Wystawa: Mikołaj Sobczak – Dziel i rządź

Kurator: Krzysztof Kościuczuk

Instytut Polski Duesseldorf / Galeria

Czas trwania wystawy: 12 czerwca – 9 października 2026

Otwarcie wystawy „Dziel i rządź” Mikołaja Sobczaka 11-czerwca br.  w Instytucie Polskim w Düsseldorfie było wydarzeniem kulturalnym, które przyciągnęło niezwykle zróżnicowaną i ciekawą sztuki publiczność. Artyści, kuratorzy, przedstawiciele środowiska kultury, studenci oraz liczni goście z  regionu spotkali się, aby świętować pierwszą indywidualną wystawę artysty w Düsseldorfie.

Radca Minister Rafał Sobczak, dyrektor Instytutu Polskiego w Düsseldorfie, powitał licznie przybyłych gości, wśród których między innymi znaleźli się liczni partnerzy Instytutu. W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na szerszy kontekst wystawy powiązanej poprzez osobę kuratora i artysty z tegorocznym Biennale Sztuki Współczesnej Manifesta 16 Ruhr, które rozpocznie się 21. czerwca br. Instytut jest również partnerem Manifesty. 

Szczególnym punktem wieczoru była obecność wybitnej historyczki i krytyczki sztuki Andy Rottenberg, jednej z najważniejszych postaci europejskiego świata sztuki oraz Creative Mediator Manifesta 16 Ruhr. Dzięki swojej wieloletniej działalności jako kuratorka, autorka i mediatorka Anda Rottenberg od dekad współtworzy międzynarodowy dyskurs artystyczny. Wraz z kuratorem wystawy, Krzysztofem Kościuczukiem, również Creative Mediator Manifesta 16 Ruhr, wprowadzili publiczność w wielowymiarową praktykę artystyczną Mikołaja Sobczaka.

W otwarciu uczestniczył również artysta Mikołaj Sobczak, który rozmawiał z gośćmi o swoich pracach sytuujących się na pograniczu malarstwa, wideo i performansu, a także o sposobach ukazywania historii z nowych, zaskakujących perspektyw. Mikołaj Sobczak , prezentujący swoje prace również w ramach Manifesta 16 Ruhr, należy do najbardziej interesujących głosów współczesnej sztuki. W jego wielowarstwowych, często surrealistycznych obrazach historyczne i współczesne postaci spotykają się ponad granicami czasu i przestrzeni. Mikołaj Sobczak podważa utrwalone narracje historyczne i oddaje głos osobom oraz grupom marginalizowanym, ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy queerowej i transpłciowej.

Duże zainteresowanie otwarciem oraz żywe dyskusje podczas wernisażu pokazały, jak aktualne są poruszane na wystawiej tematy: pamięć, tożsamość, władza, opór oraz pytanie o to, kto pisze historię i kto staje się czy jest w niej widoczny.

W wernisażu udział wzięli:

• Anda Rottenberg – historyczka sztuki, Creative Mediator Manifesta 16 Ruhr,
• Krzysztof Kościuczuk – kurator wystawy, Creative Mediator Manifesta 16 Ruhr,
• Mikołaj Sobczak – artysta i uczestnik Manifesta 16 Ruhr, obecny podczas wydarzenia.

Wystawa:
Mikołaj Sobczak – Dziel i rządź
12.06 – 9.10.2026

Kurator: Krzysztof Kościuczuk, historyk sztuki

Godziny otwarcia: wtorek, środa, piątek: 11:00–17:00, czwartek: 11:00–19:00

Instytut Polski w Düsseldorfie, Citadellstraße 7, 40213 Düsseldorf

Instytut Polski w Düsseldorfie jest oficjalnym Partnerem Biennale Manifesta 16 Ruhr Logo Manifesta

__

Mikołaj Sobczak, uczestnik tegorocznego Manifesta 16 Ruhr, podważa konwencje malarstwa historycznego, aby tworzyć alternatywne scenariusze. W wielowarstwowych, często surrealistycznych tableau inscenizuje niemożliwe spotkania rzeczywistych bohaterów i bohaterek, przesuwając tym samym granice utrwalonych narracji. Szczególnie eksponuje przy tym perspektywy queerowe i transpłciowe.

Instytut Polski w Düsseldorfie prezentuje pierwszą instytucjonalną wystawę indywidualną Mikołaja Sobczaka w Düsseldorfie. Ekspozycja gromadzi kluczowe dzieła z różnych etapów twórczości artysty, umożliwiając wgląd w jego praktykę artystyczną.

Środki wyrazu, z których korzysta Mikołaj Sobczak, obejmują zarówno malarstwo, jak i wideo, obiekty oraz performans – jednak głównym materiałem jego prac jest historia. Historia pełna sprzeczności, fragmentaryczna, często fabularyzowana, ale – co najważniejsze – taka, w której wydarzenia i opowieści z marginesu przeplatają się z wielkimi narracjami.

Pokazywany na wystawie we fragmencie zapis video jego performans’u „The Peasants” [„Chłopi”] (2021/26), opracowanego wspólnie z Nicholasem Grafią, rozpoczyna się od rewolucji haitańskiej z początku XIX wieku i rozgrywa się na przestrzeni stuleci, przeskakując między epokami, aż do współczesności. Wykorzystuje on muzykę i kostiumy nawiązujące do rozmaitych zmarginalizowanych grup. Tytułowi „chłopi” są jednak nie tyle grupą czy klasą społeczną, co kategorią, w którą wpisują się osoby w trudnej sytuacji i podatne na wyzysk. Jednocześnie to właśnie oni symbolizują potencjał zmiany – czy to poprzez ruchy rewolucyjne, czy też przez możliwość wyobrażania innych, nowych wspólnot i sposobów wspólnego życia.

Praca „Adam Gawron” (2024) to inny, bardziej osobisty sposób, w jaki Sobczak mierzy się z historią. Urodzony w 1899 roku w małym miasteczku przy linii kolejowej Radom–Dęblin, Gawron trafił do Auschwitz jako więzień polityczny za działalność partyzancką. Przetrwał obóz i dożył lat dziewięćdziesięciu, pozostawiając po sobie zbiór dokumentów i fotografii. We współpracy z historyczką Joanną Ostrowską, Sobczak przedstawił go dokładnie jako zbiór elementów: zestawienie rzeźbionych w drewnie sylwetek i kolaż obrazów, które razem tworzą jego fragmentaryczny wizerunek: nienormatywna postać, która wśród wielu rzeczy w trakcie swego długiego życia, pielęgnowała marzenie o zostaniu krawcem, a także zajmowała się chiromancją – czytaniem przyszłości z dłoni. Na odwrociu pracy widnieją sylwetki postaci nawiązujące do innej nietypowej biografii: Dirka Willemsa, XVI-wiecznego męczennika uwięzionego za anabaptyzm. Po ucieczce z więzienia za Willemsem wysłano pościg, który dosięgł go na zamarzniętym akwenie; gdy ten zdał sobie sprawę, że ścigający go strażnik wpadł pod lód, próbował mu pomóc, po czym został ponownie schwytany i poddany torturom do śmierci.

Sobczak często porusza temat prześladowań i oporu społeczności queer oraz mechanizmów wykluczenia, posługując się alternatywnymi obrazami historycznymi. Los Evy Kotchever opisała feministka Suzette Robichon w rezultacie swoich badań nad kobietami w obozach koncentracyjnych. Urodzona w 1891 roku w Mławie w polsko-żydowskiej rodzinie, Chawa Złoczower wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, gdzie zaangażowała się w ruch anarchistyczny, założyła herbaciarnię Eve’s Hangout, popularne miejsce spotkań kobiet, a także wydawała literaturę lesbijską, za co została deportowana do Europy gdzie ostatecznie zginęła w Auschwitz. Podobnie jak metaforyczny portret Adama Gawrona, praca „Eva Kotchever” (2024) jest konstelacją obrazów opowiadających o życiu osoby, której zawiła biografia jest symbolem wielu innych. Na odwrocie znajduje się przedstawienie XVI-wiecznej akwaforty Jana Lucasa van der Beeka zatytułowanej „Anabaptyści przechodzą nago przez plac Dam w Amsterdamie i zostają schwytani”.

Jest też Hans Heinrich von Portatius, niemiecki malarz i pamiętnikarz, którego rodzina pochodziła ze Śląska, który stanowił silną inspirację dla Sobczaka – reprezentowany na wystawie własnymi dziełami. Dziś w dużej mierze zapomniany, w 1936 roku Portatius napisał pamiętnik, który umieścił w szarej kopercie z wyraźną instrukcją, by otworzyć ją dopiero po stu latach. Dokument ten stał się niezwykłym świadectwem queerowej egzystencji w cieniu nadciągającego faszyzmu, a także zapisem samotności, duchowości, pożądania oraz potrzeby pozostawienia śladu dla tych, którzy przychodzą po nas. Po wojnie Portatius był współzałożycielem „Die Spinne” w Monachium – miejsca, które dziś nazwalibyśmy klubem drag queen – będącego jednym z kluczowych miejsc dla organizującej się na nowo społeczności queerowej w powojennych Niemczech. Klub został zamknięty wraz z nadejściem pandemii COVID-19.

Sobczak zarówno łączy różne media, jak i zestawia rozmaite tematy. W jego podejściu do religii i wierzeń – podobnie – przeplatają się ze sobą znane i mniej znane narracje. Cykl prac nawiązujących do Rudolfa Steinera, założyciela antropozofii, odzwierciedla m.in. jej wpływy na szkoły, kliniki, gospodarstwa i instytucje finansowe Nadrenii Północnej-Westfalii, gdzie w 1912 roku w Kolonii powstało pierwsze w regionie Towarzystwo Antropozoficzne.

Korzystając z wątków protestanckich i antropozoficznych Sobczak kreśli długą choć nieoczywistą ciągłość heterodoksyjnego chrześcijaństwa – sięgającą od wspólnot anabaptystów po ezoterykę inspirowaną Steinerem – a ukazaną również w wielkoformatowym obrazie Misteria (2026). Tu, jak i w innych pracach, Sobczak przygląda się, w jaki sposób wiara, wizja i władza idą ręka w rękę budując – lub burząc – rozmaite polityczne przyszłości.

Niniejsza wystawa – pierwsza indywidualna prezentacja artysty w instytucji w Düsseldorfie, mieście, w którym mieszka i pracuje od lat – niesie wiele więcej tropów czekających na odkrycie. W „Dziel i rządź” Mikołaj Sobczak dzieli kanon by rządzić nowymi narracjami.

Krzysztof Kościuczuk, kurator

 __

Mikołaj Sobczak (ur. w 1989 roku w Poznaniu) działa w obszarze wideo i malarstwa; istotnym elementem jego praktyki artystycznej są również zespołowe, performatywne formy ekspresji. W swoich pracach Sobczak przedstawia sceny z codzienności jako alternatywne obrazy historii; w kolażowych narracjach malarskich umieszcza bohaterki i bohaterów zaangażowanych w aktywizm polityczny oraz kontrkulturowe ruchy emancypacyjne.

Mikołaj Sobczak studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w Pracowni Działań Przestrzennych prowadzonej przez Mirosława Bałkę. Był stypendystą Uniwersytetu Sztuk w Berlinie, a w 2019 roku ukończył studia magisterskie na Akademii Sztuk Pięknych w Münster.

W 2021 roku Sobczak otrzymał najważniejszą polską nagrodę artystyczną – Paszporty Polityki.

Był rezydentem artystycznym w Rijksakademie van beeldende kunsten w Amsterdamie oraz uczestnikiem programu rezydencyjnego organizowanego przez Art Explora w Paryżu. Niedawno, jako jeden z czworga wybranych artystów, został uhonorowany prestiżową Villa Romana Prize.

Artysta mieszka i pracuje w Amsterdamie oraz w Düsseldorfie.