{"id":4159,"date":"2023-01-19T11:45:59","date_gmt":"2023-01-19T10:45:59","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/?p=4159"},"modified":"2023-01-23T11:04:04","modified_gmt":"2023-01-23T10:04:04","slug":"160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/","title":{"rendered":"160. rocznica powstania styczniowego – wyb\u00f3r artyku\u0142\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Trwaj\u0105cy oko\u0142o p\u00f3\u0142tora roku zryw narodowy na terenach dzisiejszej Polski, Litwy, \u0141otwy, Bia\u0142orusi i cz\u0119\u015bci Ukrainy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 jako spontaniczny protest m\u0142odych Polak\u00f3w przeciwko <\/span><\/p>\n

poborowi do armii rosyjskiego cara. W\u015br\u00f3d powsta\u0144c\u00f3w znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c polscy \u017bydzi.<\/span><\/p>\n

Powstanie pod dow\u00f3dztwem gen. Ludwika Mieros\u0142awskiego nie odnios\u0142o militarnych zwyci\u0119stw. Mimo to ze wzgl\u0119du na bezkompromisowo\u015b\u0107 narodu polskiego, by wzi\u0105\u0107 sw\u00f3j los we <\/span><\/p>\n

w\u0142asne r\u0119ce i niestrudzenie d\u0105\u017cy\u0107 do wolnego i niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa, jest uwa\u017cane za wa\u017cny punkt w historii Polski.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

W ramach wsp\u00f3lnego projektu Polskiego Instytutu Pami\u0119ci Narodowej i Polskiej Fundacji Narodowej z okazji 160. rocznicy powstania styczniowego na \u0142amach miesi\u0119cznika <\/span><\/p>\n

\u201eWszystko co najwa\u017cniejsze\u201d ukaza\u0142 si\u0119 zbioru artyku\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119conych tej tematyce.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Karol Nawrocki<\/span><\/strong><\/p>\n

Prezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej<\/span><\/strong><\/p>\n

Polska sztafeta wolno\u015bci<\/strong><\/span><\/p>\n

Polacy nigdy nie godzili si\u0119, by o ich losach decydowali inni. W t\u0119 postaw\u0119 wpisuje si\u0119 XIX-wieczne Powstanie Styczniowe \u2013 heroiczna partyzancka wojna z <\/strong><\/span><\/p>\n

rosyjskim okupantem<\/strong><\/span><\/p>\n

W czwartkowy wiecz\u00f3r 4 sierpnia 1864 roku ko\u015bcio\u0142y na warszawskim Starym Mie\u015bcie p\u0119ka\u0142y w szwach. Dzie\u0144 nie by\u0142 \u015bwi\u0105teczny, wi\u0119c czujna policja carska domy\u015bla\u0142a si\u0119, co jest powodem tak <\/span><\/p>\n

licznego gromadzenia si\u0119 wiernych w \u015bwi\u0105tyniach. Oto w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w miasta rozesz\u0142a si\u0119 wie\u015b\u0107, \u017ce nast\u0119pnego dnia zostan\u0105 straceni \u2013 wyrokiem rosyjskiego s\u0105du \u2013 cz\u0142onkowie polskiego <\/span><\/p>\n

Rz\u0105du Narodowego.<\/span><\/p>\n

Nazajutrz wielotysi\u0119czny t\u0142um w milczeniu \u017cegna\u0142 pi\u0119ciu skaza\u0144c\u00f3w prowadzonych na szubienic\u0119. Najstarszy z nich, genera\u0142 Romuald Traugutt, mia\u0142 zaledwie 38 lat. By\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 Powstania <\/span><\/p>\n

Styczniowego \u2013 wielkiego polskiego zrywu, podj\u0119tego, by zrzuci\u0107 rosyjskie jarzmo. Cho\u0107 walki ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 jeszcze do jesieni, \u015bmier\u0107 Traugutta i czterech jego towarzyszy by\u0142a symbolicznym <\/span><\/p>\n

ko\u0144cem tej insurekcji. \u201eWst\u0105pili na szafot niewzruszenie i poddali si\u0119 swemu losowi z perfekcyjnym [\u2026] opanowaniem\u201d \u2013 relacjonowa\u0142 na gor\u0105co \u201eNew York Times\u201d. Mimo \u017ce w Ameryce trwa\u0142a <\/span><\/p>\n

wojna domowa, gazeta dwukrotnie znalaz\u0142a miejsce na swych \u0142amach, by w tych sierpniowych dniach przybli\u017cy\u0107 czytelnikom \u201eostatni akt w tragedii polskiej rebelii\u201d.<\/span><\/p>\n

\u017by\u0107 jak wolni ludzie<\/span><\/p>\n

Po\u0142owa XIX wieku to czas, gdy Zach\u00f3d ma ju\u017c za sob\u0105 pierwsz\u0105 faz\u0119 rewolucji przemys\u0142owej \u2013 i wci\u0105\u017c si\u0119 rozwija. W roku 1859 rusza budowa Kana\u0142u Sueskiego, co radykalnie skr\u00f3ci drog\u0119 z <\/span><\/p>\n

Europy do Indii i na Daleki Wsch\u00f3d. Rok p\u00f3\u017aniej \u00c9tienne Lenoir opatentuje we Francji sw\u00f3j silnik spalinowy. W roku 1861 telegraf \u0142\u0105czy wschodnie wybrze\u017ce Ameryki z zachodnim.<\/span><\/p>\n

Do Polski, nieobecnej w\u00f3wczas na mapie \u015bwiata, nowoczesno\u015b\u0107 puka z du\u017cym op\u00f3\u017anieniem. Od ko\u0144ca XVIII wieku kraj jest podzielony mi\u0119dzy trzy pot\u0119\u017cne mocarstwa: Prusy, Rosj\u0119 i Austri\u0119. Z <\/span><\/p>\n

perspektywy Berlina, Petersburga, a zw\u0142aszcza Wiednia ziemie polskie s\u0105 po\u0142o\u017cone peryferyjnie \u2013 i traktowane po macoszemu. Ale to niejedyny problem. Polacy nie mog\u0105 \u017cy\u0107 jak wolni ludzie. <\/span><\/p>\n

Musz\u0105 si\u0119 broni\u0107 przed germanizacj\u0105 i rusyfikacj\u0105, a wszelkie zrywy niepodleg\u0142o\u015bciowe s\u0105 brutalnie t\u0142umione.<\/span><\/p>\n

\u201e\u017badnych marze\u0144!\u201d \u2013 o\u015bwiadczy\u0142 nowy car Rosji Aleksander II, gdy w roku 1856 go\u015bci\u0142 w Warszawie. W Kr\u00f3lestwie Polskim \u2013 jak nazywano, zrazu autonomiczn\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 zaboru rosyjskiego \u2013 ch\u0142opi <\/span><\/p>\n

wci\u0105\u017c nie mogli si\u0119 doczeka\u0107 uw\u0142aszczenia. Patriotyczne manifestacje w Warszawie ko\u0144czy\u0142y si\u0119 strzelaniem do bezbronnego t\u0142umu i wprowadzeniem stanu wojennego. Czar\u0119 goryczy przepe\u0142ni\u0142 <\/span><\/p>\n

nowy pob\u00f3r do wojska, kt\u00f3ry mia\u0142 obj\u0105\u0107 osoby podejrzane o dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Rekrut\u00f3w czeka\u0142a pi\u0119tnastoletnia s\u0142u\u017cba w carskiej armii \u2013 w tragicznych warunkach, nierzadko tysi\u0105ce <\/span><\/p>\n

kilometr\u00f3w od domu. Wielu wola\u0142o stan\u0105\u0107 do walki, ni\u017c godzi\u0107 si\u0119 z takim losem.<\/span><\/p>\n

Tak oto 22 stycznia 1863 roku wybuch\u0142o powstanie, kt\u00f3re mia\u0142o si\u0119 okaza\u0107 najd\u0142u\u017cszym z polskich zryw\u00f3w porozbiorowych. Tymczasowy Rz\u0105d Narodowy wezwa\u0142 rodak\u00f3w \u201ena pole walki ju\u017c <\/span><\/p>\n

ostatniej\u201d o wolno\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Jednocze\u015bnie og\u0142osi\u0142 uw\u0142aszczenie ch\u0142op\u00f3w i podkre\u015bli\u0142, \u017ce wszyscy, \u201ebez r\u00f3\u017cnicy wiary i rodu\u201d, s\u0105 \u201ewolnymi i r\u00f3wnymi Obywatelami kraju\u201d. By\u0142 to wielki krok w <\/span><\/p>\n

budowaniu nowoczesnego narodu.<\/span><\/p>\n

Samotna walka<\/span><\/p>\n

Ale na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 przysz\u0142o czeka\u0107 Polakom jeszcze ponad p\u00f3\u0142 wieku. Powstanie Styczniowe od pocz\u0105tku by\u0142o starciem Dawida z Goliatem. Owszem, armia rosyjska mia\u0142a za sob\u0105 <\/span><\/p>\n

kompromituj\u0105c\u0105 pora\u017ck\u0119 w wojnie krymskiej (1853\u20131856). Tam jednak Turk\u00f3w wspar\u0142y nowocze\u015bnie wyposa\u017cone wojska pa\u0144stw zachodnich: Wielkiej Brytanii, Francji i Kr\u00f3lestwa Sardynii. <\/span><\/p>\n

Polakom natomiast przysz\u0142o walczy\u0107 w samotno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\u201ePrzez chwil\u0119 wojna z udzia\u0142em Francji i ewentualnie Austrii przeciwko Rosji wydawa\u0142a si\u0119 wisie\u0107 na w\u0142osku…\u201d \u2013 pisze uznany historyk Andrzej Nowak. Z Polakami, walcz\u0105cymi o wolno\u015b\u0107 <\/span><\/p>\n

przeciwko carskiemu despotyzmowi, sympatyzowa\u0142a du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zachodniej opinii publicznej. Ale w gabinetach rz\u0105dowych zwyci\u0119\u017cy\u0142a specyficznie pojmowana Realpolitik<\/em>. Pomoc wojskowa dla <\/span><\/p>\n

powstania nie nadesz\u0142a.<\/span><\/p>\n

To raczej Rosja otrzyma\u0142a wsparcie. Konwencja Alvenslebena, zawarta 8 lutego 1863 roku w Petersburgu, przewidywa\u0142a rosyjsko-prusk\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 w t\u0142umieniu Powstania Styczniowego. Austria, <\/span><\/p>\n

pocz\u0105tkowo oboj\u0119tna wobec insurekcji, w lutym 1864 roku og\u0142osi\u0142a stan obl\u0119\u017cenia w Galicji \u2013 jak nazywano w Wiedniu ziemie zabrane Rzeczypospolitej \u2013 i przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do represji wobec <\/span><\/p>\n

polskich dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce trzech zaborc\u00f3w raz jeszcze zjednoczy\u0142o si\u0119 przeciwko sprawie polskiej.<\/span><\/p>\n

Kto\u015b zapyta, dlaczego mimo to powsta\u0144cy walczyli przez prawie dwa lata, tocz\u0105c ponad tysi\u0105c bitew i potyczek z przewa\u017caj\u0105cym wojskiem rosyjskim. Z tych samych powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych <\/span><\/p>\n

wielokrotnie wcze\u015bniej i p\u00f3\u017aniej Polacy decydowali si\u0119 podnie\u015b\u0107 bro\u0144, gdy inni chcieli ich sobie podporz\u0105dkowa\u0107. Z niezgody na zniewolenie, dla zachowania honoru i godno\u015bci osobistej. Tak by\u0142o <\/span><\/p>\n

ju\u017c w XVIII wieku, gdy os\u0142abiona Rzeczpospolita pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 wyrwa\u0107 spod rosyjskiej kurateli. Tak by\u0142o przez ca\u0142y wiek XIX, gdy Polska walczy\u0142a o powr\u00f3t na map\u0119 \u015bwiata. A tak\u017ce w wieku XX, <\/span><\/p>\n

gdy pad\u0142a ofiar\u0105 dw\u00f3ch totalitaryzm\u00f3w: niemieckiego nazizmu i sowieckiego komunizmu. Wolno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 cieszymy si\u0119 dzisiaj, na d\u0142u\u017cej wywalczy\u0142o dopiero pokolenie \u201eSolidarno\u015bci\u201d \u2013 wielkiego <\/span><\/p>\n

ruchu spo\u0142ecznego, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 si\u0119 na fali strajk\u00f3w sierpniowych 1980 roku.<\/span><\/p>\n

Przedwojenna niepodleg\u0142a Polska (1918\u20131939) z wielkim szacunkiem traktowa\u0142a weteran\u00f3w Powstania Styczniowego \u2013 ludzi, kt\u00f3rzy skutecznie inspirowali kolejne pokolenia do walki o wolno\u015b\u0107. <\/span><\/p>\n

Taki sam szacunek jeste\u015bmy im winni dzi\u015b, po 160 latach. I gdy Ukraina broni si\u0119 przed rosyjsk\u0105 inwazj\u0105, widzimy wyra\u017anie, \u017ce wolno\u015b\u0107 nie jest dana raz na zawsze. Wci\u0105\u017c trzeba j\u0105 piel\u0119gnowa\u0107, <\/span><\/p>\n

a gdy to konieczne \u2013 stan\u0105\u0107 do walki.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Artur SZKLENER<\/strong><\/span><\/p>\n

Muzykolog, nauczyciel akademicki i mened\u017cer kultury, od 2012 dyrektor Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.<\/span><\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span>Fryderyk Chopin – poeta polskiej wolno\u015bci<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span>160 lat temu, we wrze\u015bniu 1863 roku, w czasie powstania styczniowego Rosjanie zdemolowali pa\u0142ac Zamoyskich w Warszawie, wyrzucaj\u0105c przez okno budynku <\/strong><\/span><\/p>\n

znajduj\u0105cy si\u0119 wewn\u0105trz fortepian, na kt\u00f3rym gra\u0142 niegdy\u015b Fryderyk Chopin. Moment ten przeszed\u0142 do historii.<\/strong><\/span><\/p>\n

Muzyka Fryderyka Chopina wzbudza\u0142a patriotyczne skojarzenia, jeszcze zanim jego partytury opu\u015bci\u0142y prasy drukarskie. Ju\u017c jako syn w\u0142a\u015bciciela jednej z najlepszych pensji w Warszawie <\/span><\/p>\n

wieczorami improwizowa\u0142 dla koleg\u00f3w na tematy historyczne, a go\u015bcie jego salonu w Pary\u017cu mogli s\u0142ysze\u0107 ca\u0142e poematy, kt\u00f3rych jedynie fragmenty przelewa\u0142 na papier. Narodowy, patriotyczny <\/span><\/p>\n

rys jego tw\u00f3rczo\u015bci by\u0142 czytelny nie tylko dla Polak\u00f3w. Zauwa\u017cy\u0142 go ju\u017c Robert Schumann, pierwszy mi\u0119dzynarodowy recenzent m\u0142odego Chopina (to on zakrzykn\u0105\u0142 o chopinowskich Wariacjach<\/em> <\/span><\/p>\n

op. 2: \u201ePanowie, czapki z g\u0142\u00f3w, oto geniusz\u201d). W recenzji koncert\u00f3w fortepianowych tak oto charakteryzuje Chopina w kontek\u015bcie powstania listopadowego: \u201eStan\u0105\u0142 wi\u0119c, zaopatrzony w <\/span><\/p>\n

najg\u0142\u0119bsz\u0105 znajomo\u015b\u0107 swej sztuki, \u015bwiadom swej si\u0142y i st\u0105d uzbrojony w odwag\u0119, kiedy w 1830 r. odezwa\u0142 si\u0119 pot\u0119\u017cny g\u0142os lud\u00f3w. Setki m\u0142odzie\u0144c\u00f3w wyczekiwa\u0142y tej chwili: lecz Chopin by\u0142 <\/span><\/p>\n

pierwszy na wa\u0142ach [\u2026]. Na spotkanie nowego czasu i nowych stosunk\u00f3w los przygotowa\u0142 co\u015b jeszcze: wyr\u00f3\u017cni\u0142 Chopina i uczyni\u0142 go interesuj\u0105cym przez jego wyrazist\u0105, oryginaln\u0105 narodowo\u015b\u0107, <\/span><\/p>\n

mianowicie polsk\u0105 [\u2026]. Gdyby samow\u0142adny monarcha [car] wiedzia\u0142, jaki w dzie\u0142ach Chopina, w prostych melodiach jego mazurk\u00f3w, zagra\u017ca mu niebezpieczny wr\u00f3g, zakaza\u0142by tej muzyki. <\/span><\/p>\n

Utwory Chopina to armaty ukryte w kwiatach\u201d. Echa powsta\u0144czej pie\u015bni Litwinka<\/em> Kurpi\u0144skiego (op. 49) czy \u201eheroiczne\u201d przetworzenia poloneza (op. 53) by\u0142y czytelne natychmiast po wys\u0142uchaniu.<\/span><\/p>\n

Sam Chopin pozostawi\u0142 te\u017c liczne dowody patriotycznego zaanga\u017cowania. Wybuch powstania w 1830 r. sta\u0142 si\u0119 momentem prze\u0142omowym w jego stylu muzycznym. To wtedy \u2013 gdy przyjaciele <\/span><\/p>\n

niemal si\u0142\u0105 powstrzymali go od powrotu i walki \u2013 pisa\u0142, \u017ce nocami \u201epiorunuje na fortepianie\u201d, wtedy zacz\u0105\u0142 wprowadza\u0107 ciemne brzmienia, gwa\u0142towne kontrasty i liczne przebiegi chromatyczne <\/span><\/p>\n

rozk\u0142adaj\u0105ce klasyczn\u0105 prostot\u0119 stylu dur-moll. To wtedy powsta\u0142y \u2013 zgodnie z rodzinnym przekazem \u2013 Etiuda c-moll<\/em> zwana Rewolucyjn\u0105<\/em> czy gwa\u0142towne Scherzo h-moll<\/em>, a nawet szkic Preludium <\/em><\/span><\/p>\n

d-moll<\/em>, wydanego wiele lat p\u00f3\u017aniej w cyklu op. 28, nawi\u0105zuj\u0105cym do bachowskiego Das Wohltemperierte Klavier<\/em>.<\/span><\/p>\n

Chopin by\u0142 te\u017c dobrze zorientowany w sytuacji geopolitycznej, czego najlepszym dowodem list do Juliana Fontany z kwietnia 1848, w kt\u00f3rym pisze m.in.: \u201eZbieraj\u0105 si\u0119 nasi w Poznaniu. Czartoryski <\/span><\/p>\n

pierwszy tam pojecha\u0142, ale B\u00f3g wie, jak\u0105 to drog\u0105 wszystko p\u00f3jdzie [\u2026]. Nie obejdzie si\u0119 to bez strasznych rzeczy, ale na ko\u0144cu tego wszystkiego jest Polska \u015bwietna, du\u017ca, s\u0142owem: Polska\u201d.<\/span><\/p>\n

Gdy we wrze\u015bniu 1863 roku (14 lat po \u015bmierci kompozytora) wojska rosyjskie zdemolowa\u0142y pa\u0142ac Zamoyskich w Warszawie w odwecie za nieudany zamach uczestnik\u00f3w powstania styczniowego <\/span><\/p>\n

na namiestnika Teodora Berga, nikt zapewne nie zdawa\u0142 sobie sprawy, \u017ce zniszczenie stoj\u0105cego tam fortepianu zyska wymiar symboliczny. Cyprian Kamil Norwid \u2013 kt\u00f3ry w m\u0142odo\u015bci pozna\u0142 <\/span><\/p>\n

Chopina w Pary\u017cu \u2013 uwieczni\u0142 ten moment, podnosz\u0105c go w s\u0142ynnym wierszu Fortepian Chopina<\/em> do rangi starcia kultur i system\u00f3w warto\u015bci. By\u0142 to wa\u017cny akt w\u0142\u0105czenia tw\u00f3rczo\u015bci Chopina w <\/span><\/p>\n

dyskurs walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, co bodaj w spos\u00f3b najbardziej czytelny unaoczni\u0142 Ignacy Jan Paderewski w s\u0142ynnym lwowskim przem\u00f3wieniu w setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin kompozytora (1910), kt\u00f3re <\/span><\/p>\n

notabene otworzy\u0142o \u015bcie\u017ck\u0119 politycznego zaanga\u017cowania przysz\u0142ego premiera polskiego rz\u0105du: \u201eW Chopinie tkwi wszystko, czego nam wzbraniano: barwne kontusze, pasy z\u0142otem lite [\u2026], <\/span><\/p>\n

szlacheckich brz\u0119k szabel, naszych kos ch\u0142opskich po\u0142yski, j\u0119k zranionej piersi, bunt sp\u0119tanego ducha [\u2026], niewoli b\u00f3l, wolno\u015bci \u017cal, tyran\u00f3w przekle\u0144stwo i zwyci\u0119stwa radosna pie\u015b\u0144\u201d. To dlatego <\/span><\/p>\n

w trakcie II wojny \u015bwiatowej niemieckie w\u0142adze okupacyjne zakaza\u0142y wykonywania jego utwor\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b w Polsce XXI wieku muzyka Chopina wci\u0105\u017c ma miejsce szczeg\u00f3lne. Co pi\u0119\u0107 lat w trakcie Konkursu Chopinowskiego miliony Polak\u00f3w \u015bledz\u0105 zmagania konkursowe, a Warszawa wype\u0142nia si\u0119 <\/span><\/p>\n

jego muzyk\u0105, od filharmonii po taks\u00f3wki. Jednak dzi\u015b rozumiemy te\u017c niezwyk\u0142y uniwersalizm tw\u00f3rczo\u015bci Chopina, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swojemu geniuszowi trafia do serc na ca\u0142ym \u015bwiecie i pomaga <\/span><\/p>\n

budowa\u0107 mi\u0119dzynarodowe spo\u0142eczno\u015bci mi\u0142o\u015bnik\u00f3w prawdy i pi\u0119kna.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Prof. Andrzej NOWAK<\/strong><\/span><\/p>\n

Historyk, sowietolog, cz\u0142onek Narodowej Rady Rozwoju. Wyk\u0142adowca Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Profesor zwyczajny w Instytucie Historii PAN. Laureat Nagrody im. <\/strong><\/span><\/p>\n

Lecha Kaczy\u0144skiego, Kawaler Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego.<\/strong><\/span><\/p>\n

Polacy, Ukrai\u0144cy, Litwini, Bia\u0142orusini karku nie schylaj\u0105<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span>W 2023 roku przypada 160. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego. Mimo up\u0142ywu lat w debacie publicznej nie milkn\u0105 echa owego zrywu. Wa\u017cne i trudne pytanie \u2013 <\/strong><\/span><\/p>\n

\u201ebi\u0107 si\u0119 (o wolno\u015b\u0107 swojego kraju), czy nie bi\u0107?\u201d \u2013 powraca za jego spraw\u0105 w Europie Centralnej tak\u017ce dzi\u015b.<\/strong><\/span><\/p>\n

Sensu i znaczenia czynu powsta\u0144c\u00f3w styczniowych nie da si\u0119 zrozumie\u0107 bez kontekstu dziejowego ca\u0142ego regionu Europy Centralnej, dzisiejszego terytorium Polski, Ukrainy, Litwy, Bia\u0142orusi.<\/span><\/p>\n

Aspektem dominuj\u0105cym, je\u015bli patrze\u0107 na ponad trzysta lat istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, gdy zamieszkiwa\u0142o j\u0105 i wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142o oko\u0142o dziesi\u0119\u0107 pokole\u0144 obywateli, pozostaje tradycja <\/span><\/p>\n

wolno\u015bci i obywatelsko\u015bci, kt\u00f3ra ukszta\u0142towana by\u0142a przez dwie\u015bcie kilkadziesi\u0105t sejm\u00f3w, przez tysi\u0105ce zgromadze\u0144 sejmikowych. G\u0142\u0119bokie korzenie owej tradycji sprawi\u0142y, \u017ce ludzie czerpi\u0105cy z <\/span><\/p>\n

duchowego dorobku pa\u0144stwa polsko-litewskiego, wychowani przez opowie\u015bci swoich przodk\u00f3w, nie potrafili zgodzi\u0107 si\u0119 na \u017cycie z ugi\u0119tym karkiem.<\/span><\/p>\n

Narody dzisiejszej Polski, Ukrainy, Litwy, Bia\u0142orusi w przesz\u0142o\u015bci same wybiera\u0142y w\u0142adc\u00f3w oraz posiada\u0142y wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 i maj\u0105tkow\u0105, stanowi\u0105ce gwarancj\u0119 bezpiecze\u0144stwa od przemocy ze <\/span><\/p>\n

strony pa\u0144stwa. Nihil novi sine communi consensu \u2013 <\/em>\u201enic nowego bez zgody og\u00f3\u0142u\u201d \u2013<\/em> brzmia\u0142a zasada, na kt\u00f3rej ufundowano \u017cycie polityczne Rzeczypospolitej. To w\u0142a\u015bnie ona jest podstaw\u0105 <\/span><\/p>\n

ducha wolno\u015bciowego, kt\u00f3ry nie godzi\u0142 si\u0119 na narzucenie mu z zewn\u0105trz niepo\u017c\u0105danego stylu \u017cycia. To z niej wyrasta pragnienie niepodleg\u0142o\u015bci i gotowo\u015b\u0107 do walki o spraw\u0119 najcenniejsz\u0105, o <\/span><\/p>\n

spraw\u0119 godno\u015bci i wolno\u015bci.<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnolegle do pami\u0119ci o Rzeczypospolitej istnieje dziedzictwo tradycji powsta\u0144 przeciw ciemi\u0119zcom w XVIII w. Jego \u017ar\u00f3de\u0142 szuka\u0107 mo\u017cna w konfederacji zwanej dzikowsk\u0105 (1733), b\u0119d\u0105cej <\/span><\/p>\n

pierwszym powstaniem przeciwko zniewoleniu, przeciwko mocarstwom, kt\u00f3re zabra\u0142y Polsce w jej \u00f3wczesnych granicach niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Sta\u0142o si\u0119 to jasne w 1733 roku, kiedy wojska Rosji <\/span><\/p>\n

wkroczy\u0142y do Rzeczypospolitej, by narzuci\u0107 jej w\u0142adc\u0119, na kt\u00f3rego przychylnie patrzyli caryca Rosji i cesarz austriacki, i uniemo\u017cliwi\u0107 sprawowanie rz\u0105d\u00f3w przez tego, kt\u00f3rego wybrali obywatele <\/span><\/p>\n

polscy. Reakcj\u0105 na t\u0119 sytuacj\u0119 by\u0142o powstanie. Kolejnym zbrojnym wyst\u0105pieniem przeciw w\u0142adzy narzuconej z zewn\u0105trz by\u0142a konfederacja barska (1768\u20131772), stanowi\u0105ca reakcj\u0119 na upodlenie, <\/span><\/p>\n

kt\u00f3re senatorom Rzeczypospolitej zgotowa\u0142 ambasador rosyjski, porywaj\u0105c ich z centrum Warszawy i wywo\u017c\u0105c w g\u0142\u0105b Rosji. Potem wybucha insurekcja ko\u015bciuszkowska (1794), a nast\u0119pnie <\/span><\/p>\n

powstanie wielkopolskie (1806), kt\u00f3re przybli\u017cy\u0142o powo\u0142anie Ksi\u0119stwa Warszawskiego w roku 1807, oraz to najbardziej znane \u2013 powstanie listopadowe lat 1830\/1831. Po nim nast\u0119puj\u0105 jeszcze <\/span><\/p>\n

mniej rozpoznawalne zrywy: powstanie krakowskie (1846), szereg powsta\u0144 z okresu Wiosny Lud\u00f3w (1848).<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna wyliczy\u0107, \u017ce w ci\u0105gu 130 lat (od roku 1733 do 1863) wybuch\u0142o od pi\u0119ciu do dziesi\u0119ciu powsta\u0144 \u2013 w zale\u017cno\u015bci od tego, kt\u00f3re we\u017amiemy pod uwag\u0119. Oznacza to, \u017ce w bardzo du\u017cej cz\u0119\u015bci <\/span><\/p>\n

rodzin szlacheckiego pochodzenia i w niejednej rodzinie mieszcza\u0144skiej, a niekiedy nawet w rodzinach ch\u0142opskich przechowywana by\u0142a pami\u0119\u0107 o tym, \u017ce trzeba walczy\u0107 o swoj\u0105 godno\u015b\u0107, nawet <\/span><\/p>\n

je\u017celi walka jest pozornie niemo\u017cliwa do wygrania; \u017ce trwanie w postawie schy\u0142kowej, pokornej, wypacza ludzk\u0105 natur\u0119 i nale\u017cy pr\u00f3bowa\u0107 wyprostowa\u0107 sw\u00f3j zgi\u0119ty kark.<\/span><\/p>\n

Wyznaczenie pocz\u0105tku insurekcji na stycze\u0144 1863 roku wi\u0105za\u0142o si\u0119 z zarz\u0105dzon\u0105 przez w\u0142adze brank\u0105 \u2013 <\/em>przymusowym poborem do rosyjskiej armii. Branka by\u0142a odpowiedzi\u0105 na ustawiczny rozw\u00f3j <\/span><\/p>\n

ruchu konspiracyjnego, licz\u0105cego ok. 20 tys. zaprzysi\u0119\u017conych m\u0142odych ludzi. Mi\u0119dzy powstaniem listopadowym a powstaniem styczniowym, w latach 1832\u201355, z Kr\u00f3lestwa Polskiego, male\u0144kiego <\/span><\/p>\n

tworu, maj\u0105cego 4\u20135 mln mieszka\u0144c\u00f3w, w\u0142adze rosyjskie wybra\u0142y 200 tys. rekrut\u00f3w, z czego 175 tys. przepad\u0142o na zawsze w imperium rosyjskim. Niewielka ziemia nadwi\u015bla\u0144ska straci\u0142a 175 tys. <\/span><\/p>\n

ludzi tylko dlatego, \u017ce walczyli pod przymusem o rosyjskie imperium. Reakcja powsta\u0144c\u00f3w by\u0142a wyrazem niezgody na to, by lokalna m\u0142odzie\u017c gin\u0119\u0142a na linii kaukaskiej czy w Kazachstanie ku <\/span><\/p>\n

chwale imperatora rosyjskiego. Z tego powodu zdecydowano si\u0119 na podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 insurekcyjnych w\u0142a\u015bnie w styczniu 1863 roku.<\/span><\/p>\n

Wybuch powstania styczniowego doprowadzi\u0142 do kryzysu dyplomatycznego na europejskiej scenie politycznej. Zbli\u017cenie Prus i Rosji, b\u0119d\u0105ce odpowiedzi\u0105 na wszcz\u0119cie powstania, spotka\u0142o si\u0119 z <\/span><\/p>\n

reakcj\u0105 Francji, Wielkiej Brytanii i Austrii. W maju 1863 roku pojawi\u0142a si\u0119 szansa na wojn\u0119 mi\u0119dzy Rosj\u0105 a mocarstwami zachodnimi. M\u00f3wi\u0105c, \u017ce powstanie styczniowe nie mia\u0142o szans powodzenia, <\/span><\/p>\n

zapominamy o tym fakcie. W rzeczywisto\u015bci \u017cadne powstanie nie by\u0142o tak blisko spowodowania wojny europejskiej, w kt\u00f3rej strona Polska mia\u0142a szanse na uzyskanie pomocy zewn\u0119trznej pa\u0144stw <\/span><\/p>\n

zachodnich.<\/span><\/p>\n

Ma\u0142o znany jest fakt, \u017ce to w\u00f3wczas Rosja straci\u0142a na skutek powstania styczniowego Alask\u0119. Gro\u017aba wojny z Wielk\u0105 Brytani\u0105 i Francj\u0105 zwielokrotni\u0142a koszty obs\u0142ugi rosyjskiego d\u0142ugu, a to, w <\/span><\/p>\n

po\u0142\u0105czeniu z wysokimi kosztami pacyfikowania powstania styczniowego, doprowadzi\u0142o do sytuacji, w kt\u00f3rej skarb rosyjski de facto<\/em> sta\u0142 si\u0119 bankrutem. Minister finans\u00f3w b\u0142aga\u0142 cara o sprzeda\u017c <\/span><\/p>\n

Alaski, by pozyska\u0107 w ten spos\u00f3b \u015brodki \u2013 finalnie marne 7 milion\u00f3w dolar\u00f3w \u2013 na oddalenie od Rosji widma bankructwa. By\u0142 to po\u015bredni skutek powstania styczniowego, o czym trzeba <\/span><\/p>\n

przypomnie\u0107.<\/span><\/p>\n

Kwesti\u0105 wart\u0105 uwagi jest ponadnarodowy charakter powstania styczniowego. Symbolem owej insurekcji, b\u0119d\u0105cej ostatnim wsp\u00f3lnym powstaniem narod\u00f3w I Rzeczypospolitej, by\u0142o potr\u00f3jne god\u0142o, <\/span><\/p>\n

mieszcz\u0105ce w sobie nie tylko Or\u0142a, ale i Pogo\u0144 oraz \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a \u2013 symbol Kijowa, Ukrainy, gdzie powstanie to, cho\u0107 s\u0142abiej, r\u00f3wnie\u017c si\u0119 zaznaczy\u0142o. Irredenta roku 1863 na Litwie by\u0142a <\/span><\/p>\n

pot\u0119\u017cna i obejmowa\u0142a niemal wy\u0142\u0105cznie ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy zbuntowali si\u0119 przeciwko temu samemu zaborcy, z kt\u00f3rym walczy\u0142a polska szlachta, przeciwko Rosji. Ta ostatnia zabiera\u0142a im nie tylko <\/span><\/p>\n

wolno\u015b\u0107 polityczn\u0105, ale tak\u017ce wolno\u015b\u0107 wyznania. Wcze\u015bniej, m.in. w powstaniu ko\u015bciuszkowskim czy listopadowym, szlachta litewskiego pochodzenia, cz\u0119sto m\u00f3wi\u0105ca po polsku, sz\u0142a rami\u0119 w <\/span><\/p>\n

rami\u0119 z Koroniarzami, czyli z etnicznymi Polakami, walcz\u0105c o wolno\u015b\u0107 ze wsp\u00f3lnym wrogiem. Potwierdza to, \u017ce Rzeczpospolita nie przesta\u0142a by\u0107 jedno\u015bci\u0105 do 1863 roku. W 2023 roku mo\u017cemy <\/span><\/p>\n

powiedzie\u0107, \u017ce w sferze duchowej nie przestaje by\u0107 ni\u0105 nadal, czego \u015bwiadectwo daje Ukraina.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 czynnik psychologiczny \u2013 spadek duchowy po Rzeczypospolitej i tradycj\u0119 walki o wolno\u015b\u0107, kt\u00f3re \u017cy\u0142y w \u015bwiadomo\u015bci powsta\u0144c\u00f3w styczniowych \u2013 a tak\u017ce klimat <\/span><\/p>\n

polityczny towarzysz\u0105cy decyzji o wszcz\u0119ciu insurekcji, popularne twierdzenie, jakoby polski duch romantyczny by\u0142 antytez\u0105 rozs\u0105dku, musi upa\u015b\u0107. Przekonanie to ma swoje korzenie w <\/span><\/p>\n

o\u015bwieceniowej propagandzie, kt\u00f3ra skierowana by\u0142a przeciwko Rzeczypospolitej. Nasili\u0142a si\u0119 ona zw\u0142aszcza wtedy, gdy pa\u0144stwo polsko-litewskie zacz\u0119\u0142o odradza\u0107 si\u0119 z upadku, gdy przygotowane <\/span><\/p>\n

zosta\u0142o ustawodawstwo Sejmu Wielkiego i ostatecznie uchwalono Konstytucj\u0119 3 maja.<\/span><\/p>\n

Od momentu, gdy Stanis\u0142aw August Poniatowski og\u0142osi\u0142 sw\u00f3j program reform w 1764 roku, wzmaga si\u0119 propaganda finansowana z jednej strony przez caryc\u0119 Rosji Katarzyn\u0119 II, z drugiej przez <\/span><\/p>\n

Fryderyka II, kt\u00f3rzy wsp\u00f3lnie wynajmuj\u0105 najt\u0119\u017csze g\u0142owy i pi\u00f3ra francuskiego i niemieckiego o\u015bwiecenia z Wolterem na czele. Stworzona przez owe o\u015bwiecone zast\u0119py lawina tekst\u00f3w szkaluj\u0105cych <\/span><\/p>\n

Polsk\u0119 utrwali\u0142a szkodliwe stereotypy. Jednym z nich by\u0142o przekonanie, \u017ce Polacy to szale\u0144cy i romantycy, porywaj\u0105cy si\u0119 z motyk\u0105 na s\u0142o\u0144ce. Na to wszystko na\u0142o\u017cy\u0107 trzeba prusk\u0105 propagand\u0119 <\/span><\/p>\n

wymierzon\u0105 w powstanie ko\u015bciuszkowskie, przedstawiaj\u0105c\u0105 je jako romantyczny gest, ko\u0144cz\u0105cy si\u0119 dla Rzeczypospolitej tragedi\u0105. To w\u00f3wczas upowszechniony zosta\u0142 obraz upadaj\u0105cego <\/span><\/p>\n

Ko\u015bciuszki, rzekomo wypowiadaj\u0105cego s\u0142owa Finis Poloniae!<\/em>, czyli \u201eKoniec Polski!\u201d.<\/span><\/p>\n

Nie powinni\u015bmy zapomina\u0107, \u017ce powstania nie s\u0105 wy\u0142\u0105cznie polsk\u0105 specjalno\u015bci\u0105. Mo\u017cemy je odnale\u017a\u0107 jako bardzo wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tradycji irlandzkiej, s\u0105 tak\u017ce istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 to\u017csamo\u015bci W\u0142och, <\/span><\/p>\n

Niemiec, Hiszpanii, W\u0119gier, ale i Rosji, kt\u00f3ra ma w swoich dziejach powstania zwyci\u0119skie i przegrane. Tym natomiast, co decyduje o swoistej specyfice polskiej, rodz\u0105c jednocze\u015bnie podejrzenia o <\/span><\/p>\n

romantyzm, jest fakt, \u017ce polskie powstania musia\u0142y si\u0119 mierzy\u0107 nie z jednym przeciwnikiem, jak to by\u0142o w przypadku Irlandii czy W\u0119gier, lecz z trzema naraz.<\/span><\/p>\n

Trzy mocarstwa kontynentalne \u2013 Rosja, Prusy i Austria \u2013 rozebra\u0142y Rzeczpospolit\u0105 w latach 1772\u20131795. Znaczenie kwestii polskiej polega na tym, \u017ce dotyka\u0142a tych trzech najwi\u0119kszych mocarstw <\/span><\/p>\n

jednocze\u015bnie, co czyni\u0142o j\u0105 spraw\u0105 wielkiej wagi, a naszym bojom o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 nadawa\u0142o szczeg\u00f3lnie trudny charakter. Ten fakt powoduje, \u017ce wznawianie walki, kt\u00f3rej cel by\u0142 racjonalny, <\/span><\/p>\n

wydaje si\u0119 szale\u0144stwem. Trudno\u015b\u0107 zwyci\u0119stwa wynika\u0142a z si\u0142y przeciwnik\u00f3w, kt\u00f3rzy starali si\u0119, by Polska nie wygra\u0142a. Dzi\u015b \u017cyjemy jednak w wolnym kraju, co stanowi najlepszy dow\u00f3d na to, \u017ce <\/span><\/p>\n

powstania nie przegra\u0142y.<\/span><\/p>\n

Bez uporczywego wspominania o tym, \u017ce Polska jest, \u017cyje i nie pogodzi\u0142a si\u0119 z werdyktem mocarstw, nie odzyskaliby\u015bmy niepodleg\u0142o\u015bci w roku 1918. Ci\u0105g\u0142e upominanie si\u0119 o wolno\u015b\u0107 jest cz\u0119\u015bci\u0105 <\/span><\/p>\n

naszej to\u017csamo\u015bci. Po I wojnie \u015bwiatowej zmieni\u0142a si\u0119, rzecz jasna, mapa geopolityczna. W 1918 roku Polska nie powsta\u0142a sama, ale powsta\u0142 ca\u0142y szereg innych pa\u0144stw, mniejszych, s\u0142abszych, <\/span><\/p>\n

kt\u00f3re, wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, skazane s\u0105 na nieistnienie wobec interes\u00f3w imperi\u00f3w. To, \u017ce istniej\u0105 Ukraina, Litwa, S\u0142owacja czy nawet Czechy, do pewnego stopnia zdeterminowane jest <\/span><\/p>\n

uporczywym dopominaniem si\u0119 przez Polak\u00f3w o prawo narodu do niepodleg\u0142o\u015bci. I to jest nasze cenne dziedzictwo. Ci natomiast, kt\u00f3rzy wielbi\u0105 imperia oraz s\u0105dz\u0105, \u017ce tylko one powinny kierowa\u0107 <\/span><\/p>\n

\u015bwiatem, bo s\u0105 gwarantem porz\u0105dku, maj\u0105 prawo pot\u0119pia\u0107 polskie powstania. Dlatego o tych powstaniach przypominamy.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Eryk MISTEWICZ <\/strong><\/span><\/p>\n

Prezes Instytutu Nowych Medi\u00f3w, wydawcy “Wszystko co Najwa\u017cniejsze”.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span>250 lat walki z rosyjskim imperializmem<\/strong><\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/span>Od ponad 250 lat Europa Centralna zmaga si\u0119 z tym samym. 160 lat temu wybuch\u0142o powstanie, w kt\u00f3rym Polacy, Ukrai\u0144cy, Litwini i Bia\u0142orusini wyst\u0105pili wsp\u00f3lnie przeciw <\/strong><\/span><\/p>\n

despotyzmowi rosyjskiego cara i rosyjskiemu imperializmowi. Dzi\u015b jednocz\u0105 si\u0119 w pomocy dla Ukrainy. <\/strong><\/span><\/p>\n

Mieszkam w Warszawie, stolicy Polski, w linii prostej 150 km od granicznego Brze\u015bcia na Bia\u0142orusi, kt\u00f3ra dzi\u015b jest pod butem Putina.<\/span><\/p>\n

Od 250 lat Rosjanie tras\u0119 Brze\u015b\u0107\u2013Warszawa pokonuj\u0105 co kilkadziesi\u0105t lat, id\u0105c na Warszaw\u0119 z karn\u0105, imperialn\u0105 ekspedycj\u0105, za ka\u017cdym razem chc\u0105c raz na zawsze zniszczy\u0107 Polsk\u0119, wybi\u0107 <\/span><\/p>\n

Polak\u00f3w. Scenariusz jest bowiem wci\u0105\u017c ten sam: w jedn\u0105 stron\u0119 jad\u0105 wozami konnymi, w XX w. ju\u017c czo\u0142gami, zwanymi na Wschodzie tankami; pal\u0105, zabijaj\u0105, gwa\u0142c\u0105; morduj\u0105 inteligencj\u0119 polsk\u0105, <\/span><\/p>\n

pozosta\u0142ych wywo\u017c\u0105 na Syberi\u0119, do wi\u0119zie\u0144, do do\u0142\u00f3w z wapnem w Katyniu, Starobielsku, Ostaszkowie, wywo\u017c\u0105 dzieci, maszyny i wszystko, co uda im si\u0119 zabra\u0107.<\/span><\/p>\n

A\u017c dziw, \u017ce Polska po ka\u017cdym z kilkunastu ju\u017c imperialistycznych wypad\u00f3w ze wschodu si\u0119 podnosi\u0142a, \u017ce Polacy odbudowywali sw\u00f3j kraj, swoj\u0105 demografi\u0119, swoj\u0105 edukacj\u0119, swoj\u0105 kultur\u0119, sw\u00f3j <\/span><\/p>\n

j\u0119zyk, \u017ce wzmacniali wiar\u0119. Bo wszystko to by\u0142o z rozmys\u0142em niszczone.<\/span><\/p>\n

Od 250 lat imperialne najazdy na m\u00f3j kraj Rosjanie cz\u0119sto przeprowadzaj\u0105 w porozumieniu z Niemcami. Cztery razy ju\u017c dokonywali wsp\u00f3lnie Rosjanie i Niemcy podzia\u0142u mi\u0119dzy sob\u0105 mojego <\/span><\/p>\n

kraju. Podzielili mi\u0119dzy siebie Polsk\u0119 na d\u0142ugie 123 lata \u2013 od 1795 a\u017c do 1918 roku. I zn\u00f3w przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Hitler i Stalin zawarli uk\u0142ad dziel\u0105cy Polsk\u0119 mi\u0119dzy Niemcy i Rosj\u0119 we wrze\u015bniu <\/span><\/p>\n

1939 r. Id\u0105c w II wojnie \u015bwiatowej na Berlin, Rosjanie zatrzymali si\u0119 pod Warszaw\u0105, aby Niemcy mogli spokojnie wybi\u0107 pozosta\u0142ych przy \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w po Powstaniu Warszawskim i zamieni\u0107 <\/span><\/p>\n

w py\u0142 moj\u0105 stolic\u0119. Ma\u0142o kto wie, \u017ce ca\u0142e obecne tak pi\u0119kne centrum Warszawy, \u0142\u0105cznie ze Starym Miastem i Zamkiem Kr\u00f3lewskim, zosta\u0142o odbudowane po wojnie przez Polak\u00f3w. W 1945 roku <\/span><\/p>\n

Rosjanie czekali, a\u017c Niemcy zr\u00f3wnaj\u0105 je z ziemi\u0105.<\/span><\/p>\n

Te 150 km dziel\u0105cych Warszaw\u0119 od granicy z putinowsk\u0105 Bia\u0142orusi\u0105 sprawia, \u017ce w powietrzu wci\u0105\u017c wibruje pytanie podobne do tego, kt\u00f3re by\u0142o do\u015bwiadczeniem moich prapradziadk\u00f3w, <\/span><\/p>\n

pradziadk\u00f3w i dziadk\u00f3w: bi\u0107 si\u0119 i budowa\u0107 op\u00f3r przeciwko imperializmowi czy podda\u0107 si\u0119, odda\u0107 swoj\u0105 ziemi\u0119, zgodzi\u0107 si\u0119 na morderstwa, gwa\u0142ty, wej\u015b\u0107 w jak\u0105\u015b form\u0119 kolaboracji, ot, cho\u0107by <\/span><\/p>\n

robi\u0107 dobry biznes \u201ebusiness as usual\u201d w zamian za jaki\u015b rodzaj doporozumienia z elementami upodlenia (jak dzia\u0142o si\u0119 w latach 1945\u20131989, gdy Polska w ramach bloku sowieckiego musia\u0142a <\/span><\/p>\n

wysy\u0142a\u0107 swoje bogactwa do sowieckiej Rosji). Buntowa\u0107 si\u0119 i podnosi\u0107 g\u0142ow\u0119, broni\u0107 si\u0119, wszczyna\u0107 powstania czy podda\u0107 si\u0119?<\/span><\/p>\n

Podobne pytania stawiali sobie przez ostatnie 250 lat nie tylko Polacy, lecz tak\u017ce Litwini, \u0141otysze, Esto\u0144czycy, Bia\u0142orusini, Ukrai\u0144cy, Czesi\u2026 160 lat temu, w styczniu 1863 roku, wybuch\u0142o jedno z <\/span><\/p>\n

wielu powsta\u0144. Polacy, Ukrai\u0144cy, Litwini, Bia\u0142orusini wsp\u00f3lnie walczyli z Rosj\u0105. By\u0142o to kolejne takie powstanie. Po p\u00f3\u0142tora roku walk, po wielu naszych ofiarach Rosjanie zes\u0142ali pozosta\u0142ych przy <\/span><\/p>\n

\u017cyciu powsta\u0144c\u00f3w na Sybir. Po tym powstaniu by\u0142y jeszcze nast\u0119pne, i jeszcze nast\u0119pne. Taki ju\u017c los naszych kraj\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Dlatego dzi\u015b trzymamy si\u0119 razem, dlatego pomagamy jak tylko mo\u017cemy Ukrai\u0144com (zostali przyj\u0119ci w polskich domach, bez konieczno\u015bci budowania oboz\u00f3w dla uchod\u017ac\u00f3w, pa\u0144stwo polskie <\/span><\/p>\n

niejako automatycznie nada\u0142o im te same prawa, jakie maj\u0105 Polki i Polacy w dost\u0119pie do pomocy spo\u0142ecznej, edukacji, s\u0142u\u017cby zdrowia etc), dlatego pomagamy Ukrainie przekazuj\u0105c w\u0142asn\u0105 bro\u0144 i <\/span><\/p>\n

wymuszaj\u0105c na innych pa\u0144stwach wsparcie wojskowe. Szukamy w NATO i w Europie odpowiedzialnych, powa\u017cnych sojuszy na rzecz wsp\u00f3lnoty tworzonej dzi\u015b przez kraje dawnej Rzeczpospolitej a <\/span><\/p>\n

daj\u0105cej dzi\u015b, jak co kilkadziesi\u0105t lat od 250 lat, po raz kolejny odp\u00f3r imperialnej despotycznej Rosji.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b pomoc dla zaatakowanej Ukrainy jest obowi\u0105zkiem ca\u0142ego cywilizowanego \u015bwiata.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trwaj\u0105cy oko\u0142o p\u00f3\u0142tora roku zryw narodowy na terenach dzisiejszej Polski, Litwy, \u0141otwy, Bia\u0142orusi i cz\u0119\u015bci Ukrainy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 jako spontaniczny protest m\u0142odych Polak\u00f3w przeciwko poborowi do armii rosyjskiego cara. W\u015br\u00f3d powsta\u0144c\u00f3w znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c polscy \u017bydzi. Powstanie pod dow\u00f3dztwem gen. Ludwika Mieros\u0142awskiego nie odnios\u0142o militarnych zwyci\u0119stw. Mimo to ze wzgl\u0119du na bezkompromisowo\u015b\u0107 narodu polskiego, by […]<\/p>\n","protected":false},"author":69,"featured_media":4146,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[332,340],"tags":[],"class_list":["post-4159","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-historia"],"yoast_head":"\n160. rocznica powstania styczniowego - wyb\u00f3r artyku\u0142\u00f3w - Instytut Polski w Tel Avivie<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"160. rocznica powstania styczniowego - wyb\u00f3r artyku\u0142\u00f3w - Instytut Polski w Tel Avivie\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Trwaj\u0105cy oko\u0142o p\u00f3\u0142tora roku zryw narodowy na terenach dzisiejszej Polski, Litwy, \u0141otwy, Bia\u0142orusi i cz\u0119\u015bci Ukrainy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 jako spontaniczny protest m\u0142odych Polak\u00f3w przeciwko poborowi do armii rosyjskiego cara. W\u015br\u00f3d powsta\u0144c\u00f3w znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c polscy \u017bydzi. Powstanie pod dow\u00f3dztwem gen. Ludwika Mieros\u0142awskiego nie odnios\u0142o militarnych zwyci\u0119stw. Mimo to ze wzgl\u0119du na bezkompromisowo\u015b\u0107 narodu polskiego, by […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Tel Avivie\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-01-19T10:45:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-01-23T10:04:04+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"970\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"580\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"efratyh\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"efratyh\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/\",\"name\":\"160. rocznica powstania styczniowego - wyb\u00f3r artyku\u0142\u00f3w\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7-300x179.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg\",\"datePublished\":\"2023-01-19T10:45:59+02:00\",\"dateModified\":\"2023-01-23T10:04:04+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/#\/schema\/person\/c292ea374e836c7bbbdce3f272949ed2\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2023-01-22\",\"endDate\":\"2023-01-22\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"Trwaj\u0105cy oko\u0142o p\u00f3\u0142tora roku zryw narodowy na terenach dzisiejszej Polski, Litwy, \u0141otwy, Bia\u0142orusi i cz\u0119\u015bci Ukrainy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 jako spontaniczny protest m\u0142odych Polak\u00f3w przeciwko \\r\\npoborowi do armii rosyjskiego cara. W\u015br\u00f3d powsta\u0144c\u00f3w znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c polscy \u017bydzi.\\r\\nPowstanie pod dow\u00f3dztwem gen. Ludwika Mieros\u0142awskiego nie odnios\u0142o militarnych zwyci\u0119stw. Mimo to ze wzgl\u0119du na bezkompromisowo\u015b\u0107 narodu polskiego, by wzi\u0105\u0107 sw\u00f3j los we \\r\\nw\u0142asne r\u0119ce i niestrudzenie d\u0105\u017cy\u0107 do wolnego i niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa, jest uwa\u017cane za wa\u017cny punkt w historii Polski.\\r\\n \\r\\nW ramach wsp\u00f3lnego projektu Polskiego Instytutu Pami\u0119ci Narodowej i Polskiej Fundacji Narodowej z okazji 160. rocznicy powstania styczniowego na \u0142amach miesi\u0119cznika \\r\\n\u201eWszystko co najwa\u017cniejsze\u201d ukaza\u0142 si\u0119 zbioru artyku\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119conych tej tematyce.\\r\\n \\r\\nKarol Nawrocki\\r\\nPrezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej\\r\\nPolska sztafeta wolno\u015bci\\r\\nPolacy nigdy nie godzili si\u0119, by o ich losach decydowali inni. W t\u0119 postaw\u0119 wpisuje si\u0119 XIX-wieczne Powstanie Styczniowe \u2013 heroiczna partyzancka wojna z \\r\\nrosyjskim okupantem\\r\\nW czwartkowy wiecz\u00f3r 4 sierpnia 1864 roku ko\u015bcio\u0142y na warszawskim Starym Mie\u015bcie p\u0119ka\u0142y w szwach. Dzie\u0144 nie by\u0142 \u015bwi\u0105teczny, wi\u0119c czujna policja carska domy\u015bla\u0142a si\u0119, co jest powodem tak \\r\\nlicznego gromadzenia si\u0119 wiernych w \u015bwi\u0105tyniach. Oto w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w miasta rozesz\u0142a si\u0119 wie\u015b\u0107, \u017ce nast\u0119pnego dnia zostan\u0105 straceni \u2013 wyrokiem rosyjskiego s\u0105du \u2013 cz\u0142onkowie polskiego \\r\\nRz\u0105du Narodowego.\\r\\nNazajutrz wielotysi\u0119czny t\u0142um w milczeniu \u017cegna\u0142 pi\u0119ciu skaza\u0144c\u00f3w prowadzonych na szubienic\u0119. Najstarszy z nich, genera\u0142 Romuald Traugutt, mia\u0142 zaledwie 38 lat. By\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 Powstania \\r\\nStyczniowego \u2013 wielkiego polskiego zrywu, podj\u0119tego, by zrzuci\u0107 rosyjskie jarzmo. Cho\u0107 walki ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 jeszcze do jesieni, \u015bmier\u0107 Traugutta i czterech jego towarzyszy by\u0142a symbolicznym \\r\\nko\u0144cem tej insurekcji. \u201eWst\u0105pili na szafot niewzruszenie i poddali si\u0119 swemu losowi z perfekcyjnym [\u2026] opanowaniem\u201d \u2013 relacjonowa\u0142 na gor\u0105co \u201eNew York Times\u201d. Mimo \u017ce w Ameryce trwa\u0142a \\r\\nwojna domowa, gazeta dwukrotnie znalaz\u0142a miejsce na swych \u0142amach, by w tych sierpniowych dniach przybli\u017cy\u0107 czytelnikom \u201eostatni akt w tragedii polskiej rebelii\u201d.\\r\\n\u017by\u0107 jak wolni ludzie\\r\\nPo\u0142owa XIX wieku to czas, gdy Zach\u00f3d ma ju\u017c za sob\u0105 pierwsz\u0105 faz\u0119 rewolucji przemys\u0142owej \u2013 i wci\u0105\u017c si\u0119 rozwija. W roku 1859 rusza budowa Kana\u0142u Sueskiego, co radykalnie skr\u00f3ci drog\u0119 z \\r\\nEuropy do Indii i na Daleki Wsch\u00f3d. Rok p\u00f3\u017aniej \u00c9tienne Lenoir opatentuje we Francji sw\u00f3j silnik spalinowy. W roku 1861 telegraf \u0142\u0105czy wschodnie wybrze\u017ce Ameryki z zachodnim.\\r\\nDo Polski, nieobecnej w\u00f3wczas na mapie \u015bwiata, nowoczesno\u015b\u0107 puka z du\u017cym op\u00f3\u017anieniem. Od ko\u0144ca XVIII wieku kraj jest podzielony mi\u0119dzy trzy pot\u0119\u017cne mocarstwa: Prusy, Rosj\u0119 i Austri\u0119. Z \\r\\nperspektywy Berlina, Petersburga, a zw\u0142aszcza Wiednia ziemie polskie s\u0105 po\u0142o\u017cone peryferyjnie \u2013 i traktowane po macoszemu. Ale to niejedyny problem. Polacy nie mog\u0105 \u017cy\u0107 jak wolni ludzie. \\r\\nMusz\u0105 si\u0119 broni\u0107 przed germanizacj\u0105 i rusyfikacj\u0105, a wszelkie zrywy niepodleg\u0142o\u015bciowe s\u0105 brutalnie t\u0142umione.\\r\\n\u201e\u017badnych marze\u0144!\u201d \u2013 o\u015bwiadczy\u0142 nowy car Rosji Aleksander II, gdy w roku 1856 go\u015bci\u0142 w Warszawie. W Kr\u00f3lestwie Polskim \u2013 jak nazywano, zrazu autonomiczn\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 zaboru rosyjskiego \u2013 ch\u0142opi \\r\\nwci\u0105\u017c nie mogli si\u0119 doczeka\u0107 uw\u0142aszczenia. Patriotyczne manifestacje w Warszawie ko\u0144czy\u0142y si\u0119 strzelaniem do bezbronnego t\u0142umu i wprowadzeniem stanu wojennego. Czar\u0119 goryczy przepe\u0142ni\u0142 \\r\\nnowy pob\u00f3r do wojska, kt\u00f3ry mia\u0142 obj\u0105\u0107 osoby podejrzane o dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Rekrut\u00f3w czeka\u0142a pi\u0119tnastoletnia s\u0142u\u017cba w carskiej armii \u2013 w tragicznych warunkach, nierzadko tysi\u0105ce \\r\\nkilometr\u00f3w od domu. Wielu wola\u0142o stan\u0105\u0107 do walki, ni\u017c godzi\u0107 si\u0119 z takim losem.\\r\\nTak oto 22 stycznia 1863 roku wybuch\u0142o powstanie, kt\u00f3re mia\u0142o si\u0119 okaza\u0107 najd\u0142u\u017cszym z polskich zryw\u00f3w porozbiorowych. Tymczasowy Rz\u0105d Narodowy wezwa\u0142 rodak\u00f3w \u201ena pole walki ju\u017c \\r\\nostatniej\u201d o wolno\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Jednocze\u015bnie og\u0142osi\u0142 uw\u0142aszczenie ch\u0142op\u00f3w i podkre\u015bli\u0142, \u017ce wszyscy, \u201ebez r\u00f3\u017cnicy wiary i rodu\u201d, s\u0105 \u201ewolnymi i r\u00f3wnymi Obywatelami kraju\u201d. By\u0142 to wielki krok w \\r\\nbudowaniu nowoczesnego narodu.\\r\\nSamotna walka\\r\\nAle na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 przysz\u0142o czeka\u0107 Polakom jeszcze ponad p\u00f3\u0142 wieku. Powstanie Styczniowe od pocz\u0105tku by\u0142o starciem Dawida z Goliatem. Owszem, armia rosyjska mia\u0142a za sob\u0105 \\r\\nkompromituj\u0105c\u0105 pora\u017ck\u0119 w wojnie krymskiej (1853\u20131856). Tam jednak Turk\u00f3w wspar\u0142y nowocze\u015bnie wyposa\u017cone wojska pa\u0144stw zachodnich: Wielkiej Brytanii, Francji i Kr\u00f3lestwa Sardynii. \\r\\nPolakom natomiast przysz\u0142o walczy\u0107 w samotno\u015bci.\\r\\n\u201ePrzez chwil\u0119 wojna z udzia\u0142em Francji i ewentualnie Austrii przeciwko Rosji wydawa\u0142a si\u0119 wisie\u0107 na w\u0142osku...\u201d \u2013 pisze uznany historyk Andrzej Nowak. Z Polakami, walcz\u0105cymi o wolno\u015b\u0107 \\r\\nprzeciwko carskiemu despotyzmowi, sympatyzowa\u0142a du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zachodniej opinii publicznej. Ale w gabinetach rz\u0105dowych zwyci\u0119\u017cy\u0142a specyficznie pojmowana Realpolitik. Pomoc wojskowa dla \\r\\npowstania nie nadesz\u0142a.\\r\\nTo raczej Rosja otrzyma\u0142a wsparcie. Konwencja Alvenslebena, zawarta 8 lutego 1863 roku w Petersburgu, przewidywa\u0142a rosyjsko-prusk\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 w t\u0142umieniu Powstania Styczniowego. Austria, \\r\\npocz\u0105tkowo oboj\u0119tna wobec insurekcji, w lutym 1864 roku og\u0142osi\u0142a stan obl\u0119\u017cenia w Galicji \u2013 jak nazywano w Wiedniu ziemie zabrane Rzeczypospolitej \u2013 i przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do represji wobec \\r\\npolskich dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce trzech zaborc\u00f3w raz jeszcze zjednoczy\u0142o si\u0119 przeciwko sprawie polskiej.\\r\\nKto\u015b zapyta, dlaczego mimo to powsta\u0144cy walczyli przez prawie dwa lata, tocz\u0105c ponad tysi\u0105c bitew i potyczek z przewa\u017caj\u0105cym wojskiem rosyjskim. Z tych samych powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych \\r\\nwielokrotnie wcze\u015bniej i p\u00f3\u017aniej Polacy decydowali si\u0119 podnie\u015b\u0107 bro\u0144, gdy inni chcieli ich sobie podporz\u0105dkowa\u0107. Z niezgody na zniewolenie, dla zachowania honoru i godno\u015bci osobistej. Tak by\u0142o \\r\\nju\u017c w XVIII wieku, gdy os\u0142abiona Rzeczpospolita pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 wyrwa\u0107 spod rosyjskiej kurateli. Tak by\u0142o przez ca\u0142y wiek XIX, gdy Polska walczy\u0142a o powr\u00f3t na map\u0119 \u015bwiata. A tak\u017ce w wieku XX, \\r\\ngdy pad\u0142a ofiar\u0105 dw\u00f3ch totalitaryzm\u00f3w: niemieckiego nazizmu i sowieckiego komunizmu. Wolno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 cieszymy si\u0119 dzisiaj, na d\u0142u\u017cej wywalczy\u0142o dopiero pokolenie \u201eSolidarno\u015bci\u201d \u2013 wielkiego \\r\\nruchu spo\u0142ecznego, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 si\u0119 na fali strajk\u00f3w sierpniowych 1980 roku.\\r\\nPrzedwojenna niepodleg\u0142a Polska (1918\u20131939) z wielkim szacunkiem traktowa\u0142a weteran\u00f3w Powstania Styczniowego \u2013 ludzi, kt\u00f3rzy skutecznie inspirowali kolejne pokolenia do walki o wolno\u015b\u0107. \\r\\nTaki sam szacunek jeste\u015bmy im winni dzi\u015b, po 160 latach. I gdy Ukraina broni si\u0119 przed rosyjsk\u0105 inwazj\u0105, widzimy wyra\u017anie, \u017ce wolno\u015b\u0107 nie jest dana raz na zawsze. Wci\u0105\u017c trzeba j\u0105 piel\u0119gnowa\u0107, \\r\\na gdy to konieczne \u2013 stan\u0105\u0107 do walki.\\r\\n \\r\\nArtur SZKLENER\\r\\nMuzykolog, nauczyciel akademicki i mened\u017cer kultury, od 2012 dyrektor Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.\\r\\n\u00a0Fryderyk Chopin - poeta polskiej wolno\u015bci\\r\\n\u00a0160 lat temu, we wrze\u015bniu 1863 roku, w czasie powstania styczniowego Rosjanie zdemolowali pa\u0142ac Zamoyskich w Warszawie, wyrzucaj\u0105c przez okno budynku \\r\\nznajduj\u0105cy si\u0119 wewn\u0105trz fortepian, na kt\u00f3rym gra\u0142 niegdy\u015b Fryderyk Chopin. Moment ten przeszed\u0142 do historii.\\r\\nMuzyka Fryderyka Chopina wzbudza\u0142a patriotyczne skojarzenia, jeszcze zanim jego partytury opu\u015bci\u0142y prasy drukarskie. Ju\u017c jako syn w\u0142a\u015bciciela jednej z najlepszych pensji w Warszawie \\r\\nwieczorami improwizowa\u0142 dla koleg\u00f3w na tematy historyczne, a go\u015bcie jego salonu w Pary\u017cu mogli s\u0142ysze\u0107 ca\u0142e poematy, kt\u00f3rych jedynie fragmenty przelewa\u0142 na papier. Narodowy, patriotyczny \\r\\nrys jego tw\u00f3rczo\u015bci by\u0142 czytelny nie tylko dla Polak\u00f3w. Zauwa\u017cy\u0142 go ju\u017c Robert Schumann, pierwszy mi\u0119dzynarodowy recenzent m\u0142odego Chopina (to on zakrzykn\u0105\u0142 o chopinowskich Wariacjach \\r\\nop. 2: \u201ePanowie, czapki z g\u0142\u00f3w, oto geniusz\u201d). W recenzji koncert\u00f3w fortepianowych tak oto charakteryzuje Chopina w kontek\u015bcie powstania listopadowego: \u201eStan\u0105\u0142 wi\u0119c, zaopatrzony w \\r\\nnajg\u0142\u0119bsz\u0105 znajomo\u015b\u0107 swej sztuki, \u015bwiadom swej si\u0142y i st\u0105d uzbrojony w odwag\u0119, kiedy w 1830 r. odezwa\u0142 si\u0119 pot\u0119\u017cny g\u0142os lud\u00f3w. Setki m\u0142odzie\u0144c\u00f3w wyczekiwa\u0142y tej chwili: lecz Chopin by\u0142 \\r\\npierwszy na wa\u0142ach [\u2026]. Na spotkanie nowego czasu i nowych stosunk\u00f3w los przygotowa\u0142 co\u015b jeszcze: wyr\u00f3\u017cni\u0142 Chopina i uczyni\u0142 go interesuj\u0105cym przez jego wyrazist\u0105, oryginaln\u0105 narodowo\u015b\u0107, \\r\\nmianowicie polsk\u0105 [\u2026]. Gdyby samow\u0142adny monarcha [car] wiedzia\u0142, jaki w dzie\u0142ach Chopina, w prostych melodiach jego mazurk\u00f3w, zagra\u017ca mu niebezpieczny wr\u00f3g, zakaza\u0142by tej muzyki. \\r\\nUtwory Chopina to armaty ukryte w kwiatach\u201d. Echa powsta\u0144czej pie\u015bni Litwinka Kurpi\u0144skiego (op. 49) czy \u201eheroiczne\u201d przetworzenia poloneza (op. 53) by\u0142y czytelne natychmiast po wys\u0142uchaniu.\\r\\nSam Chopin pozostawi\u0142 te\u017c liczne dowody patriotycznego zaanga\u017cowania. Wybuch powstania w 1830 r. sta\u0142 si\u0119 momentem prze\u0142omowym w jego stylu muzycznym. To wtedy \u2013 gdy przyjaciele \\r\\nniemal si\u0142\u0105 powstrzymali go od powrotu i walki \u2013 pisa\u0142, \u017ce nocami \u201epiorunuje na fortepianie\u201d, wtedy zacz\u0105\u0142 wprowadza\u0107 ciemne brzmienia, gwa\u0142towne kontrasty i liczne przebiegi chromatyczne \\r\\nrozk\u0142adaj\u0105ce klasyczn\u0105 prostot\u0119 stylu dur-moll. To wtedy powsta\u0142y \u2013 zgodnie z rodzinnym przekazem \u2013 Etiuda c-moll zwana Rewolucyjn\u0105 czy gwa\u0142towne Scherzo h-moll, a nawet szkic Preludium \\r\\nd-moll, wydanego wiele lat p\u00f3\u017aniej w cyklu op. 28, nawi\u0105zuj\u0105cym do bachowskiego Das Wohltemperierte Klavier.\\r\\nChopin by\u0142 te\u017c dobrze zorientowany w sytuacji geopolitycznej, czego najlepszym dowodem list do Juliana Fontany z kwietnia 1848, w kt\u00f3rym pisze m.in.: \u201eZbieraj\u0105 si\u0119 nasi w Poznaniu. Czartoryski \\r\\npierwszy tam pojecha\u0142, ale B\u00f3g wie, jak\u0105 to drog\u0105 wszystko p\u00f3jdzie [\u2026]. Nie obejdzie si\u0119 to bez strasznych rzeczy, ale na ko\u0144cu tego wszystkiego jest Polska \u015bwietna, du\u017ca, s\u0142owem: Polska\u201d.\\r\\nGdy we wrze\u015bniu 1863 roku (14 lat po \u015bmierci kompozytora) wojska rosyjskie zdemolowa\u0142y pa\u0142ac Zamoyskich w Warszawie w odwecie za nieudany zamach uczestnik\u00f3w powstania styczniowego \\r\\nna namiestnika Teodora Berga, nikt zapewne nie zdawa\u0142 sobie sprawy, \u017ce zniszczenie stoj\u0105cego tam fortepianu zyska wymiar symboliczny. Cyprian Kamil Norwid \u2013 kt\u00f3ry w m\u0142odo\u015bci pozna\u0142 \\r\\nChopina w Pary\u017cu \u2013 uwieczni\u0142 ten moment, podnosz\u0105c go w s\u0142ynnym wierszu Fortepian Chopina do rangi starcia kultur i system\u00f3w warto\u015bci. By\u0142 to wa\u017cny akt w\u0142\u0105czenia tw\u00f3rczo\u015bci Chopina w \\r\\ndyskurs walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, co bodaj w spos\u00f3b najbardziej czytelny unaoczni\u0142 Ignacy Jan Paderewski w s\u0142ynnym lwowskim przem\u00f3wieniu w setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin kompozytora (1910), kt\u00f3re \\r\\nnotabene otworzy\u0142o \u015bcie\u017ck\u0119 politycznego zaanga\u017cowania przysz\u0142ego premiera polskiego rz\u0105du: \u201eW Chopinie tkwi wszystko, czego nam wzbraniano: barwne kontusze, pasy z\u0142otem lite [\u2026], \\r\\nszlacheckich brz\u0119k szabel, naszych kos ch\u0142opskich po\u0142yski, j\u0119k zranionej piersi, bunt sp\u0119tanego ducha [\u2026], niewoli b\u00f3l, wolno\u015bci \u017cal, tyran\u00f3w przekle\u0144stwo i zwyci\u0119stwa radosna pie\u015b\u0144\u201d. To dlatego \\r\\nw trakcie II wojny \u015bwiatowej niemieckie w\u0142adze okupacyjne zakaza\u0142y wykonywania jego utwor\u00f3w.\\r\\nDzi\u015b w Polsce XXI wieku muzyka Chopina wci\u0105\u017c ma miejsce szczeg\u00f3lne. Co pi\u0119\u0107 lat w trakcie Konkursu Chopinowskiego miliony Polak\u00f3w \u015bledz\u0105 zmagania konkursowe, a Warszawa wype\u0142nia si\u0119 \\r\\njego muzyk\u0105, od filharmonii po taks\u00f3wki. Jednak dzi\u015b rozumiemy te\u017c niezwyk\u0142y uniwersalizm tw\u00f3rczo\u015bci Chopina, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swojemu geniuszowi trafia do serc na ca\u0142ym \u015bwiecie i pomaga \\r\\nbudowa\u0107 mi\u0119dzynarodowe spo\u0142eczno\u015bci mi\u0142o\u015bnik\u00f3w prawdy i pi\u0119kna.\\r\\n \\r\\nProf. Andrzej NOWAK\\r\\nHistoryk, sowietolog, cz\u0142onek Narodowej Rady Rozwoju. Wyk\u0142adowca Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Profesor zwyczajny w Instytucie Historii PAN. Laureat Nagrody im. \\r\\nLecha Kaczy\u0144skiego, Kawaler Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego.\\r\\nPolacy, Ukrai\u0144cy, Litwini, Bia\u0142orusini karku nie schylaj\u0105\\r\\n\u00a0W 2023 roku przypada 160. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego. Mimo up\u0142ywu lat w debacie publicznej nie milkn\u0105 echa owego zrywu. Wa\u017cne i trudne pytanie \u2013 \\r\\n\u201ebi\u0107 si\u0119 (o wolno\u015b\u0107 swojego kraju), czy nie bi\u0107?\u201d \u2013 powraca za jego spraw\u0105 w Europie Centralnej tak\u017ce dzi\u015b.\\r\\nSensu i znaczenia czynu powsta\u0144c\u00f3w styczniowych nie da si\u0119 zrozumie\u0107 bez kontekstu dziejowego ca\u0142ego regionu Europy Centralnej, dzisiejszego terytorium Polski, Ukrainy, Litwy, Bia\u0142orusi.\\r\\nAspektem dominuj\u0105cym, je\u015bli patrze\u0107 na ponad trzysta lat istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, gdy zamieszkiwa\u0142o j\u0105 i wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142o oko\u0142o dziesi\u0119\u0107 pokole\u0144 obywateli, pozostaje tradycja \\r\\nwolno\u015bci i obywatelsko\u015bci, kt\u00f3ra ukszta\u0142towana by\u0142a przez dwie\u015bcie kilkadziesi\u0105t sejm\u00f3w, przez tysi\u0105ce zgromadze\u0144 sejmikowych. G\u0142\u0119bokie korzenie owej tradycji sprawi\u0142y, \u017ce ludzie czerpi\u0105cy z \\r\\nduchowego dorobku pa\u0144stwa polsko-litewskiego, wychowani przez opowie\u015bci swoich przodk\u00f3w, nie potrafili zgodzi\u0107 si\u0119 na \u017cycie z ugi\u0119tym karkiem.\\r\\nNarody dzisiejszej Polski, Ukrainy, Litwy, Bia\u0142orusi w przesz\u0142o\u015bci same wybiera\u0142y w\u0142adc\u00f3w oraz posiada\u0142y wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 i maj\u0105tkow\u0105, stanowi\u0105ce gwarancj\u0119 bezpiecze\u0144stwa od przemocy ze \\r\\nstrony pa\u0144stwa. Nihil novi sine communi consensu \u2013 \u201enic nowego bez zgody og\u00f3\u0142u\u201d \u2013 brzmia\u0142a zasada, na kt\u00f3rej ufundowano \u017cycie polityczne Rzeczypospolitej. To w\u0142a\u015bnie ona jest podstaw\u0105 \\r\\nducha wolno\u015bciowego, kt\u00f3ry nie godzi\u0142 si\u0119 na narzucenie mu z zewn\u0105trz niepo\u017c\u0105danego stylu \u017cycia. To z niej wyrasta pragnienie niepodleg\u0142o\u015bci i gotowo\u015b\u0107 do walki o spraw\u0119 najcenniejsz\u0105, o \\r\\nspraw\u0119 godno\u015bci i wolno\u015bci.\\r\\nR\u00f3wnolegle do pami\u0119ci o Rzeczypospolitej istnieje dziedzictwo tradycji powsta\u0144 przeciw ciemi\u0119zcom w XVIII w. Jego \u017ar\u00f3de\u0142 szuka\u0107 mo\u017cna w konfederacji zwanej dzikowsk\u0105 (1733), b\u0119d\u0105cej \\r\\npierwszym powstaniem przeciwko zniewoleniu, przeciwko mocarstwom, kt\u00f3re zabra\u0142y Polsce w jej \u00f3wczesnych granicach niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Sta\u0142o si\u0119 to jasne w 1733 roku, kiedy wojska Rosji \\r\\nwkroczy\u0142y do Rzeczypospolitej, by narzuci\u0107 jej w\u0142adc\u0119, na kt\u00f3rego przychylnie patrzyli caryca Rosji i cesarz austriacki, i uniemo\u017cliwi\u0107 sprawowanie rz\u0105d\u00f3w przez tego, kt\u00f3rego wybrali obywatele \\r\\npolscy. Reakcj\u0105 na t\u0119 sytuacj\u0119 by\u0142o powstanie. Kolejnym zbrojnym wyst\u0105pieniem przeciw w\u0142adzy narzuconej z zewn\u0105trz by\u0142a konfederacja barska (1768\u20131772), stanowi\u0105ca reakcj\u0119 na upodlenie, \\r\\nkt\u00f3re senatorom Rzeczypospolitej zgotowa\u0142 ambasador rosyjski, porywaj\u0105c ich z centrum Warszawy i wywo\u017c\u0105c w g\u0142\u0105b Rosji. Potem wybucha insurekcja ko\u015bciuszkowska (1794), a nast\u0119pnie \\r\\npowstanie wielkopolskie (1806), kt\u00f3re przybli\u017cy\u0142o powo\u0142anie Ksi\u0119stwa Warszawskiego w roku 1807, oraz to najbardziej znane \u2013 powstanie listopadowe lat 1830\/1831. Po nim nast\u0119puj\u0105 jeszcze \\r\\nmniej rozpoznawalne zrywy: powstanie krakowskie (1846), szereg powsta\u0144 z okresu Wiosny Lud\u00f3w (1848).\\r\\nMo\u017cna wyliczy\u0107, \u017ce w ci\u0105gu 130 lat (od roku 1733 do 1863) wybuch\u0142o od pi\u0119ciu do dziesi\u0119ciu powsta\u0144 \u2013 w zale\u017cno\u015bci od tego, kt\u00f3re we\u017amiemy pod uwag\u0119. Oznacza to, \u017ce w bardzo du\u017cej cz\u0119\u015bci \\r\\nrodzin szlacheckiego pochodzenia i w niejednej rodzinie mieszcza\u0144skiej, a niekiedy nawet w rodzinach ch\u0142opskich przechowywana by\u0142a pami\u0119\u0107 o tym, \u017ce trzeba walczy\u0107 o swoj\u0105 godno\u015b\u0107, nawet \\r\\nje\u017celi walka jest pozornie niemo\u017cliwa do wygrania; \u017ce trwanie w postawie schy\u0142kowej, pokornej, wypacza ludzk\u0105 natur\u0119 i nale\u017cy pr\u00f3bowa\u0107 wyprostowa\u0107 sw\u00f3j zgi\u0119ty kark.\\r\\nWyznaczenie pocz\u0105tku insurekcji na stycze\u0144 1863 roku wi\u0105za\u0142o si\u0119 z zarz\u0105dzon\u0105 przez w\u0142adze brank\u0105 \u2013 przymusowym poborem do rosyjskiej armii. Branka by\u0142a odpowiedzi\u0105 na ustawiczny rozw\u00f3j \\r\\nruchu konspiracyjnego, licz\u0105cego ok. 20 tys. zaprzysi\u0119\u017conych m\u0142odych ludzi. Mi\u0119dzy powstaniem listopadowym a powstaniem styczniowym, w latach 1832\u201355, z Kr\u00f3lestwa Polskiego, male\u0144kiego \\r\\ntworu, maj\u0105cego 4\u20135 mln mieszka\u0144c\u00f3w, w\u0142adze rosyjskie wybra\u0142y 200 tys. rekrut\u00f3w, z czego 175 tys. przepad\u0142o na zawsze w imperium rosyjskim. Niewielka ziemia nadwi\u015bla\u0144ska straci\u0142a 175 tys. \\r\\nludzi tylko dlatego, \u017ce walczyli pod przymusem o rosyjskie imperium. Reakcja powsta\u0144c\u00f3w by\u0142a wyrazem niezgody na to, by lokalna m\u0142odzie\u017c gin\u0119\u0142a na linii kaukaskiej czy w Kazachstanie ku \\r\\nchwale imperatora rosyjskiego. Z tego powodu zdecydowano si\u0119 na podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 insurekcyjnych w\u0142a\u015bnie w styczniu 1863 roku.\\r\\nWybuch powstania styczniowego doprowadzi\u0142 do kryzysu dyplomatycznego na europejskiej scenie politycznej. Zbli\u017cenie Prus i Rosji, b\u0119d\u0105ce odpowiedzi\u0105 na wszcz\u0119cie powstania, spotka\u0142o si\u0119 z \\r\\nreakcj\u0105 Francji, Wielkiej Brytanii i Austrii. W maju 1863 roku pojawi\u0142a si\u0119 szansa na wojn\u0119 mi\u0119dzy Rosj\u0105 a mocarstwami zachodnimi. M\u00f3wi\u0105c, \u017ce powstanie styczniowe nie mia\u0142o szans powodzenia, \\r\\nzapominamy o tym fakcie. W rzeczywisto\u015bci \u017cadne powstanie nie by\u0142o tak blisko spowodowania wojny europejskiej, w kt\u00f3rej strona Polska mia\u0142a szanse na uzyskanie pomocy zewn\u0119trznej pa\u0144stw \\r\\nzachodnich.\\r\\nMa\u0142o znany jest fakt, \u017ce to w\u00f3wczas Rosja straci\u0142a na skutek powstania styczniowego Alask\u0119. Gro\u017aba wojny z Wielk\u0105 Brytani\u0105 i Francj\u0105 zwielokrotni\u0142a koszty obs\u0142ugi rosyjskiego d\u0142ugu, a to, w \\r\\npo\u0142\u0105czeniu z wysokimi kosztami pacyfikowania powstania styczniowego, doprowadzi\u0142o do sytuacji, w kt\u00f3rej skarb rosyjski de facto sta\u0142 si\u0119 bankrutem. Minister finans\u00f3w b\u0142aga\u0142 cara o sprzeda\u017c \\r\\nAlaski, by pozyska\u0107 w ten spos\u00f3b \u015brodki \u2013 finalnie marne 7 milion\u00f3w dolar\u00f3w \u2013 na oddalenie od Rosji widma bankructwa. By\u0142 to po\u015bredni skutek powstania styczniowego, o czym trzeba \\r\\nprzypomnie\u0107.\\r\\nKwesti\u0105 wart\u0105 uwagi jest ponadnarodowy charakter powstania styczniowego. Symbolem owej insurekcji, b\u0119d\u0105cej ostatnim wsp\u00f3lnym powstaniem narod\u00f3w I Rzeczypospolitej, by\u0142o potr\u00f3jne god\u0142o, \\r\\nmieszcz\u0105ce w sobie nie tylko Or\u0142a, ale i Pogo\u0144 oraz \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a \u2013 symbol Kijowa, Ukrainy, gdzie powstanie to, cho\u0107 s\u0142abiej, r\u00f3wnie\u017c si\u0119 zaznaczy\u0142o. Irredenta roku 1863 na Litwie by\u0142a \\r\\npot\u0119\u017cna i obejmowa\u0142a niemal wy\u0142\u0105cznie ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy zbuntowali si\u0119 przeciwko temu samemu zaborcy, z kt\u00f3rym walczy\u0142a polska szlachta, przeciwko Rosji. Ta ostatnia zabiera\u0142a im nie tylko \\r\\nwolno\u015b\u0107 polityczn\u0105, ale tak\u017ce wolno\u015b\u0107 wyznania. Wcze\u015bniej, m.in. w powstaniu ko\u015bciuszkowskim czy listopadowym, szlachta litewskiego pochodzenia, cz\u0119sto m\u00f3wi\u0105ca po polsku, sz\u0142a rami\u0119 w \\r\\nrami\u0119 z Koroniarzami, czyli z etnicznymi Polakami, walcz\u0105c o wolno\u015b\u0107 ze wsp\u00f3lnym wrogiem. Potwierdza to, \u017ce Rzeczpospolita nie przesta\u0142a by\u0107 jedno\u015bci\u0105 do 1863 roku. W 2023 roku mo\u017cemy \\r\\npowiedzie\u0107, \u017ce w sferze duchowej nie przestaje by\u0107 ni\u0105 nadal, czego \u015bwiadectwo daje Ukraina.\\r\\nJe\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 czynnik psychologiczny \u2013 spadek duchowy po Rzeczypospolitej i tradycj\u0119 walki o wolno\u015b\u0107, kt\u00f3re \u017cy\u0142y w \u015bwiadomo\u015bci powsta\u0144c\u00f3w styczniowych \u2013 a tak\u017ce klimat \\r\\npolityczny towarzysz\u0105cy decyzji o wszcz\u0119ciu insurekcji, popularne twierdzenie, jakoby polski duch romantyczny by\u0142 antytez\u0105 rozs\u0105dku, musi upa\u015b\u0107. Przekonanie to ma swoje korzenie w \\r\\no\u015bwieceniowej propagandzie, kt\u00f3ra skierowana by\u0142a przeciwko Rzeczypospolitej. Nasili\u0142a si\u0119 ona zw\u0142aszcza wtedy, gdy pa\u0144stwo polsko-litewskie zacz\u0119\u0142o odradza\u0107 si\u0119 z upadku, gdy przygotowane \\r\\nzosta\u0142o ustawodawstwo Sejmu Wielkiego i ostatecznie uchwalono Konstytucj\u0119 3 maja.\\r\\nOd momentu, gdy Stanis\u0142aw August Poniatowski og\u0142osi\u0142 sw\u00f3j program reform w 1764 roku, wzmaga si\u0119 propaganda finansowana z jednej strony przez caryc\u0119 Rosji Katarzyn\u0119 II, z drugiej przez \\r\\nFryderyka II, kt\u00f3rzy wsp\u00f3lnie wynajmuj\u0105 najt\u0119\u017csze g\u0142owy i pi\u00f3ra francuskiego i niemieckiego o\u015bwiecenia z Wolterem na czele. Stworzona przez owe o\u015bwiecone zast\u0119py lawina tekst\u00f3w szkaluj\u0105cych \\r\\nPolsk\u0119 utrwali\u0142a szkodliwe stereotypy. Jednym z nich by\u0142o przekonanie, \u017ce Polacy to szale\u0144cy i romantycy, porywaj\u0105cy si\u0119 z motyk\u0105 na s\u0142o\u0144ce. Na to wszystko na\u0142o\u017cy\u0107 trzeba prusk\u0105 propagand\u0119 \\r\\nwymierzon\u0105 w powstanie ko\u015bciuszkowskie, przedstawiaj\u0105c\u0105 je jako romantyczny gest, ko\u0144cz\u0105cy si\u0119 dla Rzeczypospolitej tragedi\u0105. To w\u00f3wczas upowszechniony zosta\u0142 obraz upadaj\u0105cego \\r\\nKo\u015bciuszki, rzekomo wypowiadaj\u0105cego s\u0142owa Finis Poloniae!, czyli \u201eKoniec Polski!\u201d.\\r\\nNie powinni\u015bmy zapomina\u0107, \u017ce powstania nie s\u0105 wy\u0142\u0105cznie polsk\u0105 specjalno\u015bci\u0105. Mo\u017cemy je odnale\u017a\u0107 jako bardzo wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tradycji irlandzkiej, s\u0105 tak\u017ce istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 to\u017csamo\u015bci W\u0142och, \\r\\nNiemiec, Hiszpanii, W\u0119gier, ale i Rosji, kt\u00f3ra ma w swoich dziejach powstania zwyci\u0119skie i przegrane. Tym natomiast, co decyduje o swoistej specyfice polskiej, rodz\u0105c jednocze\u015bnie podejrzenia o \\r\\nromantyzm, jest fakt, \u017ce polskie powstania musia\u0142y si\u0119 mierzy\u0107 nie z jednym przeciwnikiem, jak to by\u0142o w przypadku Irlandii czy W\u0119gier, lecz z trzema naraz.\\r\\nTrzy mocarstwa kontynentalne \u2013 Rosja, Prusy i Austria \u2013 rozebra\u0142y Rzeczpospolit\u0105 w latach 1772\u20131795. Znaczenie kwestii polskiej polega na tym, \u017ce dotyka\u0142a tych trzech najwi\u0119kszych mocarstw \\r\\njednocze\u015bnie, co czyni\u0142o j\u0105 spraw\u0105 wielkiej wagi, a naszym bojom o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 nadawa\u0142o szczeg\u00f3lnie trudny charakter. Ten fakt powoduje, \u017ce wznawianie walki, kt\u00f3rej cel by\u0142 racjonalny, \\r\\nwydaje si\u0119 szale\u0144stwem. Trudno\u015b\u0107 zwyci\u0119stwa wynika\u0142a z si\u0142y przeciwnik\u00f3w, kt\u00f3rzy starali si\u0119, by Polska nie wygra\u0142a. Dzi\u015b \u017cyjemy jednak w wolnym kraju, co stanowi najlepszy dow\u00f3d na to, \u017ce \\r\\npowstania nie przegra\u0142y.\\r\\nBez uporczywego wspominania o tym, \u017ce Polska jest, \u017cyje i nie pogodzi\u0142a si\u0119 z werdyktem mocarstw, nie odzyskaliby\u015bmy niepodleg\u0142o\u015bci w roku 1918. Ci\u0105g\u0142e upominanie si\u0119 o wolno\u015b\u0107 jest cz\u0119\u015bci\u0105 \\r\\nnaszej to\u017csamo\u015bci. Po I wojnie \u015bwiatowej zmieni\u0142a si\u0119, rzecz jasna, mapa geopolityczna. W 1918 roku Polska nie powsta\u0142a sama, ale powsta\u0142 ca\u0142y szereg innych pa\u0144stw, mniejszych, s\u0142abszych, \\r\\nkt\u00f3re, wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, skazane s\u0105 na nieistnienie wobec interes\u00f3w imperi\u00f3w. To, \u017ce istniej\u0105 Ukraina, Litwa, S\u0142owacja czy nawet Czechy, do pewnego stopnia zdeterminowane jest \\r\\nuporczywym dopominaniem si\u0119 przez Polak\u00f3w o prawo narodu do niepodleg\u0142o\u015bci. I to jest nasze cenne dziedzictwo. Ci natomiast, kt\u00f3rzy wielbi\u0105 imperia oraz s\u0105dz\u0105, \u017ce tylko one powinny kierowa\u0107 \\r\\n\u015bwiatem, bo s\u0105 gwarantem porz\u0105dku, maj\u0105 prawo pot\u0119pia\u0107 polskie powstania. Dlatego o tych powstaniach przypominamy.\\r\\n \\r\\nEryk MISTEWICZ \\r\\nPrezes Instytutu Nowych Medi\u00f3w, wydawcy \\\"Wszystko co Najwa\u017cniejsze\\\".\u00a0\\r\\n\u00a0250 lat walki z rosyjskim imperializmem\\r\\n\u00a0Od ponad 250 lat Europa Centralna zmaga si\u0119 z tym samym. 160 lat temu wybuch\u0142o powstanie, w kt\u00f3rym Polacy, Ukrai\u0144cy, Litwini i Bia\u0142orusini wyst\u0105pili wsp\u00f3lnie przeciw \\r\\ndespotyzmowi rosyjskiego cara i rosyjskiemu imperializmowi. Dzi\u015b jednocz\u0105 si\u0119 w pomocy dla Ukrainy. \\r\\nMieszkam w Warszawie, stolicy Polski, w linii prostej 150 km od granicznego Brze\u015bcia na Bia\u0142orusi, kt\u00f3ra dzi\u015b jest pod butem Putina.\\r\\nOd 250 lat Rosjanie tras\u0119 Brze\u015b\u0107\u2013Warszawa pokonuj\u0105 co kilkadziesi\u0105t lat, id\u0105c na Warszaw\u0119 z karn\u0105, imperialn\u0105 ekspedycj\u0105, za ka\u017cdym razem chc\u0105c raz na zawsze zniszczy\u0107 Polsk\u0119, wybi\u0107 \\r\\nPolak\u00f3w. Scenariusz jest bowiem wci\u0105\u017c ten sam: w jedn\u0105 stron\u0119 jad\u0105 wozami konnymi, w XX w. ju\u017c czo\u0142gami, zwanymi na Wschodzie tankami; pal\u0105, zabijaj\u0105, gwa\u0142c\u0105; morduj\u0105 inteligencj\u0119 polsk\u0105, \\r\\npozosta\u0142ych wywo\u017c\u0105 na Syberi\u0119, do wi\u0119zie\u0144, do do\u0142\u00f3w z wapnem w Katyniu, Starobielsku, Ostaszkowie, wywo\u017c\u0105 dzieci, maszyny i wszystko, co uda im si\u0119 zabra\u0107.\\r\\nA\u017c dziw, \u017ce Polska po ka\u017cdym z kilkunastu ju\u017c imperialistycznych wypad\u00f3w ze wschodu si\u0119 podnosi\u0142a, \u017ce Polacy odbudowywali sw\u00f3j kraj, swoj\u0105 demografi\u0119, swoj\u0105 edukacj\u0119, swoj\u0105 kultur\u0119, sw\u00f3j \\r\\nj\u0119zyk, \u017ce wzmacniali wiar\u0119. Bo wszystko to by\u0142o z rozmys\u0142em niszczone.\\r\\nOd 250 lat imperialne najazdy na m\u00f3j kraj Rosjanie cz\u0119sto przeprowadzaj\u0105 w porozumieniu z Niemcami. Cztery razy ju\u017c dokonywali wsp\u00f3lnie Rosjanie i Niemcy podzia\u0142u mi\u0119dzy sob\u0105 mojego \\r\\nkraju. Podzielili mi\u0119dzy siebie Polsk\u0119 na d\u0142ugie 123 lata \u2013 od 1795 a\u017c do 1918 roku. I zn\u00f3w przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Hitler i Stalin zawarli uk\u0142ad dziel\u0105cy Polsk\u0119 mi\u0119dzy Niemcy i Rosj\u0119 we wrze\u015bniu \\r\\n1939 r. Id\u0105c w II wojnie \u015bwiatowej na Berlin, Rosjanie zatrzymali si\u0119 pod Warszaw\u0105, aby Niemcy mogli spokojnie wybi\u0107 pozosta\u0142ych przy \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w po Powstaniu Warszawskim i zamieni\u0107 \\r\\nw py\u0142 moj\u0105 stolic\u0119. Ma\u0142o kto wie, \u017ce ca\u0142e obecne tak pi\u0119kne centrum Warszawy, \u0142\u0105cznie ze Starym Miastem i Zamkiem Kr\u00f3lewskim, zosta\u0142o odbudowane po wojnie przez Polak\u00f3w. W 1945 roku \\r\\nRosjanie czekali, a\u017c Niemcy zr\u00f3wnaj\u0105 je z ziemi\u0105.\\r\\nTe 150 km dziel\u0105cych Warszaw\u0119 od granicy z putinowsk\u0105 Bia\u0142orusi\u0105 sprawia, \u017ce w powietrzu wci\u0105\u017c wibruje pytanie podobne do tego, kt\u00f3re by\u0142o do\u015bwiadczeniem moich prapradziadk\u00f3w, \\r\\npradziadk\u00f3w i dziadk\u00f3w: bi\u0107 si\u0119 i budowa\u0107 op\u00f3r przeciwko imperializmowi czy podda\u0107 si\u0119, odda\u0107 swoj\u0105 ziemi\u0119, zgodzi\u0107 si\u0119 na morderstwa, gwa\u0142ty, wej\u015b\u0107 w jak\u0105\u015b form\u0119 kolaboracji, ot, cho\u0107by \\r\\nrobi\u0107 dobry biznes \u201ebusiness as usual\u201d w zamian za jaki\u015b rodzaj doporozumienia z elementami upodlenia (jak dzia\u0142o si\u0119 w latach 1945\u20131989, gdy Polska w ramach bloku sowieckiego musia\u0142a \\r\\nwysy\u0142a\u0107 swoje bogactwa do sowieckiej Rosji). Buntowa\u0107 si\u0119 i podnosi\u0107 g\u0142ow\u0119, broni\u0107 si\u0119, wszczyna\u0107 powstania czy podda\u0107 si\u0119?\\r\\nPodobne pytania stawiali sobie przez ostatnie 250 lat nie tylko Polacy, lecz tak\u017ce Litwini, \u0141otysze, Esto\u0144czycy, Bia\u0142orusini, Ukrai\u0144cy, Czesi\u2026 160 lat temu, w styczniu 1863 roku, wybuch\u0142o jedno z \\r\\nwielu powsta\u0144. Polacy, Ukrai\u0144cy, Litwini, Bia\u0142orusini wsp\u00f3lnie walczyli z Rosj\u0105. By\u0142o to kolejne takie powstanie. Po p\u00f3\u0142tora roku walk, po wielu naszych ofiarach Rosjanie zes\u0142ali pozosta\u0142ych przy \\r\\n\u017cyciu powsta\u0144c\u00f3w na Sybir. Po tym powstaniu by\u0142y jeszcze nast\u0119pne, i jeszcze nast\u0119pne. Taki ju\u017c los naszych kraj\u00f3w.\\r\\nDlatego dzi\u015b trzymamy si\u0119 razem, dlatego pomagamy jak tylko mo\u017cemy Ukrai\u0144com (zostali przyj\u0119ci w polskich domach, bez konieczno\u015bci budowania oboz\u00f3w dla uchod\u017ac\u00f3w, pa\u0144stwo polskie \\r\\nniejako automatycznie nada\u0142o im te same prawa, jakie maj\u0105 Polki i Polacy w dost\u0119pie do pomocy spo\u0142ecznej, edukacji, s\u0142u\u017cby zdrowia etc), dlatego pomagamy Ukrainie przekazuj\u0105c w\u0142asn\u0105 bro\u0144 i \\r\\nwymuszaj\u0105c na innych pa\u0144stwach wsparcie wojskowe. Szukamy w NATO i w Europie odpowiedzialnych, powa\u017cnych sojuszy na rzecz wsp\u00f3lnoty tworzonej dzi\u015b przez kraje dawnej Rzeczpospolitej a \\r\\ndaj\u0105cej dzi\u015b, jak co kilkadziesi\u0105t lat od 250 lat, po raz kolejny odp\u00f3r imperialnej despotycznej Rosji.\\r\\nDzi\u015b pomoc dla zaatakowanej Ukrainy jest obowi\u0105zkiem ca\u0142ego cywilizowanego \u015bwiata.\\r\\n \\r\\n \\r\\n \\r\\n \\r\\n \\r\\n \\r\\n \\r\\n \"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg\",\"width\":970,\"height\":580},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/en\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"160. rocznica powstania styczniowego – wyb\u00f3r artyku\u0142\u00f3w\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Tel Avivie\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/#\/schema\/person\/c292ea374e836c7bbbdce3f272949ed2\",\"name\":\"efratyh\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a397b48b8a02cfbc8e00eeeb163ce137?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a397b48b8a02cfbc8e00eeeb163ce137?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"efratyh\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/author\/efratyh\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"160. rocznica powstania styczniowego - wyb\u00f3r artyku\u0142\u00f3w - Instytut Polski w Tel Avivie","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"160. rocznica powstania styczniowego - wyb\u00f3r artyku\u0142\u00f3w - Instytut Polski w Tel Avivie","og_description":"Trwaj\u0105cy oko\u0142o p\u00f3\u0142tora roku zryw narodowy na terenach dzisiejszej Polski, Litwy, \u0141otwy, Bia\u0142orusi i cz\u0119\u015bci Ukrainy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 jako spontaniczny protest m\u0142odych Polak\u00f3w przeciwko poborowi do armii rosyjskiego cara. W\u015br\u00f3d powsta\u0144c\u00f3w znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c polscy \u017bydzi. Powstanie pod dow\u00f3dztwem gen. Ludwika Mieros\u0142awskiego nie odnios\u0142o militarnych zwyci\u0119stw. Mimo to ze wzgl\u0119du na bezkompromisowo\u015b\u0107 narodu polskiego, by […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/","og_site_name":"Instytut Polski w Tel Avivie","article_published_time":"2023-01-19T10:45:59+00:00","article_modified_time":"2023-01-23T10:04:04+00:00","og_image":[{"width":970,"height":580,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"efratyh","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"efratyh","Estimated reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/","name":"160. rocznica powstania styczniowego - wyb\u00f3r artyku\u0142\u00f3w","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7-300x179.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg","datePublished":"2023-01-19T10:45:59+02:00","dateModified":"2023-01-23T10:04:04+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/#\/schema\/person\/c292ea374e836c7bbbdce3f272949ed2"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2023-01-22","endDate":"2023-01-22","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"Trwaj\u0105cy oko\u0142o p\u00f3\u0142tora roku zryw narodowy na terenach dzisiejszej Polski, Litwy, \u0141otwy, Bia\u0142orusi i cz\u0119\u015bci Ukrainy rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 jako spontaniczny protest m\u0142odych Polak\u00f3w przeciwko \r\npoborowi do armii rosyjskiego cara. W\u015br\u00f3d powsta\u0144c\u00f3w znale\u017ali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c polscy \u017bydzi.\r\nPowstanie pod dow\u00f3dztwem gen. Ludwika Mieros\u0142awskiego nie odnios\u0142o militarnych zwyci\u0119stw. Mimo to ze wzgl\u0119du na bezkompromisowo\u015b\u0107 narodu polskiego, by wzi\u0105\u0107 sw\u00f3j los we \r\nw\u0142asne r\u0119ce i niestrudzenie d\u0105\u017cy\u0107 do wolnego i niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa, jest uwa\u017cane za wa\u017cny punkt w historii Polski.\r\n \r\nW ramach wsp\u00f3lnego projektu Polskiego Instytutu Pami\u0119ci Narodowej i Polskiej Fundacji Narodowej z okazji 160. rocznicy powstania styczniowego na \u0142amach miesi\u0119cznika \r\n\u201eWszystko co najwa\u017cniejsze\u201d ukaza\u0142 si\u0119 zbioru artyku\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119conych tej tematyce.\r\n \r\nKarol Nawrocki\r\nPrezes Instytutu Pami\u0119ci Narodowej\r\nPolska sztafeta wolno\u015bci\r\nPolacy nigdy nie godzili si\u0119, by o ich losach decydowali inni. W t\u0119 postaw\u0119 wpisuje si\u0119 XIX-wieczne Powstanie Styczniowe \u2013 heroiczna partyzancka wojna z \r\nrosyjskim okupantem\r\nW czwartkowy wiecz\u00f3r 4 sierpnia 1864 roku ko\u015bcio\u0142y na warszawskim Starym Mie\u015bcie p\u0119ka\u0142y w szwach. Dzie\u0144 nie by\u0142 \u015bwi\u0105teczny, wi\u0119c czujna policja carska domy\u015bla\u0142a si\u0119, co jest powodem tak \r\nlicznego gromadzenia si\u0119 wiernych w \u015bwi\u0105tyniach. Oto w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w miasta rozesz\u0142a si\u0119 wie\u015b\u0107, \u017ce nast\u0119pnego dnia zostan\u0105 straceni \u2013 wyrokiem rosyjskiego s\u0105du \u2013 cz\u0142onkowie polskiego \r\nRz\u0105du Narodowego.\r\nNazajutrz wielotysi\u0119czny t\u0142um w milczeniu \u017cegna\u0142 pi\u0119ciu skaza\u0144c\u00f3w prowadzonych na szubienic\u0119. Najstarszy z nich, genera\u0142 Romuald Traugutt, mia\u0142 zaledwie 38 lat. By\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 Powstania \r\nStyczniowego \u2013 wielkiego polskiego zrywu, podj\u0119tego, by zrzuci\u0107 rosyjskie jarzmo. Cho\u0107 walki ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 jeszcze do jesieni, \u015bmier\u0107 Traugutta i czterech jego towarzyszy by\u0142a symbolicznym \r\nko\u0144cem tej insurekcji. \u201eWst\u0105pili na szafot niewzruszenie i poddali si\u0119 swemu losowi z perfekcyjnym [\u2026] opanowaniem\u201d \u2013 relacjonowa\u0142 na gor\u0105co \u201eNew York Times\u201d. Mimo \u017ce w Ameryce trwa\u0142a \r\nwojna domowa, gazeta dwukrotnie znalaz\u0142a miejsce na swych \u0142amach, by w tych sierpniowych dniach przybli\u017cy\u0107 czytelnikom \u201eostatni akt w tragedii polskiej rebelii\u201d.\r\n\u017by\u0107 jak wolni ludzie\r\nPo\u0142owa XIX wieku to czas, gdy Zach\u00f3d ma ju\u017c za sob\u0105 pierwsz\u0105 faz\u0119 rewolucji przemys\u0142owej \u2013 i wci\u0105\u017c si\u0119 rozwija. W roku 1859 rusza budowa Kana\u0142u Sueskiego, co radykalnie skr\u00f3ci drog\u0119 z \r\nEuropy do Indii i na Daleki Wsch\u00f3d. Rok p\u00f3\u017aniej \u00c9tienne Lenoir opatentuje we Francji sw\u00f3j silnik spalinowy. W roku 1861 telegraf \u0142\u0105czy wschodnie wybrze\u017ce Ameryki z zachodnim.\r\nDo Polski, nieobecnej w\u00f3wczas na mapie \u015bwiata, nowoczesno\u015b\u0107 puka z du\u017cym op\u00f3\u017anieniem. Od ko\u0144ca XVIII wieku kraj jest podzielony mi\u0119dzy trzy pot\u0119\u017cne mocarstwa: Prusy, Rosj\u0119 i Austri\u0119. Z \r\nperspektywy Berlina, Petersburga, a zw\u0142aszcza Wiednia ziemie polskie s\u0105 po\u0142o\u017cone peryferyjnie \u2013 i traktowane po macoszemu. Ale to niejedyny problem. Polacy nie mog\u0105 \u017cy\u0107 jak wolni ludzie. \r\nMusz\u0105 si\u0119 broni\u0107 przed germanizacj\u0105 i rusyfikacj\u0105, a wszelkie zrywy niepodleg\u0142o\u015bciowe s\u0105 brutalnie t\u0142umione.\r\n\u201e\u017badnych marze\u0144!\u201d \u2013 o\u015bwiadczy\u0142 nowy car Rosji Aleksander II, gdy w roku 1856 go\u015bci\u0142 w Warszawie. W Kr\u00f3lestwie Polskim \u2013 jak nazywano, zrazu autonomiczn\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 zaboru rosyjskiego \u2013 ch\u0142opi \r\nwci\u0105\u017c nie mogli si\u0119 doczeka\u0107 uw\u0142aszczenia. Patriotyczne manifestacje w Warszawie ko\u0144czy\u0142y si\u0119 strzelaniem do bezbronnego t\u0142umu i wprowadzeniem stanu wojennego. Czar\u0119 goryczy przepe\u0142ni\u0142 \r\nnowy pob\u00f3r do wojska, kt\u00f3ry mia\u0142 obj\u0105\u0107 osoby podejrzane o dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Rekrut\u00f3w czeka\u0142a pi\u0119tnastoletnia s\u0142u\u017cba w carskiej armii \u2013 w tragicznych warunkach, nierzadko tysi\u0105ce \r\nkilometr\u00f3w od domu. Wielu wola\u0142o stan\u0105\u0107 do walki, ni\u017c godzi\u0107 si\u0119 z takim losem.\r\nTak oto 22 stycznia 1863 roku wybuch\u0142o powstanie, kt\u00f3re mia\u0142o si\u0119 okaza\u0107 najd\u0142u\u017cszym z polskich zryw\u00f3w porozbiorowych. Tymczasowy Rz\u0105d Narodowy wezwa\u0142 rodak\u00f3w \u201ena pole walki ju\u017c \r\nostatniej\u201d o wolno\u015b\u0107 i niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Jednocze\u015bnie og\u0142osi\u0142 uw\u0142aszczenie ch\u0142op\u00f3w i podkre\u015bli\u0142, \u017ce wszyscy, \u201ebez r\u00f3\u017cnicy wiary i rodu\u201d, s\u0105 \u201ewolnymi i r\u00f3wnymi Obywatelami kraju\u201d. By\u0142 to wielki krok w \r\nbudowaniu nowoczesnego narodu.\r\nSamotna walka\r\nAle na niepodleg\u0142o\u015b\u0107 przysz\u0142o czeka\u0107 Polakom jeszcze ponad p\u00f3\u0142 wieku. Powstanie Styczniowe od pocz\u0105tku by\u0142o starciem Dawida z Goliatem. Owszem, armia rosyjska mia\u0142a za sob\u0105 \r\nkompromituj\u0105c\u0105 pora\u017ck\u0119 w wojnie krymskiej (1853\u20131856). Tam jednak Turk\u00f3w wspar\u0142y nowocze\u015bnie wyposa\u017cone wojska pa\u0144stw zachodnich: Wielkiej Brytanii, Francji i Kr\u00f3lestwa Sardynii. \r\nPolakom natomiast przysz\u0142o walczy\u0107 w samotno\u015bci.\r\n\u201ePrzez chwil\u0119 wojna z udzia\u0142em Francji i ewentualnie Austrii przeciwko Rosji wydawa\u0142a si\u0119 wisie\u0107 na w\u0142osku...\u201d \u2013 pisze uznany historyk Andrzej Nowak. Z Polakami, walcz\u0105cymi o wolno\u015b\u0107 \r\nprzeciwko carskiemu despotyzmowi, sympatyzowa\u0142a du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zachodniej opinii publicznej. Ale w gabinetach rz\u0105dowych zwyci\u0119\u017cy\u0142a specyficznie pojmowana Realpolitik. Pomoc wojskowa dla \r\npowstania nie nadesz\u0142a.\r\nTo raczej Rosja otrzyma\u0142a wsparcie. Konwencja Alvenslebena, zawarta 8 lutego 1863 roku w Petersburgu, przewidywa\u0142a rosyjsko-prusk\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 w t\u0142umieniu Powstania Styczniowego. Austria, \r\npocz\u0105tkowo oboj\u0119tna wobec insurekcji, w lutym 1864 roku og\u0142osi\u0142a stan obl\u0119\u017cenia w Galicji \u2013 jak nazywano w Wiedniu ziemie zabrane Rzeczypospolitej \u2013 i przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do represji wobec \r\npolskich dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce trzech zaborc\u00f3w raz jeszcze zjednoczy\u0142o si\u0119 przeciwko sprawie polskiej.\r\nKto\u015b zapyta, dlaczego mimo to powsta\u0144cy walczyli przez prawie dwa lata, tocz\u0105c ponad tysi\u0105c bitew i potyczek z przewa\u017caj\u0105cym wojskiem rosyjskim. Z tych samych powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych \r\nwielokrotnie wcze\u015bniej i p\u00f3\u017aniej Polacy decydowali si\u0119 podnie\u015b\u0107 bro\u0144, gdy inni chcieli ich sobie podporz\u0105dkowa\u0107. Z niezgody na zniewolenie, dla zachowania honoru i godno\u015bci osobistej. Tak by\u0142o \r\nju\u017c w XVIII wieku, gdy os\u0142abiona Rzeczpospolita pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 wyrwa\u0107 spod rosyjskiej kurateli. Tak by\u0142o przez ca\u0142y wiek XIX, gdy Polska walczy\u0142a o powr\u00f3t na map\u0119 \u015bwiata. A tak\u017ce w wieku XX, \r\ngdy pad\u0142a ofiar\u0105 dw\u00f3ch totalitaryzm\u00f3w: niemieckiego nazizmu i sowieckiego komunizmu. Wolno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 cieszymy si\u0119 dzisiaj, na d\u0142u\u017cej wywalczy\u0142o dopiero pokolenie \u201eSolidarno\u015bci\u201d \u2013 wielkiego \r\nruchu spo\u0142ecznego, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 si\u0119 na fali strajk\u00f3w sierpniowych 1980 roku.\r\nPrzedwojenna niepodleg\u0142a Polska (1918\u20131939) z wielkim szacunkiem traktowa\u0142a weteran\u00f3w Powstania Styczniowego \u2013 ludzi, kt\u00f3rzy skutecznie inspirowali kolejne pokolenia do walki o wolno\u015b\u0107. \r\nTaki sam szacunek jeste\u015bmy im winni dzi\u015b, po 160 latach. I gdy Ukraina broni si\u0119 przed rosyjsk\u0105 inwazj\u0105, widzimy wyra\u017anie, \u017ce wolno\u015b\u0107 nie jest dana raz na zawsze. Wci\u0105\u017c trzeba j\u0105 piel\u0119gnowa\u0107, \r\na gdy to konieczne \u2013 stan\u0105\u0107 do walki.\r\n \r\nArtur SZKLENER\r\nMuzykolog, nauczyciel akademicki i mened\u017cer kultury, od 2012 dyrektor Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.\r\n\u00a0Fryderyk Chopin - poeta polskiej wolno\u015bci\r\n\u00a0160 lat temu, we wrze\u015bniu 1863 roku, w czasie powstania styczniowego Rosjanie zdemolowali pa\u0142ac Zamoyskich w Warszawie, wyrzucaj\u0105c przez okno budynku \r\nznajduj\u0105cy si\u0119 wewn\u0105trz fortepian, na kt\u00f3rym gra\u0142 niegdy\u015b Fryderyk Chopin. Moment ten przeszed\u0142 do historii.\r\nMuzyka Fryderyka Chopina wzbudza\u0142a patriotyczne skojarzenia, jeszcze zanim jego partytury opu\u015bci\u0142y prasy drukarskie. Ju\u017c jako syn w\u0142a\u015bciciela jednej z najlepszych pensji w Warszawie \r\nwieczorami improwizowa\u0142 dla koleg\u00f3w na tematy historyczne, a go\u015bcie jego salonu w Pary\u017cu mogli s\u0142ysze\u0107 ca\u0142e poematy, kt\u00f3rych jedynie fragmenty przelewa\u0142 na papier. Narodowy, patriotyczny \r\nrys jego tw\u00f3rczo\u015bci by\u0142 czytelny nie tylko dla Polak\u00f3w. Zauwa\u017cy\u0142 go ju\u017c Robert Schumann, pierwszy mi\u0119dzynarodowy recenzent m\u0142odego Chopina (to on zakrzykn\u0105\u0142 o chopinowskich Wariacjach \r\nop. 2: \u201ePanowie, czapki z g\u0142\u00f3w, oto geniusz\u201d). W recenzji koncert\u00f3w fortepianowych tak oto charakteryzuje Chopina w kontek\u015bcie powstania listopadowego: \u201eStan\u0105\u0142 wi\u0119c, zaopatrzony w \r\nnajg\u0142\u0119bsz\u0105 znajomo\u015b\u0107 swej sztuki, \u015bwiadom swej si\u0142y i st\u0105d uzbrojony w odwag\u0119, kiedy w 1830 r. odezwa\u0142 si\u0119 pot\u0119\u017cny g\u0142os lud\u00f3w. Setki m\u0142odzie\u0144c\u00f3w wyczekiwa\u0142y tej chwili: lecz Chopin by\u0142 \r\npierwszy na wa\u0142ach [\u2026]. Na spotkanie nowego czasu i nowych stosunk\u00f3w los przygotowa\u0142 co\u015b jeszcze: wyr\u00f3\u017cni\u0142 Chopina i uczyni\u0142 go interesuj\u0105cym przez jego wyrazist\u0105, oryginaln\u0105 narodowo\u015b\u0107, \r\nmianowicie polsk\u0105 [\u2026]. Gdyby samow\u0142adny monarcha [car] wiedzia\u0142, jaki w dzie\u0142ach Chopina, w prostych melodiach jego mazurk\u00f3w, zagra\u017ca mu niebezpieczny wr\u00f3g, zakaza\u0142by tej muzyki. \r\nUtwory Chopina to armaty ukryte w kwiatach\u201d. Echa powsta\u0144czej pie\u015bni Litwinka Kurpi\u0144skiego (op. 49) czy \u201eheroiczne\u201d przetworzenia poloneza (op. 53) by\u0142y czytelne natychmiast po wys\u0142uchaniu.\r\nSam Chopin pozostawi\u0142 te\u017c liczne dowody patriotycznego zaanga\u017cowania. Wybuch powstania w 1830 r. sta\u0142 si\u0119 momentem prze\u0142omowym w jego stylu muzycznym. To wtedy \u2013 gdy przyjaciele \r\nniemal si\u0142\u0105 powstrzymali go od powrotu i walki \u2013 pisa\u0142, \u017ce nocami \u201epiorunuje na fortepianie\u201d, wtedy zacz\u0105\u0142 wprowadza\u0107 ciemne brzmienia, gwa\u0142towne kontrasty i liczne przebiegi chromatyczne \r\nrozk\u0142adaj\u0105ce klasyczn\u0105 prostot\u0119 stylu dur-moll. To wtedy powsta\u0142y \u2013 zgodnie z rodzinnym przekazem \u2013 Etiuda c-moll zwana Rewolucyjn\u0105 czy gwa\u0142towne Scherzo h-moll, a nawet szkic Preludium \r\nd-moll, wydanego wiele lat p\u00f3\u017aniej w cyklu op. 28, nawi\u0105zuj\u0105cym do bachowskiego Das Wohltemperierte Klavier.\r\nChopin by\u0142 te\u017c dobrze zorientowany w sytuacji geopolitycznej, czego najlepszym dowodem list do Juliana Fontany z kwietnia 1848, w kt\u00f3rym pisze m.in.: \u201eZbieraj\u0105 si\u0119 nasi w Poznaniu. Czartoryski \r\npierwszy tam pojecha\u0142, ale B\u00f3g wie, jak\u0105 to drog\u0105 wszystko p\u00f3jdzie [\u2026]. Nie obejdzie si\u0119 to bez strasznych rzeczy, ale na ko\u0144cu tego wszystkiego jest Polska \u015bwietna, du\u017ca, s\u0142owem: Polska\u201d.\r\nGdy we wrze\u015bniu 1863 roku (14 lat po \u015bmierci kompozytora) wojska rosyjskie zdemolowa\u0142y pa\u0142ac Zamoyskich w Warszawie w odwecie za nieudany zamach uczestnik\u00f3w powstania styczniowego \r\nna namiestnika Teodora Berga, nikt zapewne nie zdawa\u0142 sobie sprawy, \u017ce zniszczenie stoj\u0105cego tam fortepianu zyska wymiar symboliczny. Cyprian Kamil Norwid \u2013 kt\u00f3ry w m\u0142odo\u015bci pozna\u0142 \r\nChopina w Pary\u017cu \u2013 uwieczni\u0142 ten moment, podnosz\u0105c go w s\u0142ynnym wierszu Fortepian Chopina do rangi starcia kultur i system\u00f3w warto\u015bci. By\u0142 to wa\u017cny akt w\u0142\u0105czenia tw\u00f3rczo\u015bci Chopina w \r\ndyskurs walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, co bodaj w spos\u00f3b najbardziej czytelny unaoczni\u0142 Ignacy Jan Paderewski w s\u0142ynnym lwowskim przem\u00f3wieniu w setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin kompozytora (1910), kt\u00f3re \r\nnotabene otworzy\u0142o \u015bcie\u017ck\u0119 politycznego zaanga\u017cowania przysz\u0142ego premiera polskiego rz\u0105du: \u201eW Chopinie tkwi wszystko, czego nam wzbraniano: barwne kontusze, pasy z\u0142otem lite [\u2026], \r\nszlacheckich brz\u0119k szabel, naszych kos ch\u0142opskich po\u0142yski, j\u0119k zranionej piersi, bunt sp\u0119tanego ducha [\u2026], niewoli b\u00f3l, wolno\u015bci \u017cal, tyran\u00f3w przekle\u0144stwo i zwyci\u0119stwa radosna pie\u015b\u0144\u201d. To dlatego \r\nw trakcie II wojny \u015bwiatowej niemieckie w\u0142adze okupacyjne zakaza\u0142y wykonywania jego utwor\u00f3w.\r\nDzi\u015b w Polsce XXI wieku muzyka Chopina wci\u0105\u017c ma miejsce szczeg\u00f3lne. Co pi\u0119\u0107 lat w trakcie Konkursu Chopinowskiego miliony Polak\u00f3w \u015bledz\u0105 zmagania konkursowe, a Warszawa wype\u0142nia si\u0119 \r\njego muzyk\u0105, od filharmonii po taks\u00f3wki. Jednak dzi\u015b rozumiemy te\u017c niezwyk\u0142y uniwersalizm tw\u00f3rczo\u015bci Chopina, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swojemu geniuszowi trafia do serc na ca\u0142ym \u015bwiecie i pomaga \r\nbudowa\u0107 mi\u0119dzynarodowe spo\u0142eczno\u015bci mi\u0142o\u015bnik\u00f3w prawdy i pi\u0119kna.\r\n \r\nProf. Andrzej NOWAK\r\nHistoryk, sowietolog, cz\u0142onek Narodowej Rady Rozwoju. Wyk\u0142adowca Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Profesor zwyczajny w Instytucie Historii PAN. Laureat Nagrody im. \r\nLecha Kaczy\u0144skiego, Kawaler Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego.\r\nPolacy, Ukrai\u0144cy, Litwini, Bia\u0142orusini karku nie schylaj\u0105\r\n\u00a0W 2023 roku przypada 160. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego. Mimo up\u0142ywu lat w debacie publicznej nie milkn\u0105 echa owego zrywu. Wa\u017cne i trudne pytanie \u2013 \r\n\u201ebi\u0107 si\u0119 (o wolno\u015b\u0107 swojego kraju), czy nie bi\u0107?\u201d \u2013 powraca za jego spraw\u0105 w Europie Centralnej tak\u017ce dzi\u015b.\r\nSensu i znaczenia czynu powsta\u0144c\u00f3w styczniowych nie da si\u0119 zrozumie\u0107 bez kontekstu dziejowego ca\u0142ego regionu Europy Centralnej, dzisiejszego terytorium Polski, Ukrainy, Litwy, Bia\u0142orusi.\r\nAspektem dominuj\u0105cym, je\u015bli patrze\u0107 na ponad trzysta lat istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, gdy zamieszkiwa\u0142o j\u0105 i wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142o oko\u0142o dziesi\u0119\u0107 pokole\u0144 obywateli, pozostaje tradycja \r\nwolno\u015bci i obywatelsko\u015bci, kt\u00f3ra ukszta\u0142towana by\u0142a przez dwie\u015bcie kilkadziesi\u0105t sejm\u00f3w, przez tysi\u0105ce zgromadze\u0144 sejmikowych. G\u0142\u0119bokie korzenie owej tradycji sprawi\u0142y, \u017ce ludzie czerpi\u0105cy z \r\nduchowego dorobku pa\u0144stwa polsko-litewskiego, wychowani przez opowie\u015bci swoich przodk\u00f3w, nie potrafili zgodzi\u0107 si\u0119 na \u017cycie z ugi\u0119tym karkiem.\r\nNarody dzisiejszej Polski, Ukrainy, Litwy, Bia\u0142orusi w przesz\u0142o\u015bci same wybiera\u0142y w\u0142adc\u00f3w oraz posiada\u0142y wolno\u015b\u0107 osobist\u0105 i maj\u0105tkow\u0105, stanowi\u0105ce gwarancj\u0119 bezpiecze\u0144stwa od przemocy ze \r\nstrony pa\u0144stwa. Nihil novi sine communi consensu \u2013 \u201enic nowego bez zgody og\u00f3\u0142u\u201d \u2013 brzmia\u0142a zasada, na kt\u00f3rej ufundowano \u017cycie polityczne Rzeczypospolitej. To w\u0142a\u015bnie ona jest podstaw\u0105 \r\nducha wolno\u015bciowego, kt\u00f3ry nie godzi\u0142 si\u0119 na narzucenie mu z zewn\u0105trz niepo\u017c\u0105danego stylu \u017cycia. To z niej wyrasta pragnienie niepodleg\u0142o\u015bci i gotowo\u015b\u0107 do walki o spraw\u0119 najcenniejsz\u0105, o \r\nspraw\u0119 godno\u015bci i wolno\u015bci.\r\nR\u00f3wnolegle do pami\u0119ci o Rzeczypospolitej istnieje dziedzictwo tradycji powsta\u0144 przeciw ciemi\u0119zcom w XVIII w. Jego \u017ar\u00f3de\u0142 szuka\u0107 mo\u017cna w konfederacji zwanej dzikowsk\u0105 (1733), b\u0119d\u0105cej \r\npierwszym powstaniem przeciwko zniewoleniu, przeciwko mocarstwom, kt\u00f3re zabra\u0142y Polsce w jej \u00f3wczesnych granicach niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Sta\u0142o si\u0119 to jasne w 1733 roku, kiedy wojska Rosji \r\nwkroczy\u0142y do Rzeczypospolitej, by narzuci\u0107 jej w\u0142adc\u0119, na kt\u00f3rego przychylnie patrzyli caryca Rosji i cesarz austriacki, i uniemo\u017cliwi\u0107 sprawowanie rz\u0105d\u00f3w przez tego, kt\u00f3rego wybrali obywatele \r\npolscy. Reakcj\u0105 na t\u0119 sytuacj\u0119 by\u0142o powstanie. Kolejnym zbrojnym wyst\u0105pieniem przeciw w\u0142adzy narzuconej z zewn\u0105trz by\u0142a konfederacja barska (1768\u20131772), stanowi\u0105ca reakcj\u0119 na upodlenie, \r\nkt\u00f3re senatorom Rzeczypospolitej zgotowa\u0142 ambasador rosyjski, porywaj\u0105c ich z centrum Warszawy i wywo\u017c\u0105c w g\u0142\u0105b Rosji. Potem wybucha insurekcja ko\u015bciuszkowska (1794), a nast\u0119pnie \r\npowstanie wielkopolskie (1806), kt\u00f3re przybli\u017cy\u0142o powo\u0142anie Ksi\u0119stwa Warszawskiego w roku 1807, oraz to najbardziej znane \u2013 powstanie listopadowe lat 1830\/1831. Po nim nast\u0119puj\u0105 jeszcze \r\nmniej rozpoznawalne zrywy: powstanie krakowskie (1846), szereg powsta\u0144 z okresu Wiosny Lud\u00f3w (1848).\r\nMo\u017cna wyliczy\u0107, \u017ce w ci\u0105gu 130 lat (od roku 1733 do 1863) wybuch\u0142o od pi\u0119ciu do dziesi\u0119ciu powsta\u0144 \u2013 w zale\u017cno\u015bci od tego, kt\u00f3re we\u017amiemy pod uwag\u0119. Oznacza to, \u017ce w bardzo du\u017cej cz\u0119\u015bci \r\nrodzin szlacheckiego pochodzenia i w niejednej rodzinie mieszcza\u0144skiej, a niekiedy nawet w rodzinach ch\u0142opskich przechowywana by\u0142a pami\u0119\u0107 o tym, \u017ce trzeba walczy\u0107 o swoj\u0105 godno\u015b\u0107, nawet \r\nje\u017celi walka jest pozornie niemo\u017cliwa do wygrania; \u017ce trwanie w postawie schy\u0142kowej, pokornej, wypacza ludzk\u0105 natur\u0119 i nale\u017cy pr\u00f3bowa\u0107 wyprostowa\u0107 sw\u00f3j zgi\u0119ty kark.\r\nWyznaczenie pocz\u0105tku insurekcji na stycze\u0144 1863 roku wi\u0105za\u0142o si\u0119 z zarz\u0105dzon\u0105 przez w\u0142adze brank\u0105 \u2013 przymusowym poborem do rosyjskiej armii. Branka by\u0142a odpowiedzi\u0105 na ustawiczny rozw\u00f3j \r\nruchu konspiracyjnego, licz\u0105cego ok. 20 tys. zaprzysi\u0119\u017conych m\u0142odych ludzi. Mi\u0119dzy powstaniem listopadowym a powstaniem styczniowym, w latach 1832\u201355, z Kr\u00f3lestwa Polskiego, male\u0144kiego \r\ntworu, maj\u0105cego 4\u20135 mln mieszka\u0144c\u00f3w, w\u0142adze rosyjskie wybra\u0142y 200 tys. rekrut\u00f3w, z czego 175 tys. przepad\u0142o na zawsze w imperium rosyjskim. Niewielka ziemia nadwi\u015bla\u0144ska straci\u0142a 175 tys. \r\nludzi tylko dlatego, \u017ce walczyli pod przymusem o rosyjskie imperium. Reakcja powsta\u0144c\u00f3w by\u0142a wyrazem niezgody na to, by lokalna m\u0142odzie\u017c gin\u0119\u0142a na linii kaukaskiej czy w Kazachstanie ku \r\nchwale imperatora rosyjskiego. Z tego powodu zdecydowano si\u0119 na podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 insurekcyjnych w\u0142a\u015bnie w styczniu 1863 roku.\r\nWybuch powstania styczniowego doprowadzi\u0142 do kryzysu dyplomatycznego na europejskiej scenie politycznej. Zbli\u017cenie Prus i Rosji, b\u0119d\u0105ce odpowiedzi\u0105 na wszcz\u0119cie powstania, spotka\u0142o si\u0119 z \r\nreakcj\u0105 Francji, Wielkiej Brytanii i Austrii. W maju 1863 roku pojawi\u0142a si\u0119 szansa na wojn\u0119 mi\u0119dzy Rosj\u0105 a mocarstwami zachodnimi. M\u00f3wi\u0105c, \u017ce powstanie styczniowe nie mia\u0142o szans powodzenia, \r\nzapominamy o tym fakcie. W rzeczywisto\u015bci \u017cadne powstanie nie by\u0142o tak blisko spowodowania wojny europejskiej, w kt\u00f3rej strona Polska mia\u0142a szanse na uzyskanie pomocy zewn\u0119trznej pa\u0144stw \r\nzachodnich.\r\nMa\u0142o znany jest fakt, \u017ce to w\u00f3wczas Rosja straci\u0142a na skutek powstania styczniowego Alask\u0119. Gro\u017aba wojny z Wielk\u0105 Brytani\u0105 i Francj\u0105 zwielokrotni\u0142a koszty obs\u0142ugi rosyjskiego d\u0142ugu, a to, w \r\npo\u0142\u0105czeniu z wysokimi kosztami pacyfikowania powstania styczniowego, doprowadzi\u0142o do sytuacji, w kt\u00f3rej skarb rosyjski de facto sta\u0142 si\u0119 bankrutem. Minister finans\u00f3w b\u0142aga\u0142 cara o sprzeda\u017c \r\nAlaski, by pozyska\u0107 w ten spos\u00f3b \u015brodki \u2013 finalnie marne 7 milion\u00f3w dolar\u00f3w \u2013 na oddalenie od Rosji widma bankructwa. By\u0142 to po\u015bredni skutek powstania styczniowego, o czym trzeba \r\nprzypomnie\u0107.\r\nKwesti\u0105 wart\u0105 uwagi jest ponadnarodowy charakter powstania styczniowego. Symbolem owej insurekcji, b\u0119d\u0105cej ostatnim wsp\u00f3lnym powstaniem narod\u00f3w I Rzeczypospolitej, by\u0142o potr\u00f3jne god\u0142o, \r\nmieszcz\u0105ce w sobie nie tylko Or\u0142a, ale i Pogo\u0144 oraz \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a \u2013 symbol Kijowa, Ukrainy, gdzie powstanie to, cho\u0107 s\u0142abiej, r\u00f3wnie\u017c si\u0119 zaznaczy\u0142o. Irredenta roku 1863 na Litwie by\u0142a \r\npot\u0119\u017cna i obejmowa\u0142a niemal wy\u0142\u0105cznie ch\u0142op\u00f3w, kt\u00f3rzy zbuntowali si\u0119 przeciwko temu samemu zaborcy, z kt\u00f3rym walczy\u0142a polska szlachta, przeciwko Rosji. Ta ostatnia zabiera\u0142a im nie tylko \r\nwolno\u015b\u0107 polityczn\u0105, ale tak\u017ce wolno\u015b\u0107 wyznania. Wcze\u015bniej, m.in. w powstaniu ko\u015bciuszkowskim czy listopadowym, szlachta litewskiego pochodzenia, cz\u0119sto m\u00f3wi\u0105ca po polsku, sz\u0142a rami\u0119 w \r\nrami\u0119 z Koroniarzami, czyli z etnicznymi Polakami, walcz\u0105c o wolno\u015b\u0107 ze wsp\u00f3lnym wrogiem. Potwierdza to, \u017ce Rzeczpospolita nie przesta\u0142a by\u0107 jedno\u015bci\u0105 do 1863 roku. W 2023 roku mo\u017cemy \r\npowiedzie\u0107, \u017ce w sferze duchowej nie przestaje by\u0107 ni\u0105 nadal, czego \u015bwiadectwo daje Ukraina.\r\nJe\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 czynnik psychologiczny \u2013 spadek duchowy po Rzeczypospolitej i tradycj\u0119 walki o wolno\u015b\u0107, kt\u00f3re \u017cy\u0142y w \u015bwiadomo\u015bci powsta\u0144c\u00f3w styczniowych \u2013 a tak\u017ce klimat \r\npolityczny towarzysz\u0105cy decyzji o wszcz\u0119ciu insurekcji, popularne twierdzenie, jakoby polski duch romantyczny by\u0142 antytez\u0105 rozs\u0105dku, musi upa\u015b\u0107. Przekonanie to ma swoje korzenie w \r\no\u015bwieceniowej propagandzie, kt\u00f3ra skierowana by\u0142a przeciwko Rzeczypospolitej. Nasili\u0142a si\u0119 ona zw\u0142aszcza wtedy, gdy pa\u0144stwo polsko-litewskie zacz\u0119\u0142o odradza\u0107 si\u0119 z upadku, gdy przygotowane \r\nzosta\u0142o ustawodawstwo Sejmu Wielkiego i ostatecznie uchwalono Konstytucj\u0119 3 maja.\r\nOd momentu, gdy Stanis\u0142aw August Poniatowski og\u0142osi\u0142 sw\u00f3j program reform w 1764 roku, wzmaga si\u0119 propaganda finansowana z jednej strony przez caryc\u0119 Rosji Katarzyn\u0119 II, z drugiej przez \r\nFryderyka II, kt\u00f3rzy wsp\u00f3lnie wynajmuj\u0105 najt\u0119\u017csze g\u0142owy i pi\u00f3ra francuskiego i niemieckiego o\u015bwiecenia z Wolterem na czele. Stworzona przez owe o\u015bwiecone zast\u0119py lawina tekst\u00f3w szkaluj\u0105cych \r\nPolsk\u0119 utrwali\u0142a szkodliwe stereotypy. Jednym z nich by\u0142o przekonanie, \u017ce Polacy to szale\u0144cy i romantycy, porywaj\u0105cy si\u0119 z motyk\u0105 na s\u0142o\u0144ce. Na to wszystko na\u0142o\u017cy\u0107 trzeba prusk\u0105 propagand\u0119 \r\nwymierzon\u0105 w powstanie ko\u015bciuszkowskie, przedstawiaj\u0105c\u0105 je jako romantyczny gest, ko\u0144cz\u0105cy si\u0119 dla Rzeczypospolitej tragedi\u0105. To w\u00f3wczas upowszechniony zosta\u0142 obraz upadaj\u0105cego \r\nKo\u015bciuszki, rzekomo wypowiadaj\u0105cego s\u0142owa Finis Poloniae!, czyli \u201eKoniec Polski!\u201d.\r\nNie powinni\u015bmy zapomina\u0107, \u017ce powstania nie s\u0105 wy\u0142\u0105cznie polsk\u0105 specjalno\u015bci\u0105. Mo\u017cemy je odnale\u017a\u0107 jako bardzo wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tradycji irlandzkiej, s\u0105 tak\u017ce istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 to\u017csamo\u015bci W\u0142och, \r\nNiemiec, Hiszpanii, W\u0119gier, ale i Rosji, kt\u00f3ra ma w swoich dziejach powstania zwyci\u0119skie i przegrane. Tym natomiast, co decyduje o swoistej specyfice polskiej, rodz\u0105c jednocze\u015bnie podejrzenia o \r\nromantyzm, jest fakt, \u017ce polskie powstania musia\u0142y si\u0119 mierzy\u0107 nie z jednym przeciwnikiem, jak to by\u0142o w przypadku Irlandii czy W\u0119gier, lecz z trzema naraz.\r\nTrzy mocarstwa kontynentalne \u2013 Rosja, Prusy i Austria \u2013 rozebra\u0142y Rzeczpospolit\u0105 w latach 1772\u20131795. Znaczenie kwestii polskiej polega na tym, \u017ce dotyka\u0142a tych trzech najwi\u0119kszych mocarstw \r\njednocze\u015bnie, co czyni\u0142o j\u0105 spraw\u0105 wielkiej wagi, a naszym bojom o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 nadawa\u0142o szczeg\u00f3lnie trudny charakter. Ten fakt powoduje, \u017ce wznawianie walki, kt\u00f3rej cel by\u0142 racjonalny, \r\nwydaje si\u0119 szale\u0144stwem. Trudno\u015b\u0107 zwyci\u0119stwa wynika\u0142a z si\u0142y przeciwnik\u00f3w, kt\u00f3rzy starali si\u0119, by Polska nie wygra\u0142a. Dzi\u015b \u017cyjemy jednak w wolnym kraju, co stanowi najlepszy dow\u00f3d na to, \u017ce \r\npowstania nie przegra\u0142y.\r\nBez uporczywego wspominania o tym, \u017ce Polska jest, \u017cyje i nie pogodzi\u0142a si\u0119 z werdyktem mocarstw, nie odzyskaliby\u015bmy niepodleg\u0142o\u015bci w roku 1918. Ci\u0105g\u0142e upominanie si\u0119 o wolno\u015b\u0107 jest cz\u0119\u015bci\u0105 \r\nnaszej to\u017csamo\u015bci. Po I wojnie \u015bwiatowej zmieni\u0142a si\u0119, rzecz jasna, mapa geopolityczna. W 1918 roku Polska nie powsta\u0142a sama, ale powsta\u0142 ca\u0142y szereg innych pa\u0144stw, mniejszych, s\u0142abszych, \r\nkt\u00f3re, wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, skazane s\u0105 na nieistnienie wobec interes\u00f3w imperi\u00f3w. To, \u017ce istniej\u0105 Ukraina, Litwa, S\u0142owacja czy nawet Czechy, do pewnego stopnia zdeterminowane jest \r\nuporczywym dopominaniem si\u0119 przez Polak\u00f3w o prawo narodu do niepodleg\u0142o\u015bci. I to jest nasze cenne dziedzictwo. Ci natomiast, kt\u00f3rzy wielbi\u0105 imperia oraz s\u0105dz\u0105, \u017ce tylko one powinny kierowa\u0107 \r\n\u015bwiatem, bo s\u0105 gwarantem porz\u0105dku, maj\u0105 prawo pot\u0119pia\u0107 polskie powstania. Dlatego o tych powstaniach przypominamy.\r\n \r\nEryk MISTEWICZ \r\nPrezes Instytutu Nowych Medi\u00f3w, wydawcy \"Wszystko co Najwa\u017cniejsze\".\u00a0\r\n\u00a0250 lat walki z rosyjskim imperializmem\r\n\u00a0Od ponad 250 lat Europa Centralna zmaga si\u0119 z tym samym. 160 lat temu wybuch\u0142o powstanie, w kt\u00f3rym Polacy, Ukrai\u0144cy, Litwini i Bia\u0142orusini wyst\u0105pili wsp\u00f3lnie przeciw \r\ndespotyzmowi rosyjskiego cara i rosyjskiemu imperializmowi. Dzi\u015b jednocz\u0105 si\u0119 w pomocy dla Ukrainy. \r\nMieszkam w Warszawie, stolicy Polski, w linii prostej 150 km od granicznego Brze\u015bcia na Bia\u0142orusi, kt\u00f3ra dzi\u015b jest pod butem Putina.\r\nOd 250 lat Rosjanie tras\u0119 Brze\u015b\u0107\u2013Warszawa pokonuj\u0105 co kilkadziesi\u0105t lat, id\u0105c na Warszaw\u0119 z karn\u0105, imperialn\u0105 ekspedycj\u0105, za ka\u017cdym razem chc\u0105c raz na zawsze zniszczy\u0107 Polsk\u0119, wybi\u0107 \r\nPolak\u00f3w. Scenariusz jest bowiem wci\u0105\u017c ten sam: w jedn\u0105 stron\u0119 jad\u0105 wozami konnymi, w XX w. ju\u017c czo\u0142gami, zwanymi na Wschodzie tankami; pal\u0105, zabijaj\u0105, gwa\u0142c\u0105; morduj\u0105 inteligencj\u0119 polsk\u0105, \r\npozosta\u0142ych wywo\u017c\u0105 na Syberi\u0119, do wi\u0119zie\u0144, do do\u0142\u00f3w z wapnem w Katyniu, Starobielsku, Ostaszkowie, wywo\u017c\u0105 dzieci, maszyny i wszystko, co uda im si\u0119 zabra\u0107.\r\nA\u017c dziw, \u017ce Polska po ka\u017cdym z kilkunastu ju\u017c imperialistycznych wypad\u00f3w ze wschodu si\u0119 podnosi\u0142a, \u017ce Polacy odbudowywali sw\u00f3j kraj, swoj\u0105 demografi\u0119, swoj\u0105 edukacj\u0119, swoj\u0105 kultur\u0119, sw\u00f3j \r\nj\u0119zyk, \u017ce wzmacniali wiar\u0119. Bo wszystko to by\u0142o z rozmys\u0142em niszczone.\r\nOd 250 lat imperialne najazdy na m\u00f3j kraj Rosjanie cz\u0119sto przeprowadzaj\u0105 w porozumieniu z Niemcami. Cztery razy ju\u017c dokonywali wsp\u00f3lnie Rosjanie i Niemcy podzia\u0142u mi\u0119dzy sob\u0105 mojego \r\nkraju. Podzielili mi\u0119dzy siebie Polsk\u0119 na d\u0142ugie 123 lata \u2013 od 1795 a\u017c do 1918 roku. I zn\u00f3w przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Hitler i Stalin zawarli uk\u0142ad dziel\u0105cy Polsk\u0119 mi\u0119dzy Niemcy i Rosj\u0119 we wrze\u015bniu \r\n1939 r. Id\u0105c w II wojnie \u015bwiatowej na Berlin, Rosjanie zatrzymali si\u0119 pod Warszaw\u0105, aby Niemcy mogli spokojnie wybi\u0107 pozosta\u0142ych przy \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w po Powstaniu Warszawskim i zamieni\u0107 \r\nw py\u0142 moj\u0105 stolic\u0119. Ma\u0142o kto wie, \u017ce ca\u0142e obecne tak pi\u0119kne centrum Warszawy, \u0142\u0105cznie ze Starym Miastem i Zamkiem Kr\u00f3lewskim, zosta\u0142o odbudowane po wojnie przez Polak\u00f3w. W 1945 roku \r\nRosjanie czekali, a\u017c Niemcy zr\u00f3wnaj\u0105 je z ziemi\u0105.\r\nTe 150 km dziel\u0105cych Warszaw\u0119 od granicy z putinowsk\u0105 Bia\u0142orusi\u0105 sprawia, \u017ce w powietrzu wci\u0105\u017c wibruje pytanie podobne do tego, kt\u00f3re by\u0142o do\u015bwiadczeniem moich prapradziadk\u00f3w, \r\npradziadk\u00f3w i dziadk\u00f3w: bi\u0107 si\u0119 i budowa\u0107 op\u00f3r przeciwko imperializmowi czy podda\u0107 si\u0119, odda\u0107 swoj\u0105 ziemi\u0119, zgodzi\u0107 si\u0119 na morderstwa, gwa\u0142ty, wej\u015b\u0107 w jak\u0105\u015b form\u0119 kolaboracji, ot, cho\u0107by \r\nrobi\u0107 dobry biznes \u201ebusiness as usual\u201d w zamian za jaki\u015b rodzaj doporozumienia z elementami upodlenia (jak dzia\u0142o si\u0119 w latach 1945\u20131989, gdy Polska w ramach bloku sowieckiego musia\u0142a \r\nwysy\u0142a\u0107 swoje bogactwa do sowieckiej Rosji). Buntowa\u0107 si\u0119 i podnosi\u0107 g\u0142ow\u0119, broni\u0107 si\u0119, wszczyna\u0107 powstania czy podda\u0107 si\u0119?\r\nPodobne pytania stawiali sobie przez ostatnie 250 lat nie tylko Polacy, lecz tak\u017ce Litwini, \u0141otysze, Esto\u0144czycy, Bia\u0142orusini, Ukrai\u0144cy, Czesi\u2026 160 lat temu, w styczniu 1863 roku, wybuch\u0142o jedno z \r\nwielu powsta\u0144. Polacy, Ukrai\u0144cy, Litwini, Bia\u0142orusini wsp\u00f3lnie walczyli z Rosj\u0105. By\u0142o to kolejne takie powstanie. Po p\u00f3\u0142tora roku walk, po wielu naszych ofiarach Rosjanie zes\u0142ali pozosta\u0142ych przy \r\n\u017cyciu powsta\u0144c\u00f3w na Sybir. Po tym powstaniu by\u0142y jeszcze nast\u0119pne, i jeszcze nast\u0119pne. Taki ju\u017c los naszych kraj\u00f3w.\r\nDlatego dzi\u015b trzymamy si\u0119 razem, dlatego pomagamy jak tylko mo\u017cemy Ukrai\u0144com (zostali przyj\u0119ci w polskich domach, bez konieczno\u015bci budowania oboz\u00f3w dla uchod\u017ac\u00f3w, pa\u0144stwo polskie \r\nniejako automatycznie nada\u0142o im te same prawa, jakie maj\u0105 Polki i Polacy w dost\u0119pie do pomocy spo\u0142ecznej, edukacji, s\u0142u\u017cby zdrowia etc), dlatego pomagamy Ukrainie przekazuj\u0105c w\u0142asn\u0105 bro\u0144 i \r\nwymuszaj\u0105c na innych pa\u0144stwach wsparcie wojskowe. Szukamy w NATO i w Europie odpowiedzialnych, powa\u017cnych sojuszy na rzecz wsp\u00f3lnoty tworzonej dzi\u015b przez kraje dawnej Rzeczpospolitej a \r\ndaj\u0105cej dzi\u015b, jak co kilkadziesi\u0105t lat od 250 lat, po raz kolejny odp\u00f3r imperialnej despotycznej Rosji.\r\nDzi\u015b pomoc dla zaatakowanej Ukrainy jest obowi\u0105zkiem ca\u0142ego cywilizowanego \u015bwiata.\r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n "},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-content\/uploads\/sites\/20\/2023\/01\/sausio-sukilimas-4fbb8d022d0a7.jpg","width":970,"height":580},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/pl\/2023\/01\/19\/160-rocznica-powstania-styczniowego-wybor-artykulow\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"160. rocznica powstania styczniowego – wyb\u00f3r artyku\u0142\u00f3w"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/","name":"Instytut Polski w Tel Avivie","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/#\/schema\/person\/c292ea374e836c7bbbdce3f272949ed2","name":"efratyh","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a397b48b8a02cfbc8e00eeeb163ce137?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a397b48b8a02cfbc8e00eeeb163ce137?s=96&d=mm&r=g","caption":"efratyh"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/author\/efratyh\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4159","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/users\/69"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4159"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4159\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4170,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4159\/revisions\/4170"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4146"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4159"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/telaviv\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}