W ostatnich latach XIX wieku polski uchodźca wyruszył ze swoim aparatem fotograficznym na wiejskie drogi Oltenii i Muntenii, z dala od szlaków uczęszczanych przez ówczesnych profesjonalnych fotografów, a co ważniejsze, poza utarte schematy wyobraźni pokolenia skłonnego do redukowania świata wiejskiego, patrząc na niego z perspektywy miasta, do zamazanych konturów idyllicznej scenerii. Część społeczności, które odwiedzał, zetknęła się z fotografią być może po raz pierwszy.      Był on z zawodu grafikiem, samoukiem z konieczności: bojowym socjalistą i społecznikiem, entomologiem, archeologiem, etnografem i lingwistą-amatorem. Mieszkał na wygnaniu w Szwajcarii, Francji i Bułgarii, podróżował do Anatolii i Egiptu, ale odpowiednie miejsce dla swoich erudycyjnych zainteresowań znalazł w Târgu Jiu. Tutaj poświęcił swój entuzjazm projektowi muzeum, które powstało od podstaw i było inspirowane wycieczkami do wiejskiej okolicy Gorj wraz z kolegami „muzealnikami”. W 1899 roku doświadczenie terenowe i praktyka fotograficzna połączyły się w samodzielną podróż, której dziedzictwo pozostawało do niedawna jedną z największych luk w historii fotografii na terenie Rumunii. Nazywał się Witold Rola Piekarski i czasami podpisywał swoje prace inicjałami V.R.P.

Chociaż częściowo przygotowane w związku z udziałem Rumunii w Wystawie Światowej w Paryżu (1900), zdjęcia terenowe Witolda Roli Piekarskiego były zagrożone już na początku XX wieku zanikiem i rozproszeniem; wczesna śmierć Roli Piekarskiego (1909) spowodowała, że cała jego twórczość fotograficzna popadła w zapomnienie. Przez sto lat znaczna część jego negatywów pozostawała w archiwalnej „hibernacji” w zbiorze klisz szklanych dawnego Muzeum Sztuki Narodowej w Bukareszcie, pozbawiona jakichkolwiek informacji kontekstowych lub powiązań z ich twórcą. Badania przeprowadzone w ostatnich latach przez Theodora E. Ulieriu-Rostása w ramach Archiwum Obrazów Muzeum Chłopa Rumuńskiego doprowadziły do zidentyfikowania ponad trzystu klisz na szkle, które można przypisać Witoldowi Roli Piekarskiemu – a stąd do odnalezienia pozytywów Rola Piekarskiego przechowywanych w innych kolekcjach publicznych i prywatnych.

Tom V.R.P.99. Fotografie na inny koniec stulecia. Vitold Rola Piekarski w wiejskiej Rumunii (1899) stanowi pierwszy krok w kierunku systematycznego odzyskania i upublicznienia dorobku fotograficznego Vitolda Roli Piekarskiego, opartego na kliszach wyprawy z 1899 roku, opublikowanych po raz pierwszy w całości. Theodor E. Ulieriu-Rostás proponuje nam książkę-plac budowy, która śledzi niekompletną drogę V.R.P. od terenu do labiryntu archiwów, ujawniając dylematy i niepewności tego trwającego procesu ponownego odkrywania. Książka, która umieszcza akt fotograficzny, artefakt fotograficzny i jego długotrwałe życie społeczne w centrum badań historycznych. Książka, którą można czytać zarówno jako refleksję nad kruchością archiwów, jak i nad ich często nieoczekiwanym potencjałem.

*

Theodor E. Ulieriu-Rostás (ur. 1986) studiował historię i archeologię na Uniwersytecie w Bukareszcie, Uniwersytecie w Montpellier oraz École des hautes études en sciences sociales w Paryżu. Od 2020 roku pracuje jako badacz w Archiwum Obrazów Muzeum Chłopa Rumuńskiego w Bukareszcie. Jego badania koncentrują się na historii fotografii w XIX i na początku XX wieku na terenie Rumunii oraz w kontekście Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej. Wiele z jego obecnych projektów powstaje na styku historii fotografii oraz tematyki terenu i podróży: fotografowie wędrowni, projekty (proto)etnograficzne i inicjatywy katalogowania zabytków przed I wojną światową.

*

Wstęp wolny

Obecni będą autor, Theodor E. Ulieriu-Rostás, oraz jego goście: Tudor Elian, Nicu Ilfoveanu, Ioana Popescu.

Moderator: Iris Șerban

*

Książka została wydana przy wsparciu finansowym Administracji Narodowego Funduszu Kultury (AFCN).

Projekt niekoniecznie odzwierciedla stanowisko Administracji Narodowego Funduszu Kultury.

AFCN nie ponosi odpowiedzialności za treść projektu ani za sposób wykorzystania jego wyników. Odpowiedzialność za te kwestie spoczywa wyłącznie na beneficjencie dofinansowania.

Partner: Instytut Polski w Bukareszcie