2026 წლის 14 მარტს, თბილისში, ანაგის ხელოვნების ფონდში გაიხსნა გამოფენა „რეპრესია და თავისუფალი ნება“. იგი იკვლევს საბჭოთა სისტემის მიერ მხატვრული თავისუფლების შეზღუდვის მექანიზმებს და შემოქმედებითი წინააღმდეგობის იმ ფორმებს, რომლებიც რეპრესიების საპასუხოდ წარმოიშვა.

გამოფენის კურატორები არიან თეა გოგუაძე-აფფელი, კონსტანტინე ბოლქვაძე და მარიამ შერგელაშვილი, ხოლო პარტნიორია თბილისის პოლონეთის ინსტიტუტი.

გამოფენაზე წარმოდგენილია საქართველოში მოღვაწე პოლონური წარმოშობის მხატვრის, საბჭოთა რეპრესიების მსხვერპლის, ჰენრიკ ჰრინევსკის (1869–1938) ნამუშევრები. ჰენრიკ ჰრინევსკიმ თანადააარსა კავკასიაში პირველი ქართული სახვითი ხელოვნების აკადემია, დააპროექტა ქაშვეთის ტაძრის კანკელი, შექმნა პირველი ნახატები ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მწერლის, ილია ჭავჭავაძის შეგროვებული ნაწარმოებებისთვის და დააპროექტა და გააფორმა სათავადაზნაურო ბანკი, ამჟამად საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა, სადაც განთავსებულია მისი სახელობის ოთახი, რომელიც პოლონურ ლიტერატურას ეძღვნება.

გამოფენაზე ასევე წარმოდგენილია სხვადასხვა თაობის ქართველი აბსტრაქტული მხატვრების, რომლებიც ცნობილები არიან როგორც „ფორმალისტები“, რომლებიც საბჭოთა სისტემის მიერ იდევნებოდნენ. რეტროსპექტივა ასახავს ქართული აბსტრაქციის განვითარებას – ადრეული მოდერნიზმიდან საქართველოს დამოუკიდებლობამდე – და მოიცავს თანამედროვე მხატვრების, როგორებიც არიან დავით კაკაბაძე, ლეილა შელია და ლევან ჭოგოშვილი, ნამუშევრებს.

გამოფენის „რეპრესია და თავისუფალი ნება“ ფარგლებში, 24 მარტს გაიმართა დისკუსია კულტურული მეხსიერებისა და ინსტიტუციური მხარდაჭერის როლზე. შეხვედრას უძღვებოდნენ გამოფენის კურატორი თეა გოგუაძე-აპფელი და მაგდალენა ვოიდასევიჩი, თბილისის პოლონეთის ინსტიტუტის დირექტორი, რომლებმაც ხაზი გაუსვეს ინსტიტუტის მნიშვნელობას პოლონეთსა და საქართველოს შორის კავშირების დამყარებასა და პოლონელი ემიგრანტების – მხატვრების, მკვლევარების, ინჟინრებისა და ინტელექტუალების – წვლილის გახსენებაში ქართული კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნებაში. შეხვედრაზე ასევე განიხილეს თბილისის პოლონეთის ინსტიტუტის საქმიანობა არქეოლოგიის (პოლონურ-ქართული არქეოლოგიური მისია) და ლიტერატურის (მათ შორის პოლონური ლიტერატურის საუკეთესო თარგმანის ქართულ ენაზე, რომელიც დაჯილდოვდა SABA 2025-ის პრემიით) სფეროებში.

გამოფენა 2026 წლის 10 ივნისამდე გაგრძელდება – ყველას შეუძლია მისი ნახვა.