i n\u0119dzy.<\/p>\n

Krak\u00f3w, 26 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[\u201eRzeczpospolita\u201d nr 133\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Z informacji w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d:<\/strong><\/p>\n

Do Londynu przyby\u0142 Leon Reich, przewodnicz\u0105cy komitetu narodowego \u017byd\u00f3w wschodnio-galicyjskich. [\u2026] Reich z\u0142o\u017cy\u0142 deklaracj\u0119 dla prasy angielskiej, w kt\u00f3rej zaznacza, \u017ce Galicj\u0119 Wschodni\u0105 zamieszkuje 670\u00a0tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, co stanowi 11 procent ca\u0142ej ludno\u015bci. Lw\u00f3w \u2013 opowiada Reich \u2013 liczy 40 procent ludno\u015bci \u017cydowskiej. \u017bydzi mog\u0105 przy wszelkich g\u0142osowaniach przechyli\u0107 szal\u0119 albo na stron\u0119 polsk\u0105, albo rusk\u0105. Wskutek tego nale\u017cy nie tylko przyzna\u0107 im prawa, lecz uzna\u0107 ich tak\u017ce za odr\u0119bn\u0105 narodowo\u015b\u0107. Tylko takie rozwi\u0105zanie sprawy mo\u017ce zbawi\u0107 \u017byd\u00f3w. Ju\u017c dzisiaj 97 procent \u017byd\u00f3w galicyjskich nale\u017cy do partii narodowej \u017cydowskiej. [\u2026] \u017bydzi ci \u017c\u0105daj\u0105: 1) aby wszelkie sprawy wewn\u0119trzne \u017cydowskie by\u0142y za\u0142atwiane przez specjalnie na to wybranych ludzi; 2) organizacji nie tylko ni\u017cszych prywatnych szk\u00f3\u0142 \u017cydowskich przez traktat [wersalski] przewidzianych, lecz tak\u017ce szk\u00f3\u0142 \u015brednich; 3) utworzenia departamentu wy\u0142\u0105cznie dla spraw \u017cydowskich.<\/p>\n

Cz\u0119stochowa, 27 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Zabiegi \u017byd\u00f3w wschodnio-galicyjskich, <\/em>\u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 247\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Mjr Kazimierz \u015awitalski (szef referatu polityczno-prasowego Naczelnego Wodza) w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Komendant chce \u201ewy\u015brubowa\u0107\u201d znaczenie \u017beligow\u00adskiego, wychodz\u0105c z tego za\u0142o\u017cenia, \u017ce w sporze Litwy z Polsk\u0105 wygodnie nam mie\u0107 kogo\u015b trzeciego, w tym wypadku ludno\u015b\u0107 miejscow\u0105 Litwy centralnej, kt\u00f3ra b\u0119dzie po naszej stronie. Inaczej do gry stajemy z jednej strony Polska, z drugiej Litwa. [\u2026] [Leon] Bobicki informowa\u0142 Komendanta, \u017ce narodowi demokraci wile\u0144scy z kwa\u015bn\u0105 min\u0105 godz\u0105 si\u0119 na konstytuant\u0119.<\/p>\n

Warszawa, 27 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Kazimierz \u015awitalski, Diariusz 1919\u20131935<\/em>, Warszawa 1992]<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Warszawa, 1920.
Transport m\u0105ki sprowadzonej do Polski w ramach pomocy udzielonej przez rz\u0105d ameryka\u0144ski.
Fot. Library of Congress \/ LC-A6197- RC-4225-Ax<\/p>\n

Z felietonu w \u201eDzienniku Pozna\u0144skim\u201d:<\/strong><\/p>\n

Kwesta \u201edla g\u0142odnego Wilna\u201d rozpocz\u0119ta w Poznaniu i Wielkopolsce jest najrozumniejsz\u0105 obecnie polityk\u0105 w tej piek\u0105cej i trudnej sprawie naszych p\u00f3\u0142nocnych terytori\u00f3w. Je\u017celi naprawd\u0119 pojad\u0105 ku Wilnu wagony z ziemniakami i zbo\u017cem, b\u0119dziemy mogli czyn wielkopolski por\u00f3wna\u0107 z chwil\u0105, gdy pu\u0142ki pozna\u0144skie przyby\u0142e na odsiecz Lwowa uratowa\u0142y to miasto [w listopadzie 1918]. [\u2026] Wilno, ogo\u0142ocone z zapas\u00f3w przez w\u0142adze i wojska bolszewickie, by\u0142o za czas\u00f3w litewskich aprowidowane nie\u017ale. Kowie\u0144szczyzna jest krajem rolniczym, o charakterze nawet zbli\u017conym do dzielnicy wielkopolskiej. Litwinom chodzi\u0142o o to, aby przywozem \u017cywno\u015bci i zaimponowa\u0107 ludno\u015bci, i j\u0105 sobie zjedna\u0107. Je\u017celi ludno\u015b\u0107 t\u0119skni\u0142a do powrotu wojsk polskich, \u015bwiadczy\u0142o to tylko o jej g\u0142\u0119bokim i prawdziwym patriotyzmie. [\u2026]<\/p>\n

Nie zapominajmy, \u017ce Wilno zosta\u0142o dwa razy skrzywdzone przez rz\u0105d polski, \u017ce administracja polska pozostawia\u0142a wiele do \u017cyczenia, \u017ce w lipcu jeszcze, gdy wojska polskie cofa\u0142y si\u0119 z miasta, maruderzy obrabowali okolice. A jednak ludno\u015b\u0107 ta, g\u0142ucha na wszystko, entuzjastycznie domaga si\u0119 przy\u0142\u0105czenia do Polski.<\/p>\n

Pozna\u0144, 29 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Bia\u0142e kwiaty<\/em>, \u201eDziennik Pozna\u0144ski\u201d nr 250\/1920]<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Micha\u0142 R\u00f6mer<\/strong> (polski ziemianin, prawnik)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\n

Czego chc\u0105 dzisiejsi w\u0142adcy Wilna, czym jest ich \u201eLitwa \u015arodkowa\u201d, tego nie wie nie tylko Kowno, ale nikt, bo nie wiedz\u0105 nawet sami tw\u00f3rcy \u201eLitwy \u015arodkowej\u201d. [\u2026] Co g\u0142owa \u2013 to inny pomys\u0142, inny cel. Jedni chc\u0105 aneksji Wilna i Grodna do Polski, inni \u2013 niepodzielnego pa\u0144stwa litewskiego z jedynym sejmem w Wilnie, po\u0142\u0105czonego uni\u0105, federacj\u0105 lub konwencjami z Polsk\u0105, jeszcze inni chc\u0105 Litwy z\u0142o\u017conej ze sfederowanych kanton\u00f3w, a wreszcie s\u0105 i tacy, [\u2026] kt\u00f3rym w\u0142a\u015bciwie chodzi ani o Litw\u0119, ani o stosunek do Polski, jeno o d\u017awigni\u0119cie Bia\u0142ej Rusi pod firm\u0105 Litwy i do poch\u0142oni\u0119cia Wilna przez Bia\u0142oru\u015b.<\/p>\n

Wilno, 29 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n

[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki<\/em>, t. 4, 1920\u20131930<\/em>, Warszawa 2018]<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\n

Projekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n

\u2042<\/strong><\/p>\n

Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":4097,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-4101","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-01-28T12:04:22+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-01-28T12:12:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2362\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1553\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/\",\"name\":\"23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB-300x197.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB-1024x673.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg\",\"datePublished\":\"2021-01-28T12:04:22+02:00\",\"dateModified\":\"2021-01-28T12:12:39+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2021-01-28\",\"endDate\":\"2021-01-28\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920\\nTymczasowy Rz\u0105d Litwy \u015arodkowej proponuje Litwinom polubowne rozwi\u0105zanie powsta\u0142ych napi\u0119\u0107. W efekcie rz\u0105d w Kownie powo\u0142uje nowe roczniki do armii i \u015bci\u0105ga ochotnik\u00f3w niemieckich i bolszewickich. 27 pa\u017adziernika Konferencja Ambasador\u00f3w przy Lidze Narod\u00f3w ustanawia Gda\u0144sk Wolnym Miastem, nadaj\u0105c mu specjalny status prawny, podlegaj\u0105cy mi\u0119dzynarodowej i polskiej kurateli. 28 pa\u017adziernika Rada Ligi Narod\u00f3w przyjmuje wniosek, w kt\u00f3rym problem przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej Wile\u0144szczyzny ma zosta\u0107 rozwi\u0105zany na drodze plebiscytu pod jej nadzorem. Armia polska zaczyna powoli demobilizowa\u0107 \u017co\u0142nierzy. Koniec wojny ods\u0142ania g\u0142\u0119bi\u0119 zapa\u015bci gospodarczej i spo\u0142ecznej.\\n\u00a0\u2042\\nIn\u017c. Tadeusz Wenda (kierownik budowy portu w Gdyni) w \u201eKurierze Warszawskim\u201d:\\nW chwili, gdy Rada [Konferencja] Ambasador\u00f3w w Pary\u017cu ma decydowa\u0107 o losie portu gda\u0144skiego, przychodzi pomy\u015blna wiadomo\u015b\u0107, \u017ce rz\u0105d polski przyst\u0119puje do budowy pierwszego portu na polskim wybrze\u017cu morskim w Gdyni. [\u2026] Urzeczywistnia\u0107 zaczyna si\u0119 idea budowy w\u0142asnego portu, kt\u00f3ry jest nam nieodzownie potrzebny, jako punkt oparcia powstaj\u0105cej marynarki ojczystej i jako \u015brodek polskiego \u017cycia, handlu i rybo\u0142\u00f3wstwa na polskim morzu. Spo\u0142ecze\u0144stwo polskie z uznaniem powita t\u0119 wiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3ra uspokoi go co do los\u00f3w naszej bezpo\u015bredniej komunikacji ze \u015bwiatem, zagro\u017conej przez wrogie stanowisko w mie\u015bcie Gda\u0144sku.\\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [\u2026] Na razie przyst\u0119puje si\u0119 do budowy cz\u0119\u015bci portu zewn\u0119trznego, co umo\u017cliwi wy\u0142adunek transport\u00f3w wojennych i utworzy schronisko dla rybak\u00f3w. Wykonanie rob\u00f3t powierzone zostaje firmie polskiej.\\nWarszawa, 23 pa\u017adziernika 1920\\n[\u201eKurier Warszawski\u201d nr 294\/1920]\\n\u00a0\\nEl\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka):\\nZrozumia\u0142e jest teraz to pospieszne wywo\u017cenie i grabienie przez bolszewik\u00f3w. Wielkorosyjscy bolszewicy wychodz\u0105 st\u0105d, zostawiaj\u0105c pole dzia\u0142ania sowieckiej Ukrainie. Polska do tutejszych [ukrai\u0144skich] spraw wcale ma si\u0119 nie miesza\u0107; petlurowcy sami id\u0105, podobno s\u0105 niedaleko, front w Dorosz\u00f3wce o 10 wiorst, teraz jest chwilowe zawieszenie broni [pomi\u0119dzy oddzia\u0142ami Petlury a bolszewikami] na dziesi\u0119\u0107 dni.\\nWszystko mi jedno. Jestem ju\u017c tylko cieniem i parodi\u0105 dawnego cz\u0142owieka wolnego, pewnego siebie i \u015bmia\u0142ego. Zdoby\u0107 si\u0119 na bohaterstwo mo\u017cna, ale trwa\u0107 w nim ca\u0142e lata \u2013 to ponad moje si\u0142y. Jaka\u015b szalona, op\u0119ta\u0144cza t\u0119sknota zalewa dusz\u0119 \u2013 dochodzi do zenitu. T\u0119skni\u0119 za krajem, [\u2026] za drogimi \u017cywymi, za umar\u0142ymi; t\u0119skni\u0119 za lud\u017ami, za \u017cyciem, za spokojem, za czysto\u015bci\u0105, za kultur\u0105, za u\u015bmiechem, za swobod\u0105; t\u0119skni\u0119 za przesz\u0142o\u015bci\u0105, t\u0119skni\u0119 do przysz\u0142o\u015bci. W obecnej chwili nie ma mnie.\\nMaj\u0105tek Gruszka (Podole), 24 pa\u017adziernika 1920\\n[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, \u0141omianki 2008]\\n\u00a0\\nZofia Romanowicz\u00f3wna (mieszkanka Lwowa) w dzienniku:\\nPonad wszystkim, o czym pisa\u0107 by warto, g\u00f3ruje rzecz jedna, ogromna: 18 pa\u017adziernika podpisany rozejm, a od dw\u00f3ch dni rozbrzmiewa s\u0142owo: pok\u00f3j. Ach! Czy to ju\u017c prawda? Czy to nie sen? Bo\u017ce wielkiego mi\u0142osierdzia, odpu\u015b\u0107 nam nasze winy i spraw, \u017ceby ta straszliwa wojna, kt\u00f3r\u0105\u015bmy prze\u017cyli, by\u0142a ostatni\u0105.\\nLw\u00f3w, 24 pa\u017adziernika 1920\\n[Zofia Romanowicz\u00f3wna, Dziennik lwowski 1842\u20131930, t. 2, 1888\u20131930, Warszawa 2005]\\n1920.Ochronka zorganizowana przez Ameryka\u0144sk\u0105 Misj\u0119 Pomocy.Fot. Zak\u0142ad \u201eFotografia W. Szapiro\u201d \/ O\u015brodek KARTA\\nZ artyku\u0142u Warszawa przeciw terrorowi w \u201eRzeczpospolitej\u201d: \\nWarszawa [\u2026] zamanifestowa\u0142a swoje w\u0142a\u015bciwe oblicze polityczne. [\u2026]\\nZ w\u0105ziutkiej uliczki na \u015awi\u0119tojerskiej wynurza si\u0119 g\u0142owa olbrzymiego pochodu narodowego. Na czele idzie grupa s\u0119dziwych weteran\u00f3w 1863 roku, kt\u00f3rych niekt\u00f3re grupy spotykaj\u0105 oklaskami. Za weteranami wyst\u0119puje liczne duchowie\u0144stwo, dalej cechy, stowarzyszenia i k\u00f3\u0142ka. Jak olbrzymia fala zalewa poch\u00f3d stopniowo plac Zamkowy, Krakowskie Przedmie\u015bcie, Nowy \u015awiat. Gdy g\u0142owa pochodu by\u0142a na placu Trzech Krzy\u017cy, koniec wyrusza\u0142 zaledwie z placu Zamkowego. A nad tym olbrzymim morzem ludzkim powiewa\u0142y dziesi\u0105tki barwno-bogatych sztandar\u00f3w z napisami: \u201ePrecz z terrorem!\u201d, \u201eNiech \u017cyje Senat!\u201d, \u201eFrancja, Anglia i Ameryka maj\u0105 Senat!\u201d, \u201eRosja bolszewicka nie ma Senatu!\u201d. [\u2026] Publiczno\u015b\u0107, t\u0142umnie zebrana na chodnikach, wita\u0142a poch\u00f3d okrzykami: \u201eNiech \u017cyje Senat! Wilno do Polski! Niech \u017cyje Haller! Precz z terrorem!\u201d.\\nWarszawa, 24 pa\u017adziernika 1920\\n[\u201eRzeczpospolita\u201d nr 132\/1920]\\n\u00a0\\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\\nPoch\u00f3d uda\u0142 si\u0119. Samo wi\u0119c wezwanie Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego dostarczy\u0142o na ulic\u0119 oko\u0142o 40 tysi\u0119cy ludzi. Ale ile niewyrobienia w tym t\u0142umie. W kilku miej\u00adscach, gdy kto\u015b z boku pr\u00f3bowa\u0142 krzykn\u0105\u0107: \u201eNiech \u017cyje Pi\u0142sudski!\u201d, to odzew ten znajdowa\u0142 odd\u017awi\u0119k i wo\u0142ano. Ze sprawy senatu socjali\u015bci zro\u00adbili has\u0142o \u201e\u015amier\u0107 bur\u017cujom\u201d, kt\u00f3re dla ich t\u0142umu jest zrozumia\u0142e; tutaj to has\u0142o [senat] ma\u0142o komu co m\u00f3wi\u0142o. S\u0142owo to jednak ma i pewne obci\u0105\u017cenie historyczne dla masy. Tak samo, jak ma pewien przysmak dla nas. Ha\u00ads\u0142o \u201ePrecz z terrorem socjalistycznym\u201d te\u017c jeszcze za ma\u0142o ulica odczuwa. Do irytacji za\u015b mnie doprowadzaj\u0105 r\u00f3\u017cne bur\u017cuje, kt\u00f3rzy przy czarnej ka\u00adwie gotowi narzeka\u0107, ale na ulic\u0119 im si\u0119 wyj\u015b\u0107 nie chce. Akurat materia\u0142 na befsztyk dla bolszewik\u00f3w.\\nWarszawa, 24 pa\u017adziernika 1920\\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:\\nPrezydent miasta Krakowa i pos\u0142owie ma\u0142opolscy zg\u0142osili w Sejmie wniosek nag\u0142y, w kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0105: [\u2026] Dosz\u0142o do tego, \u017ce w Krakowie ju\u017c od kilku tygodni zupe\u0142nie si\u0119 chleba nie wydaje \u2013 w tej beznadziejnej sytuacji [\u2026] uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 w Radzie Ministr\u00f3w uchwa\u0142\u0119, upowa\u017cniaj\u0105c\u0105 Ministerstwo Aprowizacji do natychmiastowego zakupu artyku\u0142\u00f3w spo\u017cywczych za granic\u0105, przede wszystkim w Rumunii. I tu z najwi\u0119kszym zdziwieniem dowiadujemy si\u0119, \u017ce ministerstwo zamierza dokonywa\u0107 tego zakupu wy\u0142\u0105cznie na potrzeby Kongres\u00f3wki [\u2026]. Z tego okazuje si\u0119, \u017ce ministerstwo nie stan\u0119\u0142o na wysoko\u015bci zadania, uprawiaj\u0105c polityk\u0119 jednej dzielnicy z zupe\u0142nym zaniedbaniem innych, kt\u00f3re maj\u0105 prawo \u017c\u0105da\u0107 r\u00f3wnomiernego traktowania\u201d.\\nKrak\u00f3w, 25 pa\u017adziernika 1920\\n[Jak uchroni\u0107 Krak\u00f3w od g\u0142odu? Interpelacja pos\u0142\u00f3w ma\u0142opolskich, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 293\/1920]\\nLitografia z 1920 roku autorstwa J\u00f3zefa Mehoffera.Ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Krakowie\\nKazimierz Drewnowski (in\u017cynier) w odczycie w Stowarzyszeniu Technik\u00f3w:\\nZadaniem ka\u017cdego obywatela Polski w danej chwili jest walka kulturalna, w kt\u00f3rej technicy winni odegra\u0107 pierwszorz\u0119dn\u0105 rol\u0119, gdy\u017c oni kieruj\u0105 wytw\u00f3rczo\u015bci\u0105 kraju. Aby podnie\u015b\u0107 walut\u0119 polsk\u0105 i stworzy\u0107 lepsze warunki \u017cycia \u2013 musimy przede wszystkim zwi\u0119kszy\u0107 produkcj\u0119 kraju i w tym celu uruchomi\u0107 przemys\u0142. Tymczasem smutna rzeczywisto\u015b\u0107 nas uczy, \u017ce front wewn\u0119trzny zagra\u017ca nam, a to z tej racji, \u017ce polityka rz\u0105du jest albo bardzo niewyra\u017ana w tym wzgl\u0119dzie albo wprost zab\u00f3jcza.\\nWszelkim brakom w\u0119gla, surowc\u00f3w, transportu etc. da\u0142oby si\u0119 zaradzi\u0107, gdyby nie prawa id\u0105ce wbrew wszelkim zasadom wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania \u2013 cz\u0119sto jest najdogodniej dla wytw\u00f3rcy rozprzeda\u0107 detalicznie sw\u0105 fabryk\u0119, gdy\u017c podatki op\u0142acane przez niego przewy\u017cszaj\u0105 dochody, wtedy gdy najbogatsza klasa narodu \u2013 w\u0142o\u015bcianie p\u0142ac\u0105 je w minimalnym stopniu. Egzystuj\u0105cy ponad wszelkim prawem urz\u0105d do walki z lichw\u0105 i spekulacj\u0105 karze wszystkich, tylko producent rolny podnosz\u0105cy ceny do niebywa\u0142ej wysoko\u015bci \u2013 jest bezkarny. Czy inicjatywa prywatna, uzale\u017cniona od ca\u0142ego szeregu urz\u0119d\u00f3w, postanowieniom, kt\u00f3rych niepodobna cz\u0119sto uzgodni\u0107, mo\u017ce egzystowa\u0107? [\u2026] Wtedy, gdy przemys\u0142owcy p\u0142ac\u0105 najwi\u0119ksze podatki \u2013 w senacie znaleziono miejsce dla wszystkich, tylko nie dla przemys\u0142u. [\u2026]\\nAtmosfera rz\u0105dowa jest dusz\u0105ca, z niej uciekaj\u0105 wszyscy, co chcieliby dla kraju pracowa\u0107. Ze zmian\u0105 stosownej polityki przemys\u0142 zakwitnie i kraj nasz nie b\u0119dzie krajem niewolnik\u00f3w i n\u0119dzy.\\nKrak\u00f3w, 26 pa\u017adziernika 1920\\n[\u201eRzeczpospolita\u201d nr 133\/1920]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d:\\nDo Londynu przyby\u0142 Leon Reich, przewodnicz\u0105cy komitetu narodowego \u017byd\u00f3w wschodnio-galicyjskich. [\u2026] Reich z\u0142o\u017cy\u0142 deklaracj\u0119 dla prasy angielskiej, w kt\u00f3rej zaznacza, \u017ce Galicj\u0119 Wschodni\u0105 zamieszkuje 670\u00a0tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, co stanowi 11 procent ca\u0142ej ludno\u015bci. Lw\u00f3w \u2013 opowiada Reich \u2013 liczy 40 procent ludno\u015bci \u017cydowskiej. \u017bydzi mog\u0105 przy wszelkich g\u0142osowaniach przechyli\u0107 szal\u0119 albo na stron\u0119 polsk\u0105, albo rusk\u0105. Wskutek tego nale\u017cy nie tylko przyzna\u0107 im prawa, lecz uzna\u0107 ich tak\u017ce za odr\u0119bn\u0105 narodowo\u015b\u0107. Tylko takie rozwi\u0105zanie sprawy mo\u017ce zbawi\u0107 \u017byd\u00f3w. Ju\u017c dzisiaj 97 procent \u017byd\u00f3w galicyjskich nale\u017cy do partii narodowej \u017cydowskiej. [\u2026] \u017bydzi ci \u017c\u0105daj\u0105: 1) aby wszelkie sprawy wewn\u0119trzne \u017cydowskie by\u0142y za\u0142atwiane przez specjalnie na to wybranych ludzi; 2) organizacji nie tylko ni\u017cszych prywatnych szk\u00f3\u0142 \u017cydowskich przez traktat [wersalski] przewidzianych, lecz tak\u017ce szk\u00f3\u0142 \u015brednich; 3) utworzenia departamentu wy\u0142\u0105cznie dla spraw \u017cydowskich.\\nCz\u0119stochowa, 27 pa\u017adziernika 1920\\n[Zabiegi \u017byd\u00f3w wschodnio-galicyjskich, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 247\/1920]\\n\u00a0\\nMjr Kazimierz \u015awitalski (szef referatu polityczno-prasowego Naczelnego Wodza) w dzienniku:\\nKomendant chce \u201ewy\u015brubowa\u0107\u201d znaczenie \u017beligow\u00adskiego, wychodz\u0105c z tego za\u0142o\u017cenia, \u017ce w sporze Litwy z Polsk\u0105 wygodnie nam mie\u0107 kogo\u015b trzeciego, w tym wypadku ludno\u015b\u0107 miejscow\u0105 Litwy centralnej, kt\u00f3ra b\u0119dzie po naszej stronie. Inaczej do gry stajemy z jednej strony Polska, z drugiej Litwa. [\u2026] [Leon] Bobicki informowa\u0142 Komendanta, \u017ce narodowi demokraci wile\u0144scy z kwa\u015bn\u0105 min\u0105 godz\u0105 si\u0119 na konstytuant\u0119.\\nWarszawa, 27 pa\u017adziernika 1920\\n[Kazimierz \u015awitalski, Diariusz 1919\u20131935, Warszawa 1992]\\nWarszawa, 1920.Transport m\u0105ki sprowadzonej do Polski w ramach pomocy udzielonej przez rz\u0105d ameryka\u0144ski.Fot. Library of Congress \/ LC-A6197- RC-4225-Ax\\nZ felietonu w \u201eDzienniku Pozna\u0144skim\u201d:\\nKwesta \u201edla g\u0142odnego Wilna\u201d rozpocz\u0119ta w Poznaniu i Wielkopolsce jest najrozumniejsz\u0105 obecnie polityk\u0105 w tej piek\u0105cej i trudnej sprawie naszych p\u00f3\u0142nocnych terytori\u00f3w. Je\u017celi naprawd\u0119 pojad\u0105 ku Wilnu wagony z ziemniakami i zbo\u017cem, b\u0119dziemy mogli czyn wielkopolski por\u00f3wna\u0107 z chwil\u0105, gdy pu\u0142ki pozna\u0144skie przyby\u0142e na odsiecz Lwowa uratowa\u0142y to miasto [w listopadzie 1918]. [\u2026] Wilno, ogo\u0142ocone z zapas\u00f3w przez w\u0142adze i wojska bolszewickie, by\u0142o za czas\u00f3w litewskich aprowidowane nie\u017ale. Kowie\u0144szczyzna jest krajem rolniczym, o charakterze nawet zbli\u017conym do dzielnicy wielkopolskiej. Litwinom chodzi\u0142o o to, aby przywozem \u017cywno\u015bci i zaimponowa\u0107 ludno\u015bci, i j\u0105 sobie zjedna\u0107. Je\u017celi ludno\u015b\u0107 t\u0119skni\u0142a do powrotu wojsk polskich, \u015bwiadczy\u0142o to tylko o jej g\u0142\u0119bokim i prawdziwym patriotyzmie. [\u2026]\\nNie zapominajmy, \u017ce Wilno zosta\u0142o dwa razy skrzywdzone przez rz\u0105d polski, \u017ce administracja polska pozostawia\u0142a wiele do \u017cyczenia, \u017ce w lipcu jeszcze, gdy wojska polskie cofa\u0142y si\u0119 z miasta, maruderzy obrabowali okolice. A jednak ludno\u015b\u0107 ta, g\u0142ucha na wszystko, entuzjastycznie domaga si\u0119 przy\u0142\u0105czenia do Polski.\\nPozna\u0144, 29 pa\u017adziernika 1920\\n[Bia\u0142e kwiaty, \u201eDziennik Pozna\u0144ski\u201d nr 250\/1920]\\n\u00a0\\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\\nCzego chc\u0105 dzisiejsi w\u0142adcy Wilna, czym jest ich \u201eLitwa \u015arodkowa\u201d, tego nie wie nie tylko Kowno, ale nikt, bo nie wiedz\u0105 nawet sami tw\u00f3rcy \u201eLitwy \u015arodkowej\u201d. [\u2026] Co g\u0142owa \u2013 to inny pomys\u0142, inny cel. Jedni chc\u0105 aneksji Wilna i Grodna do Polski, inni \u2013 niepodzielnego pa\u0144stwa litewskiego z jedynym sejmem w Wilnie, po\u0142\u0105czonego uni\u0105, federacj\u0105 lub konwencjami z Polsk\u0105, jeszcze inni chc\u0105 Litwy z\u0142o\u017conej ze sfederowanych kanton\u00f3w, a wreszcie s\u0105 i tacy, [\u2026] kt\u00f3rym w\u0142a\u015bciwie chodzi ani o Litw\u0119, ani o stosunek do Polski, jeno o d\u017awigni\u0119cie Bia\u0142ej Rusi pod firm\u0105 Litwy i do poch\u0142oni\u0119cia Wilna przez Bia\u0142oru\u015b.\\nWilno, 29 pa\u017adziernika 1920\\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg\",\"width\":2362,\"height\":1553},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2021-01-28T12:04:22+00:00","article_modified_time":"2021-01-28T12:12:39+00:00","og_image":[{"width":2362,"height":1553,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/","name":"23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB-300x197.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB-1024x673.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg","datePublished":"2021-01-28T12:04:22+02:00","dateModified":"2021-01-28T12:12:39+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2021-01-28","endDate":"2021-01-28","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920\nTymczasowy Rz\u0105d Litwy \u015arodkowej proponuje Litwinom polubowne rozwi\u0105zanie powsta\u0142ych napi\u0119\u0107. W efekcie rz\u0105d w Kownie powo\u0142uje nowe roczniki do armii i \u015bci\u0105ga ochotnik\u00f3w niemieckich i bolszewickich. 27 pa\u017adziernika Konferencja Ambasador\u00f3w przy Lidze Narod\u00f3w ustanawia Gda\u0144sk Wolnym Miastem, nadaj\u0105c mu specjalny status prawny, podlegaj\u0105cy mi\u0119dzynarodowej i polskiej kurateli. 28 pa\u017adziernika Rada Ligi Narod\u00f3w przyjmuje wniosek, w kt\u00f3rym problem przynale\u017cno\u015bci pa\u0144stwowej Wile\u0144szczyzny ma zosta\u0107 rozwi\u0105zany na drodze plebiscytu pod jej nadzorem. Armia polska zaczyna powoli demobilizowa\u0107 \u017co\u0142nierzy. Koniec wojny ods\u0142ania g\u0142\u0119bi\u0119 zapa\u015bci gospodarczej i spo\u0142ecznej.\n\u00a0\u2042\nIn\u017c. Tadeusz Wenda (kierownik budowy portu w Gdyni) w \u201eKurierze Warszawskim\u201d:\nW chwili, gdy Rada [Konferencja] Ambasador\u00f3w w Pary\u017cu ma decydowa\u0107 o losie portu gda\u0144skiego, przychodzi pomy\u015blna wiadomo\u015b\u0107, \u017ce rz\u0105d polski przyst\u0119puje do budowy pierwszego portu na polskim wybrze\u017cu morskim w Gdyni. [\u2026] Urzeczywistnia\u0107 zaczyna si\u0119 idea budowy w\u0142asnego portu, kt\u00f3ry jest nam nieodzownie potrzebny, jako punkt oparcia powstaj\u0105cej marynarki ojczystej i jako \u015brodek polskiego \u017cycia, handlu i rybo\u0142\u00f3wstwa na polskim morzu. Spo\u0142ecze\u0144stwo polskie z uznaniem powita t\u0119 wiadomo\u015b\u0107, kt\u00f3ra uspokoi go co do los\u00f3w naszej bezpo\u015bredniej komunikacji ze \u015bwiatem, zagro\u017conej przez wrogie stanowisko w mie\u015bcie Gda\u0144sku.\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [\u2026] Na razie przyst\u0119puje si\u0119 do budowy cz\u0119\u015bci portu zewn\u0119trznego, co umo\u017cliwi wy\u0142adunek transport\u00f3w wojennych i utworzy schronisko dla rybak\u00f3w. Wykonanie rob\u00f3t powierzone zostaje firmie polskiej.\nWarszawa, 23 pa\u017adziernika 1920\n[\u201eKurier Warszawski\u201d nr 294\/1920]\n\u00a0\nEl\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka):\nZrozumia\u0142e jest teraz to pospieszne wywo\u017cenie i grabienie przez bolszewik\u00f3w. Wielkorosyjscy bolszewicy wychodz\u0105 st\u0105d, zostawiaj\u0105c pole dzia\u0142ania sowieckiej Ukrainie. Polska do tutejszych [ukrai\u0144skich] spraw wcale ma si\u0119 nie miesza\u0107; petlurowcy sami id\u0105, podobno s\u0105 niedaleko, front w Dorosz\u00f3wce o 10 wiorst, teraz jest chwilowe zawieszenie broni [pomi\u0119dzy oddzia\u0142ami Petlury a bolszewikami] na dziesi\u0119\u0107 dni.\nWszystko mi jedno. Jestem ju\u017c tylko cieniem i parodi\u0105 dawnego cz\u0142owieka wolnego, pewnego siebie i \u015bmia\u0142ego. Zdoby\u0107 si\u0119 na bohaterstwo mo\u017cna, ale trwa\u0107 w nim ca\u0142e lata \u2013 to ponad moje si\u0142y. Jaka\u015b szalona, op\u0119ta\u0144cza t\u0119sknota zalewa dusz\u0119 \u2013 dochodzi do zenitu. T\u0119skni\u0119 za krajem, [\u2026] za drogimi \u017cywymi, za umar\u0142ymi; t\u0119skni\u0119 za lud\u017ami, za \u017cyciem, za spokojem, za czysto\u015bci\u0105, za kultur\u0105, za u\u015bmiechem, za swobod\u0105; t\u0119skni\u0119 za przesz\u0142o\u015bci\u0105, t\u0119skni\u0119 do przysz\u0142o\u015bci. W obecnej chwili nie ma mnie.\nMaj\u0105tek Gruszka (Podole), 24 pa\u017adziernika 1920\n[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, \u0141omianki 2008]\n\u00a0\nZofia Romanowicz\u00f3wna (mieszkanka Lwowa) w dzienniku:\nPonad wszystkim, o czym pisa\u0107 by warto, g\u00f3ruje rzecz jedna, ogromna: 18 pa\u017adziernika podpisany rozejm, a od dw\u00f3ch dni rozbrzmiewa s\u0142owo: pok\u00f3j. Ach! Czy to ju\u017c prawda? Czy to nie sen? Bo\u017ce wielkiego mi\u0142osierdzia, odpu\u015b\u0107 nam nasze winy i spraw, \u017ceby ta straszliwa wojna, kt\u00f3r\u0105\u015bmy prze\u017cyli, by\u0142a ostatni\u0105.\nLw\u00f3w, 24 pa\u017adziernika 1920\n[Zofia Romanowicz\u00f3wna, Dziennik lwowski 1842\u20131930, t. 2, 1888\u20131930, Warszawa 2005]\n1920.Ochronka zorganizowana przez Ameryka\u0144sk\u0105 Misj\u0119 Pomocy.Fot. Zak\u0142ad \u201eFotografia W. Szapiro\u201d \/ O\u015brodek KARTA\nZ artyku\u0142u Warszawa przeciw terrorowi w \u201eRzeczpospolitej\u201d: \nWarszawa [\u2026] zamanifestowa\u0142a swoje w\u0142a\u015bciwe oblicze polityczne. [\u2026]\nZ w\u0105ziutkiej uliczki na \u015awi\u0119tojerskiej wynurza si\u0119 g\u0142owa olbrzymiego pochodu narodowego. Na czele idzie grupa s\u0119dziwych weteran\u00f3w 1863 roku, kt\u00f3rych niekt\u00f3re grupy spotykaj\u0105 oklaskami. Za weteranami wyst\u0119puje liczne duchowie\u0144stwo, dalej cechy, stowarzyszenia i k\u00f3\u0142ka. Jak olbrzymia fala zalewa poch\u00f3d stopniowo plac Zamkowy, Krakowskie Przedmie\u015bcie, Nowy \u015awiat. Gdy g\u0142owa pochodu by\u0142a na placu Trzech Krzy\u017cy, koniec wyrusza\u0142 zaledwie z placu Zamkowego. A nad tym olbrzymim morzem ludzkim powiewa\u0142y dziesi\u0105tki barwno-bogatych sztandar\u00f3w z napisami: \u201ePrecz z terrorem!\u201d, \u201eNiech \u017cyje Senat!\u201d, \u201eFrancja, Anglia i Ameryka maj\u0105 Senat!\u201d, \u201eRosja bolszewicka nie ma Senatu!\u201d. [\u2026] Publiczno\u015b\u0107, t\u0142umnie zebrana na chodnikach, wita\u0142a poch\u00f3d okrzykami: \u201eNiech \u017cyje Senat! Wilno do Polski! Niech \u017cyje Haller! Precz z terrorem!\u201d.\nWarszawa, 24 pa\u017adziernika 1920\n[\u201eRzeczpospolita\u201d nr 132\/1920]\n\u00a0\nJuliusz Zdanowski (ziemianin, polityk zwi\u0105zany z Narodow\u0105 Demokracj\u0105) w dzienniku:\nPoch\u00f3d uda\u0142 si\u0119. Samo wi\u0119c wezwanie Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego dostarczy\u0142o na ulic\u0119 oko\u0142o 40 tysi\u0119cy ludzi. Ale ile niewyrobienia w tym t\u0142umie. W kilku miej\u00adscach, gdy kto\u015b z boku pr\u00f3bowa\u0142 krzykn\u0105\u0107: \u201eNiech \u017cyje Pi\u0142sudski!\u201d, to odzew ten znajdowa\u0142 odd\u017awi\u0119k i wo\u0142ano. Ze sprawy senatu socjali\u015bci zro\u00adbili has\u0142o \u201e\u015amier\u0107 bur\u017cujom\u201d, kt\u00f3re dla ich t\u0142umu jest zrozumia\u0142e; tutaj to has\u0142o [senat] ma\u0142o komu co m\u00f3wi\u0142o. S\u0142owo to jednak ma i pewne obci\u0105\u017cenie historyczne dla masy. Tak samo, jak ma pewien przysmak dla nas. Ha\u00ads\u0142o \u201ePrecz z terrorem socjalistycznym\u201d te\u017c jeszcze za ma\u0142o ulica odczuwa. Do irytacji za\u015b mnie doprowadzaj\u0105 r\u00f3\u017cne bur\u017cuje, kt\u00f3rzy przy czarnej ka\u00adwie gotowi narzeka\u0107, ale na ulic\u0119 im si\u0119 wyj\u015b\u0107 nie chce. Akurat materia\u0142 na befsztyk dla bolszewik\u00f3w.\nWarszawa, 24 pa\u017adziernika 1920\n[Dziennik Juliusza Zdanowskiego, t. 3: 4 VIII 1919 \u2013 28 III 1921, Szczecin 2014]\n\u00a0\nZ artyku\u0142u w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:\nPrezydent miasta Krakowa i pos\u0142owie ma\u0142opolscy zg\u0142osili w Sejmie wniosek nag\u0142y, w kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0105: [\u2026] Dosz\u0142o do tego, \u017ce w Krakowie ju\u017c od kilku tygodni zupe\u0142nie si\u0119 chleba nie wydaje \u2013 w tej beznadziejnej sytuacji [\u2026] uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 w Radzie Ministr\u00f3w uchwa\u0142\u0119, upowa\u017cniaj\u0105c\u0105 Ministerstwo Aprowizacji do natychmiastowego zakupu artyku\u0142\u00f3w spo\u017cywczych za granic\u0105, przede wszystkim w Rumunii. I tu z najwi\u0119kszym zdziwieniem dowiadujemy si\u0119, \u017ce ministerstwo zamierza dokonywa\u0107 tego zakupu wy\u0142\u0105cznie na potrzeby Kongres\u00f3wki [\u2026]. Z tego okazuje si\u0119, \u017ce ministerstwo nie stan\u0119\u0142o na wysoko\u015bci zadania, uprawiaj\u0105c polityk\u0119 jednej dzielnicy z zupe\u0142nym zaniedbaniem innych, kt\u00f3re maj\u0105 prawo \u017c\u0105da\u0107 r\u00f3wnomiernego traktowania\u201d.\nKrak\u00f3w, 25 pa\u017adziernika 1920\n[Jak uchroni\u0107 Krak\u00f3w od g\u0142odu? Interpelacja pos\u0142\u00f3w ma\u0142opolskich, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 293\/1920]\nLitografia z 1920 roku autorstwa J\u00f3zefa Mehoffera.Ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Krakowie\nKazimierz Drewnowski (in\u017cynier) w odczycie w Stowarzyszeniu Technik\u00f3w:\nZadaniem ka\u017cdego obywatela Polski w danej chwili jest walka kulturalna, w kt\u00f3rej technicy winni odegra\u0107 pierwszorz\u0119dn\u0105 rol\u0119, gdy\u017c oni kieruj\u0105 wytw\u00f3rczo\u015bci\u0105 kraju. Aby podnie\u015b\u0107 walut\u0119 polsk\u0105 i stworzy\u0107 lepsze warunki \u017cycia \u2013 musimy przede wszystkim zwi\u0119kszy\u0107 produkcj\u0119 kraju i w tym celu uruchomi\u0107 przemys\u0142. Tymczasem smutna rzeczywisto\u015b\u0107 nas uczy, \u017ce front wewn\u0119trzny zagra\u017ca nam, a to z tej racji, \u017ce polityka rz\u0105du jest albo bardzo niewyra\u017ana w tym wzgl\u0119dzie albo wprost zab\u00f3jcza.\nWszelkim brakom w\u0119gla, surowc\u00f3w, transportu etc. da\u0142oby si\u0119 zaradzi\u0107, gdyby nie prawa id\u0105ce wbrew wszelkim zasadom wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania \u2013 cz\u0119sto jest najdogodniej dla wytw\u00f3rcy rozprzeda\u0107 detalicznie sw\u0105 fabryk\u0119, gdy\u017c podatki op\u0142acane przez niego przewy\u017cszaj\u0105 dochody, wtedy gdy najbogatsza klasa narodu \u2013 w\u0142o\u015bcianie p\u0142ac\u0105 je w minimalnym stopniu. Egzystuj\u0105cy ponad wszelkim prawem urz\u0105d do walki z lichw\u0105 i spekulacj\u0105 karze wszystkich, tylko producent rolny podnosz\u0105cy ceny do niebywa\u0142ej wysoko\u015bci \u2013 jest bezkarny. Czy inicjatywa prywatna, uzale\u017cniona od ca\u0142ego szeregu urz\u0119d\u00f3w, postanowieniom, kt\u00f3rych niepodobna cz\u0119sto uzgodni\u0107, mo\u017ce egzystowa\u0107? [\u2026] Wtedy, gdy przemys\u0142owcy p\u0142ac\u0105 najwi\u0119ksze podatki \u2013 w senacie znaleziono miejsce dla wszystkich, tylko nie dla przemys\u0142u. [\u2026]\nAtmosfera rz\u0105dowa jest dusz\u0105ca, z niej uciekaj\u0105 wszyscy, co chcieliby dla kraju pracowa\u0107. Ze zmian\u0105 stosownej polityki przemys\u0142 zakwitnie i kraj nasz nie b\u0119dzie krajem niewolnik\u00f3w i n\u0119dzy.\nKrak\u00f3w, 26 pa\u017adziernika 1920\n[\u201eRzeczpospolita\u201d nr 133\/1920]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eGo\u0144cu Cz\u0119stochowskim\u201d:\nDo Londynu przyby\u0142 Leon Reich, przewodnicz\u0105cy komitetu narodowego \u017byd\u00f3w wschodnio-galicyjskich. [\u2026] Reich z\u0142o\u017cy\u0142 deklaracj\u0119 dla prasy angielskiej, w kt\u00f3rej zaznacza, \u017ce Galicj\u0119 Wschodni\u0105 zamieszkuje 670\u00a0tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, co stanowi 11 procent ca\u0142ej ludno\u015bci. Lw\u00f3w \u2013 opowiada Reich \u2013 liczy 40 procent ludno\u015bci \u017cydowskiej. \u017bydzi mog\u0105 przy wszelkich g\u0142osowaniach przechyli\u0107 szal\u0119 albo na stron\u0119 polsk\u0105, albo rusk\u0105. Wskutek tego nale\u017cy nie tylko przyzna\u0107 im prawa, lecz uzna\u0107 ich tak\u017ce za odr\u0119bn\u0105 narodowo\u015b\u0107. Tylko takie rozwi\u0105zanie sprawy mo\u017ce zbawi\u0107 \u017byd\u00f3w. Ju\u017c dzisiaj 97 procent \u017byd\u00f3w galicyjskich nale\u017cy do partii narodowej \u017cydowskiej. [\u2026] \u017bydzi ci \u017c\u0105daj\u0105: 1) aby wszelkie sprawy wewn\u0119trzne \u017cydowskie by\u0142y za\u0142atwiane przez specjalnie na to wybranych ludzi; 2) organizacji nie tylko ni\u017cszych prywatnych szk\u00f3\u0142 \u017cydowskich przez traktat [wersalski] przewidzianych, lecz tak\u017ce szk\u00f3\u0142 \u015brednich; 3) utworzenia departamentu wy\u0142\u0105cznie dla spraw \u017cydowskich.\nCz\u0119stochowa, 27 pa\u017adziernika 1920\n[Zabiegi \u017byd\u00f3w wschodnio-galicyjskich, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 247\/1920]\n\u00a0\nMjr Kazimierz \u015awitalski (szef referatu polityczno-prasowego Naczelnego Wodza) w dzienniku:\nKomendant chce \u201ewy\u015brubowa\u0107\u201d znaczenie \u017beligow\u00adskiego, wychodz\u0105c z tego za\u0142o\u017cenia, \u017ce w sporze Litwy z Polsk\u0105 wygodnie nam mie\u0107 kogo\u015b trzeciego, w tym wypadku ludno\u015b\u0107 miejscow\u0105 Litwy centralnej, kt\u00f3ra b\u0119dzie po naszej stronie. Inaczej do gry stajemy z jednej strony Polska, z drugiej Litwa. [\u2026] [Leon] Bobicki informowa\u0142 Komendanta, \u017ce narodowi demokraci wile\u0144scy z kwa\u015bn\u0105 min\u0105 godz\u0105 si\u0119 na konstytuant\u0119.\nWarszawa, 27 pa\u017adziernika 1920\n[Kazimierz \u015awitalski, Diariusz 1919\u20131935, Warszawa 1992]\nWarszawa, 1920.Transport m\u0105ki sprowadzonej do Polski w ramach pomocy udzielonej przez rz\u0105d ameryka\u0144ski.Fot. Library of Congress \/ LC-A6197- RC-4225-Ax\nZ felietonu w \u201eDzienniku Pozna\u0144skim\u201d:\nKwesta \u201edla g\u0142odnego Wilna\u201d rozpocz\u0119ta w Poznaniu i Wielkopolsce jest najrozumniejsz\u0105 obecnie polityk\u0105 w tej piek\u0105cej i trudnej sprawie naszych p\u00f3\u0142nocnych terytori\u00f3w. Je\u017celi naprawd\u0119 pojad\u0105 ku Wilnu wagony z ziemniakami i zbo\u017cem, b\u0119dziemy mogli czyn wielkopolski por\u00f3wna\u0107 z chwil\u0105, gdy pu\u0142ki pozna\u0144skie przyby\u0142e na odsiecz Lwowa uratowa\u0142y to miasto [w listopadzie 1918]. [\u2026] Wilno, ogo\u0142ocone z zapas\u00f3w przez w\u0142adze i wojska bolszewickie, by\u0142o za czas\u00f3w litewskich aprowidowane nie\u017ale. Kowie\u0144szczyzna jest krajem rolniczym, o charakterze nawet zbli\u017conym do dzielnicy wielkopolskiej. Litwinom chodzi\u0142o o to, aby przywozem \u017cywno\u015bci i zaimponowa\u0107 ludno\u015bci, i j\u0105 sobie zjedna\u0107. Je\u017celi ludno\u015b\u0107 t\u0119skni\u0142a do powrotu wojsk polskich, \u015bwiadczy\u0142o to tylko o jej g\u0142\u0119bokim i prawdziwym patriotyzmie. [\u2026]\nNie zapominajmy, \u017ce Wilno zosta\u0142o dwa razy skrzywdzone przez rz\u0105d polski, \u017ce administracja polska pozostawia\u0142a wiele do \u017cyczenia, \u017ce w lipcu jeszcze, gdy wojska polskie cofa\u0142y si\u0119 z miasta, maruderzy obrabowali okolice. A jednak ludno\u015b\u0107 ta, g\u0142ucha na wszystko, entuzjastycznie domaga si\u0119 przy\u0142\u0105czenia do Polski.\nPozna\u0144, 29 pa\u017adziernika 1920\n[Bia\u0142e kwiaty, \u201eDziennik Pozna\u0144ski\u201d nr 250\/1920]\n\u00a0\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\nCzego chc\u0105 dzisiejsi w\u0142adcy Wilna, czym jest ich \u201eLitwa \u015arodkowa\u201d, tego nie wie nie tylko Kowno, ale nikt, bo nie wiedz\u0105 nawet sami tw\u00f3rcy \u201eLitwy \u015arodkowej\u201d. [\u2026] Co g\u0142owa \u2013 to inny pomys\u0142, inny cel. Jedni chc\u0105 aneksji Wilna i Grodna do Polski, inni \u2013 niepodzielnego pa\u0144stwa litewskiego z jedynym sejmem w Wilnie, po\u0142\u0105czonego uni\u0105, federacj\u0105 lub konwencjami z Polsk\u0105, jeszcze inni chc\u0105 Litwy z\u0142o\u017conej ze sfederowanych kanton\u00f3w, a wreszcie s\u0105 i tacy, [\u2026] kt\u00f3rym w\u0142a\u015bciwie chodzi ani o Litw\u0119, ani o stosunek do Polski, jeno o d\u017awigni\u0119cie Bia\u0142ej Rusi pod firm\u0105 Litwy i do poch\u0142oni\u0119cia Wilna przez Bia\u0142oru\u015b.\nWilno, 29 pa\u017adziernika 1920\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/01\/OK_021480_WEB.jpg","width":2362,"height":1553},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/01\/28\/23-29-pazdziernika-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"23 \u2013 29 pa\u017adziernika 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4101"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4101\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4102,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4101\/revisions\/4102"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4097"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}