12 stycznia – 15 lutego 2023 r., Biblioteka Publiczna w Taurogach (ul. Respublikos 3, Taurag\u0117)
Organizatorzy: Instytut Polski w Wilnie, Biblioteka Publiczna w Taurogach
Muzeum Krajoznawcze w Iwankowie, w obwodzie kijowskim, sp\u0142on\u0119\u0142o podczas rosyjskiej inwazji 27.02.2022 r. Niewielkie muzeum posiada\u0142o w swoich zbiorach 25 dzie\u0142 ukrai\u0144skiej artystki Marii Prymaczenko. Cz\u0119\u015b\u0107 prac uda\u0142o si\u0119 ocali\u0107 dzi\u0119ki heroicznej postawie mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy wynie\u015bli dzie\u0142a z p\u0142on\u0105cego muzeum.
Maria Prymaczenko (1908\u20131997) by\u0142a ukrai\u0144sk\u0105 malark\u0105 ludow\u0105, przedstawicielk\u0105 sztuki naiwnej. Zajmowa\u0142a si\u0119 rysunkiem, haftem i malarstwem na ceramice. \u015awiat malarzy naiwnych jest ba\u015bniowy, pe\u0142en nieistniej\u0105cych stwor\u00f3w i ro\u015blin. Takie malowanie jest dla nich spraw\u0105 normaln\u0105. Dla nas natomiast, wychowanych na malarstwie akademickim, studiowanie sztuki z nale\u017cyt\u0105 uwag\u0105 i wiedz\u0105 o ro\u015blinach, zwierz\u0119tach, ludziach pozwala obudzi\u0107 intuicj\u0119. Przyjrzyjmy si\u0119 obrazom Marii Prymaczenko. S\u0105 pi\u0119kne, kolorowe, pe\u0142ne niezwyk\u0142ych stworze\u0144 i ro\u015blin. Nic dziwnego, Maria bowiem dorasta\u0142a w rodzinie, w kt\u00f3rej ka\u017cdy posiada\u0142 jaki\u015b talent plastyczny. Jej babcia specjalizowa\u0142a si\u0119 w kolorowaniu pisanek, ojciec by\u0142 doskona\u0142ym cie\u015bl\u0105, matka natomiast zajmowa\u0142a si\u0119 wyszywaniem. Ca\u0142e to otoczenie, podgl\u0105danie ojca przy pracy, wyczulenie na ornamentyk\u0119 wyszywanek, kilim\u00f3w, kt\u00f3re widzia\u0142a w pracach matki, nie pozosta\u0142o bez wp\u0142ywu na jej sztuk\u0119. W bogatej ornamentyce prac Prymaczenko, bliskiej ukrai\u0144skim wyszywankom, pojawiaj\u0105 si\u0119 jednak wspomniane dziwne i nierzeczywiste stwory. Niekt\u00f3rzy przypisuj\u0105 ich obecno\u015b\u0107 do\u015bwiadczeniu cierpienia i choroby. Maria cierpia\u0142a na chorob\u0119 Heinego-Medina, czyli ostre dzieci\u0119ce pora\u017cenie m\u00f3zgowe, co niew\u0105tpliwie wp\u0142yn\u0119\u0142o na jej psychik\u0119 i rzutowa\u0142o na ca\u0142e \u017cycie. Zawa\u017cy\u0142o to te\u017c na jej sprawno\u015bci fizycznej. Sko\u0144czy\u0142a cztery klasy szko\u0142y podstawowej, praktycznie nie maj\u0105c szans na zaistnienie w szerszym kr\u0119gu odbiorc\u00f3w.
By\u0107 mo\u017ce nigdy nie dowiedziano by si\u0119 o niej, gdyby nie kijowska artystka Tatiana Flera, kt\u00f3ra odkry\u0142a Prymaczenko w 1935 r. Tatiana dostrzeg\u0142a wykonane przez ni\u0105 tkaniny na wystawach w wiejskich domach kultury. Oczarowa\u0142y j\u0105 do tego stopnia, \u017ce od razu pojecha\u0142a do rodzinnej wioski Prymaczenko, aby pozna\u0107 artystk\u0119 osobi\u015bcie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Maria nie tylko zajmuje si\u0119 hafciarstwem, lecz tak\u017ce maluje. Profesjonalni arty\u015bci cz\u0119sto poszukiwali nieznanych nikomu tw\u00f3rc\u00f3w ludowych, je\u017adzili po wioskach, aby odkrywa\u0107 talenty. W\u0142a\u015bnie tak zosta\u0142a wypatrzona Maria. Zaowocowa\u0142o to jej udzia\u0142em w warsztatach prowadzonych przy kijowskim muzeum. Tutaj po raz pierwszy poczu\u0142a si\u0119 artystk\u0105, zrozumia\u0142a, \u017ce malarstwo jest jej powo\u0142aniem. Warsztaty zwie\u0144czy\u0142a zorganizowana wystawa. Maria uzyska\u0142a na niej dyplom I stopnia. W Kijowie pozna\u0142a swojego m\u0119\u017ca, z kt\u00f3rym mia\u0142a syna Fedira. M\u0105\u017c zgin\u0105\u0142 na wojnie, zostawiaj\u0105c Mari\u0119 sam\u0105 z dzieckiem. Przeciwno\u015bci losu: odpowiedzialno\u015b\u0107 za dom, choroba, wykluczenie odcisn\u0119\u0142y pi\u0119tno na jej tw\u00f3rczo\u015bci, kt\u00f3rej tematem jest nieustaj\u0105ca walka dobra ze z\u0142em. Prace Marii s\u0105 pi\u0119kne, pe\u0142ne \u017cywych, nasyconych kolor\u00f3w. Malowa\u0142a farbami wodnymi, takimi jak plakat\u00f3wka, czyli tzw. tempera dla pocz\u0105tkuj\u0105cych. Dopiero pod koniec \u017cycia dane jej by\u0142o u\u017cywa\u0107 dro\u017cszych i lepszych temper (farba wodna z dodatkiem gumy arabskiej). Symetrycznie powtarzaj\u0105ce si\u0119 motywy ro\u015blinne to nawi\u0105zanie do sztuki ludowej. Mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c zauwa\u017cy\u0107 dalekie pokrewie\u0144stwo z ikon\u0105 rusk\u0105, w kt\u00f3rej tak wa\u017cna by\u0142a sta\u0142o\u015b\u0107 i niezmienno\u015b\u0107. Jednak najpi\u0119kniejsze w malarstwie Marii jest wszystko to, co od \u015bwiata realnego odbiega. Wszelkiego rodzaju stwory, przedziwne zwierz\u0119ta, potwory. Z jednej strony mo\u017cna dopatrywa\u0107 si\u0119 w ich obecno\u015bci ukrai\u0144skiego folkloru, z drugiej by\u0142oby to zbytnim uproszczeniem.
Maria stworzy\u0142a w\u0142asny, niepowtarzalny styl. \u015awiat jej fantazji jest \u015bwiatem wci\u0105gaj\u0105cym, jak troch\u0119 niebezpieczna i niepokoj\u0105ca bajka. Artystka sta\u0142a si\u0119 s\u0142awna nie tylko na obszarze radzieckim, lecz tak\u017ce poza jego granicami. Jej prace wystawiane by\u0142y w Pradze, Pary\u017cu, Sofii, Montrealu, Warszawie. W 1986 r. Maria stworzy\u0142a niesamowit\u0105 \u201eczarnobylsk\u0105 seri\u0119\u201d. W roku tym nast\u0105pi\u0142a awaria j\u0105drowa w reaktorze bloku energetycznego nr 4 Czarnobylskiej Elektrowni J\u0105drowej. Wskutek przegrzania si\u0119 rdzenia reaktora dosz\u0142o do wybuchu wodoru, po\u017caru oraz rozprzestrzenienia si\u0119 substancji promieniotw\u00f3rczych. Wie\u015b, w kt\u00f3rej mieszka\u0142a Prymaczenko, znajduje si\u0119 40 kilometr\u00f3w od Czarnobyla, musia\u0142a wi\u0119c zosta\u0107 ewakuowana. Jednak artystka i jej syn Fedir nie chcieli si\u0119 wyprowadzi\u0107 i pozostali w swoim domu. Rodzinna wie\u015b by\u0142a dla artystki g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji. Malarka wyja\u015bnia\u0142a, \u017ce w innym miejscu nie mog\u0142aby tworzy\u0107. Ostatnie osiem lat swojego \u017cycia Maria Prymaczenko sp\u0119dzi\u0142a w \u0142\u00f3\u017cku. Do samego ko\u0144ca malowa\u0142a, uczy\u0142a, przyjmowa\u0142a go\u015bci. Zmar\u0142a 18 sierpnia 1997 r. w tej samej wsi, w kt\u00f3rej si\u0119 urodzi\u0142a. By\u0142a laureatk\u0105 Pa\u0144stwowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, zas\u0142u\u017con\u0105 dla sztuki Ukrainy. Rok 2009 UNESCO og\u0142osi\u0142o Rokiem Marii Prymaczenko. Na jej cze\u015b\u0107 nazwano r\u00f3wnie\u017c male\u0144k\u0105 planet\u0119: 14624 Prymaczenko. Pablo Picasso powiedzia\u0142 po wizycie na wystawie Prymaczenko w Pary\u017cu: \u201eKl\u0119kam przed artystycznymi cudami tej genialnej Ukrainki\u201d.<\/p>\n
Dorota Pietrzyk, malarka, PrestoPortal.pl<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
12 stycznia – 15 lutego 2023 r., Biblioteka Publiczna w Taurogach (ul. Respublikos 3, Taurag\u0117)Organizatorzy: Instytut Polski w Wilnie, Biblioteka Publiczna w Taurogach Muzeum Krajoznawcze w Iwankowie, w obwodzie kijowskim, sp\u0142on\u0119\u0142o podczas rosyjskiej inwazji 27.02.2022 r. Niewielkie muzeum posiada\u0142o w swoich zbiorach 25 dzie\u0142 ukrai\u0144skiej artystki Marii Prymaczenko. Cz\u0119\u015b\u0107 prac uda\u0142o si\u0119 ocali\u0107 dzi\u0119ki heroicznej […]<\/p>\n","protected":false},"author":97,"featured_media":4023,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[45,95,53],"tags":[],"class_list":["post-4022","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-inne","category-wydarzenia","category-wystawy"],"yoast_head":"\n