Instytut Polski w Wilnie kontynuuje współpracę z czasopismem literackim „Metai”. W najnowszym numerze miesięcznika (2026, nr 2) ukazał się artykuł Bruno Schulza o powieści Witolda Gombrowicza „Ferdydurke”.

Schulz jako pierwszy zetknął się z powieścią Gombrowicza: w roku 1936 – z jej fragmentami, później – z pierwotną wersją całości. Początkowo dzieło nie zrobiło na nim wrażenia. Gombrowicz we „Wspomnieniach polskich” pisze, że Schulz stwierdził: „mnie się zdaje, że tego nie trzeba publikować”. Autor „Ferdydurke” opisuje również reakcję Schulza w „Dzienniku”:

„Dałem mu ją do czytania, jeszcze nie ukończoną, w maszynopisie, i po tygodniu wręczył mi ją z powrotem, z twarzą zgaszoną.

– Powinien byś raczej wrócić do twojej fantastyki z „Pamiętnika z okresu dojrzewania”, tamten gatunek bardziej ci odpowiada – powiedział z wyraźną i wielką przykrością.

Ale potem, kiedy przeczytał „Ferdydurke” już w książce, wybuchnął płomieniem, który mnie zimnego, prawie sparzył”.

„Ferdydurke” to pierwsza, jeszcze przedwojenna powieść Witolda Gombrowicza. Powstała w 1937 roku (datowana 1938). Z miejsca podzieliła krytykę na zapamiętałych przeciwników i zagorzałych zwolenników. Wkrótce stała się jedną z najbardziej znanych polskich powieści na świecie.

Bruno Schulz był nią zafascynowany. Napisał tekst o „Ferdydurce”, który odczytał publicznie w styczniu 1938 roku w Związku Literatów Polskich. Jego studium o „Ferdydurce” spotkało się z burzliwą reakcją – był atakowany zacieklej niż sam autor powieści. Niektóre wydawnictwa odmówiły druku tego artykułu, ale ostatecznie ukazał się on latem w czasopiśmie „Skamander”.

W 2004 roku „Ferdydurke” W. Gombrowicza ukazała się w języku litewskim (tłum. I. Aleksaitė, wydawnictwo Związku Literatów Litewskich).

Miłej lektury!