BEGIN:VCALENDAR
PRODID://WordPress//Event-Post-V5.9.2//EN
VERSION:2.0
BEGIN:VTIMEZONE
TZID:Europe/Warsaw
BEGIN:DAYLIGHT
TZOFFSETFROM:+0100
TZOFFSETTO:+0200
DTSTART:19700329T020000
RRULE:FREQ=YEARLY;BYDAY=-1SU;BYMONTH=3
END:DAYLIGHT
BEGIN:STANDARD
TZOFFSETFROM:+0200
TZOFFSETTO:+0100
TZNAME:CET
DTSTART:19701025T030000
RRULE:FREQ=YEARLY;BYDAY=-1SU;BYMONTH=10
END:STANDARD
END:VTIMEZONE
BEGIN:VEVENT
SUMMARY:Międzynarodowa wystawa „Od wroga do sojusznika. Litwa i Polska oraz Imperium Osmańskie w XIV-XIX wieku”
UID:https://instytutpolski.pl/vilnius/pl/2026/06/30/miedzynarodowa-wystawa-od-wroga-do-sojusznika-litwa-i-polska-oraz-imperium-osmanskie-w-xiv-xix-wieku/
LOCATION:
DTSTAMP:20260703
DTSTART;TZID=Europe/Warsaw:20260703
DTEND;TZID=Europe/Warsaw:20261206
DESCRIPTION:03.07.2026 – 06.12.2026 Muzeum Narodowe - Pałac Wielkich Książąt
Litewskich w Wilnie (pl. Katedralny 4, Wilno)
Muzeum Narodowe - Pałac Wielkich Książąt Litewskich w Wilnie, we
współpracy z Zamkiem Królewskim na Wawelu – Państwowymi Zbiorami
Sztuki oraz Instytutem Polskim w Wilnie, prezentuje międzynarodową
wystawę „Od wroga do sojusznika. Litwa i Polska oraz Imperium Osmańskie
w XIV-XIX wieku”. Ekspozycja zaprasza zwiedzających do odkrycia
odległego, a zarazem wciąż mało znanego pod względem politycznym,
kulturowym i historycznym południowego sąsiada Wielkiego Księstwa
Litewskiego i Królestwa Polskiego – Imperium Osmańskiego.
Tytuł wystawy odzwierciedla ponad pięć stuleci zmiennych relacji między
tymi państwami, obejmujących przede wszystkim sferę wojskowości,
dyplomacji, kultury i handlu. Szczególne miejsce zajmuje historia zmagań
Litwy i Polski z Imperium Osmańskim, której symbolem jest po raz pierwszy
prezentowany na Litwie wyjątkowy zabytek włókiennictwa – monumentalny,
dwumasztowy namiot turecki.
Pierwsze kontakty dyplomatyczne pomiędzy Wielkim Księstwem Litewskim a
Imperium Osmańskim nawiązano pod koniec XV wieku, kiedy Chanat Krymski,
istniejący na terenach dzisiejszej Ukrainy, stał się lennem tureckim.
Pomimo okresowych sporów terytorialnych Litwa i Polska przez długi czas
prowadziły wobec Osmanów ostrożną politykę, unikając otwartych
konfliktów zbrojnych. Sytuacja uległa zmianie w XVII wieku, kiedy
rozpoczęły się trwające niemal całe stulecie wojny pomiędzy
Rzecząpospolitą Obojga Narodów a Imperium Osmańskim. W tym okresie
połączone siły litewsko-polskie odniosły kilka spektakularnych
zwycięstw nad Turkami pod Chocimiem.
Przełomowym wydarzeniem w relacjach między państwami była bitwa pod
Wiedniem w 1683 roku. Dowodzone przez króla Polski i wielkiego księcia
litewskiego Jana III Sobieskiego wojska wyzwoliły oblężony Wiedeń i
zadały decydujący cios potędze Imperium Osmańskiego. W XVIII wieku
pojawiły się pierwsze oznaki współpracy Litwinów, Polaków i Turków
przeciwko wspólnemu przeciwnikowi – państwu moskiewskiemu.
W Imperium Osmańskim wsparcia poszukiwali konfederaci barscy, a
schronienie znajdowali uczestnicy XIX-wiecznych powstań narodowych. Na
szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że Imperium Osmańskie nigdy
nie uznało rozbiorów Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz konsekwentnie
wspierało dążenia Litwinów i Polaków do odzyskania niepodległości.
Wystawa składa się z siedmiu części tematycznych, które w sposób
chronologiczny przedstawiają długą i złożoną historię relacji
pomiędzy Litwą, Polską i Imperium Osmańskim.
Pierwsza część, „Południowi sąsiedzi”, prezentuje początki
kontaktów Wielkiego Księstwa Litewskiego z południowymi sąsiadami –
Złotą Ordą, Chanatem Krymskim oraz Imperium Osmańskim, które umocniło
swoją pozycję w regionie w połowie XV wieku.
Druga część, „Ofiary Jagiellonów”, ukazuje skomplikowaną sytuację
geopolityczną Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej oraz tragiczne
losy dwóch przedstawicieli dynastii Jagiellonów – Władysława III
Warneńczyka, króla Polski oraz Węgier, a także Ludwika II
Jagiellończyka, króla Czech i Węgier – którzy polegli w walkach z
Turkami. Część trzecia, „Zmienne stulecia”, przedstawia ewolucję
polityki Wielkiego Księstwa Litewskiego i Królestwa Polskiego, a
następnie Rzeczypospolitej Obojga Narodów wobec Imperium Osmańskiego –
od unikania bezpośrednich konfliktów po działania zmierzające do
osłabienia jego pozycji w Europie. Część czwarta, „Zwycięstwa
chocimskie”, poświęcona jest triumfom wojsk litewskich i polskich pod
dowództwem wielkich hetmanów litewskich – Jana Karola Chodkiewicza oraz
Michała Kazimierza Paca – nad armią osmańską. Piąta, centralna
część wystawy, „Wyzwolenie Wiednia”, upamiętnia bitwę wiedeńską
z 1683 roku, która stała się punktem zwrotnym w dziejach Europy i
oznaczała kres ekspansji Imperium Osmańskiego na kontynencie. Szósta
część, „Pokój i sojusz”, ukazuje proces pojednania Litwy i Polski z
Imperium Osmańskim oraz próby budowania wspólnego frontu przeciwko
agresywnej polityce państwa moskiewskiego. Ostatnia część ekspozycji,
„Bezpieczne schronienie”, przedstawia stanowisko Imperium Osmańskiego
wobec rozbiorów Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz jego rolę jako
miejsca schronienia dla uczestników XIX-wiecznych powstań narodowych.
Narrację historyczną wzbogaca ponad 60 autentycznych zabytków
pochodzących ze zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu oraz Muzeum
Narodowego - Pałacu Wielkich Książąt Litewskich. Wśród eksponatów
znajdują się dzieła malarstwa, tkaniny, wyroby złotnicze i ceramiczne,
monety, medale oraz broń.
Centralnym i najbardziej spektakularnym eksponatem wystawy jest unikatowy,
jedyny w Europie w pełni zachowany owalny, dwumasztowy namiot turecki z
pierwszej połowy XVII wieku. Uważa się, że należał on do wielkiego
wezyra Imperium Osmańskiego Kary Mustafy. Namiot trafił do
Rzeczypospolitej Obojga Narodów jako zdobycz wojenna po zwycięskiej
bitwie pod Wiedniem w 1683 roku. Obecnie znajduje się w kolekcji Zamku
Królewskiego na Wawelu i należy do najcenniejszych obiektów tej
instytucji.
Tak wyjątkowe i niezwykle delikatne trofea wojenne, zachowane
współcześnie jedynie w Krakowie i Dreźnie, są bardzo rzadko
wypożyczane na wystawy. Ich prezentacja na Litwie stanowi wyjątkowe
wydarzenie oraz symboliczny powrót do kraju, w którym niegdyś również
znajdowały się podobne trofea wojenne, później zniszczone lub
zrabowane.
Prezentowana w Muzeum Narodowym - Pałacu Wielkich Książąt Litewskich
wystawa nie ogranicza się do ukazania konfliktów i wojen. Pokazuje
również, że mimo dawnych sporów, różnic politycznych, kulturowych i
religijnych możliwe było budowanie porozumienia oraz współpracy wobec
wspólnych zagrożeń. Przesłanie to pozostaje szczególnie aktualne
również dziś, w kontekście współczesnej sytuacji geopolitycznej, gdy
spadkobiercy dziedzictwa Rzeczypospolitej Obojga Narodów – Litwa, Polska
i Ukraina – wraz z Turcją oraz innymi państwami Europy ponownie stają
wobec realnego zagrożenia agresją ze strony Rosji.
Organizatorzy wystawy: Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory
Sztuki, Muzeum Narodowe - Pałac Wielkich Książąt Litewskich, Instytut
Polski w Wilnie
END:VEVENT
END:VCALENDAR