Kraje bloku wschodniego włączone w orbitę wpływów ZSRS po II wojnie światowej teoretycznie wyznawały tę samą ideologię i były rządzone żelazną ręką reżimów komunistycznych zainstalowanych i wspieranych przez Moskwę.

W bardzo krótkim czasie różnice między państwami komunistycznymi stały się jednak oczywiste.

Węgry i Polska już w 1956 r. zbuntowały się i pierwsze wystąpiły przeciwko Związkowi Sowieckiemu, następnie Czechosłowacja w 1968 roku. NRD, ze stolicą podzieloną przez słynny Mur Berliński i obywatelami terroryzowanymi przez STASI, stało się marną imitacją bliźniaczego RFN, podczas gdy w Rumunii Ceausescu wymyślił nacjonalistyczny komunizm i odgrywał rolę niezależnego przywódcy.

Upadek żelaznej kurtyny w 1989 rku został wszędzie w Europie Środkowej i Wschodniej przyjęty z takim samym entuzjazmem, ale sposób, w jaki kraje tego regionu rozwijały się w nowej przestrzeni demokratycznej, był niezwykle odmienny. Miały na to wpływ dzieje każdego z państw, zarówno przed jak i w okresie komunizmu.

Co się stało w 1989 roku? W jakim stopniu nasze postrzeganie sytuacji w innych krajach komunistycznych było zgodne z rzeczywistością? Jakie były podobieństwa i różnice między dyktaturami komunistycznymi? Jak próbowaliśmy przeciwstawić się komunizmowi? Jak odnosimy się do zbrodni komunizmu i jak upamiętniamy jego ofiary? Czego nauczyło nas to doświadczenie i kim jesteśmy 30 lat po upadku komunizmu?

Cykl debat rozpocznie dyskusja organizowana w Bukareszcie we wtorek 14 maja 2019 roku wraz z Instytutem Polskim, która odbędzie się w Rezidenta BRD Scena9.

Polska w latach 80. Była w awangardzie oporu wobec reżimu komunistycznego, który upadł ostatecznie w 1989 r. Działalność stworzonego w Gdańsku pierwszego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”, który w szczytowym okresie liczył 10 milionów członków, negocjacje prowadzone między komunistami a polską opozycją demokratyczną podczas obrad Okrągłego Stołu w okresie od lutego do kwietnia 1989 roku oraz pierwsze częściowo wolne wybory parlamentarne z 4 czerwca 1989 r. zapoczątkowały falę demokratyzacji krajów bloku wschodniego.

W tym kontekście gośćmi pierwszej debaty będą: dr Michał Przeperski z Instytutu Pamięci Narodowej i profesor Ioan Stanomir z Wydziału Nauk Politycznych w Uniwersytetu Bukareszcie.

Dr Michał Przeperski ukończył historię na Uniwersytecie Warszawskim. Tam również obronił pracę doktorską. Był stypendystą na Uniwersytecie Środkowo-Europejskim w Budapeszcie. Współpracował z Ośrodkiem Karta, pracował wEuropejskim Centrum Solidarności w Gdańsku i był redaktorem naczelnym jednego z najbardziej cenionych portali historycznych w Polsce histmag.org. Od 2015 r. pracuje w Biurze Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej.

Profesor Ioan Stanomir jest jednym z najbardziej uznanych rumuńskich politologów i cenionym komentatorem wydarzeń politycznych w Rumunii. Od 1996 r. pracuje na Wydziale Nauk Politycznych Uniwersytetu w Bukareszcie. W latach 2010-2012 był dyrektorem wykonawczym Instytutu Badania Zbrodni Komunizmu i Pamięci Rumuńskiego Uchodźstwa.

Przed dyskusją zostanie zaprezentowany krótki film dokumentalny „Nie byliśmy bohaterami. Strajk oczami kobiet”, którego opiekunem artystycznym był Andrzej Wajda. Film ten ukazuje inną stronę słynnego strajku w Stoczni Gdańskiej w sierpniu 1980 r. Stara się przywrócić pamięć o kobietach, które odegrały rolę w tym wydarzeniu.

Wydarzenie odbędzie się 14 maja, o godzinie 19:00 i w Rezidenta BRD Scena9, str. Ion Luca Caragiale 32.

fot. Leonard Szmaglik – zbiory Europejskiego Centrum Solidarności