W ramach wspieranej przez Instytut Polski w Tel Awiwie wystawie „Rok Zero” pokazane są prace polsko-żydowskich artystów, którzy za pomocą różnych języków artystycznych mierzą się z doświadczeniem rozdarcia i tożsamości, ukazując żydowsko-polską perspektywę na przełomowe momenty historii i pamięci zbiorowej.

Wśród prezentowanych dzieł znajdują się prace Maurycego Gottlieba i Moïse’a Kislinga, z których część należała do pierwszych dzieł sprowadzonych do ówczesnego brytyjskiego Mandatu Palestyny przed wybuchem drugiej wojny światowej w ramach swoistych misji ratowania dzieł sztuki prowadzonych przez dr. Karla Schwarza, pierwszego dyrektora Muzeum Sztuki w Tel Awiwie. Ocalone w latach 1933–1945 obrazy stały się fundamentem kolekcji sztuki nowoczesnej muzeum i jednocześnie podstawą kształtującej się wówczas wizji instytucji, stanowiącej podwaliny dziedzictwa kulturowego przyszłego państwa żydowskiego.

Obok nich prezentowana jest praca Maurycego Minkowskiego Po pogromie, koncentrująca się na chwilach rozpadu i kryzysu – czasie, w którym pamięć indywidualna i zbiorowa zapisują się w ciele i świadomości.

Prace zaprezentowanych artystów tworzą oryginalny polsko-żydowski krajobraz – od pragnienia przynależności i kulturowej integracji, przez doświadczenie przemocy i rozpadu, aż po próbę odbudowy języka artystycznego i tożsamości.

Otwarcie wystawy: 31 grudnia 2025

Muzeum Sztuki w Tel Awiwie, ul. Shaul HaMelech 27, Tel Awiw

Kuratorka: Noa Rosenberg

Dodatkowe informacje na stronie internetowej Muzeum

Maurycy Gottlieb (1856–1879), urodzony w Galicji i aktywny w XIX-wiecznej Polsce, jest uważany za jednego z najważniejszych malarzy żydowsko-polskich swoich czasów. Pomimo krótkiego życia jego twórczość wywarła głęboki wpływ na malarstwo europejskie. Gottlieb działał w okresie, gdy artyści żydowscy poszukiwali uznania w ramach polskiej kultury narodowej; jego obrazy łączą język akademicki i historyczny z nacechowanym emocjonalnie podejściem do żydowskiej tożsamości, wiary i losu, odzwierciedlając nieustanne napięcie między przynależnością a obcością.

Moïse Kisling (1891–1953) urodził się w Polsce i na początku XX wieku wyjechał do Paryża, gdzie stał się centralną postacią Szkoły Paryskiej i europejskiego modernizmu. Choć działał daleko od Polski, doświadczenie migracji i polskie korzenie wciąż rezonują w jego twórczości. Jego portrety i przedstawienia postaci ludzkich cechuje bogata kolorystyka i intymność, wyrażając tożsamość, która odbudowuje się w ruchu, obcości i wrażliwości.

Maurycy Minkowski (1875–1949), polsko-żydowski artysta urodzony w Warszawie. Jego dzieło Po pogromie przedstawia bezpośredni i bezkompromisowy obraz przemocy antysemickiej, której doświadczały społeczności żydowskie we wschodniej Europie i w Polsce. Praca koncentruje się na okresie po zdarzeniu — w momencie, gdy historia pozostawia głęboką bliznę w świadomości i ciele, przekształcając pamięć osobistą i zbiorową w materiał artystyczny.

Z okazji otwarcia wystawy „Rok Zero” Instytut Polski poświęcił jeden z odcinków podcastu „Hachmey Polin” właśnie zbliżającej się ekspozycji. W odcinku porozmawialiśmy z Noą Rosenberg, kuratorką sztuki nowoczesnej i europejskiej w Muzeum Sztuki w Tel Awiwie o jej wystawie, uczestniczących w niej artystach oraz o zagadnieniach tożsamości i pamięci.

W trakcie rozmowy Rosenberg opowiedziała również o kolejnej planowanej na 2026 rok wystawie „Powrót do domu”.  Kuratorka podzieliła się refleksjami na temat pracy twórczej oraz sposobu, w jaki obie wystawy tworzą wspólnie ciąg ideowy i historyczny, ukazując współczesne spojrzenie na rolę dziedzictwa polsk0-żydowskich modernistów w kształtowaniu nurtów i zawiłości sztuki nowoczesnej.

Podcast dostępny jest na platformach Spotify, Apple Podcasts, Simplecast oraz YouTube. Miłego słuchania!