Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n\u2042<\/strong><\/p>\n30 pa\u017adziernika – 5 listopada 1920<\/strong><\/p>\n1 listopada, po decyzji rz\u0105du o wyborze doliny rzeki Chyloni we wsi Gdynia na miejsce stworzenia nowego, niezale\u017cnego od Gda\u0144ska, portu dla Polski, Ministerstwu Spraw Wojskowych przyznanych zostaje 40 milion\u00f3w marek polskich na budow\u0119 tymczasowego portu wojennego i schroniska dla rybak\u00f3w. 2 listopada dotychczasowi sojusznicy, zgodnie z uk\u0142adem rozejmowym polsko-sowieckim, przyst\u0119puj\u0105 do wymarszu z terytorium polskiego \u2013 wojska ukrai\u0144skie oraz oddzia\u0142y gen. Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicza podejmuj\u0105 decyzj\u0119 o samodzielnym kontynuowaniu walki z Armi\u0105 Czerwon\u0105. W zwi\u0105zku z ko\u0144cem wojny w\u0142adze pracuj\u0105 nad projektem ustawy o nadaniu ziemi \u017co\u0142nierzom. <\/strong><\/p>\n\u00a0\u2042<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\nZ wezwania opublikowanego w \u201eDzienniku Pozna\u0144skim\u201d:<\/strong><\/p>\nG\u00f3rno\u015bl\u0105zaku i G\u00f3rno\u015bl\u0105zaczko! Plebiscyt si\u0119 zbli\u017ca! Czy pozwolisz, aby lud \u015bl\u0105ski na zawsze odgrodzony zosta\u0142 od Polski? W twoim r\u0119ku spoczywa teraz przysz\u0142y dobrobyt i wolno\u015b\u0107 ziemi \u015bl\u0105skiej. Spiesz wype\u0142ni\u0107 sw\u00f3j obowi\u0105zek. Zg\u0142o\u015b si\u0119 natychmiast osobi\u015bcie lub listownie do Komitetu Zjednoczenia G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0105 (Warszawa, Krakowskie Przedmie\u015bcie 60), aby ci\u0119 zapisano na list\u0119 g\u0142osuj\u0105cych! Pami\u0119taj r\u00f3wnie\u017c, \u017ce obowi\u0105zkiem twoim jest nie tylko sw\u00f3j g\u0142os za Polsk\u0105 odda\u0107, lecz i innych bardziej opiesza\u0142ych i oboj\u0119tnych do tego pobudzi\u0107 i zach\u0119ci\u0107.<\/p>\n
Pozna\u0144, 30 pa\u017adziernika 1920<\/p>\n
[\u201eDziennik Pozna\u0144ski\u201d nr 251\/1920]<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Kanonier Stanis\u0142aw Niewiadomski (7 Pu\u0142k Artylerii Polowej WP): <\/strong><\/p>\nJeste\u015bmy w pasie przyfrontowym i \u2013 mimo zawieszenia broni \u2013 mo\u017cemy by\u0107 jeszcze potrzebni. Pok\u00f3j nie zosta\u0142 dot\u0105d podpisany. A mo\u017ce bolszewicy zerwali rokowania? [\u2026]<\/p>\n
Zjawia si\u0119 konno \u0142\u0105cznik z dywizji. Przywozi dla baterii rozkaz wymarszu przed godzin\u0105 pierwsz\u0105 w nocy w kierunku na Olewsk. Robi si\u0119 wielki ruch. Bateria i tren bojowy [tabory] gotuj\u0105 si\u0119 do drogi. [\u2026] Wi\u0119c co? Wojna wznowiona? Czy mo\u017ce idziemy ratowa\u0107 sprzymierze\u0144ca Petlur\u0119, zagro\u017conego podobno z p\u00f3\u0142nocy? A mo\u017ce Petlura zw\u0105cha\u0142 si\u0119 z bolszewikami i wszczyna co\u015b przeciw nam? Jednocze\u015bnie dochodz\u0105 nas jakie\u015b niezbyt jasne ani prawdopodobne wie\u015bci z Warszawy o rzekomych rozruchach, strajkach czy te\u017c zamachu stanu i obaleniu rz\u0105du Witosa. [\u2026]<\/p>\n
Drzwi si\u0119 uchylaj\u0105. W\u0142azi \u201eKot\u201d. [\u2026] Gada, co wie. [\u2026]<\/p>\n
\u2013 O! To przejdzie do historii! Jeszcze wojna niesko\u0144czona, a tam, psiakrew, strajki i zamieszanie! C\u00f3\u017c to za straszne spo\u0142ecze\u0144stwo!<\/p>\n
Snowidowicze (ko\u0142o \u017bytomierza)<\/p>\n
[Stanis\u0142aw Niewiadomski, Rok 1920. Zapiski kanoniera<\/em>, Warszawa 2001]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka):<\/strong><\/p>\nDo ko\u015bcio\u0142a p\u00f3j\u015b\u0107 nie mog\u0119; zimno jest takie, \u017ce z odmro\u017conymi nogami nie dosz\u0142abym, a ko\u0144mi nikt nie pojedzie z obawy rekwizycji [bolszewickich]. Dzi\u015b zn\u00f3w znajomy \u017bydek uprzedza\u0142 mnie, abym si\u0119 pilnowa\u0142a, gdy\u017c bolszewicy chc\u0105 mnie uwie\u017a\u0107 z sob\u0105. Teraz s\u0105 takie mrozy, \u017ce na pewno te \u201ebosiaki\u201d w nocy nie przyjd\u0105, ale ka\u017cdego ranka Bogu dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce jestem \u017cywa i w domu. [\u2026] Ta okropna dr\u0119cz\u0105ca zmora z\u0142ych przeczu\u0107 nie opuszcza mnie ani na chwil\u0119. Tak d\u0142ugo \u017cy\u0107 nie mo\u017cna! A tu wci\u0105\u017c zupe\u0142na, beznadziejna g\u0142usza \u2013 tylko mr\u00f3z trzeszczy nad ludzk\u0105 n\u0119dz\u0105 i niedol\u0105.<\/p>\n
Maj\u0105tek Gruszka (Podole), 1 listopada 1920<\/p>\n
[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921<\/em>, \u0141omianki 2008]<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg\")
<\/p>\n
Gdynia. Widok z Kamiennej G\u00f3ry przed rozpocz\u0119ciem budowy portu gdy\u0144skiego.
Fot. Marian Dziewo\u0144ski \/ Biblioteka Narodowa<\/p>\n
Z informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d: <\/strong><\/p>\nWszcz\u0119to ju\u017c kroki celem urz\u0105dzenia portu w Gdyni, dost\u0119pnego dla okr\u0119t\u00f3w \u015bredniej wielko\u015bci, kt\u00f3ry ma przynajmniej w cz\u0119\u015bci uniezale\u017cni\u0107 od Gda\u0144ska, wzgl\u0119dnie pozwoli gda\u0144szczan trzyma\u0107 w szachu. W zwi\u0105zku z tym, Rada Ministr\u00f3w uchwali\u0142a przyst\u0105pi\u0107 do budowy kolei Kokoszki\u2013Gdynia. Studia nad lini\u0105 tak na mapie, jak w terenie uko\u0144czone, materia\u0142 znajduje si\u0119 na miejscu \u2013 tak, i\u017c do budowy mo\u017cna przyst\u0105pi\u0107 natychmiast. Roboty potrwaj\u0105 oko\u0142o pi\u0119ciu miesi\u0119cy i kosztowa\u0107 b\u0119d\u0105 przesz\u0142o 50 milion\u00f3w marek.<\/p>\n
Lw\u00f3w, 1 listopada 1920<\/p>\n
[Po\u0142\u0105czenie z morzem<\/em>, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 266\/1920]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
Z listu mieszka\u0144ca Warmii do redakcji \u201eGazety Olszty\u0144skiej\u201d:<\/strong><\/p>\nNiemieckie gazety pisz\u0105, \u017ce wsp\u00f3lna praca mo\u017ce nas od zguby uratowa\u0107. Dop\u00f3ty rz\u0105d nie przestanie wynagradza\u0107 lenistwa, dop\u00f3ki nie b\u0119dzie wsp\u00f3lnej i wyt\u0119\u017conej pracy. Liczba bezrobotnych pomna\u017ca si\u0119 codziennie. Wiele ludzi pracuje, \u017ceby na chleb zarobi\u0107, ale s\u0105 i tacy, kt\u00f3rzy i bez pracy dostan\u0105 w Niemczech i chleb, i pieni\u0105dze. Lecz, aby chleba dostarczy\u0107, trzeba go najpierw produkowa\u0107. Rolnik pracuje w pocie czo\u0142a, aby zbo\u017ca dostarcza\u0107, ale c\u00f3\u017c to pomo\u017ce, kiedy coraz wi\u0119cej ludu od roli ucieka. [\u2026]<\/p>\n
Na mazurskiej ziemi widzimy tysi\u0105ce morg\u00f3w gruntu i \u0142\u0105k niedostatecznie lub wcale nieuprawionych; ca\u0142e \u0142\u0105ki i pola, z powodu powy\u017cszych przyczyn, obros\u0142e s\u0105 chrustem, bo nie ma r\u0105k do pracy dla ich wyplenienia. Po miastach za\u015b wiele ludu wa\u0142\u0119sa si\u0119 bez roboty. Wsz\u0119dzie si\u0119 m\u00f3wi, \u017ce dla takich robotnik\u00f3w nie ma na wsiach przytu\u0142ku ani pomieszkania. [\u2026] Czynniki rz\u0105dowe my\u015bl\u0105 najpierw o pracy w kopalniach i fabrykach, lecz najpierwsza i najwa\u017cniejsza jest praca na roli. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry by przy odbudowaniu domu najpierw chcia\u0142 dach skleci\u0107, potem \u015bciany, a na ko\u0144cu fundament stawia\u0107, uwa\u017cany by\u0142by za g\u0142upiego.<\/p>\n
Olsztyn, 2 listopada 1920<\/p>\n
[Listy Warmiak\u00f3w<\/em>, \u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d nr 132\/1920]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
Z informacji w dzienniku \u201eChwila\u201d:<\/strong><\/p>\nWarszawa. Tutejsza prasa \u017cydowska zaznacza, \u017ce w ubieg\u0142ym tygodniu uwidoczni\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w miejscowych bardzo silny pr\u0105d emigracyjny. R\u00f3wnocze\u015bnie przyje\u017cd\u017ca codziennie do Warszawy mn\u00f3stwo emigrant\u00f3w z ca\u0142ej Polski, by \u2013 po uzyskaniu wymaganych dokument\u00f3w \u2013 uda\u0107 si\u0119 w drog\u0119 do Ameryki.<\/p>\n
Lw\u00f3w, 2 listopada 1920<\/p>\n
[Masowa emigracja do Ameryki<\/em>, \u201eChwila\u201d nr 645\/1920]<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/110411896-scaled.jpg\")
<\/p>\n
Poczt\u00f3wka propagandowa z okresu plebiscytu na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n
Micha\u0142 R\u00f6mer<\/strong> (polski ziemianin, prawnik)<\/strong> w dzienniku:<\/strong><\/p>\nNie\u0142atwy jest problem Wilna, zw\u0142aszcza po skomplikowaniu go incydentem \u201eLitwy \u015arodkowej\u201d. Europa traktuje go jako zagadnienie mi\u0119dzy Litw\u0105 a Polsk\u0105, a s\u0105 wszelkie wskaz\u00f3wki na to, \u017ce chce go wraz z losem wszystkich pa\u0144stw ba\u0142tyckich zarezerwowa\u0107 w istocie dla trzeciego wielkiego kontrahenta przysz\u0142o\u015bci \u2013 dla Wielkiej Rosji \u2013 i \u017ce wszystkie te propozycje plebiscytu itd. s\u0105 manewrami jeno dla zyskania na czasie. [\u2026]<\/p>\n
Pi\u0142sudski z pewnymi ko\u0142ami lewicy w Polsce traktuje problem wile\u0144ski jako klucz do wielkiego systemu politycznego na Wschodzie, kt\u00f3rego o\u015brodkiem by\u00ad\u0142aby Polska otoczona blokiem solidarnych pa\u0144stewek i kt\u00f3rego jednym z element\u00f3w by\u0142aby pa\u0144stwowo\u015b\u0107 litewsko-bia\u0142oruska, sfederowana z Polsk\u0105. W samym Wilnie tylko cienka warstewka \u201edemokrat\u00f3w\u201d z gar\u015bci\u0105 poza tym ideolog\u00f3w inteligenckich usi\u0142uje w promieniu koncepcji Pi\u0142sudskiego budowa\u0107 ten tw\u00f3r federacyjny Litwy, zu\u017cytkowuj\u0105c dla\u0144 \u201eLitw\u0119 \u015arodkow\u0105\u201d i przeciwstawiaj\u0105c si\u0119 dominuj\u0105cym pr\u0105dom narodowym pa\u0144stwowo\u015bci polskiej czy litewskiej.<\/p>\n
Wilno, 2 listopada 1920<\/p>\n
[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki<\/em>, t. 4, 1920\u20131930<\/em>, Warszawa 2018]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
Z listu przedstawicieli formacji rosyjskiej i bia\u0142oruskiej do J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego: <\/strong><\/p>\nRosyjska ludowa armia ochotnicza, walcz\u0105ca z bolszewikami o wolno\u015b\u0107 wszystkich narod\u00f3w i pok\u00f3j dla \u015bwiata, wezwana na pomoc przez wolny nar\u00f3d bia\u0142oruski, dzi\u015b przekroczy\u0142a granic\u0119, utworzon\u0105 przez preliminaria pokojowe. Korzystaj\u0105c z poparcia w\u0142o\u015bcia\u0144stwa bia\u0142oruskiego i maj\u0105c w szeregach swoich wielu ochotnik\u00f3w bia\u0142oruskich, posuwa si\u0119 ona naprz\u00f3d w celu oswobodzenia niezale\u017cnej Bia\u0142orusi i odniesienia ostatecznego triumfu nad bolszewickimi uzurpatorami w\u0142adzy. W tym dniu historycznym oficerowie i ochotnicy wyra\u017caj\u0105 wolnemu narodowi polskiemu, walecznej armii polskiej i jej wodzowi naczelnemu marsza\u0142kowi Pi\u0142sudskiemu \u2013 sw\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 gor\u0105c\u0105 i zasy\u0142aj\u0105 pozdrowienie braterskie. Niech \u017cyje przymierze lud\u00f3w! Niech \u017cyje wolna Bia\u0142oru\u015b! Niech \u017cyje Rosja demokratyczna!<\/p>\n
Przewodnicz\u0105cy rosyjskiego komitetu politycznego \u2013 Borys Sawinkow<\/p>\n
Dow\u00f3dca ludowej armii ochotniczej \u2013 genera\u0142 [Stanis\u0142aw] Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicz<\/p>\n
Warszawa, 3 listopada 1920<\/p>\n
[\u201eKurier Warszawski\u201d nr 304\/1920]<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Mjr Kazimierz \u015awitalski (szef referatu polityczno-prasowego Naczelnego Wodza) w dzienniku:<\/strong><\/p>\nKomendant: By\u0142em przeciwnikiem pokoju. Dzi\u015b daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ustalenie naszych granic, b\u0119d\u0105ce wynikiem w\u0142a\u015bnie pokoju, zaczyna dawa\u0107 dobre rezultaty. Wyczuwa si\u0119 ze strony Anglii pewna tendencja p\u00f3j\u015bcia nam na r\u0119k\u0119. Je\u015bli ta tendencja potrwa d\u0142u\u017cej, to b\u0119dziemy mogli pewne rzeczy, bardzo wa\u017cne, wygra\u0107. Najci\u0119\u017csz\u0105 spraw\u0105 jest G\u00f3rny \u015al\u0105sk. W wygran\u0105 nasz\u0105 tam nie mog\u0119 wierzy\u0107. Zdaje mi si\u0119, \u017ce by\u0142oby rzecz\u0105 m\u0105drzejsz\u0105 u\u0142o\u017cenie si\u0119 kompromisowe, kt\u00f3re mog\u0142oby da\u0107 nam cz\u0119\u015b\u0107 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska najbogatsz\u0105, np. po Dziedzice. Tej my\u015bli przep\u00adrowadzi\u0107 jednak w Polsce nie b\u0119dzie mo\u017cna. [\u2026]<\/p>\n
Dzi\u015b przedstawi\u0142 si\u0119 Komendantowi nowy charge d\u2019affaires<\/em> czeski, doktor [Jaroslav] Novak. [\u2026] Na zarzut Komendanta, \u017ce od po\u00adcz\u0105tku niepodleg\u0142o\u015bci [\u2026] Czesi pracuj\u0105 przeciw Polsce, Novak odpowiedzia\u0142, \u017ce to Polska pracowa\u0142a przeciw Czechom, co zw\u0142aszcza da\u0142o si\u0119 odczu\u0107 w Pary\u017cu. Komendant odpowiedzia\u0142, \u017ce tych dw\u00f3ch rzeczy por\u00f3wnywa\u0107 ze sob\u0105 nie mo\u017cna, ponie\u00adwa\u017c Czechy w okresie dw\u00f3ch ostatnich lat nie znajdowa\u0142y si\u0119 w tak ci\u0119\u017ckiej sytuacji, w jakiej by\u0142a Polska. Za\u0142at\u00adwienie kwestii Cieszy\u0144skiego w momencie dla Polski bardzo krytycznym musi wywo\u0142a\u0107 w Polsce rozdra\u017cnienie przeciw Czechom. Novak t\u0142umaczy\u0142 si\u0119, \u017ce nie oni moment dla rozstrzy\u00adgni\u0119cia sprawy wybierali.<\/p>\nWarszawa, 4 listopada 1920<\/p>\n
[Kazimierz \u015awitalski, Diariusz 1919\u20131935<\/em>, Warszawa 1992]<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/117646740_web.jpg\")
<\/p>\n
Plakat z 1920 roku, autorstwa Jerzego Gelbarda.
Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej<\/p>\n
Z korespondencji \u201eIlustrowanego Kuriera Codziennego\u201d:<\/strong><\/p>\nMimo \u017ce nieprzejednane wzgl\u0119dem Senatu stanowisko socjalist\u00f3w i stapi\u0144czyk\u00f3w [z PSL Lewicy, pod przyw\u00f3dztwem Jana Stapi\u0144skiego] jest powszechnie znane, ani ze strony marsza\u0142ka Sejmu, ani ze strony rz\u0105du i przewodnicz\u0105cych klub\u00f3w nie uczyniono nic, aby doprowadzi\u0107 do porozumienia. […]<\/p>\n
Marsza\u0142ek zarz\u0105dzi\u0142 g\u0142osowanie [nad artyku\u0142ami Konstytucji]. Wtedy na lewicy wybuch\u0142a burza. Rozleg\u0142 si\u0119 stuk pulpit\u00f3w, tupanie nogami, przejmuj\u0105ce \u015bwistawki i zgie\u0142kliwe okrzyki. Marsza\u0142ek stan\u0105\u0142 w pozycji obronnej. Przemawia karc\u0105co i grozi r\u0119k\u0105 w stron\u0119 lewicy. Za ka\u017cdym jego gestem wzmaga si\u0119 ha\u0142as. […]\u00a0 Marsza\u0142ek dyktuje co\u015b stenografom: s\u0105 to wyroki dyscyplinarne, kt\u00f3re skazuj\u0105 pos\u0142\u00f3w na wykluczenie z pi\u0119ciu posiedze\u0144. […] Wykluczanie odbywa si\u0119 w\u015br\u00f3d zgie\u0142ku. […]<\/p>\n
Podczas wr\u0119czania list\u00f3w o wykluczeniu, gdy urz\u0119dnik biura Sejmu zbli\u017cy\u0142 si\u0119, chc\u0105c listy dor\u0119czy\u0107, pan [Zygmunt] Klemensiewicz wyrywa mu je z r\u0105k i drze na strz\u0119pki i rzuca na pod\u0142og\u0119. Orgia tym bardziej nabiera ponurego tonu, \u017ce skutkiem defektu w elektrowni \u2013 \u015bwiat\u0142o elektryczne zgas\u0142o. Przy blasku \u015bwiec i lamp naftowych, w\u015br\u00f3d tajemniczych cieni\u00f3w, chwiej\u0105cych si\u0119 na \u015bcianach sali, kot\u0142uje si\u0119 zgie\u0142k piekielny. […] Marsza\u0142ek, widz\u0105c, \u017ce si\u0119 zanosi na powa\u017cne zaj\u015bcie, przerywa posiedzenie.<\/p>\n
Mija godzina, zanim dochodzi do otwarcia posiedzenia. […] Z lo\u017cy dziennikarskiej wida\u0107, \u017ce tylko prawica oddaje kartki, inne za\u015b grupy nie bior\u0105 w g\u0142osowaniu udzia\u0142u. Pose\u0142 [Witold] Staniszkis, kt\u00f3ry z koszem do odbioru kartek udaje si\u0119 na lewic\u0119, otoczony zewsz\u0105d, odbywa dyskusj\u0119, podczas kt\u00f3rej pose\u0142 [Zygmunt] Dreszer wydziera mu koszyk. Za chwil\u0119 koszyk znajduje si\u0119 ju\u017c na lampie, a kartki le\u017c\u0105 rozsypane na pod\u0142odze. Mimo to marsza\u0142ek zarz\u0105dza obliczenie g\u0142os\u00f3w i og\u0142asza wynik, kt\u00f3ry ma oznacza\u0107 przyj\u0119cie artyku\u0142u 37 [utworzenie Senatu].<\/p>\n
Warszawa, 5 listopada 1920<\/p>\n
[\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 305\/1920]<\/p>\n
\u00a0<\/strong><\/p>\nZ informacji \u201eKuriera Lwowskiego\u201d:<\/strong><\/p>\nZe wzgl\u0119du na podnoszenie si\u0119 cen produkcji, niewsp\u00f3\u0142mierne do spadku marki, ju\u017c dzi\u015b ta\u0144sza jest s\u00f3l niemiecka od krajowej, a nawet zbo\u017ce zagraniczne od zbo\u017ca naszego w wolnym handlu. Je\u015bli tak dalej p\u00f3jdzie, nie op\u0142aci si\u0119 nam nic produkowa\u0107. Korzystniej b\u0119dzie wszystko sprowadza\u0107 z zagranicy. Je\u017celi jednak nawet pominie si\u0119 fakt, i\u017c \u017caden kraj nie cierpi na nadmiar towar\u00f3w, zw\u0142aszcza produkt\u00f3w spo\u017cywczych, to nasuwa si\u0119 pytanie, za co b\u0119dziemy sprowadza\u0107 przy bezwarto\u015bciowej marce polskiej i braku waluty zagranicznej, kt\u00f3r\u0105 zdobywa si\u0119 tylko drog\u0105 eksportu? Czas ju\u017c najwy\u017cszy, \u017ceby ci wszyscy, kt\u00f3rzy domagaj\u0105 si\u0119 ci\u0105g\u0142ych podwy\u017cek, zrozumieli, i\u017c doprowadzaj\u0105 si\u0119 do absurdu, z kt\u00f3rego jedyne wyj\u015bcie \u2013 \u015bmier\u0107 g\u0142odowa. Czas ju\u017c, by przyw\u00f3dcy mas przestali uprawia\u0107 tani\u0105 demagogi\u0119 i u\u015bwiadomili sobie i im, \u017ce staczamy si\u0119 po r\u00f3wni pochy\u0142ej ku katastrofie.<\/p>\n
Lw\u00f3w, 5 listopada 1920<\/p>\n
[Dro\u017cyzna, dewaluacja i podwy\u017cki<\/em>, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 269\/1920]<\/p>\n\u2042<\/p>\n
Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n\u2042<\/p>\n
Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00a0 \u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":4172,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-4176","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n
30 pa\u017adziernika - 5 listopada 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"30 pa\u017adziernika - 5 listopada 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00a0 \u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-02-12T13:05:37+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-02-12T13:19:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1847\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/\",\"name\":\"30 pa\u017adziernika - 5 listopada 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-300x216.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-1024x739.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2021-02-12T13:05:37+02:00\",\"dateModified\":\"2021-02-12T13:19:20+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2021-02-12\",\"endDate\":\"2021-02-12\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u00a0\\n\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n30 pa\u017adziernika - 5 listopada 1920\\n1 listopada, po decyzji rz\u0105du o wyborze doliny rzeki Chyloni we wsi Gdynia na miejsce stworzenia nowego, niezale\u017cnego od Gda\u0144ska, portu dla Polski, Ministerstwu Spraw Wojskowych przyznanych zostaje 40 milion\u00f3w marek polskich na budow\u0119 tymczasowego portu wojennego i schroniska dla rybak\u00f3w. 2 listopada dotychczasowi sojusznicy, zgodnie z uk\u0142adem rozejmowym polsko-sowieckim, przyst\u0119puj\u0105 do wymarszu z terytorium polskiego \u2013 wojska ukrai\u0144skie oraz oddzia\u0142y gen. Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicza podejmuj\u0105 decyzj\u0119 o samodzielnym kontynuowaniu walki z Armi\u0105 Czerwon\u0105. W zwi\u0105zku z ko\u0144cem wojny w\u0142adze pracuj\u0105 nad projektem ustawy o nadaniu ziemi \u017co\u0142nierzom. \\n\u00a0\u2042\u00a0\\nZ wezwania opublikowanego w \u201eDzienniku Pozna\u0144skim\u201d:\\nG\u00f3rno\u015bl\u0105zaku i G\u00f3rno\u015bl\u0105zaczko! Plebiscyt si\u0119 zbli\u017ca! Czy pozwolisz, aby lud \u015bl\u0105ski na zawsze odgrodzony zosta\u0142 od Polski? W twoim r\u0119ku spoczywa teraz przysz\u0142y dobrobyt i wolno\u015b\u0107 ziemi \u015bl\u0105skiej. Spiesz wype\u0142ni\u0107 sw\u00f3j obowi\u0105zek. Zg\u0142o\u015b si\u0119 natychmiast osobi\u015bcie lub listownie do Komitetu Zjednoczenia G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0105 (Warszawa, Krakowskie Przedmie\u015bcie 60), aby ci\u0119 zapisano na list\u0119 g\u0142osuj\u0105cych! Pami\u0119taj r\u00f3wnie\u017c, \u017ce obowi\u0105zkiem twoim jest nie tylko sw\u00f3j g\u0142os za Polsk\u0105 odda\u0107, lecz i innych bardziej opiesza\u0142ych i oboj\u0119tnych do tego pobudzi\u0107 i zach\u0119ci\u0107.\\nPozna\u0144, 30 pa\u017adziernika 1920\\n[\u201eDziennik Pozna\u0144ski\u201d nr 251\/1920]\\n\u00a0\\nKanonier Stanis\u0142aw Niewiadomski (7 Pu\u0142k Artylerii Polowej WP): \\nJeste\u015bmy w pasie przyfrontowym i \u2013 mimo zawieszenia broni \u2013 mo\u017cemy by\u0107 jeszcze potrzebni. Pok\u00f3j nie zosta\u0142 dot\u0105d podpisany. A mo\u017ce bolszewicy zerwali rokowania? [\u2026]\\nZjawia si\u0119 konno \u0142\u0105cznik z dywizji. Przywozi dla baterii rozkaz wymarszu przed godzin\u0105 pierwsz\u0105 w nocy w kierunku na Olewsk. Robi si\u0119 wielki ruch. Bateria i tren bojowy [tabory] gotuj\u0105 si\u0119 do drogi. [\u2026] Wi\u0119c co? Wojna wznowiona? Czy mo\u017ce idziemy ratowa\u0107 sprzymierze\u0144ca Petlur\u0119, zagro\u017conego podobno z p\u00f3\u0142nocy? A mo\u017ce Petlura zw\u0105cha\u0142 si\u0119 z bolszewikami i wszczyna co\u015b przeciw nam? Jednocze\u015bnie dochodz\u0105 nas jakie\u015b niezbyt jasne ani prawdopodobne wie\u015bci z Warszawy o rzekomych rozruchach, strajkach czy te\u017c zamachu stanu i obaleniu rz\u0105du Witosa. [\u2026]\\nDrzwi si\u0119 uchylaj\u0105. W\u0142azi \u201eKot\u201d. [\u2026] Gada, co wie. [\u2026]\\n\u2013 O! To przejdzie do historii! Jeszcze wojna niesko\u0144czona, a tam, psiakrew, strajki i zamieszanie! C\u00f3\u017c to za straszne spo\u0142ecze\u0144stwo!\\nSnowidowicze (ko\u0142o \u017bytomierza)\\n[Stanis\u0142aw Niewiadomski, Rok 1920. Zapiski kanoniera, Warszawa 2001]\\n\u00a0\\nEl\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka):\\nDo ko\u015bcio\u0142a p\u00f3j\u015b\u0107 nie mog\u0119; zimno jest takie, \u017ce z odmro\u017conymi nogami nie dosz\u0142abym, a ko\u0144mi nikt nie pojedzie z obawy rekwizycji [bolszewickich]. Dzi\u015b zn\u00f3w znajomy \u017bydek uprzedza\u0142 mnie, abym si\u0119 pilnowa\u0142a, gdy\u017c bolszewicy chc\u0105 mnie uwie\u017a\u0107 z sob\u0105. Teraz s\u0105 takie mrozy, \u017ce na pewno te \u201ebosiaki\u201d w nocy nie przyjd\u0105, ale ka\u017cdego ranka Bogu dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce jestem \u017cywa i w domu. [\u2026] Ta okropna dr\u0119cz\u0105ca zmora z\u0142ych przeczu\u0107 nie opuszcza mnie ani na chwil\u0119. Tak d\u0142ugo \u017cy\u0107 nie mo\u017cna! A tu wci\u0105\u017c zupe\u0142na, beznadziejna g\u0142usza \u2013 tylko mr\u00f3z trzeszczy nad ludzk\u0105 n\u0119dz\u0105 i niedol\u0105.\\nMaj\u0105tek Gruszka (Podole), 1 listopada 1920\\n[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, \u0141omianki 2008]\\nGdynia. Widok z Kamiennej G\u00f3ry przed rozpocz\u0119ciem budowy portu gdy\u0144skiego.Fot. Marian Dziewo\u0144ski \/ Biblioteka Narodowa\\nZ informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d: \\nWszcz\u0119to ju\u017c kroki celem urz\u0105dzenia portu w Gdyni, dost\u0119pnego dla okr\u0119t\u00f3w \u015bredniej wielko\u015bci, kt\u00f3ry ma przynajmniej w cz\u0119\u015bci uniezale\u017cni\u0107 od Gda\u0144ska, wzgl\u0119dnie pozwoli gda\u0144szczan trzyma\u0107 w szachu. W zwi\u0105zku z tym, Rada Ministr\u00f3w uchwali\u0142a przyst\u0105pi\u0107 do budowy kolei Kokoszki\u2013Gdynia. Studia nad lini\u0105 tak na mapie, jak w terenie uko\u0144czone, materia\u0142 znajduje si\u0119 na miejscu \u2013 tak, i\u017c do budowy mo\u017cna przyst\u0105pi\u0107 natychmiast. Roboty potrwaj\u0105 oko\u0142o pi\u0119ciu miesi\u0119cy i kosztowa\u0107 b\u0119d\u0105 przesz\u0142o 50 milion\u00f3w marek.\\nLw\u00f3w, 1 listopada 1920\\n[Po\u0142\u0105czenie z morzem, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 266\/1920]\\n\u00a0\\nZ listu mieszka\u0144ca Warmii do redakcji \u201eGazety Olszty\u0144skiej\u201d:\\nNiemieckie gazety pisz\u0105, \u017ce wsp\u00f3lna praca mo\u017ce nas od zguby uratowa\u0107. Dop\u00f3ty rz\u0105d nie przestanie wynagradza\u0107 lenistwa, dop\u00f3ki nie b\u0119dzie wsp\u00f3lnej i wyt\u0119\u017conej pracy. Liczba bezrobotnych pomna\u017ca si\u0119 codziennie. Wiele ludzi pracuje, \u017ceby na chleb zarobi\u0107, ale s\u0105 i tacy, kt\u00f3rzy i bez pracy dostan\u0105 w Niemczech i chleb, i pieni\u0105dze. Lecz, aby chleba dostarczy\u0107, trzeba go najpierw produkowa\u0107. Rolnik pracuje w pocie czo\u0142a, aby zbo\u017ca dostarcza\u0107, ale c\u00f3\u017c to pomo\u017ce, kiedy coraz wi\u0119cej ludu od roli ucieka. [\u2026]\\nNa mazurskiej ziemi widzimy tysi\u0105ce morg\u00f3w gruntu i \u0142\u0105k niedostatecznie lub wcale nieuprawionych; ca\u0142e \u0142\u0105ki i pola, z powodu powy\u017cszych przyczyn, obros\u0142e s\u0105 chrustem, bo nie ma r\u0105k do pracy dla ich wyplenienia. Po miastach za\u015b wiele ludu wa\u0142\u0119sa si\u0119 bez roboty. Wsz\u0119dzie si\u0119 m\u00f3wi, \u017ce dla takich robotnik\u00f3w nie ma na wsiach przytu\u0142ku ani pomieszkania. [\u2026] Czynniki rz\u0105dowe my\u015bl\u0105 najpierw o pracy w kopalniach i fabrykach, lecz najpierwsza i najwa\u017cniejsza jest praca na roli. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry by przy odbudowaniu domu najpierw chcia\u0142 dach skleci\u0107, potem \u015bciany, a na ko\u0144cu fundament stawia\u0107, uwa\u017cany by\u0142by za g\u0142upiego.\\nOlsztyn, 2 listopada 1920\\n[Listy Warmiak\u00f3w, \u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d nr 132\/1920]\\n\u00a0\\nZ informacji w dzienniku \u201eChwila\u201d:\\nWarszawa. Tutejsza prasa \u017cydowska zaznacza, \u017ce w ubieg\u0142ym tygodniu uwidoczni\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w miejscowych bardzo silny pr\u0105d emigracyjny. R\u00f3wnocze\u015bnie przyje\u017cd\u017ca codziennie do Warszawy mn\u00f3stwo emigrant\u00f3w z ca\u0142ej Polski, by \u2013 po uzyskaniu wymaganych dokument\u00f3w \u2013 uda\u0107 si\u0119 w drog\u0119 do Ameryki.\\nLw\u00f3w, 2 listopada 1920\\n[Masowa emigracja do Ameryki, \u201eChwila\u201d nr 645\/1920]\\nPoczt\u00f3wka propagandowa z okresu plebiscytu na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\\nNie\u0142atwy jest problem Wilna, zw\u0142aszcza po skomplikowaniu go incydentem \u201eLitwy \u015arodkowej\u201d. Europa traktuje go jako zagadnienie mi\u0119dzy Litw\u0105 a Polsk\u0105, a s\u0105 wszelkie wskaz\u00f3wki na to, \u017ce chce go wraz z losem wszystkich pa\u0144stw ba\u0142tyckich zarezerwowa\u0107 w istocie dla trzeciego wielkiego kontrahenta przysz\u0142o\u015bci \u2013 dla Wielkiej Rosji \u2013 i \u017ce wszystkie te propozycje plebiscytu itd. s\u0105 manewrami jeno dla zyskania na czasie. [\u2026]\\nPi\u0142sudski z pewnymi ko\u0142ami lewicy w Polsce traktuje problem wile\u0144ski jako klucz do wielkiego systemu politycznego na Wschodzie, kt\u00f3rego o\u015brodkiem by\u00ad\u0142aby Polska otoczona blokiem solidarnych pa\u0144stewek i kt\u00f3rego jednym z element\u00f3w by\u0142aby pa\u0144stwowo\u015b\u0107 litewsko-bia\u0142oruska, sfederowana z Polsk\u0105. W samym Wilnie tylko cienka warstewka \u201edemokrat\u00f3w\u201d z gar\u015bci\u0105 poza tym ideolog\u00f3w inteligenckich usi\u0142uje w promieniu koncepcji Pi\u0142sudskiego budowa\u0107 ten tw\u00f3r federacyjny Litwy, zu\u017cytkowuj\u0105c dla\u0144 \u201eLitw\u0119 \u015arodkow\u0105\u201d i przeciwstawiaj\u0105c si\u0119 dominuj\u0105cym pr\u0105dom narodowym pa\u0144stwowo\u015bci polskiej czy litewskiej.\\nWilno, 2 listopada 1920\\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\\n\u00a0\\nZ listu przedstawicieli formacji rosyjskiej i bia\u0142oruskiej do J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego: \\nRosyjska ludowa armia ochotnicza, walcz\u0105ca z bolszewikami o wolno\u015b\u0107 wszystkich narod\u00f3w i pok\u00f3j dla \u015bwiata, wezwana na pomoc przez wolny nar\u00f3d bia\u0142oruski, dzi\u015b przekroczy\u0142a granic\u0119, utworzon\u0105 przez preliminaria pokojowe. Korzystaj\u0105c z poparcia w\u0142o\u015bcia\u0144stwa bia\u0142oruskiego i maj\u0105c w szeregach swoich wielu ochotnik\u00f3w bia\u0142oruskich, posuwa si\u0119 ona naprz\u00f3d w celu oswobodzenia niezale\u017cnej Bia\u0142orusi i odniesienia ostatecznego triumfu nad bolszewickimi uzurpatorami w\u0142adzy. W tym dniu historycznym oficerowie i ochotnicy wyra\u017caj\u0105 wolnemu narodowi polskiemu, walecznej armii polskiej i jej wodzowi naczelnemu marsza\u0142kowi Pi\u0142sudskiemu \u2013 sw\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 gor\u0105c\u0105 i zasy\u0142aj\u0105 pozdrowienie braterskie. Niech \u017cyje przymierze lud\u00f3w! Niech \u017cyje wolna Bia\u0142oru\u015b! Niech \u017cyje Rosja demokratyczna!\\nPrzewodnicz\u0105cy rosyjskiego komitetu politycznego \u2013 Borys Sawinkow\\nDow\u00f3dca ludowej armii ochotniczej \u2013 genera\u0142 [Stanis\u0142aw] Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicz\\nWarszawa, 3 listopada 1920\\n[\u201eKurier Warszawski\u201d nr 304\/1920]\\n\u00a0\\nMjr Kazimierz \u015awitalski (szef referatu polityczno-prasowego Naczelnego Wodza) w dzienniku:\\nKomendant: By\u0142em przeciwnikiem pokoju. Dzi\u015b daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ustalenie naszych granic, b\u0119d\u0105ce wynikiem w\u0142a\u015bnie pokoju, zaczyna dawa\u0107 dobre rezultaty. Wyczuwa si\u0119 ze strony Anglii pewna tendencja p\u00f3j\u015bcia nam na r\u0119k\u0119. Je\u015bli ta tendencja potrwa d\u0142u\u017cej, to b\u0119dziemy mogli pewne rzeczy, bardzo wa\u017cne, wygra\u0107. Najci\u0119\u017csz\u0105 spraw\u0105 jest G\u00f3rny \u015al\u0105sk. W wygran\u0105 nasz\u0105 tam nie mog\u0119 wierzy\u0107. Zdaje mi si\u0119, \u017ce by\u0142oby rzecz\u0105 m\u0105drzejsz\u0105 u\u0142o\u017cenie si\u0119 kompromisowe, kt\u00f3re mog\u0142oby da\u0107 nam cz\u0119\u015b\u0107 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska najbogatsz\u0105, np. po Dziedzice. Tej my\u015bli przep\u00adrowadzi\u0107 jednak w Polsce nie b\u0119dzie mo\u017cna. [\u2026]\\nDzi\u015b przedstawi\u0142 si\u0119 Komendantowi nowy charge d\u2019affaires czeski, doktor [Jaroslav] Novak. [\u2026] Na zarzut Komendanta, \u017ce od po\u00adcz\u0105tku niepodleg\u0142o\u015bci [\u2026] Czesi pracuj\u0105 przeciw Polsce, Novak odpowiedzia\u0142, \u017ce to Polska pracowa\u0142a przeciw Czechom, co zw\u0142aszcza da\u0142o si\u0119 odczu\u0107 w Pary\u017cu. Komendant odpowiedzia\u0142, \u017ce tych dw\u00f3ch rzeczy por\u00f3wnywa\u0107 ze sob\u0105 nie mo\u017cna, ponie\u00adwa\u017c Czechy w okresie dw\u00f3ch ostatnich lat nie znajdowa\u0142y si\u0119 w tak ci\u0119\u017ckiej sytuacji, w jakiej by\u0142a Polska. Za\u0142at\u00adwienie kwestii Cieszy\u0144skiego w momencie dla Polski bardzo krytycznym musi wywo\u0142a\u0107 w Polsce rozdra\u017cnienie przeciw Czechom. Novak t\u0142umaczy\u0142 si\u0119, \u017ce nie oni moment dla rozstrzy\u00adgni\u0119cia sprawy wybierali.\\nWarszawa, 4 listopada 1920\\n[Kazimierz \u015awitalski, Diariusz 1919\u20131935, Warszawa 1992]\\nPlakat z 1920 roku, autorstwa Jerzego Gelbarda.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\\nZ korespondencji \u201eIlustrowanego Kuriera Codziennego\u201d:\\nMimo \u017ce nieprzejednane wzgl\u0119dem Senatu stanowisko socjalist\u00f3w i stapi\u0144czyk\u00f3w [z PSL Lewicy, pod przyw\u00f3dztwem Jana Stapi\u0144skiego] jest powszechnie znane, ani ze strony marsza\u0142ka Sejmu, ani ze strony rz\u0105du i przewodnicz\u0105cych klub\u00f3w nie uczyniono nic, aby doprowadzi\u0107 do porozumienia. [...]\\nMarsza\u0142ek zarz\u0105dzi\u0142 g\u0142osowanie [nad artyku\u0142ami Konstytucji]. Wtedy na lewicy wybuch\u0142a burza. Rozleg\u0142 si\u0119 stuk pulpit\u00f3w, tupanie nogami, przejmuj\u0105ce \u015bwistawki i zgie\u0142kliwe okrzyki. Marsza\u0142ek stan\u0105\u0142 w pozycji obronnej. Przemawia karc\u0105co i grozi r\u0119k\u0105 w stron\u0119 lewicy. Za ka\u017cdym jego gestem wzmaga si\u0119 ha\u0142as. [...]\u00a0 Marsza\u0142ek dyktuje co\u015b stenografom: s\u0105 to wyroki dyscyplinarne, kt\u00f3re skazuj\u0105 pos\u0142\u00f3w na wykluczenie z pi\u0119ciu posiedze\u0144. [...] Wykluczanie odbywa si\u0119 w\u015br\u00f3d zgie\u0142ku. [...]\\nPodczas wr\u0119czania list\u00f3w o wykluczeniu, gdy urz\u0119dnik biura Sejmu zbli\u017cy\u0142 si\u0119, chc\u0105c listy dor\u0119czy\u0107, pan [Zygmunt] Klemensiewicz wyrywa mu je z r\u0105k i drze na strz\u0119pki i rzuca na pod\u0142og\u0119. Orgia tym bardziej nabiera ponurego tonu, \u017ce skutkiem defektu w elektrowni \u2013 \u015bwiat\u0142o elektryczne zgas\u0142o. Przy blasku \u015bwiec i lamp naftowych, w\u015br\u00f3d tajemniczych cieni\u00f3w, chwiej\u0105cych si\u0119 na \u015bcianach sali, kot\u0142uje si\u0119 zgie\u0142k piekielny. [...] Marsza\u0142ek, widz\u0105c, \u017ce si\u0119 zanosi na powa\u017cne zaj\u015bcie, przerywa posiedzenie.\\nMija godzina, zanim dochodzi do otwarcia posiedzenia. [...] Z lo\u017cy dziennikarskiej wida\u0107, \u017ce tylko prawica oddaje kartki, inne za\u015b grupy nie bior\u0105 w g\u0142osowaniu udzia\u0142u. Pose\u0142 [Witold] Staniszkis, kt\u00f3ry z koszem do odbioru kartek udaje si\u0119 na lewic\u0119, otoczony zewsz\u0105d, odbywa dyskusj\u0119, podczas kt\u00f3rej pose\u0142 [Zygmunt] Dreszer wydziera mu koszyk. Za chwil\u0119 koszyk znajduje si\u0119 ju\u017c na lampie, a kartki le\u017c\u0105 rozsypane na pod\u0142odze. Mimo to marsza\u0142ek zarz\u0105dza obliczenie g\u0142os\u00f3w i og\u0142asza wynik, kt\u00f3ry ma oznacza\u0107 przyj\u0119cie artyku\u0142u 37 [utworzenie Senatu].\\nWarszawa, 5 listopada 1920\\n[\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 305\/1920]\\n\u00a0\\nZ informacji \u201eKuriera Lwowskiego\u201d:\\nZe wzgl\u0119du na podnoszenie si\u0119 cen produkcji, niewsp\u00f3\u0142mierne do spadku marki, ju\u017c dzi\u015b ta\u0144sza jest s\u00f3l niemiecka od krajowej, a nawet zbo\u017ce zagraniczne od zbo\u017ca naszego w wolnym handlu. Je\u015bli tak dalej p\u00f3jdzie, nie op\u0142aci si\u0119 nam nic produkowa\u0107. Korzystniej b\u0119dzie wszystko sprowadza\u0107 z zagranicy. Je\u017celi jednak nawet pominie si\u0119 fakt, i\u017c \u017caden kraj nie cierpi na nadmiar towar\u00f3w, zw\u0142aszcza produkt\u00f3w spo\u017cywczych, to nasuwa si\u0119 pytanie, za co b\u0119dziemy sprowadza\u0107 przy bezwarto\u015bciowej marce polskiej i braku waluty zagranicznej, kt\u00f3r\u0105 zdobywa si\u0119 tylko drog\u0105 eksportu? Czas ju\u017c najwy\u017cszy, \u017ceby ci wszyscy, kt\u00f3rzy domagaj\u0105 si\u0119 ci\u0105g\u0142ych podwy\u017cek, zrozumieli, i\u017c doprowadzaj\u0105 si\u0119 do absurdu, z kt\u00f3rego jedyne wyj\u015bcie \u2013 \u015bmier\u0107 g\u0142odowa. Czas ju\u017c, by przyw\u00f3dcy mas przestali uprawia\u0107 tani\u0105 demagogi\u0119 i u\u015bwiadomili sobie i im, \u017ce staczamy si\u0119 po r\u00f3wni pochy\u0142ej ku katastrofie.\\nLw\u00f3w, 5 listopada 1920\\n[Dro\u017cyzna, dewaluacja i podwy\u017cki, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 269\/1920]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u00a0\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1847},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"30 pa\u017adziernika – 5 listopada 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"30 pa\u017adziernika - 5 listopada 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"30 pa\u017adziernika - 5 listopada 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u00a0 \u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2021-02-12T13:05:37+00:00","article_modified_time":"2021-02-12T13:19:20+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1847,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/","name":"30 pa\u017adziernika - 5 listopada 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-300x216.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-1024x739.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg","datePublished":"2021-02-12T13:05:37+02:00","dateModified":"2021-02-12T13:19:20+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2021-02-12","endDate":"2021-02-12","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u00a0\n\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n30 pa\u017adziernika - 5 listopada 1920\n1 listopada, po decyzji rz\u0105du o wyborze doliny rzeki Chyloni we wsi Gdynia na miejsce stworzenia nowego, niezale\u017cnego od Gda\u0144ska, portu dla Polski, Ministerstwu Spraw Wojskowych przyznanych zostaje 40 milion\u00f3w marek polskich na budow\u0119 tymczasowego portu wojennego i schroniska dla rybak\u00f3w. 2 listopada dotychczasowi sojusznicy, zgodnie z uk\u0142adem rozejmowym polsko-sowieckim, przyst\u0119puj\u0105 do wymarszu z terytorium polskiego \u2013 wojska ukrai\u0144skie oraz oddzia\u0142y gen. Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicza podejmuj\u0105 decyzj\u0119 o samodzielnym kontynuowaniu walki z Armi\u0105 Czerwon\u0105. W zwi\u0105zku z ko\u0144cem wojny w\u0142adze pracuj\u0105 nad projektem ustawy o nadaniu ziemi \u017co\u0142nierzom. \n\u00a0\u2042\u00a0\nZ wezwania opublikowanego w \u201eDzienniku Pozna\u0144skim\u201d:\nG\u00f3rno\u015bl\u0105zaku i G\u00f3rno\u015bl\u0105zaczko! Plebiscyt si\u0119 zbli\u017ca! Czy pozwolisz, aby lud \u015bl\u0105ski na zawsze odgrodzony zosta\u0142 od Polski? W twoim r\u0119ku spoczywa teraz przysz\u0142y dobrobyt i wolno\u015b\u0107 ziemi \u015bl\u0105skiej. Spiesz wype\u0142ni\u0107 sw\u00f3j obowi\u0105zek. Zg\u0142o\u015b si\u0119 natychmiast osobi\u015bcie lub listownie do Komitetu Zjednoczenia G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0105 (Warszawa, Krakowskie Przedmie\u015bcie 60), aby ci\u0119 zapisano na list\u0119 g\u0142osuj\u0105cych! Pami\u0119taj r\u00f3wnie\u017c, \u017ce obowi\u0105zkiem twoim jest nie tylko sw\u00f3j g\u0142os za Polsk\u0105 odda\u0107, lecz i innych bardziej opiesza\u0142ych i oboj\u0119tnych do tego pobudzi\u0107 i zach\u0119ci\u0107.\nPozna\u0144, 30 pa\u017adziernika 1920\n[\u201eDziennik Pozna\u0144ski\u201d nr 251\/1920]\n\u00a0\nKanonier Stanis\u0142aw Niewiadomski (7 Pu\u0142k Artylerii Polowej WP): \nJeste\u015bmy w pasie przyfrontowym i \u2013 mimo zawieszenia broni \u2013 mo\u017cemy by\u0107 jeszcze potrzebni. Pok\u00f3j nie zosta\u0142 dot\u0105d podpisany. A mo\u017ce bolszewicy zerwali rokowania? [\u2026]\nZjawia si\u0119 konno \u0142\u0105cznik z dywizji. Przywozi dla baterii rozkaz wymarszu przed godzin\u0105 pierwsz\u0105 w nocy w kierunku na Olewsk. Robi si\u0119 wielki ruch. Bateria i tren bojowy [tabory] gotuj\u0105 si\u0119 do drogi. [\u2026] Wi\u0119c co? Wojna wznowiona? Czy mo\u017ce idziemy ratowa\u0107 sprzymierze\u0144ca Petlur\u0119, zagro\u017conego podobno z p\u00f3\u0142nocy? A mo\u017ce Petlura zw\u0105cha\u0142 si\u0119 z bolszewikami i wszczyna co\u015b przeciw nam? Jednocze\u015bnie dochodz\u0105 nas jakie\u015b niezbyt jasne ani prawdopodobne wie\u015bci z Warszawy o rzekomych rozruchach, strajkach czy te\u017c zamachu stanu i obaleniu rz\u0105du Witosa. [\u2026]\nDrzwi si\u0119 uchylaj\u0105. W\u0142azi \u201eKot\u201d. [\u2026] Gada, co wie. [\u2026]\n\u2013 O! To przejdzie do historii! Jeszcze wojna niesko\u0144czona, a tam, psiakrew, strajki i zamieszanie! C\u00f3\u017c to za straszne spo\u0142ecze\u0144stwo!\nSnowidowicze (ko\u0142o \u017bytomierza)\n[Stanis\u0142aw Niewiadomski, Rok 1920. Zapiski kanoniera, Warszawa 2001]\n\u00a0\nEl\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska (ziemianka, pisarka):\nDo ko\u015bcio\u0142a p\u00f3j\u015b\u0107 nie mog\u0119; zimno jest takie, \u017ce z odmro\u017conymi nogami nie dosz\u0142abym, a ko\u0144mi nikt nie pojedzie z obawy rekwizycji [bolszewickich]. Dzi\u015b zn\u00f3w znajomy \u017bydek uprzedza\u0142 mnie, abym si\u0119 pilnowa\u0142a, gdy\u017c bolszewicy chc\u0105 mnie uwie\u017a\u0107 z sob\u0105. Teraz s\u0105 takie mrozy, \u017ce na pewno te \u201ebosiaki\u201d w nocy nie przyjd\u0105, ale ka\u017cdego ranka Bogu dzi\u0119kuj\u0119, \u017ce jestem \u017cywa i w domu. [\u2026] Ta okropna dr\u0119cz\u0105ca zmora z\u0142ych przeczu\u0107 nie opuszcza mnie ani na chwil\u0119. Tak d\u0142ugo \u017cy\u0107 nie mo\u017cna! A tu wci\u0105\u017c zupe\u0142na, beznadziejna g\u0142usza \u2013 tylko mr\u00f3z trzeszczy nad ludzk\u0105 n\u0119dz\u0105 i niedol\u0105.\nMaj\u0105tek Gruszka (Podole), 1 listopada 1920\n[El\u017cbieta z Zaleskich Doro\u017cy\u0144ska, Na ostatniej plac\u00f3wce. Dziennik \u017cycia wsi podolskiej w latach 1917\u20131921, \u0141omianki 2008]\nGdynia. Widok z Kamiennej G\u00f3ry przed rozpocz\u0119ciem budowy portu gdy\u0144skiego.Fot. Marian Dziewo\u0144ski \/ Biblioteka Narodowa\nZ informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d: \nWszcz\u0119to ju\u017c kroki celem urz\u0105dzenia portu w Gdyni, dost\u0119pnego dla okr\u0119t\u00f3w \u015bredniej wielko\u015bci, kt\u00f3ry ma przynajmniej w cz\u0119\u015bci uniezale\u017cni\u0107 od Gda\u0144ska, wzgl\u0119dnie pozwoli gda\u0144szczan trzyma\u0107 w szachu. W zwi\u0105zku z tym, Rada Ministr\u00f3w uchwali\u0142a przyst\u0105pi\u0107 do budowy kolei Kokoszki\u2013Gdynia. Studia nad lini\u0105 tak na mapie, jak w terenie uko\u0144czone, materia\u0142 znajduje si\u0119 na miejscu \u2013 tak, i\u017c do budowy mo\u017cna przyst\u0105pi\u0107 natychmiast. Roboty potrwaj\u0105 oko\u0142o pi\u0119ciu miesi\u0119cy i kosztowa\u0107 b\u0119d\u0105 przesz\u0142o 50 milion\u00f3w marek.\nLw\u00f3w, 1 listopada 1920\n[Po\u0142\u0105czenie z morzem, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 266\/1920]\n\u00a0\nZ listu mieszka\u0144ca Warmii do redakcji \u201eGazety Olszty\u0144skiej\u201d:\nNiemieckie gazety pisz\u0105, \u017ce wsp\u00f3lna praca mo\u017ce nas od zguby uratowa\u0107. Dop\u00f3ty rz\u0105d nie przestanie wynagradza\u0107 lenistwa, dop\u00f3ki nie b\u0119dzie wsp\u00f3lnej i wyt\u0119\u017conej pracy. Liczba bezrobotnych pomna\u017ca si\u0119 codziennie. Wiele ludzi pracuje, \u017ceby na chleb zarobi\u0107, ale s\u0105 i tacy, kt\u00f3rzy i bez pracy dostan\u0105 w Niemczech i chleb, i pieni\u0105dze. Lecz, aby chleba dostarczy\u0107, trzeba go najpierw produkowa\u0107. Rolnik pracuje w pocie czo\u0142a, aby zbo\u017ca dostarcza\u0107, ale c\u00f3\u017c to pomo\u017ce, kiedy coraz wi\u0119cej ludu od roli ucieka. [\u2026]\nNa mazurskiej ziemi widzimy tysi\u0105ce morg\u00f3w gruntu i \u0142\u0105k niedostatecznie lub wcale nieuprawionych; ca\u0142e \u0142\u0105ki i pola, z powodu powy\u017cszych przyczyn, obros\u0142e s\u0105 chrustem, bo nie ma r\u0105k do pracy dla ich wyplenienia. Po miastach za\u015b wiele ludu wa\u0142\u0119sa si\u0119 bez roboty. Wsz\u0119dzie si\u0119 m\u00f3wi, \u017ce dla takich robotnik\u00f3w nie ma na wsiach przytu\u0142ku ani pomieszkania. [\u2026] Czynniki rz\u0105dowe my\u015bl\u0105 najpierw o pracy w kopalniach i fabrykach, lecz najpierwsza i najwa\u017cniejsza jest praca na roli. Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry by przy odbudowaniu domu najpierw chcia\u0142 dach skleci\u0107, potem \u015bciany, a na ko\u0144cu fundament stawia\u0107, uwa\u017cany by\u0142by za g\u0142upiego.\nOlsztyn, 2 listopada 1920\n[Listy Warmiak\u00f3w, \u201eGazeta Olszty\u0144ska\u201d nr 132\/1920]\n\u00a0\nZ informacji w dzienniku \u201eChwila\u201d:\nWarszawa. Tutejsza prasa \u017cydowska zaznacza, \u017ce w ubieg\u0142ym tygodniu uwidoczni\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w miejscowych bardzo silny pr\u0105d emigracyjny. R\u00f3wnocze\u015bnie przyje\u017cd\u017ca codziennie do Warszawy mn\u00f3stwo emigrant\u00f3w z ca\u0142ej Polski, by \u2013 po uzyskaniu wymaganych dokument\u00f3w \u2013 uda\u0107 si\u0119 w drog\u0119 do Ameryki.\nLw\u00f3w, 2 listopada 1920\n[Masowa emigracja do Ameryki, \u201eChwila\u201d nr 645\/1920]\nPoczt\u00f3wka propagandowa z okresu plebiscytu na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\nNie\u0142atwy jest problem Wilna, zw\u0142aszcza po skomplikowaniu go incydentem \u201eLitwy \u015arodkowej\u201d. Europa traktuje go jako zagadnienie mi\u0119dzy Litw\u0105 a Polsk\u0105, a s\u0105 wszelkie wskaz\u00f3wki na to, \u017ce chce go wraz z losem wszystkich pa\u0144stw ba\u0142tyckich zarezerwowa\u0107 w istocie dla trzeciego wielkiego kontrahenta przysz\u0142o\u015bci \u2013 dla Wielkiej Rosji \u2013 i \u017ce wszystkie te propozycje plebiscytu itd. s\u0105 manewrami jeno dla zyskania na czasie. [\u2026]\nPi\u0142sudski z pewnymi ko\u0142ami lewicy w Polsce traktuje problem wile\u0144ski jako klucz do wielkiego systemu politycznego na Wschodzie, kt\u00f3rego o\u015brodkiem by\u00ad\u0142aby Polska otoczona blokiem solidarnych pa\u0144stewek i kt\u00f3rego jednym z element\u00f3w by\u0142aby pa\u0144stwowo\u015b\u0107 litewsko-bia\u0142oruska, sfederowana z Polsk\u0105. W samym Wilnie tylko cienka warstewka \u201edemokrat\u00f3w\u201d z gar\u015bci\u0105 poza tym ideolog\u00f3w inteligenckich usi\u0142uje w promieniu koncepcji Pi\u0142sudskiego budowa\u0107 ten tw\u00f3r federacyjny Litwy, zu\u017cytkowuj\u0105c dla\u0144 \u201eLitw\u0119 \u015arodkow\u0105\u201d i przeciwstawiaj\u0105c si\u0119 dominuj\u0105cym pr\u0105dom narodowym pa\u0144stwowo\u015bci polskiej czy litewskiej.\nWilno, 2 listopada 1920\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\n\u00a0\nZ listu przedstawicieli formacji rosyjskiej i bia\u0142oruskiej do J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego: \nRosyjska ludowa armia ochotnicza, walcz\u0105ca z bolszewikami o wolno\u015b\u0107 wszystkich narod\u00f3w i pok\u00f3j dla \u015bwiata, wezwana na pomoc przez wolny nar\u00f3d bia\u0142oruski, dzi\u015b przekroczy\u0142a granic\u0119, utworzon\u0105 przez preliminaria pokojowe. Korzystaj\u0105c z poparcia w\u0142o\u015bcia\u0144stwa bia\u0142oruskiego i maj\u0105c w szeregach swoich wielu ochotnik\u00f3w bia\u0142oruskich, posuwa si\u0119 ona naprz\u00f3d w celu oswobodzenia niezale\u017cnej Bia\u0142orusi i odniesienia ostatecznego triumfu nad bolszewickimi uzurpatorami w\u0142adzy. W tym dniu historycznym oficerowie i ochotnicy wyra\u017caj\u0105 wolnemu narodowi polskiemu, walecznej armii polskiej i jej wodzowi naczelnemu marsza\u0142kowi Pi\u0142sudskiemu \u2013 sw\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 gor\u0105c\u0105 i zasy\u0142aj\u0105 pozdrowienie braterskie. Niech \u017cyje przymierze lud\u00f3w! Niech \u017cyje wolna Bia\u0142oru\u015b! Niech \u017cyje Rosja demokratyczna!\nPrzewodnicz\u0105cy rosyjskiego komitetu politycznego \u2013 Borys Sawinkow\nDow\u00f3dca ludowej armii ochotniczej \u2013 genera\u0142 [Stanis\u0142aw] Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicz\nWarszawa, 3 listopada 1920\n[\u201eKurier Warszawski\u201d nr 304\/1920]\n\u00a0\nMjr Kazimierz \u015awitalski (szef referatu polityczno-prasowego Naczelnego Wodza) w dzienniku:\nKomendant: By\u0142em przeciwnikiem pokoju. Dzi\u015b daje si\u0119 zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ustalenie naszych granic, b\u0119d\u0105ce wynikiem w\u0142a\u015bnie pokoju, zaczyna dawa\u0107 dobre rezultaty. Wyczuwa si\u0119 ze strony Anglii pewna tendencja p\u00f3j\u015bcia nam na r\u0119k\u0119. Je\u015bli ta tendencja potrwa d\u0142u\u017cej, to b\u0119dziemy mogli pewne rzeczy, bardzo wa\u017cne, wygra\u0107. Najci\u0119\u017csz\u0105 spraw\u0105 jest G\u00f3rny \u015al\u0105sk. W wygran\u0105 nasz\u0105 tam nie mog\u0119 wierzy\u0107. Zdaje mi si\u0119, \u017ce by\u0142oby rzecz\u0105 m\u0105drzejsz\u0105 u\u0142o\u017cenie si\u0119 kompromisowe, kt\u00f3re mog\u0142oby da\u0107 nam cz\u0119\u015b\u0107 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska najbogatsz\u0105, np. po Dziedzice. Tej my\u015bli przep\u00adrowadzi\u0107 jednak w Polsce nie b\u0119dzie mo\u017cna. [\u2026]\nDzi\u015b przedstawi\u0142 si\u0119 Komendantowi nowy charge d\u2019affaires czeski, doktor [Jaroslav] Novak. [\u2026] Na zarzut Komendanta, \u017ce od po\u00adcz\u0105tku niepodleg\u0142o\u015bci [\u2026] Czesi pracuj\u0105 przeciw Polsce, Novak odpowiedzia\u0142, \u017ce to Polska pracowa\u0142a przeciw Czechom, co zw\u0142aszcza da\u0142o si\u0119 odczu\u0107 w Pary\u017cu. Komendant odpowiedzia\u0142, \u017ce tych dw\u00f3ch rzeczy por\u00f3wnywa\u0107 ze sob\u0105 nie mo\u017cna, ponie\u00adwa\u017c Czechy w okresie dw\u00f3ch ostatnich lat nie znajdowa\u0142y si\u0119 w tak ci\u0119\u017ckiej sytuacji, w jakiej by\u0142a Polska. Za\u0142at\u00adwienie kwestii Cieszy\u0144skiego w momencie dla Polski bardzo krytycznym musi wywo\u0142a\u0107 w Polsce rozdra\u017cnienie przeciw Czechom. Novak t\u0142umaczy\u0142 si\u0119, \u017ce nie oni moment dla rozstrzy\u00adgni\u0119cia sprawy wybierali.\nWarszawa, 4 listopada 1920\n[Kazimierz \u015awitalski, Diariusz 1919\u20131935, Warszawa 1992]\nPlakat z 1920 roku, autorstwa Jerzego Gelbarda.Ze zbior\u00f3w Biblioteki Narodowej\nZ korespondencji \u201eIlustrowanego Kuriera Codziennego\u201d:\nMimo \u017ce nieprzejednane wzgl\u0119dem Senatu stanowisko socjalist\u00f3w i stapi\u0144czyk\u00f3w [z PSL Lewicy, pod przyw\u00f3dztwem Jana Stapi\u0144skiego] jest powszechnie znane, ani ze strony marsza\u0142ka Sejmu, ani ze strony rz\u0105du i przewodnicz\u0105cych klub\u00f3w nie uczyniono nic, aby doprowadzi\u0107 do porozumienia. [...]\nMarsza\u0142ek zarz\u0105dzi\u0142 g\u0142osowanie [nad artyku\u0142ami Konstytucji]. Wtedy na lewicy wybuch\u0142a burza. Rozleg\u0142 si\u0119 stuk pulpit\u00f3w, tupanie nogami, przejmuj\u0105ce \u015bwistawki i zgie\u0142kliwe okrzyki. Marsza\u0142ek stan\u0105\u0142 w pozycji obronnej. Przemawia karc\u0105co i grozi r\u0119k\u0105 w stron\u0119 lewicy. Za ka\u017cdym jego gestem wzmaga si\u0119 ha\u0142as. [...]\u00a0 Marsza\u0142ek dyktuje co\u015b stenografom: s\u0105 to wyroki dyscyplinarne, kt\u00f3re skazuj\u0105 pos\u0142\u00f3w na wykluczenie z pi\u0119ciu posiedze\u0144. [...] Wykluczanie odbywa si\u0119 w\u015br\u00f3d zgie\u0142ku. [...]\nPodczas wr\u0119czania list\u00f3w o wykluczeniu, gdy urz\u0119dnik biura Sejmu zbli\u017cy\u0142 si\u0119, chc\u0105c listy dor\u0119czy\u0107, pan [Zygmunt] Klemensiewicz wyrywa mu je z r\u0105k i drze na strz\u0119pki i rzuca na pod\u0142og\u0119. Orgia tym bardziej nabiera ponurego tonu, \u017ce skutkiem defektu w elektrowni \u2013 \u015bwiat\u0142o elektryczne zgas\u0142o. Przy blasku \u015bwiec i lamp naftowych, w\u015br\u00f3d tajemniczych cieni\u00f3w, chwiej\u0105cych si\u0119 na \u015bcianach sali, kot\u0142uje si\u0119 zgie\u0142k piekielny. [...] Marsza\u0142ek, widz\u0105c, \u017ce si\u0119 zanosi na powa\u017cne zaj\u015bcie, przerywa posiedzenie.\nMija godzina, zanim dochodzi do otwarcia posiedzenia. [...] Z lo\u017cy dziennikarskiej wida\u0107, \u017ce tylko prawica oddaje kartki, inne za\u015b grupy nie bior\u0105 w g\u0142osowaniu udzia\u0142u. Pose\u0142 [Witold] Staniszkis, kt\u00f3ry z koszem do odbioru kartek udaje si\u0119 na lewic\u0119, otoczony zewsz\u0105d, odbywa dyskusj\u0119, podczas kt\u00f3rej pose\u0142 [Zygmunt] Dreszer wydziera mu koszyk. Za chwil\u0119 koszyk znajduje si\u0119 ju\u017c na lampie, a kartki le\u017c\u0105 rozsypane na pod\u0142odze. Mimo to marsza\u0142ek zarz\u0105dza obliczenie g\u0142os\u00f3w i og\u0142asza wynik, kt\u00f3ry ma oznacza\u0107 przyj\u0119cie artyku\u0142u 37 [utworzenie Senatu].\nWarszawa, 5 listopada 1920\n[\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 305\/1920]\n\u00a0\nZ informacji \u201eKuriera Lwowskiego\u201d:\nZe wzgl\u0119du na podnoszenie si\u0119 cen produkcji, niewsp\u00f3\u0142mierne do spadku marki, ju\u017c dzi\u015b ta\u0144sza jest s\u00f3l niemiecka od krajowej, a nawet zbo\u017ce zagraniczne od zbo\u017ca naszego w wolnym handlu. Je\u015bli tak dalej p\u00f3jdzie, nie op\u0142aci si\u0119 nam nic produkowa\u0107. Korzystniej b\u0119dzie wszystko sprowadza\u0107 z zagranicy. Je\u017celi jednak nawet pominie si\u0119 fakt, i\u017c \u017caden kraj nie cierpi na nadmiar towar\u00f3w, zw\u0142aszcza produkt\u00f3w spo\u017cywczych, to nasuwa si\u0119 pytanie, za co b\u0119dziemy sprowadza\u0107 przy bezwarto\u015bciowej marce polskiej i braku waluty zagranicznej, kt\u00f3r\u0105 zdobywa si\u0119 tylko drog\u0105 eksportu? Czas ju\u017c najwy\u017cszy, \u017ceby ci wszyscy, kt\u00f3rzy domagaj\u0105 si\u0119 ci\u0105g\u0142ych podwy\u017cek, zrozumieli, i\u017c doprowadzaj\u0105 si\u0119 do absurdu, z kt\u00f3rego jedyne wyj\u015bcie \u2013 \u015bmier\u0107 g\u0142odowa. Czas ju\u017c, by przyw\u00f3dcy mas przestali uprawia\u0107 tani\u0105 demagogi\u0119 i u\u015bwiadomili sobie i im, \u017ce staczamy si\u0119 po r\u00f3wni pochy\u0142ej ku katastrofie.\nLw\u00f3w, 5 listopada 1920\n[Dro\u017cyzna, dewaluacja i podwy\u017cki, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 269\/1920]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u00a0"},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/20138873-scaled.jpg","width":2560,"height":1847},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/12\/30-pazdziernika-5-listopada-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"30 pa\u017adziernika – 5 listopada 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4176","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4176"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4176\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4178,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4176\/revisions\/4178"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4176"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4176"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4176"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/Artboard-2-copy-12-1.png\")
<\/p>\n