Rara avis to skrzyżowanie trzech epok, trzech języków artystycznych i trzech modeli spojrzenia na kobiecą cielesność. Francisco de Goya, José Zorrilla i Agata Stępień – XVIII, XIX i XXI wiek. Nie chodzi tu o dialog, ale o napięcie: konfrontację strategii przedstawiania, które ukształtowały – i nadal kształtują – wizualność kobiecego ciała w kulturze zachodniej.

Francisco Goya, posługując się ironią i formalną syntezą, dekonstruuje społeczne mechanizmy kontroli cielesności. Na rycinie Bien tirada está (1799) gest poprawiania pończochy nabiera seksualnego znaczenia – wpisanego w patriarchalne kody spojrzenia i normy społeczne. Kobieta jest jednocześnie podmiotem i przedmiotem – uwięzioną w grze wizualnej władzy.

José Zorrilla, romantyk i dramaturg, w Don Juan Tenorio (1844) tworzy postać kobiecą jako pasywny ideał duchowego zbawienia. Ciało doña Inés – choć pozbawione sprawczości – staje się metafizycznym środkiem moralnej przemiany, wzmacniając mityczny model świętej i podporządkowanej kobiety.

Agata Stępień, artystka feministyczna, nie reprodukuje tych postaci, lecz je przerywa. Jej instalacja świetlno-malarska, zawieszona w ogrodzie Casa Zorrilla, działa poza narracją i klasyfikacją. Przezroczysta płyta z pleksiglasu, pokryta fluorescencyjną farbą, ujawnia się dopiero o zmierzchu. Jej ulotne i świetliste ślady cielesności są gestem obecności – nie reprezentacji.

Kompozycja dźwiękowa towarzysząca instalacji, zawierająca śpiew ptaków, uruchamia się automatycznie wraz z nadejściem zmroku, tworząc rytuał objawienia. Nie jest to ilustracja, ale przestrzeń rezonansu sensorycznego.

W tym kontekście ciało nie jest już przedmiotem spojrzenia, ale aktywnym nośnikiem znaczenia – obecnością, która staje się rara avis z tytułu, nawiązując do tego, co wyjątkowe, nieuchwytne, będące na granicy tego, co widzialne i niewidzialne.

Ciało kobiety w sztuce tworzonej przez A. Stępień nie służy narracji, ale ją zawiesza. Instalacja, dźwięk, światło i ślad ciała nie rekonstruują historii sztuki – aktualizują ją, otwierając się na obecność, której nie da się sklasyfikować. Jest to gest wyzwolenia. I oporu.

Tekst kuratorski: Michał Sienkiewicz

Prawnuk Henryka Sienkiewicza, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Aktor teatralny i filmowy, związany z krakowskimi scenami, m.in. Teatrem Proxima i Teatrem Groteska. Absolwent Wydziału Śpiewu i Sztuki Dramatycznej im. Danuty Baduszki w Gdyni. Studiował historię sztuki i kinomatografię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Obecnie jest magistrantem filologii polskiej (specjalizacja: creative writing). Twórca interdyscyplinarny, łączący performans, literaturę i praktyki kuratorskie. W swojej twórczości artystycznej – również jako drag queen – bada cielesność, ekspresję queerową i alternatywne formy narracji tożsamości.

KIEDY:

25 września, godz. 20:00–22:00

GDZIE:

Muzeum Casa de Zorrilla w Valladolid

Calle Fray Luis de Granada, 1