Biura Programu NIEPODLEG\u0141A<\/a>, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.<\/strong><\/p>\n\u2042<\/strong><\/p>\n13 \u2013 19 listopada 1920<\/strong><\/p>\n14 listopada na placu Zamkowym w Warszawie odbywa si\u0119 uroczyste wr\u0119czenie bu\u0142awy marsza\u0142kowskiej J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu. Uroczysto\u015b\u0107 jest po\u0142\u0105czona z, przeniesionymi specjalnie na ten dzie\u0144, obchodami \u015awi\u0119ta Niepodleg\u0142o\u015bci. 15 listopada Gda\u0144sk oficjalnie zostaje proklamowany Wolnym Miastem. 17 listopada pierwsza sesja Ligi Narod\u00f3w decyduje, i\u017c Wolne Miasto Gda\u0144sk nie b\u0119dzie mog\u0142o s\u0142u\u017cy\u0107 jako baza wojskowa. Armia Czerwona skutecznie rozbija stawiaj\u0105ce jeszcze op\u00f3r oddzia\u0142y ukrai\u0144skie oraz jednostki gen. Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicza. Resztki tych formacji cofaj\u0105 si\u0119 w kierunku polskiej granicy wyznaczonej w preliminarzu pokojowym. Trwaj\u0105ca od lutego 1919 wojna dobiega ko\u0144ca. <\/strong><\/p>\n\u00a0\u2042<\/strong><\/p>\nZ informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d:<\/strong><\/p>\nPrzed\u0142u\u017cenie terminu plebiscytu na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku staje si\u0119 coraz niezno\u015bniejsze. Ludno\u015b\u0107 domaga si\u0119 jak najrychlejszego przeprowadzenia plebiscytu, a wyrazem tego \u017c\u0105dania jest g\u0142os \u201eGazety Opolskiej\u201d, pisz\u0105cej: \u201eSprawa terminu plebiscytu dzi\u015b wygl\u0105da tak, \u017ce Polacy g\u00f3rno\u015bl\u0105scy domagaj\u0105 si\u0119 stanowczo odbycia plebiscytu jak najrychlej, Niemcy za\u015b u\u017cywaj\u0105 wszelkich sposob\u00f3w, aby plebiscyt od\u0142o\u017cy\u0107 w czasie albo nawet do lata\u201d. Z powodu stanu niepewno\u015bci cierpi przede wszystkim rozw\u00f3j gospodarczy kraju. Trudno\u015bci sprowadzenia zbo\u017ca siewnego na zasiewy jesienne oraz ostatnie uniemo\u017cliwienie transportu kartofli wp\u0142yn\u0119\u0142y w powa\u017cnym stopniu na stan aprowizacyjny naszego kraju.<\/p>\n
Bytom, 13 listopada 1920<\/p>\n
[Polacy g\u00f3rno\u015bl\u0105scy domagaj\u0105 si\u0119 przyspieszenia plebiscytu<\/em>, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 276\/1920]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
Z informacji w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:<\/strong><\/p>\nDzi\u015b Warszawa przybra\u0142a uroczysty wygl\u0105d, domy udekorowano chor\u0105gwiami o barwach narodowych. Od rana t\u0142umy spieszy\u0142y na plac Zygmuntowski, o godzinie 12.00 w otoczeniu sztabu przyby\u0142 Naczelnik Pa\u0144stwa, witany entuzjastycznymi okrzykami. Po przegl\u0105dzie warty honorowej odby\u0142a si\u0119 msza polowa, […] po czym nast\u0105pi\u0142a uroczysta chwila po\u015bwi\u0119cenia i wr\u0119czenia Naczelnikowi Pa\u0144stwa bu\u0142awy marsza\u0142kowskiej.<\/p>\n
Warszawa, 14 listopada 1920<\/p>\n
[\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 314\/1920]<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Kazimierz Soko\u0142owski (by\u0142y \u017co\u0142nierz-ochotnik) w dzienniku:<\/strong><\/p>\nOdby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 wr\u0119czenia Pi\u0142sudskiemu, jako Naczelnemu Wodzowi i Pierwszemu Marsza\u0142kowi Polski, bu\u0142awy. W ten spos\u00f3b armia nasza z\u0142o\u017cy\u0142a powinny ho\u0142d cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry j\u0105 do zwyci\u0119stwa powi\u00f3d\u0142, a przez cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego dzi\u015b od czci i wiary ods\u0105dzony zosta\u0142. Ostatnimi bowiem czasy podni\u00f3s\u0142 si\u0119 szalony zgie\u0142k i tumult przeciwko Komendantowi, a prym trzyma w tym \u201eRzeczpospolita\u201d [Stanis\u0142awa] Stro\u0144skiego i [Ignacego Jana] Paderewskiego. Tym wi\u0119c lepiej, \u017ce wojsko, z bezpartyjnych szarych mundur\u00f3w z\u0142o\u017cone, stan\u0119\u0142o w poprzek kalumniarsko-zdradzieckim napa\u015bciom prawicy. J\u00f3zef Pi\u0142sudski \u2013 m\u00f3j W\u00f3dz i Marsza\u0142ek \u2013 niech \u017cyje!<\/p>\n
Warszawa, 14 listopada 1920<\/p>\n
[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920<\/em>, Toru\u0144 2018]<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg\")
<\/p>\n
Warszawa, plac Zamkowy, 14 listopada 1920.
Uroczysto\u015b\u0107 wr\u0119czenia bu\u0142awy marsza\u0142kowskiej J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu.
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Z informacji w \u201eKurierze Warszawskim\u201d: <\/strong><\/p>\nMarsza\u0142ek uj\u0105\u0142 bu\u0142aw\u0119 w lew\u0105 d\u0142o\u0144. Zagra\u0142y wszystkie orkiestry. Komenda: \u201ePrezentuj bro\u0144!\u201d \u2013 pop\u0142yn\u0119\u0142a szpalerem od Zamku pod Belweder. Na wie\u017cy zamkowej wznios\u0142a si\u0119 w g\u00f3r\u0119 chor\u0105giew bia\u0142o-amarantowa, 21 salw rozdar\u0142o powietrze.<\/p>\n
Warszawa, 14 listopada 1920<\/p>\n
[Wr\u0119czenie bu\u0142awy, <\/em>\u201eKurier Warszawski\u201d nr 316\/1920]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
Z komentarza w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:<\/strong><\/p>\nSenat b\u0119dzie. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w Sejmie, po ostatniej tak smutnej awanturze, nast\u0105pi\u0142o uspokojenie i przejawia si\u0119 sk\u0142onno\u015b\u0107 do kompromisowego za\u0142atwienia sprawy. Rozwa\u017cniejsze \u017cywio\u0142y na lewicy zdawa\u0142y sobie przecie\u017c doskonale spraw\u0119 z tego, \u017ce w pa\u0144stwie, gdzie Sejm sk\u0142ada si\u0119 w po\u0142owie z ludzi zupe\u0142nie niedojrza\u0142ych, niewyrobionych politycznie i niewykszta\u0142conych, wprost niezb\u0119dna jest druga izba z wy\u017cszym cenzusem wykszta\u0142cenia i wieku. […]<\/p>\n
Zrozumiano, pod wp\u0142ywem oburzonej opinii, \u017ce w pa\u0144stwie polskim, kt\u00f3re posiada 35 procent nie-Polak\u00f3w, nie wolno tolerowa\u0107 brutalnych pr\u00f3b rozbijania Sejmu przez mniejszo\u015b\u0107. […] Tymczasem zapewne tak\u017ce granice Polski b\u0119d\u0105 ju\u017c ostatecznie okre\u015blone \u2013 tak, \u017ce nowe wybory do Sejmu obejm\u0105 ca\u0142y obszar Rzeczpospolitej. […] Dojdzie do zgody, aby Senat wychodzi\u0142 z wybor\u00f3w powszechnych, ale opartych na wy\u017cszym cenzusie wieku i osiad\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Krak\u00f3w, 14 listopada 1920<\/p>\n
[\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 312\/1920]<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Z artyku\u0142u w \u201eWyzwoleniu\u201d:<\/strong><\/p>\nPisali\u015bmy ju\u017c, \u017ce pose\u0142 naszego klubu [Eustachy] Rudzi\u0144ski i jego koledzy domagali si\u0119 zniesienia stanu wojennego. Wojna sko\u0144czona, niebezpiecze\u0144stwa nie ma, komuni\u015bci s\u0105 zbyt nieliczni \u2013 po co n\u0119ka\u0107 ludno\u015b\u0107. A urz\u0119dnicy korzystaj\u0105 z prawa o stanie wyj\u0105tkowym i n\u0119kaj\u0105 spokojn\u0105 ludno\u015b\u0107. [\u2026] Policja ma smutn\u0105 s\u0142aw\u0119 nachalstwa, gburowato\u015bci, nadu\u017cy\u0107 administracyjnych i \u0142apownictwa. Ta policja znajduje w stanie wyj\u0105tkowym [wojennym] doskona\u0142y pretekst do kontynuowania swoich nadu\u017cy\u0107. Stan wyj\u0105tkowy wychowuje z policji satrap\u00f3w, ze starost\u00f3w, b\u0119d\u0105cych na us\u0142ugach swej partii, wychowuje kacyk\u00f3w powiatowych i dlatego musimy najkategoryczniej domaga\u0107 si\u0119 natychmiastowego zniesienia stanu wyj\u0105tkowego.<\/p>\n
Warszawa, 14 listopada 1920<\/p>\n
[O zniesienie stanu wyj\u0105tkowego<\/em>, \u201eWyzwolenie\u201d nr 46\/1920]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
Z informacji Polskiego Czerwonego Krzy\u017ca:<\/strong><\/p>\nWobec konieczno\u015bci stopniowego przej\u015bcia do pracy pokojowej, Komitet G\u0142\u00f3wny zgodnie ze statutem postanowi\u0142 przyst\u0105pi\u0107 do planowej akcji opieki nad inwalidami. [\u2026] Przy Ministerstwie Spraw Wojskowych istnieje ju\u017c komitet opieki nad inwalidami, miasto Warszawa utworzy\u0142o fundacj\u0119 50-milionow\u0105 [\u2026], istnieje Towarzystwo Kolonii dla Inwalid\u00f3w pod przewodnictwem gen. [J\u00f3zefa] Hallera, a poza tym szereg os\u00f3b ofiarowa\u0142o ju\u017c grunty i fundusze dla inwalid\u00f3w Wojska Polskiego. Nadszed\u0142 czas skoordynowania akcji spo\u0142ecznej w tej sprawie. [\u2026]<\/p>\n
Czerwony Krzy\u017c organizuje gwiazdk\u0119 dla rannego i chorego \u017co\u0142nierza [pozostaj\u0105cego] na froncie i w szpitalach. W tym celu powo\u0142ano specjaln\u0105 komisj\u0119, kt\u00f3ra zajmie si\u0119 gromadzeniem dar\u00f3w i upomink\u00f3w oraz urz\u0105dzeniem gwiazdki.<\/p>\n
Warszawa, 15 listopada 1920<\/p>\n
[Z Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzy\u017ca<\/em>, \u201eCzerwony Krzy\u017c\u201d nr 22\/1920]<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/IP_luzne_015_web.jpg\")
<\/p>\n
Inwalida wojenny.
Fot. Instytutu J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Z artyku\u0142u w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:<\/strong><\/p>\nAkademiccy ochotnicy szeregowcy, tudzie\u017c uczniowie szk\u00f3\u0142 \u015brednich, mieli by\u0107 zwolnieni ze s\u0142u\u017cby w szeregach, aby mogli kontynuowa\u0107 swe studia. Spe\u0142nili ofiarny obowi\u0105zek narodowy, wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a; czas, aby m\u0142odzie\u017c wr\u00f3ci\u0142a do szk\u00f3\u0142, bo od tego, czy b\u0119dziemy mieli dostateczne zast\u0119py inteligencji, zale\u017cy przysz\u0142o\u015b\u0107 pa\u0144stwa. Niestety, jak nam z wielu stron donosz\u0105, wbrew rozporz\u0105dzeniu, liczni akademicy s\u0105, bez zrozumia\u0142ej potrzeby, trzymani nadal w wojsku i to nawet nie na froncie wschodnim, ale na przyk\u0142ad w garnizonach w Pozna\u0144skiem.<\/p>\n
Skar\u017cy si\u0119 nam mi\u0119dzy innymi jeden z ojc\u00f3w, \u017ce swego 16-letniego syna, ochotnika, kt\u00f3ry z sz\u00f3stej klasy gimnazjum zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 w szeregi artylerii, nie mo\u017ce wydoby\u0107 z wojska, z frontu gdzie\u015b nad Prypeci\u0105, gdzie ch\u0142opiec nie ma nic do roboty, jak czy\u015bci\u0107 dwa konie, powierzone jego pieczy. Najgorsze przy tym, \u017ce poczta polowa zupe\u0142nie zawodzi.<\/p>\n
Krak\u00f3w, 15 listopada 1920<\/p>\n
[Dlaczego nie uwalnia si\u0119 tylu akademik\u00f3w-ochotnik\u00f3w i uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich?<\/em>, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 313\/1920]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
Z rezolucji Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego: <\/strong><\/p>\nRozstrzygni\u0119cie Rady Ambasador\u00f3w [\u2026] w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego krzywdzi nies\u0142ychanie ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 na \u015al\u0105sku, a przede wszystkim jej nauczycielstwo. [\u2026] Nauczycielstwo polskie na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim, kt\u00f3re w dobrej czy z\u0142ej doli sz\u0142o zawsze z ludem i wskazywa\u0142o mu drog\u0119, wyra\u017ca silne przekonanie, \u017ce ostatnie s\u0142owo w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego nie zosta\u0142o jeszcze wypowiedziane. Polska nie \u015bmie pozostawi\u0107 w niewoli 160 tysi\u0119cy tylekrotnie wypr\u00f3bowanej ludno\u015bci polskiej na kresach zachodnich. [\u2026]<\/p>\n
Na zaj\u0119tym chwilowo przez Czech\u00f3w obszarze \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego panuje terror i anarchia. Za wiedz\u0105 i poparciem rz\u0105du czeskiego, pozbawia si\u0119 ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 naj\u015bwi\u0119tszych praw, wydzieraj\u0105c jej mow\u0119 i prze\u015bladuj\u0105c polsko\u015b\u0107. Tysi\u0105com dzieci polskich wydarto szko\u0142y i nauczycieli. [\u2026] Nauczycielstwo polskie na \u015al\u0105sku o\u015bwiadcza uroczy\u015bcie, \u017ce nie przy\u0142o\u017cy r\u0119ki do pojednania czesko-polskiego, dop\u00f3ki nie nast\u0105pi sprawiedliwe za\u0142atwienie sprawy \u015bl\u0105skiej.<\/p>\n
Cieszyn, 16 listopada 1920<\/p>\n
[Rezolucje walnego zebrania P.T.P., <\/em>\u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d nr 210\/1920]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
Micha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:<\/strong><\/p>\nMinister spraw zagranicznych [Jozuas] Purycki [\u2026] mnie spotka\u0142 i prosi\u0142, bym mu zreferowa\u0142, co wiem o Wilnie. By\u0142em dzi\u015b u niego rano w ministerium i do\u015b\u0107 obszernie referowa\u0142em mu, a raczej udzieli\u0142em mu wywiadu. Akurat w toku mojej z nim rozmowy zadzwoni\u0142 telefon. To dzwoni\u0142 pose\u0142 bolszewicki w Kownie, zawiadamiaj\u0105c o pogromie [gen. Piotra] Wrangla, o zaj\u0119ciu Teodozji i Symferopola. [\u2026] Purycki w odpowiedzi wyra\u017ca\u0142 rado\u015b\u0107 serdeczn\u0105 i nie ukrywa\u0142, \u017ce traktuje t\u0119 rzecz jako triumf nie tylko Rosji, ale rych\u0142o i Litwy.<\/p>\n
Przykre mi to by\u0142o jako Polakowi i jako obywatelowi Litwy, kt\u00f3ry by pragn\u0105\u0142 porozumienia Litwin\u00f3w z Polakami litewskimi, rozumiej\u0105c, \u017ce tylko ta zgoda mo\u017ce spoi\u0107 i da\u0107 moc Litwie i \u017ce wszelkie czynniki trzecie w postaci Rosji i bolszewik\u00f3w s\u0105 intruzami, kt\u00f3rzy swoj\u0105 piecze\u0144 piek\u0105 i kt\u00f3rzy nie dla Litwy kasztany wyci\u0105ga\u0107 b\u0119d\u0105, a Litwa za nie p\u0142aci\u0107 b\u0119dzie musia\u0142a.<\/p>\n
Kowno, 16 listopada 1920<\/p>\n
[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki<\/em>, t. 4, 1920\u20131930<\/em>, Warszawa 2018]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
Z przedruku z prasy berli\u0144skiej: <\/strong><\/p>\n\u201eKreuz-Zeitung\u201d, omawiaj\u0105c w obszernym artykule przysz\u0142o\u015b\u0107 miasta Gda\u0144ska, zaznacza, \u017ce najci\u0119\u017cszym ciosem dla Gda\u0144ska jest zale\u017cno\u015b\u0107 od ustawodawstwa celnego Polski. Kwestia celna i walutowa oddziela Gda\u0144sk od Niemiec, wi\u0105\u017ce go natomiast z Polsk\u0105. Stanowisko Gda\u0144ska wobec Niemiec charakteryzuje fakt, \u017ce na ostatnim zebraniu Niemc\u00f3w gda\u0144skich wyra\u017anie o\u015bwiadczono, i\u017c Gda\u0144sk, jako miasto \u017cyj\u0105ce z handlu, nie mo\u017ce wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 w niemieckiej polityce represyjnej wobec Polski. Dziennik wyra\u017ca przekonanie, \u017ce Gda\u0144sk pod wzgl\u0119dem politycznym coraz bardziej staje si\u0119 miastem polskim, wobec czego za wszelk\u0105 cen\u0119 nale\u017cy stara\u0107 si\u0119 utrzyma\u0107 niemiecki charakter miasta przynajmniej pod wzgl\u0119dem kulturalnym.<\/p>\n
Bydgoszcz, 17 listopada 1920<\/p>\n
[Gda\u0144sk staje si\u0119 miastem polskim<\/em>, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 315\/1920]<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/OK_1108_0001_114_web.jpg\")
<\/p>\n
Pi\u0144sk (Polesie), 1919\u201320.
Przed Biurem Komisarza Powiatowego Pa\u0144stwowego Urz\u0119du do Spraw Powrotu Uchod\u017ac\u00f3w, Je\u0144c\u00f3w i Robotnik\u00f3w.
Fot. O\u015brodek KARTA<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
St. szer. Lech Dymecki (201 Ochotniczy Pu\u0142k Piechoty WP) w li\u015bcie do rodziny:<\/strong><\/p>\nJak grom z jasnego nieba uderzy\u0142 rozkaz z 17 listopada, kt\u00f3ry opiewa o demobilizacji ochotnik\u00f3w i poborowych wzwy\u017c od 1901 roku [\u2026]. Bez kwestii wi\u0119c b\u0119dziemy ju\u017c momentalnie zwolnieni. Dow\u00f3dca pu\u0142ku ma 20 listopada zameldowa\u0107 Dywizji o wykonaniu demobilizacji. Jedna partia zwolnionych pojecha\u0142a dzi\u015b rano do Baonu Zapasowego 1 Pu\u0142ku Piechoty Legion\u00f3w oraz do kadry. Tam ich obedr\u0105 ze wszystkiego i puszcz\u0105 nagich do domu.<\/p>\n
Pruszk\u00f3w, 18 listopada 1920<\/p>\n
[Lecha Jana Dymeckiego listy z frontu 1920<\/em>, Warszawa 2004]<\/p>\n\u00a0<\/p>\n
Z informacji \u201eGo\u0144ca Cz\u0119stochowskiego\u201d: <\/strong><\/p>\nOperacje na Ukrainie rozwijaj\u0105 si\u0119 niepomy\u015blnie dla armii ukrai\u0144skiej. W tej chwili trwa silna ofensywa bolszewicka na froncie od Mohylowa Podolskiego a\u017c do Dera\u017cni. W pierwszym dniu ofensywy ukrai\u0144skiej [\u2026] operacje mia\u0142y przebieg pomy\u015blny. Armia ukrai\u0144ska zaj\u0119\u0142a Zmierzynk\u0119 i posun\u0119\u0142a si\u0119 na ca\u0142ym froncie o 14 kilometr\u00f3w, z powodu jednak absolutnego braku amunicji ofensywa za\u0142ama\u0142a si\u0119 na po\u0142udniu, skutkiem czego nast\u0105pi\u0142o przerwanie frontu i g\u0142\u0119boki rajd kawaleryjski ze strony bolszewik\u00f3w. [\u2026]<\/p>\n
Tarnopol. Dow\u00f3dztwo wojsk polskich wobec mo\u017cliwo\u015bci przekroczenia Zbrucza przez walcz\u0105ce na pograniczu wojska ukrai\u0144skie czyni przygotowania w celu rozbrojenia oddzia\u0142\u00f3w przekraczaj\u0105cych granice polsk\u0105.<\/p>\n
Cz\u0119stochowa, 18 listopada 1920<\/p>\n
[Armia Petlury w odwrocie<\/em>, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 265\/1920]<\/p>\n\u00a0<\/strong><\/p>\nZ informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d: <\/strong><\/p>\nWobec tego, \u017ce zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 ostra zima mo\u017ce w straszny spos\u00f3b utrudni\u0107 tak pobyt w obozach koncentracyjnych, jak i powr\u00f3t je\u0144c\u00f3w do kraju i \u017ce ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki mo\u017ce kszta\u0142towa\u0107 setki istnie\u0144 ludzkich \u2013 zebrani [w Warszawie] domagaj\u0105 si\u0119: 1) aby prowadzono w jak najspieszniejszym tempie umow\u0119 z rz\u0105dem rosyjskim; 2) aby uskuteczniono przede wszystkim powr\u00f3t kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w wojennych i zak\u0142adnik\u00f3w wojskowych; 3) aby rz\u0105d polski ze swej strony poczyni\u0142 natychmiast wszelkie przygotowania do wymiany, dostarczaj\u0105c poci\u0105g\u00f3w, pieni\u0119dzy itd.; 4) aby w sk\u0142ad delegacji do komisji mieszanej w Moskwie weszli ludzie nie tylko dobrej woli, ale przed wszystkim fachowi i jak najbardziej zdolni pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem do szybkiego i umiej\u0119tnego prowadzenia akcji; 5) aby delegacja ta wyjecha\u0142a bez zw\u0142oki, nie czekaj\u0105c na uko\u0144czenie przygotowa\u0144, zwi\u0105zanych z ca\u0142o\u015bci\u0105 sprawy.<\/p>\n
Lw\u00f3w, 19 listopada 1920<\/p>\n
[O przyspieszenie powrotu je\u0144c\u00f3w<\/em>, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 281\/1920]<\/p>\n\u2042<\/p>\n
Ka\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:<\/strong><\/p>\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.
Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl<\/a>.
Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n\u2042<\/p>\n
Prezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":4357,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[16,107,209],"tags":[],"class_list":["post-4361","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia","category-wiktoria-pl"],"yoast_head":"\n
13 \u2013 19 listopada 1920 - Instytut Polski w Sofii<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"13 \u2013 19 listopada 1920 - Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Sofii\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-02-23T13:22:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-03-11T13:37:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1638\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"michailovam\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"michailovam\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/\",\"name\":\"13 \u2013 19 listopada 1920\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-300x192.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-1024x655.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2021-02-23T13:22:00+02:00\",\"dateModified\":\"2021-03-11T13:37:35+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2021-02-23\",\"endDate\":\"2021-02-23\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\\n\u2042\\n13 \u2013 19 listopada 1920\\n14 listopada na placu Zamkowym w Warszawie odbywa si\u0119 uroczyste wr\u0119czenie bu\u0142awy marsza\u0142kowskiej J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu. Uroczysto\u015b\u0107 jest po\u0142\u0105czona z, przeniesionymi specjalnie na ten dzie\u0144, obchodami \u015awi\u0119ta Niepodleg\u0142o\u015bci. 15 listopada Gda\u0144sk oficjalnie zostaje proklamowany Wolnym Miastem. 17 listopada pierwsza sesja Ligi Narod\u00f3w decyduje, i\u017c Wolne Miasto Gda\u0144sk nie b\u0119dzie mog\u0142o s\u0142u\u017cy\u0107 jako baza wojskowa. Armia Czerwona skutecznie rozbija stawiaj\u0105ce jeszcze op\u00f3r oddzia\u0142y ukrai\u0144skie oraz jednostki gen. Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicza. Resztki tych formacji cofaj\u0105 si\u0119 w kierunku polskiej granicy wyznaczonej w preliminarzu pokojowym. Trwaj\u0105ca od lutego 1919 wojna dobiega ko\u0144ca. \\n\u00a0\u2042\\nZ informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d:\\nPrzed\u0142u\u017cenie terminu plebiscytu na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku staje si\u0119 coraz niezno\u015bniejsze. Ludno\u015b\u0107 domaga si\u0119 jak najrychlejszego przeprowadzenia plebiscytu, a wyrazem tego \u017c\u0105dania jest g\u0142os \u201eGazety Opolskiej\u201d, pisz\u0105cej: \u201eSprawa terminu plebiscytu dzi\u015b wygl\u0105da tak, \u017ce Polacy g\u00f3rno\u015bl\u0105scy domagaj\u0105 si\u0119 stanowczo odbycia plebiscytu jak najrychlej, Niemcy za\u015b u\u017cywaj\u0105 wszelkich sposob\u00f3w, aby plebiscyt od\u0142o\u017cy\u0107 w czasie albo nawet do lata\u201d. Z powodu stanu niepewno\u015bci cierpi przede wszystkim rozw\u00f3j gospodarczy kraju. Trudno\u015bci sprowadzenia zbo\u017ca siewnego na zasiewy jesienne oraz ostatnie uniemo\u017cliwienie transportu kartofli wp\u0142yn\u0119\u0142y w powa\u017cnym stopniu na stan aprowizacyjny naszego kraju.\\nBytom, 13 listopada 1920\\n[Polacy g\u00f3rno\u015bl\u0105scy domagaj\u0105 si\u0119 przyspieszenia plebiscytu, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 276\/1920]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:\\nDzi\u015b Warszawa przybra\u0142a uroczysty wygl\u0105d, domy udekorowano chor\u0105gwiami o barwach narodowych. Od rana t\u0142umy spieszy\u0142y na plac Zygmuntowski, o godzinie 12.00 w otoczeniu sztabu przyby\u0142 Naczelnik Pa\u0144stwa, witany entuzjastycznymi okrzykami. Po przegl\u0105dzie warty honorowej odby\u0142a si\u0119 msza polowa, [...] po czym nast\u0105pi\u0142a uroczysta chwila po\u015bwi\u0119cenia i wr\u0119czenia Naczelnikowi Pa\u0144stwa bu\u0142awy marsza\u0142kowskiej.\\nWarszawa, 14 listopada 1920\\n[\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 314\/1920]\\n\u00a0\\nKazimierz Soko\u0142owski (by\u0142y \u017co\u0142nierz-ochotnik) w dzienniku:\\nOdby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 wr\u0119czenia Pi\u0142sudskiemu, jako Naczelnemu Wodzowi i Pierwszemu Marsza\u0142kowi Polski, bu\u0142awy. W ten spos\u00f3b armia nasza z\u0142o\u017cy\u0142a powinny ho\u0142d cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry j\u0105 do zwyci\u0119stwa powi\u00f3d\u0142, a przez cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego dzi\u015b od czci i wiary ods\u0105dzony zosta\u0142. Ostatnimi bowiem czasy podni\u00f3s\u0142 si\u0119 szalony zgie\u0142k i tumult przeciwko Komendantowi, a prym trzyma w tym \u201eRzeczpospolita\u201d [Stanis\u0142awa] Stro\u0144skiego i [Ignacego Jana] Paderewskiego. Tym wi\u0119c lepiej, \u017ce wojsko, z bezpartyjnych szarych mundur\u00f3w z\u0142o\u017cone, stan\u0119\u0142o w poprzek kalumniarsko-zdradzieckim napa\u015bciom prawicy. J\u00f3zef Pi\u0142sudski \u2013 m\u00f3j W\u00f3dz i Marsza\u0142ek \u2013 niech \u017cyje!\\nWarszawa, 14 listopada 1920\\n[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, Toru\u0144 2018]\\nWarszawa, plac Zamkowy, 14 listopada 1920.Uroczysto\u015b\u0107 wr\u0119czenia bu\u0142awy marsza\u0142kowskiej J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eKurierze Warszawskim\u201d: \\nMarsza\u0142ek uj\u0105\u0142 bu\u0142aw\u0119 w lew\u0105 d\u0142o\u0144. Zagra\u0142y wszystkie orkiestry. Komenda: \u201ePrezentuj bro\u0144!\u201d \u2013 pop\u0142yn\u0119\u0142a szpalerem od Zamku pod Belweder. Na wie\u017cy zamkowej wznios\u0142a si\u0119 w g\u00f3r\u0119 chor\u0105giew bia\u0142o-amarantowa, 21 salw rozdar\u0142o powietrze.\\nWarszawa, 14 listopada 1920\\n[Wr\u0119czenie bu\u0142awy, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 316\/1920]\\n\u00a0\\nZ komentarza w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:\\nSenat b\u0119dzie. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w Sejmie, po ostatniej tak smutnej awanturze, nast\u0105pi\u0142o uspokojenie i przejawia si\u0119 sk\u0142onno\u015b\u0107 do kompromisowego za\u0142atwienia sprawy. Rozwa\u017cniejsze \u017cywio\u0142y na lewicy zdawa\u0142y sobie przecie\u017c doskonale spraw\u0119 z tego, \u017ce w pa\u0144stwie, gdzie Sejm sk\u0142ada si\u0119 w po\u0142owie z ludzi zupe\u0142nie niedojrza\u0142ych, niewyrobionych politycznie i niewykszta\u0142conych, wprost niezb\u0119dna jest druga izba z wy\u017cszym cenzusem wykszta\u0142cenia i wieku. [...]\\nZrozumiano, pod wp\u0142ywem oburzonej opinii, \u017ce w pa\u0144stwie polskim, kt\u00f3re posiada 35 procent nie-Polak\u00f3w, nie wolno tolerowa\u0107 brutalnych pr\u00f3b rozbijania Sejmu przez mniejszo\u015b\u0107. [...] Tymczasem zapewne tak\u017ce granice Polski b\u0119d\u0105 ju\u017c ostatecznie okre\u015blone \u2013 tak, \u017ce nowe wybory do Sejmu obejm\u0105 ca\u0142y obszar Rzeczpospolitej. [...] Dojdzie do zgody, aby Senat wychodzi\u0142 z wybor\u00f3w powszechnych, ale opartych na wy\u017cszym cenzusie wieku i osiad\u0142o\u015bci.\\nKrak\u00f3w, 14 listopada 1920\\n[\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 312\/1920]\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u w \u201eWyzwoleniu\u201d:\\nPisali\u015bmy ju\u017c, \u017ce pose\u0142 naszego klubu [Eustachy] Rudzi\u0144ski i jego koledzy domagali si\u0119 zniesienia stanu wojennego. Wojna sko\u0144czona, niebezpiecze\u0144stwa nie ma, komuni\u015bci s\u0105 zbyt nieliczni \u2013 po co n\u0119ka\u0107 ludno\u015b\u0107. A urz\u0119dnicy korzystaj\u0105 z prawa o stanie wyj\u0105tkowym i n\u0119kaj\u0105 spokojn\u0105 ludno\u015b\u0107. [\u2026] Policja ma smutn\u0105 s\u0142aw\u0119 nachalstwa, gburowato\u015bci, nadu\u017cy\u0107 administracyjnych i \u0142apownictwa. Ta policja znajduje w stanie wyj\u0105tkowym [wojennym] doskona\u0142y pretekst do kontynuowania swoich nadu\u017cy\u0107. Stan wyj\u0105tkowy wychowuje z policji satrap\u00f3w, ze starost\u00f3w, b\u0119d\u0105cych na us\u0142ugach swej partii, wychowuje kacyk\u00f3w powiatowych i dlatego musimy najkategoryczniej domaga\u0107 si\u0119 natychmiastowego zniesienia stanu wyj\u0105tkowego.\\nWarszawa, 14 listopada 1920\\n[O zniesienie stanu wyj\u0105tkowego, \u201eWyzwolenie\u201d nr 46\/1920]\\n\u00a0\\nZ informacji Polskiego Czerwonego Krzy\u017ca:\\nWobec konieczno\u015bci stopniowego przej\u015bcia do pracy pokojowej, Komitet G\u0142\u00f3wny zgodnie ze statutem postanowi\u0142 przyst\u0105pi\u0107 do planowej akcji opieki nad inwalidami. [\u2026] Przy Ministerstwie Spraw Wojskowych istnieje ju\u017c komitet opieki nad inwalidami, miasto Warszawa utworzy\u0142o fundacj\u0119 50-milionow\u0105 [\u2026], istnieje Towarzystwo Kolonii dla Inwalid\u00f3w pod przewodnictwem gen. [J\u00f3zefa] Hallera, a poza tym szereg os\u00f3b ofiarowa\u0142o ju\u017c grunty i fundusze dla inwalid\u00f3w Wojska Polskiego. Nadszed\u0142 czas skoordynowania akcji spo\u0142ecznej w tej sprawie. [\u2026]\\nCzerwony Krzy\u017c organizuje gwiazdk\u0119 dla rannego i chorego \u017co\u0142nierza [pozostaj\u0105cego] na froncie i w szpitalach. W tym celu powo\u0142ano specjaln\u0105 komisj\u0119, kt\u00f3ra zajmie si\u0119 gromadzeniem dar\u00f3w i upomink\u00f3w oraz urz\u0105dzeniem gwiazdki.\\nWarszawa, 15 listopada 1920\\n[Z Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzy\u017ca, \u201eCzerwony Krzy\u017c\u201d nr 22\/1920]\\nInwalida wojenny.Fot. Instytutu J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\\n\u00a0\\nZ artyku\u0142u w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:\\nAkademiccy ochotnicy szeregowcy, tudzie\u017c uczniowie szk\u00f3\u0142 \u015brednich, mieli by\u0107 zwolnieni ze s\u0142u\u017cby w szeregach, aby mogli kontynuowa\u0107 swe studia. Spe\u0142nili ofiarny obowi\u0105zek narodowy, wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a; czas, aby m\u0142odzie\u017c wr\u00f3ci\u0142a do szk\u00f3\u0142, bo od tego, czy b\u0119dziemy mieli dostateczne zast\u0119py inteligencji, zale\u017cy przysz\u0142o\u015b\u0107 pa\u0144stwa. Niestety, jak nam z wielu stron donosz\u0105, wbrew rozporz\u0105dzeniu, liczni akademicy s\u0105, bez zrozumia\u0142ej potrzeby, trzymani nadal w wojsku i to nawet nie na froncie wschodnim, ale na przyk\u0142ad w garnizonach w Pozna\u0144skiem.\\nSkar\u017cy si\u0119 nam mi\u0119dzy innymi jeden z ojc\u00f3w, \u017ce swego 16-letniego syna, ochotnika, kt\u00f3ry z sz\u00f3stej klasy gimnazjum zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 w szeregi artylerii, nie mo\u017ce wydoby\u0107 z wojska, z frontu gdzie\u015b nad Prypeci\u0105, gdzie ch\u0142opiec nie ma nic do roboty, jak czy\u015bci\u0107 dwa konie, powierzone jego pieczy. Najgorsze przy tym, \u017ce poczta polowa zupe\u0142nie zawodzi.\\nKrak\u00f3w, 15 listopada 1920\\n[Dlaczego nie uwalnia si\u0119 tylu akademik\u00f3w-ochotnik\u00f3w i uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich?, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 313\/1920]\\n\u00a0\\nZ rezolucji Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego: \\nRozstrzygni\u0119cie Rady Ambasador\u00f3w [\u2026] w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego krzywdzi nies\u0142ychanie ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 na \u015al\u0105sku, a przede wszystkim jej nauczycielstwo. [\u2026] Nauczycielstwo polskie na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim, kt\u00f3re w dobrej czy z\u0142ej doli sz\u0142o zawsze z ludem i wskazywa\u0142o mu drog\u0119, wyra\u017ca silne przekonanie, \u017ce ostatnie s\u0142owo w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego nie zosta\u0142o jeszcze wypowiedziane. Polska nie \u015bmie pozostawi\u0107 w niewoli 160 tysi\u0119cy tylekrotnie wypr\u00f3bowanej ludno\u015bci polskiej na kresach zachodnich. [\u2026]\\nNa zaj\u0119tym chwilowo przez Czech\u00f3w obszarze \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego panuje terror i anarchia. Za wiedz\u0105 i poparciem rz\u0105du czeskiego, pozbawia si\u0119 ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 naj\u015bwi\u0119tszych praw, wydzieraj\u0105c jej mow\u0119 i prze\u015bladuj\u0105c polsko\u015b\u0107. Tysi\u0105com dzieci polskich wydarto szko\u0142y i nauczycieli. [\u2026] Nauczycielstwo polskie na \u015al\u0105sku o\u015bwiadcza uroczy\u015bcie, \u017ce nie przy\u0142o\u017cy r\u0119ki do pojednania czesko-polskiego, dop\u00f3ki nie nast\u0105pi sprawiedliwe za\u0142atwienie sprawy \u015bl\u0105skiej.\\nCieszyn, 16 listopada 1920\\n[Rezolucje walnego zebrania P.T.P., \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d nr 210\/1920]\\n\u00a0\\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\\nMinister spraw zagranicznych [Jozuas] Purycki [\u2026] mnie spotka\u0142 i prosi\u0142, bym mu zreferowa\u0142, co wiem o Wilnie. By\u0142em dzi\u015b u niego rano w ministerium i do\u015b\u0107 obszernie referowa\u0142em mu, a raczej udzieli\u0142em mu wywiadu. Akurat w toku mojej z nim rozmowy zadzwoni\u0142 telefon. To dzwoni\u0142 pose\u0142 bolszewicki w Kownie, zawiadamiaj\u0105c o pogromie [gen. Piotra] Wrangla, o zaj\u0119ciu Teodozji i Symferopola. [\u2026] Purycki w odpowiedzi wyra\u017ca\u0142 rado\u015b\u0107 serdeczn\u0105 i nie ukrywa\u0142, \u017ce traktuje t\u0119 rzecz jako triumf nie tylko Rosji, ale rych\u0142o i Litwy.\\nPrzykre mi to by\u0142o jako Polakowi i jako obywatelowi Litwy, kt\u00f3ry by pragn\u0105\u0142 porozumienia Litwin\u00f3w z Polakami litewskimi, rozumiej\u0105c, \u017ce tylko ta zgoda mo\u017ce spoi\u0107 i da\u0107 moc Litwie i \u017ce wszelkie czynniki trzecie w postaci Rosji i bolszewik\u00f3w s\u0105 intruzami, kt\u00f3rzy swoj\u0105 piecze\u0144 piek\u0105 i kt\u00f3rzy nie dla Litwy kasztany wyci\u0105ga\u0107 b\u0119d\u0105, a Litwa za nie p\u0142aci\u0107 b\u0119dzie musia\u0142a.\\nKowno, 16 listopada 1920\\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\\n\u00a0\\nZ przedruku z prasy berli\u0144skiej: \\n\u201eKreuz-Zeitung\u201d, omawiaj\u0105c w obszernym artykule przysz\u0142o\u015b\u0107 miasta Gda\u0144ska, zaznacza, \u017ce najci\u0119\u017cszym ciosem dla Gda\u0144ska jest zale\u017cno\u015b\u0107 od ustawodawstwa celnego Polski. Kwestia celna i walutowa oddziela Gda\u0144sk od Niemiec, wi\u0105\u017ce go natomiast z Polsk\u0105. Stanowisko Gda\u0144ska wobec Niemiec charakteryzuje fakt, \u017ce na ostatnim zebraniu Niemc\u00f3w gda\u0144skich wyra\u017anie o\u015bwiadczono, i\u017c Gda\u0144sk, jako miasto \u017cyj\u0105ce z handlu, nie mo\u017ce wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 w niemieckiej polityce represyjnej wobec Polski. Dziennik wyra\u017ca przekonanie, \u017ce Gda\u0144sk pod wzgl\u0119dem politycznym coraz bardziej staje si\u0119 miastem polskim, wobec czego za wszelk\u0105 cen\u0119 nale\u017cy stara\u0107 si\u0119 utrzyma\u0107 niemiecki charakter miasta przynajmniej pod wzgl\u0119dem kulturalnym.\\nBydgoszcz, 17 listopada 1920\\n[Gda\u0144sk staje si\u0119 miastem polskim, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 315\/1920]\\nPi\u0144sk (Polesie), 1919\u201320.Przed Biurem Komisarza Powiatowego Pa\u0144stwowego Urz\u0119du do Spraw Powrotu Uchod\u017ac\u00f3w, Je\u0144c\u00f3w i Robotnik\u00f3w.Fot. O\u015brodek KARTA\\n\u00a0\\nSt. szer. Lech Dymecki (201 Ochotniczy Pu\u0142k Piechoty WP) w li\u015bcie do rodziny:\\nJak grom z jasnego nieba uderzy\u0142 rozkaz z 17 listopada, kt\u00f3ry opiewa o demobilizacji ochotnik\u00f3w i poborowych wzwy\u017c od 1901 roku [\u2026]. Bez kwestii wi\u0119c b\u0119dziemy ju\u017c momentalnie zwolnieni. Dow\u00f3dca pu\u0142ku ma 20 listopada zameldowa\u0107 Dywizji o wykonaniu demobilizacji. Jedna partia zwolnionych pojecha\u0142a dzi\u015b rano do Baonu Zapasowego 1 Pu\u0142ku Piechoty Legion\u00f3w oraz do kadry. Tam ich obedr\u0105 ze wszystkiego i puszcz\u0105 nagich do domu.\\nPruszk\u00f3w, 18 listopada 1920\\n[Lecha Jana Dymeckiego listy z frontu 1920, Warszawa 2004]\\n\u00a0\\nZ informacji \u201eGo\u0144ca Cz\u0119stochowskiego\u201d: \\nOperacje na Ukrainie rozwijaj\u0105 si\u0119 niepomy\u015blnie dla armii ukrai\u0144skiej. W tej chwili trwa silna ofensywa bolszewicka na froncie od Mohylowa Podolskiego a\u017c do Dera\u017cni. W pierwszym dniu ofensywy ukrai\u0144skiej [\u2026] operacje mia\u0142y przebieg pomy\u015blny. Armia ukrai\u0144ska zaj\u0119\u0142a Zmierzynk\u0119 i posun\u0119\u0142a si\u0119 na ca\u0142ym froncie o 14 kilometr\u00f3w, z powodu jednak absolutnego braku amunicji ofensywa za\u0142ama\u0142a si\u0119 na po\u0142udniu, skutkiem czego nast\u0105pi\u0142o przerwanie frontu i g\u0142\u0119boki rajd kawaleryjski ze strony bolszewik\u00f3w. [\u2026]\\nTarnopol. Dow\u00f3dztwo wojsk polskich wobec mo\u017cliwo\u015bci przekroczenia Zbrucza przez walcz\u0105ce na pograniczu wojska ukrai\u0144skie czyni przygotowania w celu rozbrojenia oddzia\u0142\u00f3w przekraczaj\u0105cych granice polsk\u0105.\\nCz\u0119stochowa, 18 listopada 1920\\n[Armia Petlury w odwrocie, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 265\/1920]\\n\u00a0\\nZ informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d: \\nWobec tego, \u017ce zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 ostra zima mo\u017ce w straszny spos\u00f3b utrudni\u0107 tak pobyt w obozach koncentracyjnych, jak i powr\u00f3t je\u0144c\u00f3w do kraju i \u017ce ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki mo\u017ce kszta\u0142towa\u0107 setki istnie\u0144 ludzkich \u2013 zebrani [w Warszawie] domagaj\u0105 si\u0119: 1) aby prowadzono w jak najspieszniejszym tempie umow\u0119 z rz\u0105dem rosyjskim; 2) aby uskuteczniono przede wszystkim powr\u00f3t kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w wojennych i zak\u0142adnik\u00f3w wojskowych; 3) aby rz\u0105d polski ze swej strony poczyni\u0142 natychmiast wszelkie przygotowania do wymiany, dostarczaj\u0105c poci\u0105g\u00f3w, pieni\u0119dzy itd.; 4) aby w sk\u0142ad delegacji do komisji mieszanej w Moskwie weszli ludzie nie tylko dobrej woli, ale przed wszystkim fachowi i jak najbardziej zdolni pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem do szybkiego i umiej\u0119tnego prowadzenia akcji; 5) aby delegacja ta wyjecha\u0142a bez zw\u0142oki, nie czekaj\u0105c na uko\u0144czenie przygotowa\u0144, zwi\u0105zanych z ca\u0142o\u015bci\u0105 sprawy.\\nLw\u00f3w, 19 listopada 1920\\n[O przyspieszenie powrotu je\u0144c\u00f3w, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 281\/1920]\\n\u2042\\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\\n\u2042\\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1638},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"13 \u2013 19 listopada 1920\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Sofii\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e\",\"name\":\"michailovam\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"michailovam\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"13 \u2013 19 listopada 1920 - Instytut Polski w Sofii","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"13 \u2013 19 listopada 1920 - Instytut Polski w Sofii","og_description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/","og_site_name":"Instytut Polski w Sofii","article_published_time":"2021-02-23T13:22:00+00:00","article_modified_time":"2021-03-11T13:37:35+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1638,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"michailovam","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"michailovam","Szacowany czas czytania":"12 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/","name":"13 \u2013 19 listopada 1920","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-300x192.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-1024x655.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg","datePublished":"2021-02-23T13:22:00+02:00","dateModified":"2021-03-11T13:37:35+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2021-02-23","endDate":"2021-02-23","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"\u201eWiktoria 1920\u201d to 31-odcinkowy, cotygodniowy cykl, w kt\u00f3rym co pi\u0105tek zostaje przedstawiony kolejny tydzie\u0144 prze\u0142omowego roku 1920. Historia zosta\u0142a zapisana wspomnieniami os\u00f3b, kt\u00f3re bra\u0142y udzia\u0142 w tamtych wydarzeniach \u2013 listami, pami\u0119tnikami, notatkami prasowymi, oficjalnymi depeszami. Zebrane \u017ar\u00f3d\u0142a oddaj\u0105 g\u0142os dow\u00f3dcom i \u017co\u0142nierzom, robotnicom, urz\u0119dniczkom, ksi\u0119\u017com, artystkom, mieszka\u0144com miast i wsi.\u00a0Materia\u0142 zosta\u0142 przygotowany przez\u00a0O\u015brodek KARTA\u00a0na zlecenie\u00a0Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci. Zapraszamy do lektury kolejnego odcinka z cyklu \u201eWiktoria 1920\u201d.\n\u2042\n13 \u2013 19 listopada 1920\n14 listopada na placu Zamkowym w Warszawie odbywa si\u0119 uroczyste wr\u0119czenie bu\u0142awy marsza\u0142kowskiej J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu. Uroczysto\u015b\u0107 jest po\u0142\u0105czona z, przeniesionymi specjalnie na ten dzie\u0144, obchodami \u015awi\u0119ta Niepodleg\u0142o\u015bci. 15 listopada Gda\u0144sk oficjalnie zostaje proklamowany Wolnym Miastem. 17 listopada pierwsza sesja Ligi Narod\u00f3w decyduje, i\u017c Wolne Miasto Gda\u0144sk nie b\u0119dzie mog\u0142o s\u0142u\u017cy\u0107 jako baza wojskowa. Armia Czerwona skutecznie rozbija stawiaj\u0105ce jeszcze op\u00f3r oddzia\u0142y ukrai\u0144skie oraz jednostki gen. Bu\u0142ak-Ba\u0142achowicza. Resztki tych formacji cofaj\u0105 si\u0119 w kierunku polskiej granicy wyznaczonej w preliminarzu pokojowym. Trwaj\u0105ca od lutego 1919 wojna dobiega ko\u0144ca. \n\u00a0\u2042\nZ informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d:\nPrzed\u0142u\u017cenie terminu plebiscytu na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku staje si\u0119 coraz niezno\u015bniejsze. Ludno\u015b\u0107 domaga si\u0119 jak najrychlejszego przeprowadzenia plebiscytu, a wyrazem tego \u017c\u0105dania jest g\u0142os \u201eGazety Opolskiej\u201d, pisz\u0105cej: \u201eSprawa terminu plebiscytu dzi\u015b wygl\u0105da tak, \u017ce Polacy g\u00f3rno\u015bl\u0105scy domagaj\u0105 si\u0119 stanowczo odbycia plebiscytu jak najrychlej, Niemcy za\u015b u\u017cywaj\u0105 wszelkich sposob\u00f3w, aby plebiscyt od\u0142o\u017cy\u0107 w czasie albo nawet do lata\u201d. Z powodu stanu niepewno\u015bci cierpi przede wszystkim rozw\u00f3j gospodarczy kraju. Trudno\u015bci sprowadzenia zbo\u017ca siewnego na zasiewy jesienne oraz ostatnie uniemo\u017cliwienie transportu kartofli wp\u0142yn\u0119\u0142y w powa\u017cnym stopniu na stan aprowizacyjny naszego kraju.\nBytom, 13 listopada 1920\n[Polacy g\u00f3rno\u015bl\u0105scy domagaj\u0105 si\u0119 przyspieszenia plebiscytu, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 276\/1920]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:\nDzi\u015b Warszawa przybra\u0142a uroczysty wygl\u0105d, domy udekorowano chor\u0105gwiami o barwach narodowych. Od rana t\u0142umy spieszy\u0142y na plac Zygmuntowski, o godzinie 12.00 w otoczeniu sztabu przyby\u0142 Naczelnik Pa\u0144stwa, witany entuzjastycznymi okrzykami. Po przegl\u0105dzie warty honorowej odby\u0142a si\u0119 msza polowa, [...] po czym nast\u0105pi\u0142a uroczysta chwila po\u015bwi\u0119cenia i wr\u0119czenia Naczelnikowi Pa\u0144stwa bu\u0142awy marsza\u0142kowskiej.\nWarszawa, 14 listopada 1920\n[\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 314\/1920]\n\u00a0\nKazimierz Soko\u0142owski (by\u0142y \u017co\u0142nierz-ochotnik) w dzienniku:\nOdby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 wr\u0119czenia Pi\u0142sudskiemu, jako Naczelnemu Wodzowi i Pierwszemu Marsza\u0142kowi Polski, bu\u0142awy. W ten spos\u00f3b armia nasza z\u0142o\u017cy\u0142a powinny ho\u0142d cz\u0142owiekowi, kt\u00f3ry j\u0105 do zwyci\u0119stwa powi\u00f3d\u0142, a przez cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego dzi\u015b od czci i wiary ods\u0105dzony zosta\u0142. Ostatnimi bowiem czasy podni\u00f3s\u0142 si\u0119 szalony zgie\u0142k i tumult przeciwko Komendantowi, a prym trzyma w tym \u201eRzeczpospolita\u201d [Stanis\u0142awa] Stro\u0144skiego i [Ignacego Jana] Paderewskiego. Tym wi\u0119c lepiej, \u017ce wojsko, z bezpartyjnych szarych mundur\u00f3w z\u0142o\u017cone, stan\u0119\u0142o w poprzek kalumniarsko-zdradzieckim napa\u015bciom prawicy. J\u00f3zef Pi\u0142sudski \u2013 m\u00f3j W\u00f3dz i Marsza\u0142ek \u2013 niech \u017cyje!\nWarszawa, 14 listopada 1920\n[Kazimierz Soko\u0142owski, Dziennik 1920, Toru\u0144 2018]\nWarszawa, plac Zamkowy, 14 listopada 1920.Uroczysto\u015b\u0107 wr\u0119czenia bu\u0142awy marsza\u0142kowskiej J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu.Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe\n\u00a0\nZ informacji w \u201eKurierze Warszawskim\u201d: \nMarsza\u0142ek uj\u0105\u0142 bu\u0142aw\u0119 w lew\u0105 d\u0142o\u0144. Zagra\u0142y wszystkie orkiestry. Komenda: \u201ePrezentuj bro\u0144!\u201d \u2013 pop\u0142yn\u0119\u0142a szpalerem od Zamku pod Belweder. Na wie\u017cy zamkowej wznios\u0142a si\u0119 w g\u00f3r\u0119 chor\u0105giew bia\u0142o-amarantowa, 21 salw rozdar\u0142o powietrze.\nWarszawa, 14 listopada 1920\n[Wr\u0119czenie bu\u0142awy, \u201eKurier Warszawski\u201d nr 316\/1920]\n\u00a0\nZ komentarza w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:\nSenat b\u0119dzie. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w Sejmie, po ostatniej tak smutnej awanturze, nast\u0105pi\u0142o uspokojenie i przejawia si\u0119 sk\u0142onno\u015b\u0107 do kompromisowego za\u0142atwienia sprawy. Rozwa\u017cniejsze \u017cywio\u0142y na lewicy zdawa\u0142y sobie przecie\u017c doskonale spraw\u0119 z tego, \u017ce w pa\u0144stwie, gdzie Sejm sk\u0142ada si\u0119 w po\u0142owie z ludzi zupe\u0142nie niedojrza\u0142ych, niewyrobionych politycznie i niewykszta\u0142conych, wprost niezb\u0119dna jest druga izba z wy\u017cszym cenzusem wykszta\u0142cenia i wieku. [...]\nZrozumiano, pod wp\u0142ywem oburzonej opinii, \u017ce w pa\u0144stwie polskim, kt\u00f3re posiada 35 procent nie-Polak\u00f3w, nie wolno tolerowa\u0107 brutalnych pr\u00f3b rozbijania Sejmu przez mniejszo\u015b\u0107. [...] Tymczasem zapewne tak\u017ce granice Polski b\u0119d\u0105 ju\u017c ostatecznie okre\u015blone \u2013 tak, \u017ce nowe wybory do Sejmu obejm\u0105 ca\u0142y obszar Rzeczpospolitej. [...] Dojdzie do zgody, aby Senat wychodzi\u0142 z wybor\u00f3w powszechnych, ale opartych na wy\u017cszym cenzusie wieku i osiad\u0142o\u015bci.\nKrak\u00f3w, 14 listopada 1920\n[\u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 312\/1920]\n\u00a0\nZ artyku\u0142u w \u201eWyzwoleniu\u201d:\nPisali\u015bmy ju\u017c, \u017ce pose\u0142 naszego klubu [Eustachy] Rudzi\u0144ski i jego koledzy domagali si\u0119 zniesienia stanu wojennego. Wojna sko\u0144czona, niebezpiecze\u0144stwa nie ma, komuni\u015bci s\u0105 zbyt nieliczni \u2013 po co n\u0119ka\u0107 ludno\u015b\u0107. A urz\u0119dnicy korzystaj\u0105 z prawa o stanie wyj\u0105tkowym i n\u0119kaj\u0105 spokojn\u0105 ludno\u015b\u0107. [\u2026] Policja ma smutn\u0105 s\u0142aw\u0119 nachalstwa, gburowato\u015bci, nadu\u017cy\u0107 administracyjnych i \u0142apownictwa. Ta policja znajduje w stanie wyj\u0105tkowym [wojennym] doskona\u0142y pretekst do kontynuowania swoich nadu\u017cy\u0107. Stan wyj\u0105tkowy wychowuje z policji satrap\u00f3w, ze starost\u00f3w, b\u0119d\u0105cych na us\u0142ugach swej partii, wychowuje kacyk\u00f3w powiatowych i dlatego musimy najkategoryczniej domaga\u0107 si\u0119 natychmiastowego zniesienia stanu wyj\u0105tkowego.\nWarszawa, 14 listopada 1920\n[O zniesienie stanu wyj\u0105tkowego, \u201eWyzwolenie\u201d nr 46\/1920]\n\u00a0\nZ informacji Polskiego Czerwonego Krzy\u017ca:\nWobec konieczno\u015bci stopniowego przej\u015bcia do pracy pokojowej, Komitet G\u0142\u00f3wny zgodnie ze statutem postanowi\u0142 przyst\u0105pi\u0107 do planowej akcji opieki nad inwalidami. [\u2026] Przy Ministerstwie Spraw Wojskowych istnieje ju\u017c komitet opieki nad inwalidami, miasto Warszawa utworzy\u0142o fundacj\u0119 50-milionow\u0105 [\u2026], istnieje Towarzystwo Kolonii dla Inwalid\u00f3w pod przewodnictwem gen. [J\u00f3zefa] Hallera, a poza tym szereg os\u00f3b ofiarowa\u0142o ju\u017c grunty i fundusze dla inwalid\u00f3w Wojska Polskiego. Nadszed\u0142 czas skoordynowania akcji spo\u0142ecznej w tej sprawie. [\u2026]\nCzerwony Krzy\u017c organizuje gwiazdk\u0119 dla rannego i chorego \u017co\u0142nierza [pozostaj\u0105cego] na froncie i w szpitalach. W tym celu powo\u0142ano specjaln\u0105 komisj\u0119, kt\u00f3ra zajmie si\u0119 gromadzeniem dar\u00f3w i upomink\u00f3w oraz urz\u0105dzeniem gwiazdki.\nWarszawa, 15 listopada 1920\n[Z Polskiego Towarzystwa Czerwonego Krzy\u017ca, \u201eCzerwony Krzy\u017c\u201d nr 22\/1920]\nInwalida wojenny.Fot. Instytutu J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego w Londynie \/ O\u015brodek KARTA\n\u00a0\nZ artyku\u0142u w \u201eIlustrowanym Kurierze Codziennym\u201d:\nAkademiccy ochotnicy szeregowcy, tudzie\u017c uczniowie szk\u00f3\u0142 \u015brednich, mieli by\u0107 zwolnieni ze s\u0142u\u017cby w szeregach, aby mogli kontynuowa\u0107 swe studia. Spe\u0142nili ofiarny obowi\u0105zek narodowy, wojna si\u0119 sko\u0144czy\u0142a; czas, aby m\u0142odzie\u017c wr\u00f3ci\u0142a do szk\u00f3\u0142, bo od tego, czy b\u0119dziemy mieli dostateczne zast\u0119py inteligencji, zale\u017cy przysz\u0142o\u015b\u0107 pa\u0144stwa. Niestety, jak nam z wielu stron donosz\u0105, wbrew rozporz\u0105dzeniu, liczni akademicy s\u0105, bez zrozumia\u0142ej potrzeby, trzymani nadal w wojsku i to nawet nie na froncie wschodnim, ale na przyk\u0142ad w garnizonach w Pozna\u0144skiem.\nSkar\u017cy si\u0119 nam mi\u0119dzy innymi jeden z ojc\u00f3w, \u017ce swego 16-letniego syna, ochotnika, kt\u00f3ry z sz\u00f3stej klasy gimnazjum zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 w szeregi artylerii, nie mo\u017ce wydoby\u0107 z wojska, z frontu gdzie\u015b nad Prypeci\u0105, gdzie ch\u0142opiec nie ma nic do roboty, jak czy\u015bci\u0107 dwa konie, powierzone jego pieczy. Najgorsze przy tym, \u017ce poczta polowa zupe\u0142nie zawodzi.\nKrak\u00f3w, 15 listopada 1920\n[Dlaczego nie uwalnia si\u0119 tylu akademik\u00f3w-ochotnik\u00f3w i uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 \u015brednich?, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 313\/1920]\n\u00a0\nZ rezolucji Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego: \nRozstrzygni\u0119cie Rady Ambasador\u00f3w [\u2026] w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego krzywdzi nies\u0142ychanie ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 na \u015al\u0105sku, a przede wszystkim jej nauczycielstwo. [\u2026] Nauczycielstwo polskie na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim, kt\u00f3re w dobrej czy z\u0142ej doli sz\u0142o zawsze z ludem i wskazywa\u0142o mu drog\u0119, wyra\u017ca silne przekonanie, \u017ce ostatnie s\u0142owo w sprawie \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego nie zosta\u0142o jeszcze wypowiedziane. Polska nie \u015bmie pozostawi\u0107 w niewoli 160 tysi\u0119cy tylekrotnie wypr\u00f3bowanej ludno\u015bci polskiej na kresach zachodnich. [\u2026]\nNa zaj\u0119tym chwilowo przez Czech\u00f3w obszarze \u015al\u0105ska Cieszy\u0144skiego panuje terror i anarchia. Za wiedz\u0105 i poparciem rz\u0105du czeskiego, pozbawia si\u0119 ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 naj\u015bwi\u0119tszych praw, wydzieraj\u0105c jej mow\u0119 i prze\u015bladuj\u0105c polsko\u015b\u0107. Tysi\u0105com dzieci polskich wydarto szko\u0142y i nauczycieli. [\u2026] Nauczycielstwo polskie na \u015al\u0105sku o\u015bwiadcza uroczy\u015bcie, \u017ce nie przy\u0142o\u017cy r\u0119ki do pojednania czesko-polskiego, dop\u00f3ki nie nast\u0105pi sprawiedliwe za\u0142atwienie sprawy \u015bl\u0105skiej.\nCieszyn, 16 listopada 1920\n[Rezolucje walnego zebrania P.T.P., \u201eGwiazdka Cieszy\u0144ska\u201d nr 210\/1920]\n\u00a0\nMicha\u0142 R\u00f6mer (polski ziemianin, prawnik) w dzienniku:\nMinister spraw zagranicznych [Jozuas] Purycki [\u2026] mnie spotka\u0142 i prosi\u0142, bym mu zreferowa\u0142, co wiem o Wilnie. By\u0142em dzi\u015b u niego rano w ministerium i do\u015b\u0107 obszernie referowa\u0142em mu, a raczej udzieli\u0142em mu wywiadu. Akurat w toku mojej z nim rozmowy zadzwoni\u0142 telefon. To dzwoni\u0142 pose\u0142 bolszewicki w Kownie, zawiadamiaj\u0105c o pogromie [gen. Piotra] Wrangla, o zaj\u0119ciu Teodozji i Symferopola. [\u2026] Purycki w odpowiedzi wyra\u017ca\u0142 rado\u015b\u0107 serdeczn\u0105 i nie ukrywa\u0142, \u017ce traktuje t\u0119 rzecz jako triumf nie tylko Rosji, ale rych\u0142o i Litwy.\nPrzykre mi to by\u0142o jako Polakowi i jako obywatelowi Litwy, kt\u00f3ry by pragn\u0105\u0142 porozumienia Litwin\u00f3w z Polakami litewskimi, rozumiej\u0105c, \u017ce tylko ta zgoda mo\u017ce spoi\u0107 i da\u0107 moc Litwie i \u017ce wszelkie czynniki trzecie w postaci Rosji i bolszewik\u00f3w s\u0105 intruzami, kt\u00f3rzy swoj\u0105 piecze\u0144 piek\u0105 i kt\u00f3rzy nie dla Litwy kasztany wyci\u0105ga\u0107 b\u0119d\u0105, a Litwa za nie p\u0142aci\u0107 b\u0119dzie musia\u0142a.\nKowno, 16 listopada 1920\n[Micha\u0142 R\u00f6mer, Dzienniki, t. 4, 1920\u20131930, Warszawa 2018]\n\u00a0\nZ przedruku z prasy berli\u0144skiej: \n\u201eKreuz-Zeitung\u201d, omawiaj\u0105c w obszernym artykule przysz\u0142o\u015b\u0107 miasta Gda\u0144ska, zaznacza, \u017ce najci\u0119\u017cszym ciosem dla Gda\u0144ska jest zale\u017cno\u015b\u0107 od ustawodawstwa celnego Polski. Kwestia celna i walutowa oddziela Gda\u0144sk od Niemiec, wi\u0105\u017ce go natomiast z Polsk\u0105. Stanowisko Gda\u0144ska wobec Niemiec charakteryzuje fakt, \u017ce na ostatnim zebraniu Niemc\u00f3w gda\u0144skich wyra\u017anie o\u015bwiadczono, i\u017c Gda\u0144sk, jako miasto \u017cyj\u0105ce z handlu, nie mo\u017ce wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0107 w niemieckiej polityce represyjnej wobec Polski. Dziennik wyra\u017ca przekonanie, \u017ce Gda\u0144sk pod wzgl\u0119dem politycznym coraz bardziej staje si\u0119 miastem polskim, wobec czego za wszelk\u0105 cen\u0119 nale\u017cy stara\u0107 si\u0119 utrzyma\u0107 niemiecki charakter miasta przynajmniej pod wzgl\u0119dem kulturalnym.\nBydgoszcz, 17 listopada 1920\n[Gda\u0144sk staje si\u0119 miastem polskim, \u201eIlustrowany Kurier Codzienny\u201d nr 315\/1920]\nPi\u0144sk (Polesie), 1919\u201320.Przed Biurem Komisarza Powiatowego Pa\u0144stwowego Urz\u0119du do Spraw Powrotu Uchod\u017ac\u00f3w, Je\u0144c\u00f3w i Robotnik\u00f3w.Fot. O\u015brodek KARTA\n\u00a0\nSt. szer. Lech Dymecki (201 Ochotniczy Pu\u0142k Piechoty WP) w li\u015bcie do rodziny:\nJak grom z jasnego nieba uderzy\u0142 rozkaz z 17 listopada, kt\u00f3ry opiewa o demobilizacji ochotnik\u00f3w i poborowych wzwy\u017c od 1901 roku [\u2026]. Bez kwestii wi\u0119c b\u0119dziemy ju\u017c momentalnie zwolnieni. Dow\u00f3dca pu\u0142ku ma 20 listopada zameldowa\u0107 Dywizji o wykonaniu demobilizacji. Jedna partia zwolnionych pojecha\u0142a dzi\u015b rano do Baonu Zapasowego 1 Pu\u0142ku Piechoty Legion\u00f3w oraz do kadry. Tam ich obedr\u0105 ze wszystkiego i puszcz\u0105 nagich do domu.\nPruszk\u00f3w, 18 listopada 1920\n[Lecha Jana Dymeckiego listy z frontu 1920, Warszawa 2004]\n\u00a0\nZ informacji \u201eGo\u0144ca Cz\u0119stochowskiego\u201d: \nOperacje na Ukrainie rozwijaj\u0105 si\u0119 niepomy\u015blnie dla armii ukrai\u0144skiej. W tej chwili trwa silna ofensywa bolszewicka na froncie od Mohylowa Podolskiego a\u017c do Dera\u017cni. W pierwszym dniu ofensywy ukrai\u0144skiej [\u2026] operacje mia\u0142y przebieg pomy\u015blny. Armia ukrai\u0144ska zaj\u0119\u0142a Zmierzynk\u0119 i posun\u0119\u0142a si\u0119 na ca\u0142ym froncie o 14 kilometr\u00f3w, z powodu jednak absolutnego braku amunicji ofensywa za\u0142ama\u0142a si\u0119 na po\u0142udniu, skutkiem czego nast\u0105pi\u0142o przerwanie frontu i g\u0142\u0119boki rajd kawaleryjski ze strony bolszewik\u00f3w. [\u2026]\nTarnopol. Dow\u00f3dztwo wojsk polskich wobec mo\u017cliwo\u015bci przekroczenia Zbrucza przez walcz\u0105ce na pograniczu wojska ukrai\u0144skie czyni przygotowania w celu rozbrojenia oddzia\u0142\u00f3w przekraczaj\u0105cych granice polsk\u0105.\nCz\u0119stochowa, 18 listopada 1920\n[Armia Petlury w odwrocie, \u201eGoniec Cz\u0119stochowski\u201d nr 265\/1920]\n\u00a0\nZ informacji w \u201eKurierze Lwowskim\u201d: \nWobec tego, \u017ce zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 ostra zima mo\u017ce w straszny spos\u00f3b utrudni\u0107 tak pobyt w obozach koncentracyjnych, jak i powr\u00f3t je\u0144c\u00f3w do kraju i \u017ce ka\u017cdy dzie\u0144 zw\u0142oki mo\u017ce kszta\u0142towa\u0107 setki istnie\u0144 ludzkich \u2013 zebrani [w Warszawie] domagaj\u0105 si\u0119: 1) aby prowadzono w jak najspieszniejszym tempie umow\u0119 z rz\u0105dem rosyjskim; 2) aby uskuteczniono przede wszystkim powr\u00f3t kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy je\u0144c\u00f3w wojennych i zak\u0142adnik\u00f3w wojskowych; 3) aby rz\u0105d polski ze swej strony poczyni\u0142 natychmiast wszelkie przygotowania do wymiany, dostarczaj\u0105c poci\u0105g\u00f3w, pieni\u0119dzy itd.; 4) aby w sk\u0142ad delegacji do komisji mieszanej w Moskwie weszli ludzie nie tylko dobrej woli, ale przed wszystkim fachowi i jak najbardziej zdolni pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem do szybkiego i umiej\u0119tnego prowadzenia akcji; 5) aby delegacja ta wyjecha\u0142a bez zw\u0142oki, nie czekaj\u0105c na uko\u0144czenie przygotowa\u0144, zwi\u0105zanych z ca\u0142o\u015bci\u0105 sprawy.\nLw\u00f3w, 19 listopada 1920\n[O przyspieszenie powrotu je\u0144c\u00f3w, \u201eKurier Lwowski\u201d nr 281\/1920]\n\u2042\nKa\u017cdy mo\u017ce skorzysta\u0107 z przygotowanych materia\u0142\u00f3w, tak\u017ce dokona\u0107 ich przedruku, pod warunkiem oznaczenia ich poni\u017cszym zapisem:\nProjekt \u201eWiktoria 1920\u201d zosta\u0142 przygotowany przez O\u015brodek KARTA na zlecenie Biura Programu NIEPODLEG\u0141A, w ramach obchod\u00f3w setnej rocznicy odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i odbudowy polskiej pa\u0144stwowo\u015bci.Materia\u0142y za:\u00a0www.niepodlegla.gov.pl.Prawa autorskie: Biuro Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d.\n\u2042\nPrezentowane materia\u0142y maj\u0105 na celu ukazanie wielog\u0142osowej narracji. Zestawiono wypowiedzi przedstawiaj\u0105ce perspektywy autor\u00f3w r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105dami, zawodami czy miejscami zamieszkania, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bwiadectw pozwoli lepiej zrozumie\u0107 wydarzenia sprzed stu lat. Przytaczane fragmenty przedstawiaj\u0105 opinie ich autor\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne podlegaj\u0105 analizie i nie s\u0105 to\u017csame ze stanowiskiem Biura Programu \u201eNiepodleg\u0142a\u201d."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/03\/PIC_22-275-4-scaled.jpg","width":2560,"height":1638},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/pl\/2021\/02\/23\/13-19-listopada-1920\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"13 \u2013 19 listopada 1920"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/","name":"Instytut Polski w Sofii","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/b30865535463064104f1d46270063b8e","name":"michailovam","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/f839c62e29ba694556e8280b560be4a0?s=96&d=mm&r=g","caption":"michailovam"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/author\/michalowam\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4361","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4361"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4361\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4362,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4361\/revisions\/4362"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4361"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4361"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4361"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/sofia\/wp-content\/uploads\/sites\/8\/2021\/02\/Artboard-2-copy-12-1.png\")
<\/p>\n