{"id":6978,"date":"2025-02-10T10:23:27","date_gmt":"2025-02-10T09:23:27","guid":{"rendered":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/?p=6978"},"modified":"2025-02-10T11:23:32","modified_gmt":"2025-02-10T10:23:32","slug":"moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/","title":{"rendered":"Maya Gordon: \u201eMoimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107\u201d"},"content":{"rendered":"\n
Specjalnie dla magazynu \u201eLiteratura i Sztuka\u201d polska dziennikarka Monika Stelmach przeprowadzi\u0142a wywiad z artystk\u0105 May\u0105 Gordon.<\/p>\n\n\n\n
Rozmowa ukaza\u0142a si\u0119 na \u0142amach numeru po\u015bwi\u0119conego polskiej kulturze (2025, Nr. 2), kt\u00f3ry powsta\u0142 we wsp\u00f3\u0142pracy z Instytutem Polskim w Wilnie. M. Gordon wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w prezentacji numeru specjalnego, pokazuj\u0105c w Wilnie r\u00f3wnie\u017c instalacj\u0119 \u201eKim jeste\u015b?\u201c, kt\u00f3ra zdobi ok\u0142adk\u0119 czasopisma.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nFot. Paulius \u017di\u017eliauskas<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Wilno jest dla ciebie szczeg\u00f3lne. Czy mo\u017cesz o tym opowiedzie\u0107?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Wilno jest zwi\u0105zane z moimi korzeniami. St\u0105d pochodzi rodzina mojej mamy i cz\u0119\u015b\u0107 rodziny mojego ojca. Rodzice zamieszkali w Polsce, ale Wilno by\u0142o w pami\u0119ci mojej rodziny. By\u0142am w Wilnie kilka razy.<\/p>\n\n\n\n
Ty urodzi\u0142a\u015b si\u0119 w Chorzowie?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Mama pochodzi\u0142a z Wilna, a tata z Bia\u0142egostoku. Ojciec by\u0142 in\u017cynierem ci\u0119\u017ckiego przemys\u0142u, na \u015al\u0105sku pracowa\u0142 przy odbudowie kopalni, partia przerzuca\u0142a go z miejsca na miejsce. Urodzi\u0142am si\u0119 w Chorzowie, mieszka\u0142am w Gliwicach, sk\u0105d przeprowadzili\u015bmy si\u0119 do Warszawy. Ci\u0105gle si\u0119 przeprowadzali\u015bmy. Nie mam zbyt wielu wspomnie\u0144 ze \u015al\u0105ska. Lubi\u0142am nasze mieszkanie w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n
Warszaw\u0119 te\u017c musia\u0142a\u015b opu\u015bci\u0107. Dlaczego wyjechali\u015bcie z Polski?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Wyjecha\u0142am z Polski kiedy mia\u0142am 10 lat, w 1957 roku. Dla moich rodzic\u00f3w emigracja z tr\u00f3jk\u0105 ma\u0142ych dzieci nie by\u0142a \u0142atwa, mam jeszcze m\u0142odsz\u0105 siostr\u0119 i m\u0142odszego brata. Wok\u00f3\u0142 \u017byd\u00f3w by\u0142a ju\u017c bardzo z\u0142a atmosfera, zacz\u0119\u0142y si\u0119 nagonki. Nigdy nie by\u0142o \u0142atwo spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce, ale wtedy nasta\u0142y naprawd\u0119 ci\u0119\u017ckie czasy, ludzie tracili prac\u0119, bali si\u0119 o swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Ta atmosfera by\u0142a odczuwalna nawet w\u015br\u00f3d dzieci na podw\u00f3rku. Moja kole\u017canka, kiedy zobaczy\u0142a, \u017ce si\u0119 pakujemy do wielkiej skrzyni, powiedzia\u0142a: \u201ewyje\u017cd\u017cacie do Palestyny, jak wszyscy \u017bydzi\u201d. Odpowiedzia\u0142am, \u017ce nie jedziemy do \u017cadnej Palestyny, tylko ojciec zosta\u0142 s\u0142u\u017cbowo przeniesiony do innego miasta. By\u0142am przestraszona t\u0105 sytuacj\u0105, broni\u0142am si\u0119 jak mog\u0142am. To by\u0142o upokarzaj\u0105ce do\u015bwiadczenie. Nie mog\u0142am zrozumie\u0107, dlaczego wywo\u017c\u0105 mnie z Polski. Nikt nie wiedzia\u0142, co czeka mas w Izraelu. Buntowa\u0142am si\u0119.<\/p>\n\n\n\n
W jaki spos\u00f3b buntuje si\u0119 10-letnie dziecko?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Przyjecha\u0142am do Izraela i my\u015bla\u0142am o tym, jak bardzo nie chc\u0119 by\u0107 w tym miejscu. By\u0142o ciep\u0142o, wi\u0119c traktowa\u0142am to jak wyjazd na wakacje, z kt\u00f3rych za chwil\u0119 wr\u00f3cimy do Warszawy. Wszystko by\u0142o inne. Nigdy wcze\u015bniej nie widzia\u0142am ludzi, kt\u00f3rzy maj\u0105 r\u00f3\u017cne kolory sk\u00f3ry i nie wygl\u0105daj\u0105 jak Polacy. A Izrael to przecie\u017c mieszanka ludzi pochodz\u0105cych z ca\u0142ego \u015bwiata. Na pocz\u0105tku mieszkali\u015bmy na osiedlu dla nowych emigrant\u00f3w, w barakach z azbestu, obok fabryki azbestu. Niekt\u00f3rzy utkn\u0119li tam na wiele lat. My byli\u015bmy trzy miesi\u0105ce, poniewa\u017c ojciec dosta\u0142 prac\u0119 w Jerozolimie.<\/p>\n\n\n\n
Szokiem by\u0142 inny j\u0119zyk, pisany z prawej strony do lewej, dziwnymi znaczkami. Cierpia\u0142am na dysleksj\u0119, kt\u00f3rej wtedy nie diagnozowano, wi\u0119c trudno\u015b\u0107 by\u0142a tym wi\u0119ksza. Nie chcia\u0142am uczy\u0107 si\u0119 hebrajskiego, nie chcia\u0142am w tym j\u0119zyku rozmawia\u0107. Postanowi\u0142am tego nie przyj\u0105\u0107. Wymy\u015bli\u0142am sw\u00f3j w\u0142asny alfabet, poszczeg\u00f3lne litery to by\u0142y na przyk\u0142ad kreska, p\u00f3\u0142okr\u0105g, ogonek itd. Mia\u0142am przyjaci\u00f3\u0142k\u0119 Polk\u0119, kt\u00f3ra przedyktowywa\u0142a mi lekcje, kt\u00f3re zapisywa\u0142am w swoim alfabecie.<\/p>\n\n\n\n
W kt\u00f3rym momencie prze\u0142ama\u0142a\u015b ten op\u00f3r?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Ju\u017c ponad rok by\u0142am w szkole i nic dobrego si\u0119 nie dzia\u0142o. I wtedy grupa uczni\u00f3w, zamkni\u0119ta i ekskluzywna, przyj\u0119\u0142a mnie do siebie. Z dnia na dzie\u0144 zacz\u0119\u0142am m\u00f3wi\u0107 po hebrajsku, bo chcia\u0142am si\u0119 z nimi porozumiewa\u0107. Zacz\u0119\u0142am si\u0119 aklimatyzowa\u0107. Wtedy zrobi\u0142o si\u0119 troch\u0119 \u0142atwiej, ale dysleksja nadal przeszkadza\u0142a mi w nauce.<\/p>\n\n\n\n
Dysleksja w czasach, kiedy nie by\u0142o diagnozy i wsparcia, musia\u0142a by\u0107 trudnym do\u015bwiadczeniem.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Czu\u0142am si\u0119 samotna i bezradna. Ani szko\u0142a, ani rodzice nie byli w stanie mi pom\u00f3c. Nie rozumieli co si\u0119 dzieje, ja sama nie rozumia\u0142am. By\u0142am karana. Mama nosi\u0142a w kieszeni pejcz z\u0142o\u017cony z kilku z\u0142\u0105czonych sk\u00f3rek, wierzy\u0142a \u017ce tylko tak dobrze wychowa swoje dzieci. Wali\u0142a tym po nogach. By\u0142a pedagogiem, nauczycielk\u0105 akademick\u0105, w Polsce wyk\u0142ada\u0142a j\u0119zyk rosyjski na Uniwersytecie Warszawskim i \u017cy\u0142a przekonaniem, \u017ce to najlepsza metoda wychowawcza. Moje dzieci\u0144stwo by\u0142o bardzo trudne.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego w serii prac \u201eCzarne struktury\u201d rze\u017abisz swoj\u0105 histori\u0119 zamiast j\u0105 opisa\u0107?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Sztuka jest dla mnie przyjaznym j\u0119zykiem. Wiele moich prac to cykle opowie\u015bci w formie dzie\u0142 wizualnych. \u201eCzarne struktury\u201d s\u0105 wyra\u017ceniem wybranych moment\u00f3w z mojego \u017cycia, kt\u00f3re zrealizowa\u0142am w formie relief\u00f3w z papier m\u00e2ch\u00e9. Przekazuj\u0119 swoj\u0105 histori\u0105, ale zrealizowan\u0105 w\u0142asn\u0105 technik\u0105 kaligraficzn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Dzieci\u0144stwo jest w centrum twojej tw\u00f3rczo\u015bci. Sk\u0105d taki wyb\u00f3r?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Moje dzieci\u0144stwo by\u0142o trudne, ale nie podda\u0142am si\u0119. Podda\u0107 si\u0119 by\u0142o poni\u017cej mojej godno\u015bci. Musia\u0142am wszystkim pokaza\u0107, \u017ce chocia\u017c nie jest mi \u0142atwo, to jednak daj\u0119 sobie rad\u0119. Poza tym, dzieci\u0144stwo jest wa\u017cne dla ka\u017cdego. Moje by\u0142o skomplikowane. Nie umiem powiedzie\u0107, dlaczego ci\u0105gle do niego wracam. A w\u0142a\u015bciwie wspomnienia wracaj\u0105 do mnie. To wewn\u0119trzny imperatyw, kt\u00f3rego sama chyba nie do ko\u0144ca rozumiem.<\/p>\n\n\n\n
Prac\u0105 z dzieci\u0144stwem i wspomnieniami jest \u201eImbryk\u201d. Co to za przedmiot?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Imbryk to wspomnienie domu. Jedna z tych rzeczy, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a do Jerozolimy z Warszawy. Do dzisiaj jest w mojej rodzinie, jak wszystkie te rozkompletowane porcelany, kt\u00f3re przywie\u017ali\u015bmy z Polski. W mojej wyobra\u017ani urasta\u0142y do rangi skarb\u00f3w, by\u0142y czym\u015b zupe\u0142nie innym ni\u017c w rzeczywisto\u015bci. Imbryk jest przeskalowany, ma 3 i p\u00f3\u0142 metra wysoko\u015bci, przecie\u017c wspomnienia nie s\u0105 jeden do jednego, niekt\u00f3re p\u0119czniej\u0105 w g\u0142owie.<\/p>\n\n\n\n
Inn\u0105 prac\u0105 z tej serii jest ta o kredensie.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Ten kredens jest z moj\u0105 rodzin\u0105 ca\u0142e \u017cycie. To jest taki niesforny mebel, kt\u00f3ry nie jest antykiem, nie jest nawet \u0142adny, jest za to ogromny i toporny. Ju\u017c nikt nie robi takich kredens\u00f3w. Ale kiedy\u015b by\u0142 w ka\u017cdym poniemieckim domu. W Gliwicach wprowadzili\u015bmy si\u0119 do ju\u017c umeblowanego mieszkania po rodzinie, kt\u00f3ra wyemigrowa\u0142a do Niemiec.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy by\u0142em dzieckiem, kredens wydawa\u0142 mi si\u0119 ogromny. Alpinistycznym wyczynem by\u0142o wspi\u0105\u0107 si\u0119 na jego szczyt. My\u015bla\u0142am, \u017ce na g\u00f3rze s\u0105 niesamowite skarby, a tam znalaz\u0142am pi\u0142eczk\u0119 pingpongow\u0105 i stary wachlarz papierowy. Wyobra\u017ca\u0142am sobie, \u017ce by\u0142 u\u017cywany podczas jakiego\u015b niesamowitego balu. Mama zamyka\u0142a kredens na klucz, kt\u00f3ry nosi\u0142a przy sobie. Nie mieli\u015bmy drogich przedmiot\u00f3w, w \u015brodku by\u0142 niepe\u0142ny serwis na wiele os\u00f3b, krochmalone serwety, kt\u00f3rych si\u0119 nigdy nie u\u017cywa\u0142o. Kiedy go\u015bcie przynosili czekoladki w prezencie, to l\u0105dowa\u0142y w \u015brodkowych drzwiach kredensu i nie by\u0142y do jedzenia, one tam by\u0142y po to, \u017ceby by\u0107. Kiedy dobiera\u0142am si\u0119 do tych skarb\u00f3w, zwykle by\u0142y ju\u017c przeterminowane. To wszystko by\u0142o traktowane jak wielkie bogactwo.<\/p>\n\n\n\n
Kredens pojecha\u0142 z wami z Gliwic do Warszawy, a potem do Jerozolimy?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Z Polski wyje\u017cd\u017cali\u015bmy z ca\u0142ym dobytkiem. W Jerozolimie mieli\u015bmy malutkie, dwa i p\u00f3\u0142 pokojowe mieszkanie. Ten kredens zajmowa\u0142 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mieszkania. On sam by\u0142 jak dom. Nie mia\u0142am w\u0142asnego pokoju. Wymy\u015bli\u0142am, \u017ce mog\u0142abym mieszka\u0107 w tym kredensie. Mia\u0142am plan, \u017ce z\u0142ami\u0119 \u015bcianki wewn\u0105trz i nawet kiedy dorosn\u0119, b\u0119d\u0119 mog\u0142a tam wygodnie spa\u0107. To by\u0142o bezpiecznie, dobrze znane mi miejsce. Wszystko szybko si\u0119 zmienia\u0142o, to co by\u0142o sta\u0142e to by\u0142 ten kredens. Dlatego zrobi\u0142am prac\u0119 \u201ePoemat domowy nr 1\u201d czyli rysunek kredensu. \u201ePoemat domowy nr 2\u201d jest obiektem \u2013 przeskalowanym balonem, kt\u00f3ry wznosi si\u0119 i opada, ma efemeryczny charakter.<\/p>\n\n\n\n
Opracowa\u0142a\u015b specjale materia\u0142y. Twoje obiekty to wielkie balony z trwa\u0142ego materia\u0142u, kt\u00f3re wprawiasz w ruch. <\/em><\/p>\n\n\n\n
To nie s\u0105 prawdziwe przedmioty, to s\u0105 my\u015bli, wyobra\u017cenia i wspomnienia o tych przedmiotach. Nie wiedzia\u0142am, czy uda si\u0119 je zrealizowa\u0107, czy uda si\u0119 zrobi\u0107 tak du\u017cy balon z trwa\u0142ego materia\u0142u, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie p\u0119ka\u0142. W Bia\u0142ymstoku mam fantastyczn\u0105 fabryk\u0119 balon\u00f3w, gdzie opracowano technologi\u0119, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a zrobienie takiego przedmiotu. Wspomnienie nie mo\u017ce by\u0107 wykonane z trwa\u0142ych materia\u0142\u00f3w, jak drewno. Wspomnienia nie s\u0105 sta\u0142e, pojawiaj\u0105 si\u0119, znikaj\u0105, bledn\u0105, s\u0105 jak wype\u0142nione powietrzem moje balony.<\/p>\n\n\n\n
W projekcie z Joann\u0105 Rajkowsk\u0105 „Maja Gordon jedzie do Chorzowa”, szuka\u0142a\u015b miejsca, gdzie si\u0119 urodzi\u0142a\u015b. To by\u0142a pr\u00f3ba skonfrontowania si\u0119 ze wspomnieniami, odnalezienia korzeni?<\/em><\/p>\n\n\n\n
By\u0142am zauroczona t\u0105 ide\u0105, ale nie wiedzia\u0142am, co mnie czeka. Z tego projektu wysz\u0142am rozczarowana. Lubi\u0119 Joann\u0119 Rajkowsk\u0105 i mam respekt do jej sztuki, do tego jak ci\u0119\u017cko potrafi pracowa\u0107 i jakie efekty osi\u0105ga. Urodzi\u0142am si\u0119 w Chorzowie, ale nie mia\u0142am \u017cadnych wspomnie\u0144 zwi\u0105zanych z moim pierwszym domem. Kiedy pojecha\u0142am z Joann\u0105 do tego miasta, nie mog\u0142am znale\u017a\u0107 tego domu. W ko\u0144cu znalaz\u0142am go przez \u017bIH. Ale to ju\u017c by\u0142o po zmontowaniu filmu. Ta podr\u00f3\u017c nie wnios\u0142a nic nowego do mojego postrzegania przesz\u0142o\u015bci i Polski. Dla mnie wa\u017cnym miejscem jednak by\u0142a i jest Warszawa.<\/p>\n\n\n\n
Praca \u201eKim Ty jeste\u015b?\u201d te\u017c jest balonem. To mocna praca.<\/em><\/p>\n\n\n\n
Kiedy w Polsce do w\u0142adzy doszed\u0142 PiS, prawicowa partia, zmieni\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sytuacja artyst\u00f3w. Trudniej by\u0142o dosta\u0107 pieni\u0105dze z Ministerstwa Kultury na realizacj\u0119 prac, kt\u00f3re nie wyra\u017caj\u0105 konserwatywnych pogl\u0105d\u00f3w. Pomy\u015bla\u0142am wtedy, \u017ce mo\u017ce ciekawie b\u0119dzie si\u0119gn\u0105\u0107 bo symbole narodowe. Prosz\u0119 bardzo, pomy\u015bla\u0142am, macie or\u0142a bia\u0142ego. Czy mo\u017ce by\u0107 co\u015b bardziej narodowego i konserwatywnego ni\u017c symbol z god\u0142a? Pami\u0119tam z dzieci\u0144stwa cz\u0119sto powtarzany wierszyk: Kto ty jeste\u015b Polak ma\u0142y, jaki znak tw\u00f3j? Orze\u0142 bia\u0142y<\/em>… Zna\u0142am go na pami\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n
To nie jest jednak silny orze\u0142 z god\u0142a narodowego, tw\u00f3j orze\u0142 upada i powstaje. Ten cykl powtarza si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n
On jest nie tylko s\u0142aby, kiedy mu si\u0119 dobrze przyjrzysz, mo\u017cna dostrzec du\u017co r\u00f3\u017cnych konotacji. Orze\u0142 jest wielki, ale w \u015brodku wype\u0142niony powietrzem. Wygl\u0105da jak olbrzymi silny ptak, ale w rzeczywisto\u015bci co chwil\u0119 traci si\u0142y. Podnosi si\u0119 z trudem, ale opada i kiedy wydaje si\u0119, \u017ce ju\u017c nic go nie uratuje, znowu si\u0119 napusza. Ten ruch jest dla mnie bardzo wa\u017cny. Orze\u0142 jest symbolem si\u0142y i m\u00f3j orze\u0142 te\u017c pr\u00f3buje by\u0107 silny.<\/p>\n\n\n\nFot. Paulius \u017di\u017eliauskas<\/sub><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Cz\u0119\u015b\u0107 twoich prac dotyczy Izraela. W cyklu obraz\u00f3w przywo\u0142ujesz g\u00f3r\u0119 Tabor w Izraelu. Czy to wa\u017cne dla Ciebie miejsce?<\/em><\/p>\n\n\n\n
G\u00f3ra Tabor jest jednym z element\u00f3w mojego wizualnego s\u0142ownika. Zapami\u0119ta\u0142am krajobraz z G\u00f3r\u0105 Tabor jako wyj\u0105tkowe miejsce. Ta g\u00f3ra pojawia si\u0119 w niekt\u00f3rych moich pracach i projektach instalacji przestrzennych. Jest dla mnie symbolem mocy i si\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Na pejza\u017c G\u00f3ry Tabor nak\u0142adasz inne obrazy, np. siebie z dzieci\u0144stwa. Co chcesz w ten spos\u00f3b powiedzie\u0107?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Narysowa\u0142am na obrazie G\u00f3r\u0119 Tabor, na kt\u00f3ry na\u0142o\u017cy\u0142am zdj\u0119cie z dzieci\u0144stwa, kt\u00f3re zrobi\u0142 m\u00f3j ojciec w Dusznikach-Zdroju, przy sanatorium, gdzie sp\u0119dzali\u015bmy wakacje. Skaka\u0142am po schodach, w tle by\u0142a wyrze\u017abiona kula. Tworzy to iluzj\u0119, jakbym skaka\u0142a z tej kuli. Pami\u0119tam ten moment, jako jeden z tych szcz\u0119\u015bliwszych. Moje wspomnienia nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Czy przyszed\u0142 taki moment, kiedy nie by\u0142a\u015b ju\u017c migrantk\u0105, ale poczu\u0142a\u015b, \u017ce w Izraelu jeste\u015b u siebie?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Z czasem przyzwyczai\u0142am si\u0119 do \u017cycia w tym kraju. Nigdy nie czu\u0142am jednak, \u017ce to jest m\u00f3j kraj. Naprawd\u0119 u siebie poczu\u0142am si\u0119 w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Jerozolimie. Nagle ludzie wok\u00f3\u0142 mnie byli tacy jak ja.<\/p>\n\n\n\n
Najd\u0142u\u017cej mieszkasz w Holandii. Czy identyfikujesz si\u0119 z tym krajem?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Zupe\u0142nie nie. Nie poci\u0105ga\u0142a mnie Holandia i nie planowa\u0142am tu zamieszka\u0107. Niewiele rzeczy w \u017cyciu zaplanowa\u0142am, przypadek sprawi\u0142, \u017ce mieszkam w Holandii. Zakocha\u0142am si\u0119 w Holendrze, kt\u00f3ry \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 mnie do swojego kraju. Przez kilka lat mieszkali\u015bmy we W\u0142oszech, poniewa\u017c tam pracowa\u0142. Po rozstaniu wr\u00f3ci\u0142am do Holandii, bo tu mia\u0142am ju\u017c zorganizowane \u017cycie, mieszkanie. Holendrzy wiele dobrego mi zrobili. To przyjazny do \u017cycia kraj i tyle. Moje mieszkanie w Holandii jest moim domem.<\/p>\n\n\n\n
Zawsze t\u0119skni\u0142am jednak do Warszawy. Mia\u0142am sny w dzieci\u0144stwie, \u017ce jad\u0119 wind\u0105 przez kul\u0119 ziemsk\u0105, bo wydawa\u0142o mi si\u0119 \u017ce Polska jest po drugiej stronie globusa. Doje\u017cd\u017ca\u0142am t\u0105 wind\u0105 do naszego mieszkania w Warszawie i wtedy czu\u0142am, \u017ce jestem w domu. Nie mog\u0142am zrozumie\u0107 jako dziecko, dlaczego to wszystko si\u0119 sta\u0142o, i jak mogli dopu\u015bci\u0107 do tego, \u017ce musia\u0142am z Polski wyjecha\u0107. Moi rodzice byli wielkimi polskimi patriotami. Ojciec walczy\u0142 za Polsk\u0119, na wojnie dwa razy by\u0142 ranny i m\u00f3g\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do domu, ale postanowi\u0142 wr\u00f3ci\u0107 na front. Rodzice byli pewni, \u017ce po tej strasznej wojnie, ju\u017c nigdy nie b\u0119dzie \u017cadnej wojny. Wierzyli, \u017ce b\u0119d\u0105 \u017cyli w wolnym kraju, uwierzyli w obietnic\u0119 r\u00f3wno\u015bci. I nic z tego nie zosta\u0142o. Do Polski przyjecha\u0142am ju\u017c jako doros\u0142y cz\u0142owiek, z w\u0142asnej woli. Niczego od tego kraju nie oczekiwa\u0142am. Spotka\u0142am tu fantastycznych ludzi, artyst\u00f3w i przyjaci\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n
Masz z\u0142o\u017con\u0105 narodow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, r\u00f3\u017cne ojczyzny. Ale czy o kt\u00f3rym z tych kraj\u00f3w powiedzia\u0142aby\u015b, \u017ce jest twoj\u0105 ojczyzn\u0105?<\/em><\/p>\n\n\n\n
Nie my\u015bl\u0119 takimi kategoriami. Polska mnie odrzuci\u0142a, w Izraelu nie czu\u0142am, \u017ce jestem na swoim miejscu, a Holandia by\u0142a przypadkowym wyborem. Nie umiem powiedzie\u0107, \u017ce kt\u00f3ry\u015b z tych kraj\u00f3w jest moj\u0105 ojczyzn\u0105. Z czasem poczu\u0142am si\u0119 przywi\u0105zana do Izraela. Cz\u0119sto jestem w Polsce. Kocham by\u0107 w Polsce. Lubi\u0119 moje mieszkanie w Holandii, tutaj wracam. Ale nie mam swojej ojczyzny.<\/p>\n\n\n\n
A jednocze\u015bnie w swoich dzia\u0142aniach artystycznych wracasz do Polski, pracujesz z pami\u0119ci\u0105, przekuwasz j\u0105 w sztuk\u0119. <\/em><\/p>\n\n\n\n
Przez migracje straci\u0142am dzieci\u0144stwo. Zosta\u0142am oderwana od korzeni. Z Polski nas wyrzucono, w Izraelu korzenie nie mia\u0142y czego si\u0119 z\u0142apa\u0107. Moimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107 i sztuka kt\u00f3ra z niej wyrasta.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
*<\/p>\n\n\n\n
Maya Gordon<\/strong> urodzi\u0142a si\u0119 w Polsce, w Chorzowie w 1947 roku. W wieku 10 lat wyemigrowa\u0142a do Izraela, a w latach 70. wyjecha\u0142a do Holandii. Studiowa\u0142a w Bezalel Academy of Arts and Design w Jerozolimie i Jan Van Eyck Akademie w Maastricht. Mieszka w Amsterdamie, Tel Awiwie i Warszawie. Jej prace by\u0142y\u00a0 pokazywane\u00a0 w wielu galeriach i muzeach na \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
Fot. M. Gordon z rze\u017ab\u0105 \u201eKrzes\u0142o\u201d z serii \u201eCyprysy\u201d (1980). Zdj\u0119cie Bartka Zabielskiego (Fundacja Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Specjalnie dla magazynu \u201eLiteratura i Sztuka\u201d polska dziennikarka Monika Stelmach przeprowadzi\u0142a wywiad z artystk\u0105 May\u0105 Gordon. Rozmowa ukaza\u0142a si\u0119 na \u0142amach numeru po\u015bwi\u0119conego polskiej kulturze (2025, Nr. 2), kt\u00f3ry powsta\u0142 we wsp\u00f3\u0142pracy z Instytutem Polskim w Wilnie. M. Gordon wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w prezentacji numeru specjalnego, pokazuj\u0105c w Wilnie r\u00f3wnie\u017c instalacj\u0119 \u201eKim jeste\u015b?\u201c, kt\u00f3ra zdobi ok\u0142adk\u0119 czasopisma. […]<\/p>\n","protected":false},"author":179,"featured_media":6973,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-6978","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wystawy"],"yoast_head":"\n
Maya Gordon: \u201eMoimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107\u201d - Instytut Polski w Wilnie<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Maya Gordon: \u201eMoimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107\u201d - Instytut Polski w Wilnie\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Specjalnie dla magazynu \u201eLiteratura i Sztuka\u201d polska dziennikarka Monika Stelmach przeprowadzi\u0142a wywiad z artystk\u0105 May\u0105 Gordon. Rozmowa ukaza\u0142a si\u0119 na \u0142amach numeru po\u015bwi\u0119conego polskiej kulturze (2025, Nr. 2), kt\u00f3ry powsta\u0142 we wsp\u00f3\u0142pracy z Instytutem Polskim w Wilnie. M. Gordon wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w prezentacji numeru specjalnego, pokazuj\u0105c w Wilnie r\u00f3wnie\u017c instalacj\u0119 \u201eKim jeste\u015b?\u201c, kt\u00f3ra zdobi ok\u0142adk\u0119 czasopisma. […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Instytut Polski w Wilnie\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-02-10T09:23:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-02-10T10:23:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03-682x1024.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"682\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1024\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"strielkunasr\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"strielkunasr\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"event\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/\",\"name\":\"Maya Gordon: \u201eMoimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107\u201d\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/#primaryimage\"},\"image\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03-200x300.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03-682x1024.jpg\",\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03.jpg\"],\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03.jpg\",\"datePublished\":\"2025-02-10T09:23:27+02:00\",\"dateModified\":\"2025-02-10T10:23:32+02:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/#\/schema\/person\/0fe71ab8ff05e4d313f18753e7735a3c\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/\"]}],\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"startDate\":\"2025-01-23\",\"endDate\":\"2025-12-31\",\"eventStatus\":\"EventScheduled\",\"eventAttendanceMode\":\"OfflineEventAttendanceMode\",\"location\":{\"@type\":\"place\",\"name\":\"\",\"address\":\"\",\"geo\":{\"@type\":\"GeoCoordinates\",\"latitude\":\"\",\"longitude\":\"\"}},\"description\":\"Specjalnie dla magazynu \u201eLiteratura i Sztuka\u201d polska dziennikarka Monika Stelmach przeprowadzi\u0142a wywiad z artystk\u0105 May\u0105 Gordon.\\nRozmowa ukaza\u0142a si\u0119 na \u0142amach numeru po\u015bwi\u0119conego polskiej kulturze (2025, Nr. 2), kt\u00f3ry powsta\u0142 we wsp\u00f3\u0142pracy z Instytutem Polskim w Wilnie. M. Gordon wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w prezentacji numeru specjalnego, pokazuj\u0105c w Wilnie r\u00f3wnie\u017c instalacj\u0119 \u201eKim jeste\u015b?\u201c, kt\u00f3ra zdobi ok\u0142adk\u0119 czasopisma.\\nWilno jest dla ciebie szczeg\u00f3lne. Czy mo\u017cesz o tym opowiedzie\u0107?\\nWilno jest zwi\u0105zane z moimi korzeniami. St\u0105d pochodzi rodzina mojej mamy i cz\u0119\u015b\u0107 rodziny mojego ojca. Rodzice zamieszkali w Polsce, ale Wilno by\u0142o w pami\u0119ci mojej rodziny. By\u0142am w Wilnie kilka razy.\\nTy urodzi\u0142a\u015b si\u0119 w Chorzowie?\\nMama pochodzi\u0142a z Wilna, a tata z Bia\u0142egostoku. Ojciec by\u0142 in\u017cynierem ci\u0119\u017ckiego przemys\u0142u, na \u015al\u0105sku pracowa\u0142 przy odbudowie kopalni, partia przerzuca\u0142a go z miejsca na miejsce. Urodzi\u0142am si\u0119 w Chorzowie, mieszka\u0142am w Gliwicach, sk\u0105d przeprowadzili\u015bmy si\u0119 do Warszawy. Ci\u0105gle si\u0119 przeprowadzali\u015bmy. Nie mam zbyt wielu wspomnie\u0144 ze \u015al\u0105ska. Lubi\u0142am nasze mieszkanie w Warszawie.\\nWarszaw\u0119 te\u017c musia\u0142a\u015b opu\u015bci\u0107. Dlaczego wyjechali\u015bcie z Polski?\\nWyjecha\u0142am z Polski kiedy mia\u0142am 10 lat, w 1957 roku. Dla moich rodzic\u00f3w emigracja z tr\u00f3jk\u0105 ma\u0142ych dzieci nie by\u0142a \u0142atwa, mam jeszcze m\u0142odsz\u0105 siostr\u0119 i m\u0142odszego brata. Wok\u00f3\u0142 \u017byd\u00f3w by\u0142a ju\u017c bardzo z\u0142a atmosfera, zacz\u0119\u0142y si\u0119 nagonki. Nigdy nie by\u0142o \u0142atwo spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce, ale wtedy nasta\u0142y naprawd\u0119 ci\u0119\u017ckie czasy, ludzie tracili prac\u0119, bali si\u0119 o swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Ta atmosfera by\u0142a odczuwalna nawet w\u015br\u00f3d dzieci na podw\u00f3rku. Moja kole\u017canka, kiedy zobaczy\u0142a, \u017ce si\u0119 pakujemy do wielkiej skrzyni, powiedzia\u0142a: \u201ewyje\u017cd\u017cacie do Palestyny, jak wszyscy \u017bydzi\u201d. Odpowiedzia\u0142am, \u017ce nie jedziemy do \u017cadnej Palestyny, tylko ojciec zosta\u0142 s\u0142u\u017cbowo przeniesiony do innego miasta. By\u0142am przestraszona t\u0105 sytuacj\u0105, broni\u0142am si\u0119 jak mog\u0142am. To by\u0142o upokarzaj\u0105ce do\u015bwiadczenie. Nie mog\u0142am zrozumie\u0107, dlaczego wywo\u017c\u0105 mnie z Polski. Nikt nie wiedzia\u0142, co czeka mas w Izraelu. Buntowa\u0142am si\u0119.\\nW jaki spos\u00f3b buntuje si\u0119 10-letnie dziecko?\\nPrzyjecha\u0142am do Izraela i my\u015bla\u0142am o tym, jak bardzo nie chc\u0119 by\u0107 w tym miejscu. By\u0142o ciep\u0142o, wi\u0119c traktowa\u0142am to jak wyjazd na wakacje, z kt\u00f3rych za chwil\u0119 wr\u00f3cimy do Warszawy. Wszystko by\u0142o inne. Nigdy wcze\u015bniej nie widzia\u0142am ludzi, kt\u00f3rzy maj\u0105 r\u00f3\u017cne kolory sk\u00f3ry i nie wygl\u0105daj\u0105 jak Polacy. A Izrael to przecie\u017c mieszanka ludzi pochodz\u0105cych z ca\u0142ego \u015bwiata. Na pocz\u0105tku mieszkali\u015bmy na osiedlu dla nowych emigrant\u00f3w, w barakach z azbestu, obok fabryki azbestu. Niekt\u00f3rzy utkn\u0119li tam na wiele lat. My byli\u015bmy trzy miesi\u0105ce, poniewa\u017c ojciec dosta\u0142 prac\u0119 w Jerozolimie.\\nSzokiem by\u0142 inny j\u0119zyk, pisany z prawej strony do lewej, dziwnymi znaczkami. Cierpia\u0142am na dysleksj\u0119, kt\u00f3rej wtedy nie diagnozowano, wi\u0119c trudno\u015b\u0107 by\u0142a tym wi\u0119ksza. Nie chcia\u0142am uczy\u0107 si\u0119 hebrajskiego, nie chcia\u0142am w tym j\u0119zyku rozmawia\u0107. Postanowi\u0142am tego nie przyj\u0105\u0107. Wymy\u015bli\u0142am sw\u00f3j w\u0142asny alfabet, poszczeg\u00f3lne litery to by\u0142y na przyk\u0142ad kreska, p\u00f3\u0142okr\u0105g, ogonek itd. Mia\u0142am przyjaci\u00f3\u0142k\u0119 Polk\u0119, kt\u00f3ra przedyktowywa\u0142a mi lekcje, kt\u00f3re zapisywa\u0142am w swoim alfabecie.\\nW kt\u00f3rym momencie prze\u0142ama\u0142a\u015b ten op\u00f3r?\\nJu\u017c ponad rok by\u0142am w szkole i nic dobrego si\u0119 nie dzia\u0142o. I wtedy grupa uczni\u00f3w, zamkni\u0119ta i ekskluzywna, przyj\u0119\u0142a mnie do siebie. Z dnia na dzie\u0144 zacz\u0119\u0142am m\u00f3wi\u0107 po hebrajsku, bo chcia\u0142am si\u0119 z nimi porozumiewa\u0107. Zacz\u0119\u0142am si\u0119 aklimatyzowa\u0107. Wtedy zrobi\u0142o si\u0119 troch\u0119 \u0142atwiej, ale dysleksja nadal przeszkadza\u0142a mi w nauce.\\nDysleksja w czasach, kiedy nie by\u0142o diagnozy i wsparcia, musia\u0142a by\u0107 trudnym do\u015bwiadczeniem.\\nCzu\u0142am si\u0119 samotna i bezradna. Ani szko\u0142a, ani rodzice nie byli w stanie mi pom\u00f3c. Nie rozumieli co si\u0119 dzieje, ja sama nie rozumia\u0142am. By\u0142am karana. Mama nosi\u0142a w kieszeni pejcz z\u0142o\u017cony z kilku z\u0142\u0105czonych sk\u00f3rek, wierzy\u0142a \u017ce tylko tak dobrze wychowa swoje dzieci. Wali\u0142a tym po nogach. By\u0142a pedagogiem, nauczycielk\u0105 akademick\u0105, w Polsce wyk\u0142ada\u0142a j\u0119zyk rosyjski na Uniwersytecie Warszawskim i \u017cy\u0142a przekonaniem, \u017ce to najlepsza metoda wychowawcza. Moje dzieci\u0144stwo by\u0142o bardzo trudne.\\nDlatego w serii prac \u201eCzarne struktury\u201d rze\u017abisz swoj\u0105 histori\u0119 zamiast j\u0105 opisa\u0107?\\nSztuka jest dla mnie przyjaznym j\u0119zykiem. Wiele moich prac to cykle opowie\u015bci w formie dzie\u0142 wizualnych. \u201eCzarne struktury\u201d s\u0105 wyra\u017ceniem wybranych moment\u00f3w z mojego \u017cycia, kt\u00f3re zrealizowa\u0142am w formie relief\u00f3w z papier m\u00e2ch\u00e9. Przekazuj\u0119 swoj\u0105 histori\u0105, ale zrealizowan\u0105 w\u0142asn\u0105 technik\u0105 kaligraficzn\u0105.\\nDzieci\u0144stwo jest w centrum twojej tw\u00f3rczo\u015bci. Sk\u0105d taki wyb\u00f3r?\\nMoje dzieci\u0144stwo by\u0142o trudne, ale nie podda\u0142am si\u0119. Podda\u0107 si\u0119 by\u0142o poni\u017cej mojej godno\u015bci. Musia\u0142am wszystkim pokaza\u0107, \u017ce chocia\u017c nie jest mi \u0142atwo, to jednak daj\u0119 sobie rad\u0119. Poza tym, dzieci\u0144stwo jest wa\u017cne dla ka\u017cdego. Moje by\u0142o skomplikowane. Nie umiem powiedzie\u0107, dlaczego ci\u0105gle do niego wracam. A w\u0142a\u015bciwie wspomnienia wracaj\u0105 do mnie. To wewn\u0119trzny imperatyw, kt\u00f3rego sama chyba nie do ko\u0144ca rozumiem.\\nPrac\u0105 z dzieci\u0144stwem i wspomnieniami jest \u201eImbryk\u201d. Co to za przedmiot?\\nImbryk to wspomnienie domu. Jedna z tych rzeczy, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a do Jerozolimy z Warszawy. Do dzisiaj jest w mojej rodzinie, jak wszystkie te rozkompletowane porcelany, kt\u00f3re przywie\u017ali\u015bmy z Polski. W mojej wyobra\u017ani urasta\u0142y do rangi skarb\u00f3w, by\u0142y czym\u015b zupe\u0142nie innym ni\u017c w rzeczywisto\u015bci. Imbryk jest przeskalowany, ma 3 i p\u00f3\u0142 metra wysoko\u015bci, przecie\u017c wspomnienia nie s\u0105 jeden do jednego, niekt\u00f3re p\u0119czniej\u0105 w g\u0142owie.\\nInn\u0105 prac\u0105 z tej serii jest ta o kredensie.\\nTen kredens jest z moj\u0105 rodzin\u0105 ca\u0142e \u017cycie. To jest taki niesforny mebel, kt\u00f3ry nie jest antykiem, nie jest nawet \u0142adny, jest za to ogromny i toporny. Ju\u017c nikt nie robi takich kredens\u00f3w. Ale kiedy\u015b by\u0142 w ka\u017cdym poniemieckim domu. W Gliwicach wprowadzili\u015bmy si\u0119 do ju\u017c umeblowanego mieszkania po rodzinie, kt\u00f3ra wyemigrowa\u0142a do Niemiec.\\nKiedy by\u0142em dzieckiem, kredens wydawa\u0142 mi si\u0119 ogromny. Alpinistycznym wyczynem by\u0142o wspi\u0105\u0107 si\u0119 na jego szczyt. My\u015bla\u0142am, \u017ce na g\u00f3rze s\u0105 niesamowite skarby, a tam znalaz\u0142am pi\u0142eczk\u0119 pingpongow\u0105 i stary wachlarz papierowy. Wyobra\u017ca\u0142am sobie, \u017ce by\u0142 u\u017cywany podczas jakiego\u015b niesamowitego balu. Mama zamyka\u0142a kredens na klucz, kt\u00f3ry nosi\u0142a przy sobie. Nie mieli\u015bmy drogich przedmiot\u00f3w, w \u015brodku by\u0142 niepe\u0142ny serwis na wiele os\u00f3b, krochmalone serwety, kt\u00f3rych si\u0119 nigdy nie u\u017cywa\u0142o. Kiedy go\u015bcie przynosili czekoladki w prezencie, to l\u0105dowa\u0142y w \u015brodkowych drzwiach kredensu i nie by\u0142y do jedzenia, one tam by\u0142y po to, \u017ceby by\u0107. Kiedy dobiera\u0142am si\u0119 do tych skarb\u00f3w, zwykle by\u0142y ju\u017c przeterminowane. To wszystko by\u0142o traktowane jak wielkie bogactwo.\\nKredens pojecha\u0142 z wami z Gliwic do Warszawy, a potem do Jerozolimy?\\nZ Polski wyje\u017cd\u017cali\u015bmy z ca\u0142ym dobytkiem. W Jerozolimie mieli\u015bmy malutkie, dwa i p\u00f3\u0142 pokojowe mieszkanie. Ten kredens zajmowa\u0142 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mieszkania. On sam by\u0142 jak dom. Nie mia\u0142am w\u0142asnego pokoju. Wymy\u015bli\u0142am, \u017ce mog\u0142abym mieszka\u0107 w tym kredensie. Mia\u0142am plan, \u017ce z\u0142ami\u0119 \u015bcianki wewn\u0105trz i nawet kiedy dorosn\u0119, b\u0119d\u0119 mog\u0142a tam wygodnie spa\u0107. To by\u0142o bezpiecznie, dobrze znane mi miejsce. Wszystko szybko si\u0119 zmienia\u0142o, to co by\u0142o sta\u0142e to by\u0142 ten kredens. Dlatego zrobi\u0142am prac\u0119 \u201ePoemat domowy nr 1\u201d czyli rysunek kredensu. \u201ePoemat domowy nr 2\u201d jest obiektem \u2013 przeskalowanym balonem, kt\u00f3ry wznosi si\u0119 i opada, ma efemeryczny charakter.\\nOpracowa\u0142a\u015b specjale materia\u0142y. Twoje obiekty to wielkie balony z trwa\u0142ego materia\u0142u, kt\u00f3re wprawiasz w ruch. \\nTo nie s\u0105 prawdziwe przedmioty, to s\u0105 my\u015bli, wyobra\u017cenia i wspomnienia o tych przedmiotach. Nie wiedzia\u0142am, czy uda si\u0119 je zrealizowa\u0107, czy uda si\u0119 zrobi\u0107 tak du\u017cy balon z trwa\u0142ego materia\u0142u, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie p\u0119ka\u0142. W Bia\u0142ymstoku mam fantastyczn\u0105 fabryk\u0119 balon\u00f3w, gdzie opracowano technologi\u0119, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a zrobienie takiego przedmiotu. Wspomnienie nie mo\u017ce by\u0107 wykonane z trwa\u0142ych materia\u0142\u00f3w, jak drewno. Wspomnienia nie s\u0105 sta\u0142e, pojawiaj\u0105 si\u0119, znikaj\u0105, bledn\u0105, s\u0105 jak wype\u0142nione powietrzem moje balony.\\nW projekcie z Joann\u0105 Rajkowsk\u0105 \\\"Maja Gordon jedzie do Chorzowa\\\", szuka\u0142a\u015b miejsca, gdzie si\u0119 urodzi\u0142a\u015b. To by\u0142a pr\u00f3ba skonfrontowania si\u0119 ze wspomnieniami, odnalezienia korzeni?\\nBy\u0142am zauroczona t\u0105 ide\u0105, ale nie wiedzia\u0142am, co mnie czeka. Z tego projektu wysz\u0142am rozczarowana. Lubi\u0119 Joann\u0119 Rajkowsk\u0105 i mam respekt do jej sztuki, do tego jak ci\u0119\u017cko potrafi pracowa\u0107 i jakie efekty osi\u0105ga. Urodzi\u0142am si\u0119 w Chorzowie, ale nie mia\u0142am \u017cadnych wspomnie\u0144 zwi\u0105zanych z moim pierwszym domem. Kiedy pojecha\u0142am z Joann\u0105 do tego miasta, nie mog\u0142am znale\u017a\u0107 tego domu. W ko\u0144cu znalaz\u0142am go przez \u017bIH. Ale to ju\u017c by\u0142o po zmontowaniu filmu. Ta podr\u00f3\u017c nie wnios\u0142a nic nowego do mojego postrzegania przesz\u0142o\u015bci i Polski. Dla mnie wa\u017cnym miejscem jednak by\u0142a i jest Warszawa.\\nPraca \u201eKim Ty jeste\u015b?\u201d te\u017c jest balonem. To mocna praca.\\nKiedy w Polsce do w\u0142adzy doszed\u0142 PiS, prawicowa partia, zmieni\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sytuacja artyst\u00f3w. Trudniej by\u0142o dosta\u0107 pieni\u0105dze z Ministerstwa Kultury na realizacj\u0119 prac, kt\u00f3re nie wyra\u017caj\u0105 konserwatywnych pogl\u0105d\u00f3w. Pomy\u015bla\u0142am wtedy, \u017ce mo\u017ce ciekawie b\u0119dzie si\u0119gn\u0105\u0107 bo symbole narodowe. Prosz\u0119 bardzo, pomy\u015bla\u0142am, macie or\u0142a bia\u0142ego. Czy mo\u017ce by\u0107 co\u015b bardziej narodowego i konserwatywnego ni\u017c symbol z god\u0142a? Pami\u0119tam z dzieci\u0144stwa cz\u0119sto powtarzany wierszyk: Kto ty jeste\u015b Polak ma\u0142y, jaki znak tw\u00f3j? Orze\u0142 bia\u0142y... Zna\u0142am go na pami\u0119\u0107.\\nTo nie jest jednak silny orze\u0142 z god\u0142a narodowego, tw\u00f3j orze\u0142 upada i powstaje. Ten cykl powtarza si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107.\\nOn jest nie tylko s\u0142aby, kiedy mu si\u0119 dobrze przyjrzysz, mo\u017cna dostrzec du\u017co r\u00f3\u017cnych konotacji. Orze\u0142 jest wielki, ale w \u015brodku wype\u0142niony powietrzem. Wygl\u0105da jak olbrzymi silny ptak, ale w rzeczywisto\u015bci co chwil\u0119 traci si\u0142y. Podnosi si\u0119 z trudem, ale opada i kiedy wydaje si\u0119, \u017ce ju\u017c nic go nie uratuje, znowu si\u0119 napusza. Ten ruch jest dla mnie bardzo wa\u017cny. Orze\u0142 jest symbolem si\u0142y i m\u00f3j orze\u0142 te\u017c pr\u00f3buje by\u0107 silny.\\nCz\u0119\u015b\u0107 twoich prac dotyczy Izraela. W cyklu obraz\u00f3w przywo\u0142ujesz g\u00f3r\u0119 Tabor w Izraelu. Czy to wa\u017cne dla Ciebie miejsce?\\nG\u00f3ra Tabor jest jednym z element\u00f3w mojego wizualnego s\u0142ownika. Zapami\u0119ta\u0142am krajobraz z G\u00f3r\u0105 Tabor jako wyj\u0105tkowe miejsce. Ta g\u00f3ra pojawia si\u0119 w niekt\u00f3rych moich pracach i projektach instalacji przestrzennych. Jest dla mnie symbolem mocy i si\u0142y.\\nNa pejza\u017c G\u00f3ry Tabor nak\u0142adasz inne obrazy, np. siebie z dzieci\u0144stwa. Co chcesz w ten spos\u00f3b powiedzie\u0107?\\nNarysowa\u0142am na obrazie G\u00f3r\u0119 Tabor, na kt\u00f3ry na\u0142o\u017cy\u0142am zdj\u0119cie z dzieci\u0144stwa, kt\u00f3re zrobi\u0142 m\u00f3j ojciec w Dusznikach-Zdroju, przy sanatorium, gdzie sp\u0119dzali\u015bmy wakacje. Skaka\u0142am po schodach, w tle by\u0142a wyrze\u017abiona kula. Tworzy to iluzj\u0119, jakbym skaka\u0142a z tej kuli. Pami\u0119tam ten moment, jako jeden z tych szcz\u0119\u015bliwszych. Moje wspomnienia nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na rzeczywisto\u015b\u0107.\\nCzy przyszed\u0142 taki moment, kiedy nie by\u0142a\u015b ju\u017c migrantk\u0105, ale poczu\u0142a\u015b, \u017ce w Izraelu jeste\u015b u siebie?\\nZ czasem przyzwyczai\u0142am si\u0119 do \u017cycia w tym kraju. Nigdy nie czu\u0142am jednak, \u017ce to jest m\u00f3j kraj. Naprawd\u0119 u siebie poczu\u0142am si\u0119 w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Jerozolimie. Nagle ludzie wok\u00f3\u0142 mnie byli tacy jak ja.\\nNajd\u0142u\u017cej mieszkasz w Holandii. Czy identyfikujesz si\u0119 z tym krajem?\\nZupe\u0142nie nie. Nie poci\u0105ga\u0142a mnie Holandia i nie planowa\u0142am tu zamieszka\u0107. Niewiele rzeczy w \u017cyciu zaplanowa\u0142am, przypadek sprawi\u0142, \u017ce mieszkam w Holandii. Zakocha\u0142am si\u0119 w Holendrze, kt\u00f3ry \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 mnie do swojego kraju. Przez kilka lat mieszkali\u015bmy we W\u0142oszech, poniewa\u017c tam pracowa\u0142. Po rozstaniu wr\u00f3ci\u0142am do Holandii, bo tu mia\u0142am ju\u017c zorganizowane \u017cycie, mieszkanie. Holendrzy wiele dobrego mi zrobili. To przyjazny do \u017cycia kraj i tyle. Moje mieszkanie w Holandii jest moim domem.\\nZawsze t\u0119skni\u0142am jednak do Warszawy. Mia\u0142am sny w dzieci\u0144stwie, \u017ce jad\u0119 wind\u0105 przez kul\u0119 ziemsk\u0105, bo wydawa\u0142o mi si\u0119 \u017ce Polska jest po drugiej stronie globusa. Doje\u017cd\u017ca\u0142am t\u0105 wind\u0105 do naszego mieszkania w Warszawie i wtedy czu\u0142am, \u017ce jestem w domu. Nie mog\u0142am zrozumie\u0107 jako dziecko, dlaczego to wszystko si\u0119 sta\u0142o, i jak mogli dopu\u015bci\u0107 do tego, \u017ce musia\u0142am z Polski wyjecha\u0107. Moi rodzice byli wielkimi polskimi patriotami. Ojciec walczy\u0142 za Polsk\u0119, na wojnie dwa razy by\u0142 ranny i m\u00f3g\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do domu, ale postanowi\u0142 wr\u00f3ci\u0107 na front. Rodzice byli pewni, \u017ce po tej strasznej wojnie, ju\u017c nigdy nie b\u0119dzie \u017cadnej wojny. Wierzyli, \u017ce b\u0119d\u0105 \u017cyli w wolnym kraju, uwierzyli w obietnic\u0119 r\u00f3wno\u015bci. I nic z tego nie zosta\u0142o. Do Polski przyjecha\u0142am ju\u017c jako doros\u0142y cz\u0142owiek, z w\u0142asnej woli. Niczego od tego kraju nie oczekiwa\u0142am. Spotka\u0142am tu fantastycznych ludzi, artyst\u00f3w i przyjaci\u00f3\u0142.\\nMasz z\u0142o\u017con\u0105 narodow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, r\u00f3\u017cne ojczyzny. Ale czy o kt\u00f3rym z tych kraj\u00f3w powiedzia\u0142aby\u015b, \u017ce jest twoj\u0105 ojczyzn\u0105?\\nNie my\u015bl\u0119 takimi kategoriami. Polska mnie odrzuci\u0142a, w Izraelu nie czu\u0142am, \u017ce jestem na swoim miejscu, a Holandia by\u0142a przypadkowym wyborem. Nie umiem powiedzie\u0107, \u017ce kt\u00f3ry\u015b z tych kraj\u00f3w jest moj\u0105 ojczyzn\u0105. Z czasem poczu\u0142am si\u0119 przywi\u0105zana do Izraela. Cz\u0119sto jestem w Polsce. Kocham by\u0107 w Polsce. Lubi\u0119 moje mieszkanie w Holandii, tutaj wracam. Ale nie mam swojej ojczyzny.\\nA jednocze\u015bnie w swoich dzia\u0142aniach artystycznych wracasz do Polski, pracujesz z pami\u0119ci\u0105, przekuwasz j\u0105 w sztuk\u0119. \\nPrzez migracje straci\u0142am dzieci\u0144stwo. Zosta\u0142am oderwana od korzeni. Z Polski nas wyrzucono, w Izraelu korzenie nie mia\u0142y czego si\u0119 z\u0142apa\u0107. Moimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107 i sztuka kt\u00f3ra z niej wyrasta.\\n*\\nMaya Gordon urodzi\u0142a si\u0119 w Polsce, w Chorzowie w 1947 roku. W wieku 10 lat wyemigrowa\u0142a do Izraela, a w latach 70. wyjecha\u0142a do Holandii. Studiowa\u0142a w Bezalel Academy of Arts and Design w Jerozolimie i Jan Van Eyck Akademie w Maastricht. Mieszka w Amsterdamie, Tel Awiwie i Warszawie. Jej prace by\u0142y\u00a0 pokazywane\u00a0 w wielu galeriach i muzeach na \u015bwiecie.\\nFot. M. Gordon z rze\u017ab\u0105 \u201eKrzes\u0142o\u201d z serii \u201eCyprysy\u201d (1980). Zdj\u0119cie Bartka Zabielskiego (Fundacja Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej).\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03.jpg\",\"width\":1333,\"height\":2000},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Maya Gordon: \u201eMoimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107\u201d\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/#website\",\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/\",\"name\":\"Instytut Polski w Wilnie\",\"description\":\"Instytuty Polskie\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/#\/schema\/person\/0fe71ab8ff05e4d313f18753e7735a3c\",\"name\":\"strielkunasr\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f685238784360c3347cf65c78e0c870?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f685238784360c3347cf65c78e0c870?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"strielkunasr\"},\"url\":\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/author\/strielkunasr\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Maya Gordon: \u201eMoimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107\u201d - Instytut Polski w Wilnie","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Maya Gordon: \u201eMoimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107\u201d - Instytut Polski w Wilnie","og_description":"Specjalnie dla magazynu \u201eLiteratura i Sztuka\u201d polska dziennikarka Monika Stelmach przeprowadzi\u0142a wywiad z artystk\u0105 May\u0105 Gordon. Rozmowa ukaza\u0142a si\u0119 na \u0142amach numeru po\u015bwi\u0119conego polskiej kulturze (2025, Nr. 2), kt\u00f3ry powsta\u0142 we wsp\u00f3\u0142pracy z Instytutem Polskim w Wilnie. M. Gordon wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w prezentacji numeru specjalnego, pokazuj\u0105c w Wilnie r\u00f3wnie\u017c instalacj\u0119 \u201eKim jeste\u015b?\u201c, kt\u00f3ra zdobi ok\u0142adk\u0119 czasopisma. […]","og_url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/","og_site_name":"Instytut Polski w Wilnie","article_published_time":"2025-02-10T09:23:27+00:00","article_modified_time":"2025-02-10T10:23:32+00:00","og_image":[{"width":682,"height":1024,"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03-682x1024.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"strielkunasr","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"strielkunasr","Szacowany czas czytania":"13 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"event","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/","name":"Maya Gordon: \u201eMoimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107\u201d","isPartOf":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/#primaryimage"},"image":["https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03-200x300.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03-682x1024.jpg","https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03.jpg"],"thumbnailUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03.jpg","datePublished":"2025-02-10T09:23:27+02:00","dateModified":"2025-02-10T10:23:32+02:00","author":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/#\/schema\/person\/0fe71ab8ff05e4d313f18753e7735a3c"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/"]}],"@context":"https:\/\/schema.org","startDate":"2025-01-23","endDate":"2025-12-31","eventStatus":"EventScheduled","eventAttendanceMode":"OfflineEventAttendanceMode","location":{"@type":"place","name":"","address":"","geo":{"@type":"GeoCoordinates","latitude":"","longitude":""}},"description":"Specjalnie dla magazynu \u201eLiteratura i Sztuka\u201d polska dziennikarka Monika Stelmach przeprowadzi\u0142a wywiad z artystk\u0105 May\u0105 Gordon.\nRozmowa ukaza\u0142a si\u0119 na \u0142amach numeru po\u015bwi\u0119conego polskiej kulturze (2025, Nr. 2), kt\u00f3ry powsta\u0142 we wsp\u00f3\u0142pracy z Instytutem Polskim w Wilnie. M. Gordon wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w prezentacji numeru specjalnego, pokazuj\u0105c w Wilnie r\u00f3wnie\u017c instalacj\u0119 \u201eKim jeste\u015b?\u201c, kt\u00f3ra zdobi ok\u0142adk\u0119 czasopisma.\nWilno jest dla ciebie szczeg\u00f3lne. Czy mo\u017cesz o tym opowiedzie\u0107?\nWilno jest zwi\u0105zane z moimi korzeniami. St\u0105d pochodzi rodzina mojej mamy i cz\u0119\u015b\u0107 rodziny mojego ojca. Rodzice zamieszkali w Polsce, ale Wilno by\u0142o w pami\u0119ci mojej rodziny. By\u0142am w Wilnie kilka razy.\nTy urodzi\u0142a\u015b si\u0119 w Chorzowie?\nMama pochodzi\u0142a z Wilna, a tata z Bia\u0142egostoku. Ojciec by\u0142 in\u017cynierem ci\u0119\u017ckiego przemys\u0142u, na \u015al\u0105sku pracowa\u0142 przy odbudowie kopalni, partia przerzuca\u0142a go z miejsca na miejsce. Urodzi\u0142am si\u0119 w Chorzowie, mieszka\u0142am w Gliwicach, sk\u0105d przeprowadzili\u015bmy si\u0119 do Warszawy. Ci\u0105gle si\u0119 przeprowadzali\u015bmy. Nie mam zbyt wielu wspomnie\u0144 ze \u015al\u0105ska. Lubi\u0142am nasze mieszkanie w Warszawie.\nWarszaw\u0119 te\u017c musia\u0142a\u015b opu\u015bci\u0107. Dlaczego wyjechali\u015bcie z Polski?\nWyjecha\u0142am z Polski kiedy mia\u0142am 10 lat, w 1957 roku. Dla moich rodzic\u00f3w emigracja z tr\u00f3jk\u0105 ma\u0142ych dzieci nie by\u0142a \u0142atwa, mam jeszcze m\u0142odsz\u0105 siostr\u0119 i m\u0142odszego brata. Wok\u00f3\u0142 \u017byd\u00f3w by\u0142a ju\u017c bardzo z\u0142a atmosfera, zacz\u0119\u0142y si\u0119 nagonki. Nigdy nie by\u0142o \u0142atwo spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce, ale wtedy nasta\u0142y naprawd\u0119 ci\u0119\u017ckie czasy, ludzie tracili prac\u0119, bali si\u0119 o swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Ta atmosfera by\u0142a odczuwalna nawet w\u015br\u00f3d dzieci na podw\u00f3rku. Moja kole\u017canka, kiedy zobaczy\u0142a, \u017ce si\u0119 pakujemy do wielkiej skrzyni, powiedzia\u0142a: \u201ewyje\u017cd\u017cacie do Palestyny, jak wszyscy \u017bydzi\u201d. Odpowiedzia\u0142am, \u017ce nie jedziemy do \u017cadnej Palestyny, tylko ojciec zosta\u0142 s\u0142u\u017cbowo przeniesiony do innego miasta. By\u0142am przestraszona t\u0105 sytuacj\u0105, broni\u0142am si\u0119 jak mog\u0142am. To by\u0142o upokarzaj\u0105ce do\u015bwiadczenie. Nie mog\u0142am zrozumie\u0107, dlaczego wywo\u017c\u0105 mnie z Polski. Nikt nie wiedzia\u0142, co czeka mas w Izraelu. Buntowa\u0142am si\u0119.\nW jaki spos\u00f3b buntuje si\u0119 10-letnie dziecko?\nPrzyjecha\u0142am do Izraela i my\u015bla\u0142am o tym, jak bardzo nie chc\u0119 by\u0107 w tym miejscu. By\u0142o ciep\u0142o, wi\u0119c traktowa\u0142am to jak wyjazd na wakacje, z kt\u00f3rych za chwil\u0119 wr\u00f3cimy do Warszawy. Wszystko by\u0142o inne. Nigdy wcze\u015bniej nie widzia\u0142am ludzi, kt\u00f3rzy maj\u0105 r\u00f3\u017cne kolory sk\u00f3ry i nie wygl\u0105daj\u0105 jak Polacy. A Izrael to przecie\u017c mieszanka ludzi pochodz\u0105cych z ca\u0142ego \u015bwiata. Na pocz\u0105tku mieszkali\u015bmy na osiedlu dla nowych emigrant\u00f3w, w barakach z azbestu, obok fabryki azbestu. Niekt\u00f3rzy utkn\u0119li tam na wiele lat. My byli\u015bmy trzy miesi\u0105ce, poniewa\u017c ojciec dosta\u0142 prac\u0119 w Jerozolimie.\nSzokiem by\u0142 inny j\u0119zyk, pisany z prawej strony do lewej, dziwnymi znaczkami. Cierpia\u0142am na dysleksj\u0119, kt\u00f3rej wtedy nie diagnozowano, wi\u0119c trudno\u015b\u0107 by\u0142a tym wi\u0119ksza. Nie chcia\u0142am uczy\u0107 si\u0119 hebrajskiego, nie chcia\u0142am w tym j\u0119zyku rozmawia\u0107. Postanowi\u0142am tego nie przyj\u0105\u0107. Wymy\u015bli\u0142am sw\u00f3j w\u0142asny alfabet, poszczeg\u00f3lne litery to by\u0142y na przyk\u0142ad kreska, p\u00f3\u0142okr\u0105g, ogonek itd. Mia\u0142am przyjaci\u00f3\u0142k\u0119 Polk\u0119, kt\u00f3ra przedyktowywa\u0142a mi lekcje, kt\u00f3re zapisywa\u0142am w swoim alfabecie.\nW kt\u00f3rym momencie prze\u0142ama\u0142a\u015b ten op\u00f3r?\nJu\u017c ponad rok by\u0142am w szkole i nic dobrego si\u0119 nie dzia\u0142o. I wtedy grupa uczni\u00f3w, zamkni\u0119ta i ekskluzywna, przyj\u0119\u0142a mnie do siebie. Z dnia na dzie\u0144 zacz\u0119\u0142am m\u00f3wi\u0107 po hebrajsku, bo chcia\u0142am si\u0119 z nimi porozumiewa\u0107. Zacz\u0119\u0142am si\u0119 aklimatyzowa\u0107. Wtedy zrobi\u0142o si\u0119 troch\u0119 \u0142atwiej, ale dysleksja nadal przeszkadza\u0142a mi w nauce.\nDysleksja w czasach, kiedy nie by\u0142o diagnozy i wsparcia, musia\u0142a by\u0107 trudnym do\u015bwiadczeniem.\nCzu\u0142am si\u0119 samotna i bezradna. Ani szko\u0142a, ani rodzice nie byli w stanie mi pom\u00f3c. Nie rozumieli co si\u0119 dzieje, ja sama nie rozumia\u0142am. By\u0142am karana. Mama nosi\u0142a w kieszeni pejcz z\u0142o\u017cony z kilku z\u0142\u0105czonych sk\u00f3rek, wierzy\u0142a \u017ce tylko tak dobrze wychowa swoje dzieci. Wali\u0142a tym po nogach. By\u0142a pedagogiem, nauczycielk\u0105 akademick\u0105, w Polsce wyk\u0142ada\u0142a j\u0119zyk rosyjski na Uniwersytecie Warszawskim i \u017cy\u0142a przekonaniem, \u017ce to najlepsza metoda wychowawcza. Moje dzieci\u0144stwo by\u0142o bardzo trudne.\nDlatego w serii prac \u201eCzarne struktury\u201d rze\u017abisz swoj\u0105 histori\u0119 zamiast j\u0105 opisa\u0107?\nSztuka jest dla mnie przyjaznym j\u0119zykiem. Wiele moich prac to cykle opowie\u015bci w formie dzie\u0142 wizualnych. \u201eCzarne struktury\u201d s\u0105 wyra\u017ceniem wybranych moment\u00f3w z mojego \u017cycia, kt\u00f3re zrealizowa\u0142am w formie relief\u00f3w z papier m\u00e2ch\u00e9. Przekazuj\u0119 swoj\u0105 histori\u0105, ale zrealizowan\u0105 w\u0142asn\u0105 technik\u0105 kaligraficzn\u0105.\nDzieci\u0144stwo jest w centrum twojej tw\u00f3rczo\u015bci. Sk\u0105d taki wyb\u00f3r?\nMoje dzieci\u0144stwo by\u0142o trudne, ale nie podda\u0142am si\u0119. Podda\u0107 si\u0119 by\u0142o poni\u017cej mojej godno\u015bci. Musia\u0142am wszystkim pokaza\u0107, \u017ce chocia\u017c nie jest mi \u0142atwo, to jednak daj\u0119 sobie rad\u0119. Poza tym, dzieci\u0144stwo jest wa\u017cne dla ka\u017cdego. Moje by\u0142o skomplikowane. Nie umiem powiedzie\u0107, dlaczego ci\u0105gle do niego wracam. A w\u0142a\u015bciwie wspomnienia wracaj\u0105 do mnie. To wewn\u0119trzny imperatyw, kt\u00f3rego sama chyba nie do ko\u0144ca rozumiem.\nPrac\u0105 z dzieci\u0144stwem i wspomnieniami jest \u201eImbryk\u201d. Co to za przedmiot?\nImbryk to wspomnienie domu. Jedna z tych rzeczy, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a do Jerozolimy z Warszawy. Do dzisiaj jest w mojej rodzinie, jak wszystkie te rozkompletowane porcelany, kt\u00f3re przywie\u017ali\u015bmy z Polski. W mojej wyobra\u017ani urasta\u0142y do rangi skarb\u00f3w, by\u0142y czym\u015b zupe\u0142nie innym ni\u017c w rzeczywisto\u015bci. Imbryk jest przeskalowany, ma 3 i p\u00f3\u0142 metra wysoko\u015bci, przecie\u017c wspomnienia nie s\u0105 jeden do jednego, niekt\u00f3re p\u0119czniej\u0105 w g\u0142owie.\nInn\u0105 prac\u0105 z tej serii jest ta o kredensie.\nTen kredens jest z moj\u0105 rodzin\u0105 ca\u0142e \u017cycie. To jest taki niesforny mebel, kt\u00f3ry nie jest antykiem, nie jest nawet \u0142adny, jest za to ogromny i toporny. Ju\u017c nikt nie robi takich kredens\u00f3w. Ale kiedy\u015b by\u0142 w ka\u017cdym poniemieckim domu. W Gliwicach wprowadzili\u015bmy si\u0119 do ju\u017c umeblowanego mieszkania po rodzinie, kt\u00f3ra wyemigrowa\u0142a do Niemiec.\nKiedy by\u0142em dzieckiem, kredens wydawa\u0142 mi si\u0119 ogromny. Alpinistycznym wyczynem by\u0142o wspi\u0105\u0107 si\u0119 na jego szczyt. My\u015bla\u0142am, \u017ce na g\u00f3rze s\u0105 niesamowite skarby, a tam znalaz\u0142am pi\u0142eczk\u0119 pingpongow\u0105 i stary wachlarz papierowy. Wyobra\u017ca\u0142am sobie, \u017ce by\u0142 u\u017cywany podczas jakiego\u015b niesamowitego balu. Mama zamyka\u0142a kredens na klucz, kt\u00f3ry nosi\u0142a przy sobie. Nie mieli\u015bmy drogich przedmiot\u00f3w, w \u015brodku by\u0142 niepe\u0142ny serwis na wiele os\u00f3b, krochmalone serwety, kt\u00f3rych si\u0119 nigdy nie u\u017cywa\u0142o. Kiedy go\u015bcie przynosili czekoladki w prezencie, to l\u0105dowa\u0142y w \u015brodkowych drzwiach kredensu i nie by\u0142y do jedzenia, one tam by\u0142y po to, \u017ceby by\u0107. Kiedy dobiera\u0142am si\u0119 do tych skarb\u00f3w, zwykle by\u0142y ju\u017c przeterminowane. To wszystko by\u0142o traktowane jak wielkie bogactwo.\nKredens pojecha\u0142 z wami z Gliwic do Warszawy, a potem do Jerozolimy?\nZ Polski wyje\u017cd\u017cali\u015bmy z ca\u0142ym dobytkiem. W Jerozolimie mieli\u015bmy malutkie, dwa i p\u00f3\u0142 pokojowe mieszkanie. Ten kredens zajmowa\u0142 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 mieszkania. On sam by\u0142 jak dom. Nie mia\u0142am w\u0142asnego pokoju. Wymy\u015bli\u0142am, \u017ce mog\u0142abym mieszka\u0107 w tym kredensie. Mia\u0142am plan, \u017ce z\u0142ami\u0119 \u015bcianki wewn\u0105trz i nawet kiedy dorosn\u0119, b\u0119d\u0119 mog\u0142a tam wygodnie spa\u0107. To by\u0142o bezpiecznie, dobrze znane mi miejsce. Wszystko szybko si\u0119 zmienia\u0142o, to co by\u0142o sta\u0142e to by\u0142 ten kredens. Dlatego zrobi\u0142am prac\u0119 \u201ePoemat domowy nr 1\u201d czyli rysunek kredensu. \u201ePoemat domowy nr 2\u201d jest obiektem \u2013 przeskalowanym balonem, kt\u00f3ry wznosi si\u0119 i opada, ma efemeryczny charakter.\nOpracowa\u0142a\u015b specjale materia\u0142y. Twoje obiekty to wielkie balony z trwa\u0142ego materia\u0142u, kt\u00f3re wprawiasz w ruch. \nTo nie s\u0105 prawdziwe przedmioty, to s\u0105 my\u015bli, wyobra\u017cenia i wspomnienia o tych przedmiotach. Nie wiedzia\u0142am, czy uda si\u0119 je zrealizowa\u0107, czy uda si\u0119 zrobi\u0107 tak du\u017cy balon z trwa\u0142ego materia\u0142u, kt\u00f3ry nie b\u0119dzie p\u0119ka\u0142. W Bia\u0142ymstoku mam fantastyczn\u0105 fabryk\u0119 balon\u00f3w, gdzie opracowano technologi\u0119, kt\u00f3ra umo\u017cliwi\u0142a zrobienie takiego przedmiotu. Wspomnienie nie mo\u017ce by\u0107 wykonane z trwa\u0142ych materia\u0142\u00f3w, jak drewno. Wspomnienia nie s\u0105 sta\u0142e, pojawiaj\u0105 si\u0119, znikaj\u0105, bledn\u0105, s\u0105 jak wype\u0142nione powietrzem moje balony.\nW projekcie z Joann\u0105 Rajkowsk\u0105 \"Maja Gordon jedzie do Chorzowa\", szuka\u0142a\u015b miejsca, gdzie si\u0119 urodzi\u0142a\u015b. To by\u0142a pr\u00f3ba skonfrontowania si\u0119 ze wspomnieniami, odnalezienia korzeni?\nBy\u0142am zauroczona t\u0105 ide\u0105, ale nie wiedzia\u0142am, co mnie czeka. Z tego projektu wysz\u0142am rozczarowana. Lubi\u0119 Joann\u0119 Rajkowsk\u0105 i mam respekt do jej sztuki, do tego jak ci\u0119\u017cko potrafi pracowa\u0107 i jakie efekty osi\u0105ga. Urodzi\u0142am si\u0119 w Chorzowie, ale nie mia\u0142am \u017cadnych wspomnie\u0144 zwi\u0105zanych z moim pierwszym domem. Kiedy pojecha\u0142am z Joann\u0105 do tego miasta, nie mog\u0142am znale\u017a\u0107 tego domu. W ko\u0144cu znalaz\u0142am go przez \u017bIH. Ale to ju\u017c by\u0142o po zmontowaniu filmu. Ta podr\u00f3\u017c nie wnios\u0142a nic nowego do mojego postrzegania przesz\u0142o\u015bci i Polski. Dla mnie wa\u017cnym miejscem jednak by\u0142a i jest Warszawa.\nPraca \u201eKim Ty jeste\u015b?\u201d te\u017c jest balonem. To mocna praca.\nKiedy w Polsce do w\u0142adzy doszed\u0142 PiS, prawicowa partia, zmieni\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sytuacja artyst\u00f3w. Trudniej by\u0142o dosta\u0107 pieni\u0105dze z Ministerstwa Kultury na realizacj\u0119 prac, kt\u00f3re nie wyra\u017caj\u0105 konserwatywnych pogl\u0105d\u00f3w. Pomy\u015bla\u0142am wtedy, \u017ce mo\u017ce ciekawie b\u0119dzie si\u0119gn\u0105\u0107 bo symbole narodowe. Prosz\u0119 bardzo, pomy\u015bla\u0142am, macie or\u0142a bia\u0142ego. Czy mo\u017ce by\u0107 co\u015b bardziej narodowego i konserwatywnego ni\u017c symbol z god\u0142a? Pami\u0119tam z dzieci\u0144stwa cz\u0119sto powtarzany wierszyk: Kto ty jeste\u015b Polak ma\u0142y, jaki znak tw\u00f3j? Orze\u0142 bia\u0142y... Zna\u0142am go na pami\u0119\u0107.\nTo nie jest jednak silny orze\u0142 z god\u0142a narodowego, tw\u00f3j orze\u0142 upada i powstaje. Ten cykl powtarza si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107.\nOn jest nie tylko s\u0142aby, kiedy mu si\u0119 dobrze przyjrzysz, mo\u017cna dostrzec du\u017co r\u00f3\u017cnych konotacji. Orze\u0142 jest wielki, ale w \u015brodku wype\u0142niony powietrzem. Wygl\u0105da jak olbrzymi silny ptak, ale w rzeczywisto\u015bci co chwil\u0119 traci si\u0142y. Podnosi si\u0119 z trudem, ale opada i kiedy wydaje si\u0119, \u017ce ju\u017c nic go nie uratuje, znowu si\u0119 napusza. Ten ruch jest dla mnie bardzo wa\u017cny. Orze\u0142 jest symbolem si\u0142y i m\u00f3j orze\u0142 te\u017c pr\u00f3buje by\u0107 silny.\nCz\u0119\u015b\u0107 twoich prac dotyczy Izraela. W cyklu obraz\u00f3w przywo\u0142ujesz g\u00f3r\u0119 Tabor w Izraelu. Czy to wa\u017cne dla Ciebie miejsce?\nG\u00f3ra Tabor jest jednym z element\u00f3w mojego wizualnego s\u0142ownika. Zapami\u0119ta\u0142am krajobraz z G\u00f3r\u0105 Tabor jako wyj\u0105tkowe miejsce. Ta g\u00f3ra pojawia si\u0119 w niekt\u00f3rych moich pracach i projektach instalacji przestrzennych. Jest dla mnie symbolem mocy i si\u0142y.\nNa pejza\u017c G\u00f3ry Tabor nak\u0142adasz inne obrazy, np. siebie z dzieci\u0144stwa. Co chcesz w ten spos\u00f3b powiedzie\u0107?\nNarysowa\u0142am na obrazie G\u00f3r\u0119 Tabor, na kt\u00f3ry na\u0142o\u017cy\u0142am zdj\u0119cie z dzieci\u0144stwa, kt\u00f3re zrobi\u0142 m\u00f3j ojciec w Dusznikach-Zdroju, przy sanatorium, gdzie sp\u0119dzali\u015bmy wakacje. Skaka\u0142am po schodach, w tle by\u0142a wyrze\u017abiona kula. Tworzy to iluzj\u0119, jakbym skaka\u0142a z tej kuli. Pami\u0119tam ten moment, jako jeden z tych szcz\u0119\u015bliwszych. Moje wspomnienia nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na rzeczywisto\u015b\u0107.\nCzy przyszed\u0142 taki moment, kiedy nie by\u0142a\u015b ju\u017c migrantk\u0105, ale poczu\u0142a\u015b, \u017ce w Izraelu jeste\u015b u siebie?\nZ czasem przyzwyczai\u0142am si\u0119 do \u017cycia w tym kraju. Nigdy nie czu\u0142am jednak, \u017ce to jest m\u00f3j kraj. Naprawd\u0119 u siebie poczu\u0142am si\u0119 w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Jerozolimie. Nagle ludzie wok\u00f3\u0142 mnie byli tacy jak ja.\nNajd\u0142u\u017cej mieszkasz w Holandii. Czy identyfikujesz si\u0119 z tym krajem?\nZupe\u0142nie nie. Nie poci\u0105ga\u0142a mnie Holandia i nie planowa\u0142am tu zamieszka\u0107. Niewiele rzeczy w \u017cyciu zaplanowa\u0142am, przypadek sprawi\u0142, \u017ce mieszkam w Holandii. Zakocha\u0142am si\u0119 w Holendrze, kt\u00f3ry \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 mnie do swojego kraju. Przez kilka lat mieszkali\u015bmy we W\u0142oszech, poniewa\u017c tam pracowa\u0142. Po rozstaniu wr\u00f3ci\u0142am do Holandii, bo tu mia\u0142am ju\u017c zorganizowane \u017cycie, mieszkanie. Holendrzy wiele dobrego mi zrobili. To przyjazny do \u017cycia kraj i tyle. Moje mieszkanie w Holandii jest moim domem.\nZawsze t\u0119skni\u0142am jednak do Warszawy. Mia\u0142am sny w dzieci\u0144stwie, \u017ce jad\u0119 wind\u0105 przez kul\u0119 ziemsk\u0105, bo wydawa\u0142o mi si\u0119 \u017ce Polska jest po drugiej stronie globusa. Doje\u017cd\u017ca\u0142am t\u0105 wind\u0105 do naszego mieszkania w Warszawie i wtedy czu\u0142am, \u017ce jestem w domu. Nie mog\u0142am zrozumie\u0107 jako dziecko, dlaczego to wszystko si\u0119 sta\u0142o, i jak mogli dopu\u015bci\u0107 do tego, \u017ce musia\u0142am z Polski wyjecha\u0107. Moi rodzice byli wielkimi polskimi patriotami. Ojciec walczy\u0142 za Polsk\u0119, na wojnie dwa razy by\u0142 ranny i m\u00f3g\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do domu, ale postanowi\u0142 wr\u00f3ci\u0107 na front. Rodzice byli pewni, \u017ce po tej strasznej wojnie, ju\u017c nigdy nie b\u0119dzie \u017cadnej wojny. Wierzyli, \u017ce b\u0119d\u0105 \u017cyli w wolnym kraju, uwierzyli w obietnic\u0119 r\u00f3wno\u015bci. I nic z tego nie zosta\u0142o. Do Polski przyjecha\u0142am ju\u017c jako doros\u0142y cz\u0142owiek, z w\u0142asnej woli. Niczego od tego kraju nie oczekiwa\u0142am. Spotka\u0142am tu fantastycznych ludzi, artyst\u00f3w i przyjaci\u00f3\u0142.\nMasz z\u0142o\u017con\u0105 narodow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, r\u00f3\u017cne ojczyzny. Ale czy o kt\u00f3rym z tych kraj\u00f3w powiedzia\u0142aby\u015b, \u017ce jest twoj\u0105 ojczyzn\u0105?\nNie my\u015bl\u0119 takimi kategoriami. Polska mnie odrzuci\u0142a, w Izraelu nie czu\u0142am, \u017ce jestem na swoim miejscu, a Holandia by\u0142a przypadkowym wyborem. Nie umiem powiedzie\u0107, \u017ce kt\u00f3ry\u015b z tych kraj\u00f3w jest moj\u0105 ojczyzn\u0105. Z czasem poczu\u0142am si\u0119 przywi\u0105zana do Izraela. Cz\u0119sto jestem w Polsce. Kocham by\u0107 w Polsce. Lubi\u0119 moje mieszkanie w Holandii, tutaj wracam. Ale nie mam swojej ojczyzny.\nA jednocze\u015bnie w swoich dzia\u0142aniach artystycznych wracasz do Polski, pracujesz z pami\u0119ci\u0105, przekuwasz j\u0105 w sztuk\u0119. \nPrzez migracje straci\u0142am dzieci\u0144stwo. Zosta\u0142am oderwana od korzeni. Z Polski nas wyrzucono, w Izraelu korzenie nie mia\u0142y czego si\u0119 z\u0142apa\u0107. Moimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107 i sztuka kt\u00f3ra z niej wyrasta.\n*\nMaya Gordon urodzi\u0142a si\u0119 w Polsce, w Chorzowie w 1947 roku. W wieku 10 lat wyemigrowa\u0142a do Izraela, a w latach 70. wyjecha\u0142a do Holandii. Studiowa\u0142a w Bezalel Academy of Arts and Design w Jerozolimie i Jan Van Eyck Akademie w Maastricht. Mieszka w Amsterdamie, Tel Awiwie i Warszawie. Jej prace by\u0142y\u00a0 pokazywane\u00a0 w wielu galeriach i muzeach na \u015bwiecie.\nFot. M. Gordon z rze\u017ab\u0105 \u201eKrzes\u0142o\u201d z serii \u201eCyprysy\u201d (1980). Zdj\u0119cie Bartka Zabielskiego (Fundacja Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej)."},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/#primaryimage","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03.jpg","contentUrl":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/1-MayaGordon_BartekZabielski_03.jpg","width":1333,"height":2000},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/pl\/2025\/02\/10\/moimi-korzeniami-jest-moja-pamiec\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Maya Gordon: \u201eMoimi korzeniami jest moja pami\u0119\u0107\u201d"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/#website","url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/","name":"Instytut Polski w Wilnie","description":"Instytuty Polskie","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/#\/schema\/person\/0fe71ab8ff05e4d313f18753e7735a3c","name":"strielkunasr","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f685238784360c3347cf65c78e0c870?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f685238784360c3347cf65c78e0c870?s=96&d=mm&r=g","caption":"strielkunasr"},"url":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/author\/strielkunasr\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6978","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/users\/179"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6978"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6978\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6991,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6978\/revisions\/6991"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6973"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/474703660_1171177531675300_7970199583288936774_n-1024x683.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/instytutpolski.pl\/vilnius\/wp-content\/uploads\/sites\/24\/2025\/02\/474732792_1171178461675207_7723546516409693662_n-1-1024x683.jpg\")