Gdy na pocz\u0105tku lat 80. XX wieku ca\u0142y \u015bwiat patrzy\u0142 na zmagania \u201eSolidarno\u015bci\u201d w Polsce, a na czo\u0142\u00f3wkach gazet pojawia\u0142o si\u0119 imi\u0119 Jana Paw\u0142a II, tylko nieliczni wiedzieli, \u017ce 90 proc. produkcji stali nierdzewnej, z kt\u00f3r\u0105 na co dzie\u0144 styka si\u0119 niemal ka\u017cdy, nawet we w\u0142asnej kuchni, powstaje z wykorzystaniem technologii opracowanych przez mieszkaj\u0105cego w Stanach Zjednoczonych polskiego in\u017cyniera Tadeusza Sendzimira, nazywanego \u201eEdisonem metalurgii\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Nie tylko na \u015bwiecie, ale i w Polsce wiedza o naszym wk\u0142adzie w rozw\u00f3j techniki czy badania naukowe \u2013 a wiele z nich zapocz\u0105tkowa\u0142o rozw\u00f3j przemys\u0142u naftowego, elektroniki, \u0142\u0105czno\u015bci bezprzewodowej i nowoczesnego przemys\u0142u chemicznego \u2013 jest niewielka, co wynika z dw\u00f3ch powod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze, system komunistyczny skazywa\u0142 na zapomnienie Polak\u00f3w pozosta\u0142ych na emigracji, odnosz\u0105cych tam sukcesy o nierzadko \u015bwiatowym znaczeniu. Po wt\u00f3re za\u015b, w nast\u0119pstwie historii ostatnich trzech stuleci narodow\u0105 pami\u0119ci\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 zaw\u0142adn\u0119li bohaterowie zmaga\u0144 o wolno\u015b\u0107, pozostawiaj\u0105c w cieniu tych, kt\u00f3rzy najwi\u0119ksze zwyci\u0119stwa odnosili w laboratoriach i na placach bud\u00f3w. Przez ponad dwie\u015bcie lat Polacy pozbawieni byli niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa, pi\u0119\u0107 kolejnych pokole\u0144 \u017cy\u0142o pod zaborami, po kr\u00f3tkiej pauzie dziejowej w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym Rzeczpospolita znalaz\u0142a si\u0119 w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej pod niemieck\u0105 i sowieck\u0105 okupacj\u0105, a od 1944 roku pod rz\u0105dami re\u017cimu komunistycznego.<\/p>\n\n\n\n
Zaborcze i okupacyjne represje zawsze uderza\u0142y w szkolnictwo, a w konsekwencji w nauk\u0119. Pogr\u0105\u017cone w niewoli spo\u0142ecze\u0144stwo nie mia\u0142o mo\u017cliwo\u015bci rozwoju, popada\u0142o wi\u0119c w gospodarcze zacofanie. Gdy w Londynie w styczniu 1863 roku pierwsi pasa\u017cerowie wsiadali do podziemnej linii metra, w Polsce rozpoczyna\u0142o si\u0119 powstanie styczniowe przeciwko Rosji.<\/p>\n\n\n\n
Podczas gdy powszechnie znany jest J\u00f3zef Pi\u0142sudski, symbol odzyskania przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 roku i jej obrony w wojnie z bolszewikami w latach 1919\u20121920, tylko niewielu s\u0142ysza\u0142o o osi\u0105gni\u0119ciach jego brata Bronis\u0142awa. Zes\u0142any na Syberi\u0119, za udzia\u0142 w zamachu na rosyjskiego cara, prowadzi\u0142 badania ludu Ajn\u00f3w na Sachalinie i do\u0142\u0105czy\u0142 do wielu badaczy Syberii, kt\u00f3rych nazwiska odnajdujemy dzisiaj na mapach i w publikacjach naukowych. Na ich cze\u015b\u0107 nazwano g\u00f3ry: Czerskiego, Dybowskiego, Czekanowskiego. W dalekim Chile w wielu miejscach natkniemy si\u0119 na \u015bwiadectwa pami\u0119ci o geologu, mineralogu, in\u017cynierze Ignacym Domeyce \u2013 emigrancie zmuszonym do opuszczenia ojczyzny po kl\u0119sce powstania listopadowego. W Peru czy Ekwadorze nie zapomniano o Erne\u015bcie Malinowskim, projektancie Centralnej Kolei Transandyjskiej \u2013 najwy\u017cej po\u0142o\u017conego szlaku kolejowego.<\/p>\n\n\n\n
Odzyskanie przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci w 1918 roku stworzy\u0142o uczonym mo\u017cliwo\u015b\u0107 pracy dla ojczyzny, kt\u00f3ra stan\u0119\u0142a przed wielkimi wyzwaniami. W ci\u0105gu zaledwie dwudziestu lat wolno\u015bci uda\u0142o si\u0119 w znacznej mierze odbudowa\u0107 kraj, a polscy naukowcy zas\u0142yn\u0119li w \u015bwiecie w niejednej dziedzinie.<\/p>\n\n\n\n
Mi\u0119dzynarodowe sukcesy odnosili m.in. konstruktorzy samolot\u00f3w. Jeden z nich, 26-letni in\u017c. Zygmunt Pu\u0142awski, zbudowa\u0142 samolot P-1, okrzykni\u0119ty najlepszym prototypem samolotu my\u015bliwskiego. Przyj\u0119te przez Pu\u0142awskiego rozwi\u0105zania okre\u015blono jako lotnicz\u0105 rewolucj\u0119. Kszta\u0142t skrzyde\u0142 P-1, nazwanych \u201epolskim p\u0142atem\u201d, trafi\u0142 do wszystkich podr\u0119cznik\u00f3w aerodynamiki. Najnowocze\u015bniejszy model bombowca, legendarny P-37 \u201e\u0141o\u015b\u201d, uznany za jeden z najlepszych bombowc\u00f3w \u015bwiata na Mi\u0119dzynarodowym Salonie Lotniczym w Pary\u017cu, skonstruowa\u0142 in\u017c. Jerzy D\u0105browski. Po II wojnie \u015bwiatowej D\u0105browski pracowa\u0142 nad budow\u0105 statk\u00f3w kosmicznych w zak\u0142adach Boeinga w Seattle.<\/p>\n\n\n\n
W 1927 roku pierwsze litery nazwisk tr\u00f3jki in\u017cynier\u00f3w: Stanis\u0142awa Wojciecha Rogalskiego, Stanis\u0142awa Wigury i Jerzego Drzewieckiego da\u0142y nazw\u0119 serii ma\u0142ych samolot\u00f3w \u201eRWD\u201d (do wybuchu II wojny \u015bwiatowej 23 typy). Spo\u015br\u00f3d tych konstruktor\u00f3w najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142aw\u0119 zdoby\u0142 in\u017c. Rogalski \u2012 Amerykanie wykorzystali jego rozwi\u0105zania przy budowie statku kosmicznego Apollo. Z podr\u0119cznika aerodynamiki jego autorstwa uczyli si\u0119 ameryka\u0144scy studenci.<\/p>\n\n\n\n
Wybitnemu chemikowi Janowi Czochralskiemu mi\u0119dzynarodowe uznanie przynios\u0142o opracowanie metody otrzymywania monokryszta\u0142\u00f3w, nazwanej od jego nazwiska metod\u0105 Czochralskiego. Jego osi\u0105gni\u0119cie umo\u017cliwi\u0142o rozw\u00f3j elektroniki. Do dzisiaj jest najcz\u0119\u015bciej cytowanym polskim uczonym na \u015bwiecie. Do ojczyzny przyjecha\u0142 z Niemiec na zaproszenie prezydenta Mo\u015bcickiego, tak\u017ce wybitnego uczonego, wynalazcy i pioniera polskiego przemys\u0142u chemicznego.<\/p>\n\n\n\n
Ignacy Mo\u015bcicki opracowa\u0142 bardzo tani\u0105 metod\u0119 otrzymywania kwasu azotowego, wykorzystywanego w przemy\u015ble farmaceutycznym i zbrojeniowym. Zbudowa\u0142 kondensatory wysokiego napi\u0119cia i tzw. baterie kondensator\u00f3w szklanych, stosowanych w \u0142\u0105czno\u015bci radiowej. U\u017cywa\u0142a ich m.in. armia szwajcarska, zosta\u0142y te\u017c zainstalowane w urz\u0105dzeniach nadawczych na wie\u017cy Eiffla. To Mo\u015bcicki opracowa\u0142, stosowany w ca\u0142ej Europie, spos\u00f3b zabezpieczania sieci przewod\u00f3w elektrycznych przed niszcz\u0105cym dzia\u0142aniem wy\u0142adowa\u0144 elektrycznych.<\/p>\n\n\n\n
Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej Polska stawi\u0142a wrogom op\u00f3r w kraju i na wszystkich frontach, co na trwa\u0142e wpisa\u0142o si\u0119 w narodow\u0105 pami\u0119\u0107. Nie zachowa\u0142y si\u0119 w niej natomiast nazwiska uczonych. Do wyj\u0105tk\u00f3w nale\u017cy tr\u00f3jka polskich matematyk\u00f3w z Uniwersytetu Pozna\u0144skiego, kt\u00f3rzy jeszcze przed wojn\u0105 z\u0142amali kody tajnej niemieckiej maszyny szyfruj\u0105cej Enigma: Marian Rejewski, J\u00f3zef R\u00f3\u017cycki i Henryk Zygalski. Wyniki prac polskich kryptolog\u00f3w zosta\u0142y przekazane w lipcu 1939 roku wywiadom brytyjskiemu i francuskiemu. W czasie wojny tylko w Wielkiej Brytanii znalaz\u0142o si\u0119 oko\u0142o pi\u0119ciu tysi\u0119cy polskich in\u017cynier\u00f3w, kt\u00f3rzy pracowali m.in. w przemy\u015ble zbrojeniowym. Wielu uczonych wybuch wojny zasta\u0142 w innych krajach. Ich wynalazki i prace mia\u0142y istotny wp\u0142yw na zwyci\u0119stwa aliant\u00f3w. Tw\u00f3rc\u0105 najs\u0142ynniejszego radiotelefonu \u015bwiata walkie-talkie, u\u017cywanego przez armi\u0119 ameryka\u0144sk\u0105, jest in\u017c. Henryk Magnuski. R\u0119czny wykrywacz min, \u201ePolish mine detector\u201d, zastosowany po raz pierwszy w bitwie pod Al-Alamajn, a p\u00f3\u017aniej wykorzystywany jeszcze przez kilkadziesi\u0105t lat, skonstruowa\u0142 in\u017c. J\u00f3zef Kosacki.<\/p>\n\n\n\n
Po wojnie wielu naukowc\u00f3w nie mog\u0142o wr\u00f3ci\u0107 do komunistycznej Polski. Poza wspomnianymi in\u017cynierami D\u0105browskim i Rogalskim w Stanach Zjednoczonych Stanis\u0142aw Ulam by\u0142 cz\u0142onkiem zespo\u0142u pracuj\u0105cego nad bomb\u0105 termoj\u0105drow\u0105. In\u017cynier Mieczys\u0142aw Bekker ma sw\u00f3j udzia\u0142 w budowie pojazdu ksi\u0119\u017cycowego w programie Apollo, a gen. in\u017c. Zdzis\u0142aw Starostecki skonstruowa\u0142 g\u0142owic\u0119 pocisku \u201ePatriot\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Dwoma Oscarami za wk\u0142ad technologiczny w rozw\u00f3j techniki filmowej ameryka\u0144ska Akademia Filmowa uhonorowa\u0142a Stefana Kudelskiego, tw\u00f3rc\u0119 magnetofonu Nagra \u2012 technologicznej rewelacji lat 60. XX wieku. Stefan Kudelski, przedostawszy si\u0119 z rodzicami po wybuchu II wojny \u015bwiatowej do Francji, osiad\u0142 w Szwajcarii, gdzie opracowa\u0142 wynalazek, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 \u2012 dzi\u0119ki wyj\u0105tkowo wysokiej jako\u015bci d\u017awi\u0119ku i u\u0142atwieniu synchronizacji d\u017awi\u0119ku z obrazem w procesie postprodukcji \u2012 podstawowym typem magnetofonu u\u017cywanym w radio, telewizji i studiach filmowych na ca\u0142ym \u015bwiecie do ko\u0144ca lat 90. XX wieku.<\/p>\n\n\n\n
Wielu pokoleniom naukowc\u00f3w doskonale znany jest Wac\u0142aw Szybalski, pionier nowoczesnej biologii molekularnej. Opu\u015bci\u0142 Polsk\u0119 w 1949 roku, by osi\u0105\u015b\u0107 w Stanach Zjednoczonych. Zmar\u0142y w 2020 roku profesor Uniwersytetu Wisconsin w Madison dokona\u0142 odkry\u0107, kt\u00f3re zdaniem specjalist\u00f3w lokowa\u0107 go powinny w gronie laureat\u00f3w Nagrody Nobla. Jeszcze jeden z polskich naukowc\u00f3w k\u0142ad\u0105cych w XX wieku teoretyczne i praktyczne fundamenty wsp\u00f3\u0142czesnych technologii.<\/p>\n\n\n\n
Jaros\u0142aw Szarek. Prezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej<\/p>\n\n\n\n
Tekst publikowany r\u00f3wnocze\u015bnie w polskim miesi\u0119czniku opinii \u201eWszystko co Najwa\u017cniejsze\u201d w ramach projektu realizowanego z Instytutem Pami\u0119ci Narodowej oraz Narodowym Bankiem Polskim.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Gdy na pocz\u0105tku lat 80. XX wieku ca\u0142y \u015bwiat patrzy\u0142 na zmagania \u201eSolidarno\u015bci\u201d w Polsce, a na czo\u0142\u00f3wkach gazet pojawia\u0142o si\u0119 imi\u0119 Jana Paw\u0142a II, tylko nieliczni wiedzieli, \u017ce 90 proc. produkcji stali nierdzewnej, z kt\u00f3r\u0105 na co dzie\u0144 styka si\u0119 niemal ka\u017cdy, nawet we w\u0142asnej kuchni, powstaje z wykorzystaniem technologii opracowanych przez mieszkaj\u0105cego w […]<\/p>\n","protected":false},"author":111,"featured_media":1819,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":["post-1818","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci"],"yoast_head":"\n