„Zawsze wyobrażam sobie muzykę w formie wizualnej, w różnych kolorach” – wyznał Ligeti. Zainspirowany twórczością Boscha, Brueghela, Cézanne’a, Dalego, Eschera, Brâncusiego, Ligeti głęboko zakotwicza swoją twórczość we wszechświecie sztuk pięknych.
Na konferencji zaplanowanej na 25-26 maja w Cluj-Napoca aspekty łączenia tych dwóch sztuk zostaną naświetlone przez wybitnych muzykologów z USA, Irlandii, Niemiec, Austrii, Włoch, Polski, Chorwacji, Węgier i Rumunii oraz Heinza Otto Peitgena – głównego prelegenta wydarzenia, który opowie o fascynacji Ligetiego geometrią fraktalną i o tym, jak przekładała się ona na muzykę.
Program konferencji

Ewa Schreiber, Przebarwione sny. Wizualne metafory Ligetiego i siła rozumowania
Ligeti, który twierdził, że jego sny są „przebarwione”, często używał metaforycznego, kolorowego języka w słownych opisach swoich kompozycji. Kierował odbiorcę w świat wizualny i przestrzenne marzenia: pajęczyny, faktury, chmury, labirynty i lustra. Bardzo obszerna była również warstwa wizualna „szkiców” kompozycyjnych.

W tej prezentacji szczegółowo opiszemy twórcze użycie metafor przez Ligetiego w jego kompozycjach i notach wyjaśniających. Obejmuje to konkretny, plastyczny opis tekstu dźwiękowego, a także sugestywne obrazy struktury muzycznej i jej wewnętrznych relacji. Metafory okazują się imponująco wielofunkcyjne, mogą być interpretowane w kategoriach baśniowych, jako relacje pośrednie między sztukami, ale także w kategoriach współczesnej nauki.
Wydaje się, że Ligeti doskonale zdaje sobie sprawę z tej strukturyzacji i wyjaśniającej mocy wizualnych i przestrzennych metafor. Z tego powodu w jego przypadku metafory te nie tylko pobudzały wyobraźnię słuchacza, ale stały się podstawą sporów w polemikach z postawami twórczymi innych kompozytorów. Dzięki nim udało się nie tylko przekazać, ale i uzasadnić estetyczne wybory Ligetiego.

Odwołamy się do kognitywnej teorii metafory, aby prześledzić proces metaforycznego mapowania i/lub łączenia pojęć. Pokażemy również, jak bogate metafory potrafią wzmacniać lub uruchamiać aksjologiczny potencjał pozornie abstrakcyjnych i neutralnych pojęć.

Ewa Schreiber jest adiunktem w Katedrze Muzykologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ukończyła studia muzykologiczne i filozoficzne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza oraz obroniła pracę doktorską z muzykologii. Studiowała również na Karl-Franzens-Universität w Grazu. Główne obszary jej badań to estetyka muzyczna (teoria tropów, takich jak ironia czy metafora, zastosowana do muzyki i dyskursu muzykologicznego), socjologia muzyki oraz myśl muzyczna współczesnych kompozytorów (György Ligeti, Witold Lutosławski, Helmut Lachenmann i Jonathan Harvey , między innymi). W 2012 roku wydała monografię ” Muzyka i metafora. Koncepcje kompozytorskie Pierre’a Schaeffera, Raymonda Murraya Schafera i Gérarda Griseya” (Narodowe Centrum Kultury, Warszawa). Od 2020 jest redaktorem naczelnym magazynu „Res Facta Nova. Studia nad muzyką współczesną”.